1. Εισαγωγή

Με μεγάλη μου χαρά, σας παρουσιάζω την ετήσια έκθεση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για το 2023.

Το ολοένα και πιο σύνθετο περιβάλλον λήψης αποφάσεων της ΕΕ — το οποίο συχνά εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς και με τη συμμετοχή ενός ευρέος φάσματος ενδιαφερομένων — ενισχύει την ανάγκη και τη σημασία της ύπαρξης ανεξάρτητων εποπτικών οργάνων, όπως ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, με στόχο τη διασφάλιση μιας υπεύθυνης και διαφανούς ευρωπαϊκής διοίκησης.

Μεταξύ άλλων το γραφείο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή υπενθυμίζει στα θεσμικά όργανα της ΕΕ ότι, ενώ ορισμένες υποθέσεις μπορεί να απαιτούν την ανάληψη ταχείας πολιτικής δράσης, η εξ ορισμού λειτουργία μιας διοίκησης προσανατολισμένης στους πολίτες θα πρέπει να επιτρέπει τη δημόσια συζήτηση και τον δημόσιο έλεγχο.

Στο πλαίσιο αυτό, ζήτησα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να στηρίξει τη σύστασή μου για κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση των σημαντικών καθυστερήσεων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά τον χειρισμό των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα, ιδίως κατά την επανεξέταση των αρχικών αποφάσεων για την πρόσβαση σε έγγραφα. Αυτή είναι η δεύτερη φορά που εκδίδω ειδική έκθεση προς το Κοινοβούλιο ως Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια και αυτό αποδεικνύει τη σπουδαιότητα του εν λόγω θέματος για τη δημοκρατική εποπτεία. Είμαι ευγνώμων στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων για την ταχεία εξέταση του θέματος.

Τα δεοντολογικά ζητήματα παρέμειναν στο επίκεντρο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Παρακολούθησα στενά τη διαδικασία μεταρρύθμισης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά το σκάνδαλο διαφθοράς που ξέσπασε στα τέλη του 2022. Μολονότι υπήρξαν σαφείς βελτιώσεις στο πλαίσιο δεοντολογίας του Κοινοβουλίου, η ορθή εφαρμογή και επιβολή των μεταρρυθμίσεων θα είναι καθοριστικής σημασίας.

Οι έρευνες που σχετίζονται με τη μετανάστευση κατέλαβαν κυρίαρχη θέση το 2023, καθώς κίνησα αυτεπάγγελτη έρευνα με στόχο να αποσαφηνίσω τον ρόλο του Frontex στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο Θάλασσα και, στο πλαίσιο ξεχωριστής έρευνας, ζήτησα από τον Οργανισμό να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα των μεταναστών γίνονται σεβαστά κατά τη διάρκεια των «συνεντεύξεων απολογισμού». Ζήτησα επίσης περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το μνημόνιο συνεννόησης ΕΕ-Τυνησίας, μεταξύ άλλων σχετικά με το κατά πόσον η Επιτροπή είχε διενεργήσει εκτίμηση αντίκτυπου στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η μετανάστευση ήταν ένα από τα θέματα που κυριάρχησαν στη διάσκεψη του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο. Κατά τη συνάντηση των εθνικών και περιφερειακών διαμεσολαβητών πραγματοποιήθηκαν επίσης ευρείες συζητήσεις σχετικά με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στη δημόσια διοίκηση, καθώς και τη σημασία των υψηλών προτύπων δεοντολογίας στη δημόσια ζωή.

Είχα τη χαρά να διοργανώσω τον Ιούνιο για τέταρτη φορά το «Βραβείο χρηστής διοίκησης» του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Κατά την τελετή απονομής των βραβείων αναδείχτηκαν για μια ακόμη φορά οι πολλές εξαιρετικές πρωτοβουλίες και τα έργα που υλοποιήθηκαν από το προσωπικό στη διοίκηση της ΕΕ. Το τελικό βραβείο απονεμήθηκε στην Eurojust και στην Εισαγγελία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για το έργο τους όσον αφορά την παροχή βοήθειας στην κοινωνία των πολιτών με στόχο την τεκμηρίωση εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.

Το επόμενο έτος είναι σημαντικό για τη δημοκρατία στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι επιλογές που κάνουν οι πολίτες στην κάλπη δεν θα επηρεάσουν μόνο τη δημόσια πολιτική αλλά και τη λειτουργία της ίδιας της δημοκρατίας, μεταξύ άλλων τους ελέγχους και τις ισορροπίες που διασφαλίζουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη λογοδοσία των κυβερνήσεων. Οι δημόσιες διοικήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις εγγενείς εντάσεις ανάμεσα στην ανεξαρτησία τους και τις απαιτήσεις των κυβερνήσεων, χρησιμοποιώντας το δημόσιο συμφέρον ως σημείο αναφοράς τους. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν διαφέρουν και μέρος του ρόλου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή είναι να τα καθοδηγεί. Όπως φανερώνει το περσινό Βραβείο Χρηστής Διοίκησης, η ΕΕ έχει την τύχη να διαθέτει προσωπικό που απαρτίζεται από σκληρά εργαζόμενους λειτουργούς, προσηλωμένους στο δημόσιο συμφέρον και οι οποίοι διέπονται από πνεύμα ανεξαρτησίας. Προσβλέπω στη συνέχιση της συνεργασίας μας για να καταδείξω με ποιον τρόπο η χρηστή δημόσια διοίκηση μπορεί να συμβάλει στην προστασία της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Emily O’Reilly

2. Το 2023 με μια ματιά

3. Βασικά θέματα

Ο Διαμεσολαβητής συνδράμει τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη διοίκηση της ΕΕ. Τα προβλήματα ποικίλλουν και μπορούν να περιλαμβάνουν από την έλλειψη διαφάνειας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, τις καθυστερήσεις ή την άρνηση πρόσβασης σε έγγραφα έως τις παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ζητήματα που αφορούν τη σύναψη συμβάσεων. Στις ενότητες που ακολουθούν παρουσιάζεται επισκόπηση των βασικών υποθέσεων που σχετίζονται με συγκεκριμένους τομείς.

3.1. Πρόσβαση σε έγγραφα

Οι πολίτες της ΕΕ έχουν εκτενή δικαιώματα πρόσβασης σε έγγραφα που τηρούνται από τη διοίκηση της ΕΕ. Εάν δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στα εν λόγω έγγραφα, μπορούν να απευθύνονται στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή για βοήθεια.

Μετά από αυτεπάγγελτη έρευνα, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντιμετωπίσει επειγόντως τις συστημικές καθυστερήσεις που παρατηρούνται στον χειρισμό των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα, σημειώνοντας ότι απαιτείται εις βάθος επανεξέταση προκειμένου να διασφαλιστεί η τήρηση των προθεσμιών που καθορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού (κανονισμός 1049/2001). Η έρευνα που διενήργησε η Διαμεσολαβήτρια αποκάλυψε ότι, όταν ζητείται από ιδιώτες η επανεξέταση απόφασης σχετικά με την πρόσβαση σε έγγραφα, γνωστή ως επιβεβαιωτικό αίτημα, στο 85 % των περιπτώσεων η Επιτροπή δεν τηρεί τις προθεσμίες που ορίζει η νομοθεσία. Τον Σεπτέμβριο, η Διαμεσολαβήτρια απηύθυνε ειδική έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ζητώντας από το θεσμικό όργανο την επίσημη στήριξή του προκειμένου να πείσει την Επιτροπή να ενεργήσει σύμφωνα με τη σύστασή της. Η Διαμεσολαβήτρια συζήτησε την έκθεση με τους βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων τον Νοέμβριο.

Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε επίσης αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης χειρίζονται τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε νομοθετικά έγγραφα. Προηγούμενες έρευνες του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή έχουν δείξει ότι τα τρία θεσμικά όργανα δεν τηρούν πλήρως τη νομοθεσία της ΕΕ και, πιο συγκεκριμένα, τη νομολογία, όταν πρόκειται για τα εν λόγω αιτήματα πρόσβασης.

Μετά από έρευνά της, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από το Συμβούλιο να παράσχει πλήρη πρόσβαση του κοινού σε γνωμοδότηση της νομικής του υπηρεσίας σχετικά με πρόταση νόμου για τον κατώτατο μισθό, υποστηρίζοντας ότι η ύπαρξη μεγαλύτερης διαφάνειας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το σχέδιο νόμου θα είχε διευκολύνει σημαντικά τη συμμετοχή του κοινού στη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ. Το Συμβούλιο χορήγησε πρόσβαση στο αιτούμενο έγγραφο σύμφωνα με τη σύσταση της Διαμεσολαβήτριας. Η Διαμεσολαβήτρια επέκρινε επίσης την αρνητική απάντηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ) σε πολλαπλά αιτήματα πρόσβασης του κοινού σε προπαρασκευαστικά έγγραφα σχετικά με τη διασυνοριακή ροή δεδομένων. Σε απάντηση στη σύσταση του Διαμεσολαβητή, το ΕΣΠΔ παρείχε τελικά ευρύτερη πρόσβαση στα αιτούμενα έγγραφα.

Το ερώτημα «τι συνιστά έγγραφο της ΕΕ» συνέχισε να απασχολεί και το 2023. Η Διαμεσολαβήτρια επέκρινε την αρχική παράλειψη της Επιτροπής να συμπεριλάβει συγκεκριμένα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στο πεδίο εφαρμογής ενός αιτήματος πρόσβασης στις ανταλλαγές απόψεων επί των σχεδίων στρατηγικής της ΕΕ για το έδαφος, τα δάση και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή συμφώνησε να καταγράψει τα εν λόγω μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και να εξετάσει κατά πόσον θα μπορούσαν να δημοσιοποιηθούν.

Στο πλαίσιο έρευνας σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), η Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πρακτική της αυτόματης εξέτασης ορισμένων αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα βάσει χρονολογικής σειράς, ανεξάρτητα από το αν η εξέτασή τους θα συνεπαγόταν υπερβολικό διοικητικό φόρτο, δεν μπορεί να θεωρηθεί χρηστή διοίκηση. Σημειώνοντας ότι ο EMA λαμβάνει ήδη μέτρα για τη σταδιακή κατάργηση αυτής της χρονολογικής σειράς, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από τον Οργανισμό να την ενημερώσει σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί.

Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε επίσης προτάσεις στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται τα αιτήματα πρόσβασης σε έγγραφα. Συγκεκριμένα, ζήτησε από την ΕΤΕπ να αξιολογεί τα αιτήματα πρόσβασης σε έγγραφα με βάση την αξία τους και όχι ανάλογα με το αν σχεδιάζει ήδη να δημοσιεύσει τα σχετικά έγγραφα αργότερα, καθώς και να εξηγεί καλύτερα με ποιον ακριβώς τρόπο η δημοσιοποίηση θα μπορούσε να υπονομεύσει τα συμφέροντα που προστατεύονται από τους κανόνες διαφάνειας όταν αρνείται την πρόσβαση. Οι προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας έπονται έρευνας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) χειρίστηκε αίτημα για πρόσβαση του κοινού στην περίληψη ενός έργου που χρηματοδοτεί η ΕΤΕπ και το οποίο αφορά τον εκσυγχρονισμό ενός δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στην Πολωνία. Σε απάντηση, η ΕΤΕπ δήλωσε ότι θα διασφαλίσει τον χειρισμό των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα σύμφωνα με τις υποδείξεις της Διαμεσολαβήτριας.

Στο πλαίσιο έρευνας σχετικά με τη λήψη αποφάσεων για το περιβάλλον, η Διαμεσολαβήτρια επέκρινε την άρνηση της Επιτροπής να παράσχει πρόσβαση σε έγγραφα σχετικά με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της βιομηχανίας κεραμικών που υποβάλλονται στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ). Η Διαμεσολαβήτρια διαφώνησε με το σκεπτικό της Επιτροπής ότι τα αιτούμενα έγγραφα δεν περιλάμβαναν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές στο περιβάλλον από αυτές που ήταν ήδη διαθέσιμες στο κοινό, καθώς και με την εκτίμηση της Επιτροπής ότι δεν υπήρχε υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση των εγγράφων. Ενημέρωσε την Επιτροπή ότι εξετάζει το ενδεχόμενο διεξαγωγής ευρύτερης έρευνας σχετικά με τον τρόπο ερμηνείας, από την Επιτροπή, του πεδίου εφαρμογής των περιβαλλοντικών πληροφοριών και των πληροφοριών που σχετίζονται με τις εκπομπές στο περιβάλλον.

3.2. Θεμελιώδη δικαιώματα

Μετά τον πνιγμό εκατοντάδων ανθρώπων στα ανοικτά των ελληνικών ακτών στις 14 Ιουνίου, η Διαμεσολαβήτρια κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) σε ό,τι αφορά τις αποστολές έρευνας και διάσωσης. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε να επιθεωρήσει ένα ευρύ φάσμα εγγράφων σχετικά με τις αρμοδιότητες του Frontex σε αυτόν τον τομέα, μεταξύ άλλων την επίσημη αναφορά για το εν λόγω συμβάν (αναφορά σοβαρού συμβάντος), καθώς και αναφορές για άλλα πρόσφατα συμβάντα με σημαντικές απώλειες ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο Θάλασσα. Στη συνέχεια, η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας συναντήθηκε με εκπροσώπους του Frontex στη Βαρσοβία προκειμένου να διασαφηνίσει ορισμένες από τις παρασχεθείσες πληροφορίες. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε επίσης από τον Frontex να παράσχει περαιτέρω έγγραφα για επιθεώρηση.

Σε μια άλλη πρωτοβουλία σχετικά με τον ρόλο των θεσμικών οργάνων της ΕΕ στην προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων διαχείρισης των συνόρων, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Μνημόνιο Συνεννόησης (ΜΣ) που υπεγράφη τον Ιούλιο μεταξύ της ΕΕ και της Τυνησίας. Συγκεκριμένα, η Διαμεσολαβήτρια ρώτησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με ποιον τρόπο σκοπεύει να διασφαλίσει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο των δράσεων που σχετίζονται με τη μετανάστευση και απορρέουν από τη συμφωνία, η οποία παρέχει στην Τυνησία χρηματοδότηση ύψους 105 εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ για τη διαχείριση των συνόρων. Η Διαμεσολαβήτρια ρώτησε την Επιτροπή αν πραγματοποίησε εκτίμηση του αντικτύπου στα ανθρώπινα δικαιώματα πριν από την υπογραφή του Μνημονίου Συνεννόησης, καθώς και αν προτίθεται να προβεί σε περιοδικούς ελέγχους κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της συμφωνίας. Επιπλέον, ρώτησε την Επιτροπή αν έχει καθορίσει κριτήρια για την αναστολή της χρηματοδότησης σε περίπτωση μη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε μια ξεχωριστή έρευνα, η Διαμεσολαβήτρια ρώτησε την Επιτροπή πώς διασφαλίζει ότι τα κονδύλια της ΕΕ που χορηγούνται στην Ελλάδα για τη διαχείριση των συνόρων δεν συμβάλλουν σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Κατόπιν έρευνας σχετικά με κοινή επιχείρηση του Frontex στην Ισπανία, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από τον Οργανισμό να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παράτυπων μεταναστών κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων απολογισμού, στο πλαίσιο των οποίων συλλέγονται πληροφορίες για την ανάλυση κινδύνου και τον εντοπισμό υπόπτων για διασυνοριακές εγκληματικές δραστηριότητες. Πρότεινε στον Frontex να καταγράφει τη συγκατάθεση των ερωτηθέντων στο πλαίσιο των συνεντεύξεων, καθώς και να διασφαλίζει ότι ενημερώνονται σχετικά με τα δικαιώματά τους και τη δυνατότητα πρόσβασής τους σε ανεξάρτητο μηχανισμό καταγγελιών. Η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε επίσης στον Frontex να επιμείνει ώστε τα επιχειρησιακά σχέδια για κάθε κοινή επιχείρηση διαχείρισης των συνόρων σε ένα κράτος μέλος να περιλαμβάνουν πρόσβαση σε νομική βοήθεια για τους μετανάστες. Ο Frontex αποδέχθηκε την πλειονότητα των προτάσεων της Διαμεσολαβήτριας.

Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για την απόφαση της Επιτροπής να συνεργαστεί με τις τοπικές αρχές για την εκπόνηση εκτίμησης του αντικτύπου που έχουν οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ εγκαταστάσεις διαχείρισης της μετανάστευσης στην Ελλάδα στα θεμελιώδη δικαιώματα (πολυδύναμα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης), να δημοσιοποιήσει την εκτίμηση αυτή και να την επανεξετάζει ανά τακτά διαστήματα. Η δέσμευση της Επιτροπής για τις εν λόγω δράσεις ακολουθεί τις προτάσεις που διατύπωσε η Διαμεσολαβήτρια σε έρευνά της σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στις εν λόγω εγκαταστάσεις.

Κατόπιν έρευνας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) αξιολογεί τους κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα προτού προβεί στην παροχή στήριξης σε τρίτες χώρες για την ανάπτυξη ικανοτήτων επιτήρησης, η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε σειρά προτάσεων για τη βελτίωση των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΥΕΔ για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η παροχή περισσότερων πληροφοριών σχετικά με τη διαδικασία εντοπισμού κινδύνων, με τη διευκρίνιση ότι η εκτίμηση του αντίκτυπου μιας δραστηριότητας στα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να πραγματοποιείται σε κάθε στάδιο της δραστηριότητας αυτής, και η συμπερίληψη διατάξεων για την προστασία των δεδομένων σε ό,τι αφορά τις συνεδριάσεις ανταλλαγής πληροφοριών με τοπικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε άλλη έρευνα σχετικά με την παροχή βοήθειας σε τρίτες χώρες για την ανάπτυξη ικανοτήτων επιτήρησης, η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε στον Frontex να επικαιροποιήσει τη διαδικασία που χρησιμοποιεί προκειμένου να αξιολογήσει τον αντίκτυπο στα ανθρώπινα δικαιώματα και να βελτιώσει τον τρόπο εφαρμογής της εν λόγω διαδικασίας.

3.3. Θέματα δεοντολογίας

Μετά τους ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν στα τέλη του 2022, σύμφωνα με τους οποίους τρίτες χώρες κατέβαλαν αμοιβή για την άσκηση επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Διαμεσολαβήτρια πραγματοποίησε σειρά ανταλλαγών απόψεων με το Κοινοβούλιο σχετικά με τα σχέδιά του για τη μεταρρύθμιση των κανόνων δεοντολογίας του. Τον Δεκέμβριο, η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τις βελτιώσεις που πραγματοποίησε το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο δεοντολογίας του, όπως ο λεπτομερέστερος ορισμός της σύγκρουσης συμφερόντων και η υποχρέωση των βουλευτών του ΕΚ να δημοσιεύουν τις προγραμματισμένες συναντήσεις με εγγεγραμμένους εκπροσώπους ομάδων άσκησης πίεσης και με διπλωματικούς αντιπροσώπους τρίτων χωρών, ωστόσο δήλωσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής και επιβολής των κανόνων. Κάλεσε το Κοινοβούλιο να διασφαλίσει ότι διαθέτει τους απαραίτητους πόρους και ρυθμίσεις για την ορθή παρακολούθηση και επιβολή των νέων κανόνων.

Μετά την είδηση ότι το Κατάρ και προσκείμενοι σε αυτό οργανισμοί είχαν πληρώσει τα επαγγελματικά ταξίδια ενός Γενικού Διευθυντή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τα έξοδα ταξιδιού που έχουν πληρωθεί από τρίτους από το 2021. Αφού εξέτασε τα στατιστικά στοιχεία που παρασχέθηκαν, η Διαμεσολαβήτρια ανακοίνωσε την πρόθεσή της να ξεκινήσει έρευνα για να αξιολογήσει τα επίμαχα ταξίδια και να διαπιστώσει κατά πόσον η Επιτροπή έλαβε τα κατάλληλα μέτρα για τον μετριασμό των πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων στις εν λόγω περιπτώσεις. Κάλεσε επίσης την Επιτροπή να δημοσιοποιήσει τουλάχιστον μια σύνοψη της ενημέρωσης που είχε ήδη κοινοποιήσει στην ίδια σχετικά με το θέμα αυτό.

Το 2023, η Διαμεσολαβήτρια εξέτασε τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων σε τομείς όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (ΕΤΑ). Ξεκίνησε έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει την απουσία σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ εξωτερικών εμπειρογνωμόνων που αξιολογούν τις προτάσεις έργων του ΕΤΑ, καθώς, σε αντίθεση με τη γενική πρακτική που ακολουθείται για την αξιολόγηση των προτάσεων που προορίζονται για να λάβουν χρηματοδότηση από την ΕΕ, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να δημοσιοποιεί τα ονόματα των εμπειρογνωμόνων που συμβουλεύεται για τα εν λόγω έργα.

Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε επίσης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) να βελτιώσει τους κανόνες που εφαρμόζει για τη σύγκρουση συμφερόντων αφότου ο αντιπρόεδρός της ανέλαβε τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου μιας εθνικής αναπτυξιακής τράπεζας στην Ιταλία. Ο αντιπρόεδρος είχε συμμετάσχει στην έγκριση των συμφωνιών χρηματοδότησης μεταξύ της ΕΤΕπ και της εθνικής αναπτυξιακής τράπεζας τις εβδομάδες που προηγήθηκαν του διορισμού του ως διευθύνοντος συμβούλου της εν λόγω τράπεζας. Η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε στην ΕΤΕπ να ενισχύσει τον εποπτικό ρόλο της επιτροπής δεοντολογίας και συμμόρφωσης σε ό,τι αφορά τις προβλεπόμενες νέες θέσεις εργασίας των μελών της Διευθύνουσας Επιτροπής. Στην απάντησή της, η ΕΤΕπ δήλωσε ότι είχε ενημερώσει την επιτροπή δεοντολογίας και συμμόρφωσης σχετικά με τις προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας. Αναφέρει επίσης ότι η επιτροπή ενημερώνει τώρα τα απερχόμενα μέλη της Διευθύνουσας Επιτροπής ότι οι νέες συμβάσεις τους δεν πρέπει να τα αποτρέπει από το να αναφέρουν τυχόν συγκρούσεις συμφερόντων που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της «περιόδου αναμονής» μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία.

Στο πλαίσιο της ανάλυσής της σε μια υπόθεση σχετικά με δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων κατά την ανάθεση από την Επιτροπή σύμβασης μελέτης σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για τις συγχωνεύσεις σε μια εταιρεία συμβούλων σε θέματα νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η Διαμεσολαβήτρια αξιολόγησε θετικά τις αλλαγές που είχε επιφέρει πρόσφατα η Επιτροπή στις εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές της για τις δημόσιες συμβάσεις. Δήλωσε ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον τρόπο με τον οποίο το θεσμικό όργανο αντιμετωπίζει τις δυνητικές επαγγελματικές συγκρούσεις συμφερόντων στο πλαίσιο διαδικασιών υποβολής προσφορών, ωστόσο αυτές θα πρέπει να εφαρμοστούν με επιμέλεια. Η Επιτροπή προχώρησε σε καταγγελία της εν λόγω σύμβασης κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας.

3.4. Λογοδοσία στη λήψη αποφάσεων

Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε μια σειρά προτάσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να τη βοηθήσει να διασφαλίσει μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία όσον αφορά τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) ύψους άνω των 700 δισεκατομμυρίων ευρώ, που έχει ως στόχο να βοηθήσει την οικονομία της ΕΕ να ανακάμψει από την πανδημία COVID-19 και τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Μεταξύ των προτάσεών της περιλαμβάνεται το αίτημα προς την Επιτροπή να συνεχίσει τη δημοσίευση προκαταρκτικών αξιολογήσεων των αιτήσεων πληρωμών των κρατών μελών, να βελτιώσει τον χειρισμό των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα που σχετίζονται με τον ΜΑΑ και να διασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει δημόσιες πύλες που περιέχουν δεδομένα σχετικά με τους μεγάλους αποδέκτες χρηματοδότησης να το πράξουν. Πρότεινε επίσης στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να δημοσιεύουν όλους τους δικαιούχους του ΜΑΑ στις εν λόγω δημόσιες πύλες.

Δεδομένου ότι η ΕΕ έχει εγκρίνει τα τελευταία χρόνια μια σειρά νόμων με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, η διαφάνεια της λήψης αποφάσεων σε αυτόν τον τομέα αποτέλεσε το επίκεντρο πολλών πρόσφατων ερευνών της Διαμεσολαβήτριας. Φέτος, η Διαμεσολαβήτρια δημοσίευσε επισκόπηση των αποτελεσμάτων της δημόσιας διαβούλευσής της σχετικά με τη διαφάνεια και τη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ αναφορικά με το περιβάλλον. Οι συμμετέχοντες προσδιόρισαν ζητήματα που δυσχεραίνουν την παρακολούθηση ή τη συμβολή τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, μεταξύ άλλων την καθυστερημένη δημοσίευση πληροφοριών, την έλλειψη διαφάνειας σχετικά με την άσκηση πίεσης από ομάδες συμφερόντων και τις δυσκολίες πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με συζητήσεις επί νομοσχεδίων. Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικής, οι συμμετέχοντες πρότειναν στην Επιτροπή να κοινοποιεί προκαταρκτικές θέσεις σχετικά με τις πολιτικές και τη νομοθεσία και ζήτησαν μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με το ποιος συμμετέχει στις δημόσιες διαβουλεύσεις.

Σε συνέχεια των αποτελεσμάτων, η Διαμεσολαβήτρια κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διαχειρίζεται τους κινδύνους που σχετίζονται με επικίνδυνες χημικές ουσίες. Στόχος της έρευνας είναι να εξετάσει τις καθυστερήσεις στη θέσπιση περιορισμών για τον μετριασμό των κινδύνων από συγκεκριμένες χημικές ουσίες, τις καθυστερήσεις στη συμπερίληψη χημικών ουσιών στον κατάλογο των ουσιών για τη χρήση των οποίων απαιτείται προηγούμενη έγκριση, καθώς και τις καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις ατομικές εγκρίσεις και τους όρους των εγκρίσεων. Στο πλαίσιο της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια εξετάζει επιλεγμένους δειγματοληπτικούς φακέλους προκειμένου να προσδιορίσει τις αιτίες των καθυστερήσεων, καθώς και τη διαφάνεια γύρω από τη διαδικασία.

Όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη δημόσια υγεία, η Διαμεσολαβήτρια ενθάρρυνε τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) να κοινοποιήσει το συντομότερο δυνατόν προκαταρκτικά σχέδια για τη δημοσίευση δεδομένων κλινικών δοκιμών που αφορούν διαδικασίες αξιολόγησης φαρμάκων οι οποίες είχαν ολοκληρωθεί ενώ η προορατική πολιτική διαφάνειας που εφαρμόζει είχε ανασταλεί κατά την περίοδο 2018-2023. Η Διαμεσολαβήτρια εντόπισε επίσης διάφορα προβλήματα διαφάνειας στις επαφές της Επιτροπής με εκπροσώπους της καπνοβιομηχανίας. Στα πορίσματα των ερευνών, επέκρινε την παράλειψη της Επιτροπής να δημοσιεύει εκ των προτέρων λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με όλες τις συνεδριάσεις της με μέλη της ομάδας άσκησης πίεσης για τα προϊόντα καπνού, καθώς και την μη τήρηση πρακτικών όλων αυτών των συνεδριάσεων. Ταυτόχρονα, η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Επιτροπής να αξιολογήσει περαιτέρω την έκθεση των υπηρεσιών της σε δραστηριότητες άσκησης πίεσης για τα προϊόντα καπνού. Θα παρέχει στην Επιτροπή τις πληροφορίες που θα πρέπει να κοινοποιεί στο ανώτερο προσωπικό προκειμένου να διασφαλίζει ότι η εν λόγω αξιολόγηση είναι διεξοδική και ζήτησε από την Επιτροπή να της υποβάλει έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματά της.

Μετά τις ανησυχίες περί λογοδοσίας που εξέφρασε μια οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής να περιορίσει τη δημοσίευση των στοιχείων επικοινωνίας στον διαδικτυακό επίσημο κατάλογο του προσωπικού της ΕΕ «Whoiswho» μόνο στα διευθυντικά στελέχη. Προηγουμένως, τα στοιχεία επικοινωνίας των υπευθύνων πολιτικής ήταν επίσης διαθέσιμα στο Whoiswho.

3.5. Θέματα προσωπικού

Η Διαμεσολαβήτρια διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Επιλογής Προσωπικού (EPSO) διενήργησε δοκιμασίες «προεπιλογής» στο πλαίσιο διαδικασίας πρόσληψης νέου προσωπικού στις δημόσιες υπηρεσίες της ΕΕ. Προηγήθηκαν αρκετές καταγγελίες σχετικά με τις δοκιμασίες, ιδίως σε σχέση με την απαίτηση να διενεργούνται οι δοκιμασίες αποκλειστικά εξ αποστάσεως. Οι υποψήφιοι αναφέρθηκαν σε τεχνικά ζητήματα κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών και σε προβλήματα με την παροχή βοήθειας από την EPSO και τον ανάδοχό της. Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε στην EPSO ορισμένες προτάσεις βελτίωσης της διαδικασίας, μεταξύ άλλων ζητώντας της να διενεργήσει ολοκληρωμένη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι εξ αποστάσεως δοκιμασίες θα μπορούσαν να έχουν αντίκτυπο στην ισότητα των ευκαιριών, διασφαλίζοντας ότι οι τεχνικές απαιτήσεις δεν θέτουν σε μειονεκτική θέση ορισμένους υποψηφίους και ότι οι υποψήφιοι έχουν πρόσβαση σε οδηγίες σχετικά με τον τρόπο επίλυσης προβλημάτων κατά τη διάρκεια της εξέτασης και τον τρόπο υποβολής αναφοράς.

Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) βελτίωσε τη διαδικασία επιλογής εξωτερικών εμπειρογνωμόνων κατόπιν έρευνας της Διαμεσολαβήτριας σχετικά με τον τρόπο εξέτασης συγκεκριμένης αίτησης. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο EUAA έκανε αλλαγές στις διαδικαστικές και οργανωτικές πτυχές της διαδικασίας επιλογής που παρουσιάζονταν προβληματικές. Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τις αλλαγές.

3.6. Επιχορηγήσεις και συμβάσεις

Μια ΜΚΟ απευθύνθηκε στη Διαμεσολαβήτρια αφότου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεδίωξε να ανακτήσει τις δαπάνες κατόπιν ελέγχου σε ένα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο για την αποκατάσταση θυμάτων βασανιστηρίων. Η Επιτροπή εξέδωσε χρεωστικό σημείωμα προς τη ΜΚΟ, καθώς ήταν ο συντονιστής του έργου. Ωστόσο, οι περισσότερες από τις δαπάνες που κρίθηκαν μη επιλέξιμες αποδόθηκαν σε έναν από τους εταίρους του έργου. Μετά την παρέμβαση της Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή ακύρωσε το ένταλμα είσπραξης συνολικού ύψους σχεδόν 28 000 ευρώ και δήλωσε ότι θα εξέδιδε νέο ένταλμα είσπραξης στον υπεύθυνο εταίρο του έργου. Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για την απόφαση της Επιτροπής.

Αφότου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αρνήθηκε να επιτρέψει την πρόσβαση στους χώρους του στο βρέφος μιας εξωτερικής συμβασιούχου εργαζόμενης που ήθελε να θηλάσει, ο πατέρας του παιδιού απευθύνθηκε στη Διαμεσολαβήτρια. Ο ενδιαφερόμενος επισήμανε ότι το Κοινοβούλιο παρέχει πρόσβαση στα παιδιά των μελών του προσωπικού του. Η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι ο κανόνας φαινόταν δυσανάλογος και αντίθετος προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Το Κοινοβούλιο συμφώνησε να επιτρέψει στην εργαζόμενη να φέρει το βρέφος της στις εγκαταστάσεις του και δήλωσε ότι θα τροποποιήσει τους κανόνες του.

4. Βραβείο χρηστής διοίκησης

Το Βραβείο Χρηστής Διοίκησης 2023 του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή τίμησε το έργο που επιτελέστηκε από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust) και από το Γραφείο του Εισαγγελέα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου προκειμένου να συνδράμουν στην τεκμηρίωση βασικών διεθνών εγκλημάτων και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα δύο θεσμικά όργανα συνένωσαν τις προσπάθειές τους για τη θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών που θα βοηθήσουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να συλλέγουν και να διατηρούν πληροφορίες κατά τρόπο που να επιτρέπει τη χρήση τους ως αποδεικτικών στοιχείων στο δικαστήριο.

Οι τελικοί νικητές των βραβείων ανακοινώθηκαν κατά τη διάρκεια τελετής που πραγματοποιήθηκε στη βιβλιοθήκη Solvay στις Βρυξέλλες στις 28 Ιουνίου, την οποία εγκαινίασαν η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια Emily O'Reilly και η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola. Ανακοινώθηκαν επίσης πέντε νικητές ειδικών κατηγοριών, ένας νικητής από την ψηφοφορία του κοινού και ένας νικητής ειδικού βραβείου.

Μιλώντας για το έργο των νικητών, η Διαμεσολαβήτρια δήλωσε: «Η απόδοση ευθυνών στους δράστες εγκλημάτων πολέμου και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποδίδει δικαιοσύνη στα θύματα και μπορεί να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα σε μελλοντικές συγκρούσεις. Η ιστορία έχει δείξει πόσο δύσκολη μπορεί να είναι η δίωξη τέτοιων εγκλημάτων, και για αυτόν τον λόγο η εξεύρεση αποτελεσματικών τρόπων συλλογής και διατήρησης αποδεικτικών στοιχείων είναι τόσο ζωτικής σημασίας.»

Υπήρξαν 57 έργα υποψήφια για το βραβείο του 2023, που απονέμεται κάθε δύο χρόνια, το οποίο έχει ως στόχο να αναγνωρίσει το έργο των δημοσίων υπαλλήλων της ΕΕ με θετικό αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων στην Ευρώπη και πέραν αυτής.

Μια ανεξάρτητη συμβουλευτική επιτροπή αξιολόγησε τις υποψηφιότητες και η Διαμεσολαβήτρια επέλεξε τους νικητές. Πρόκειται για την τέταρτη απονομή του βραβείου, το οποίο εγκαινιάστηκε για πρώτη φορά από τον Διαμεσολαβητή το 2017.

5. Αναφορές και έρευνες: πώς βοηθάμε το κοινό

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής βοηθά άτομα, επιχειρήσεις και οργανώσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη διοίκηση της ΕΕ εξετάζοντας τις αναφορές που υποβάλλουν, και επιδιώκοντας την προώθηση ορθών διοικητικών πρακτικών μέσω της προδραστικής εξέτασης ευρύτερων συστημικών ζητημάτων που σχετίζονται με τη λειτουργία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής επιδιώκει τη συνεχή βελτίωση των εσωτερικών διαδικασιών με σκοπό να διασφαλίσει ότι το Γραφείο διαχειρίζεται τις έρευνες με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο και να εξασφαλίσει ότι οι ενδιαφερόμενοι εξυπηρετούνται με τον βέλτιστο τρόπο. Το 2023, η Διαμεσολαβήτρια απλοποίησε και εκσυγχρόνισε τις διαδικασίες για την εξέταση αναφορών εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων της και αναφορών σχετικά με την παράλειψη της διοίκησης της ΕΕ να απαντήσει σε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή επιστολές. Οι νέες διαδικασίες επιτρέπουν στο Γραφείο του Διαμεσολαβητή να χειρίζεται τις εν λόγω καταγγελίες πιο αποτελεσματικά, γεγονός που βελτιώνει επίσης την εμπειρία των ενδιαφερομένων.

Οι βελτιώσεις στο ηλεκτρονικό σύστημα υποβολής αναφορών του Διαμεσολαβητή έχουν καταστήσει το σύστημα πιο φιλικό προς τον χρήστη. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν πλέον ευκολότερα να υποβάλλουν και να παρακολουθούν την πρόοδο των αναφορών τους.

Η πολυμορφία που χαρακτηρίζει την ομάδα των αρμόδιων υπαλλήλων για την εξέταση υποθέσεων και ο πολύγλωσσος δικτυακός τόπος του Γραφείου αντικατοπτρίζουν τη δέσμευση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή να βοηθά όσους ζητούν τη συνδρομή του και στις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ.

Ενώ ο Διαμεσολαβητής δεν είναι πάντα σε θέση να ερευνά όλες τις αναφορές που λαμβάνει, το Γραφείο προσπαθεί παρά ταύτα να βοηθά όλους εκείνους που χρειάζονται βοήθεια, π.χ. παρέχοντας συμβουλές σχετικά με άλλες δυνατότητες προσφυγής.

5.1. Είδος και προέλευση των αναφορών

5.1.1. Επισκόπηση αναφορών και στρατηγικών ερευνών

Η Διαμεσολαβήτρια μπορεί να κινήσει έρευνα μόνο για αναφορές που εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων της και πληρούν τα απαιτούμενα «κριτήρια παραδεκτού», όπως η προηγούμενη προσπάθεια του ενδιαφερομένου να επιλύσει απευθείας το ζήτημα με το οικείο θεσμικό όργανο.

Τα θέματα που αποτελούν το αντικείμενο των εργασιών του Γραφείου προκύπτουν από το πεδίο αρμοδιοτήτων του Διαμεσολαβητή και από τις παραληφθείσες αναφορές, οι οποίες αποτελούν τη βάση για την πλειονότητα των υποθέσεων. Πέραν του βασικού έργου που σχετίζεται με τις αναφορές, ο Διαμεσολαβητής αναλαμβάνει επίσης ευρύτερες στρατηγικές έρευνες και πρωτοβουλίες σχετικά με συστημικά ζητήματα που αφορούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

5.1.2. Αναφορές που δεν εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Το 2023 η Διαμεσολαβήτρια διεκπεραίωσε περίπου 1 500 αναφορές που δεν ενέπιπταν στο πεδίο αρμοδιοτήτων της, κυρίως διότι δεν σχετίζονταν με ενέργειες της διοίκησης της ΕΕ. Πάνω από το 40 % των εν λόγω αναφορών προήλθαν από την Ισπανία, την Πολωνία και τη Γερμανία, με την Ισπανία να αντιπροσωπεύει μόνη της το 20 %, ενώ οι δύο άλλες χώρες αντιπροσώπευαν το 10 % η καθεμία.

Ως επί το πλείστον, οι πολίτες απευθύνθηκαν στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή για ζητήματα που αφορούσαν την ίση μεταχείριση ή τις διακρίσεις, δικαστικές υποθέσεις, την προστασία των καταναλωτών, τις τραπεζικές συναλλαγές και τη διοικητική διαφάνεια. Οι αναφορές εκτός πεδίου αρμοδιοτήτων αφορούσαν, κατά κύριο λόγο, προβλήματα που αντιμετώπιζαν πολίτες με εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές δημόσιες αρχές, κυβερνήσεις και δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και με εθνικά ή διεθνή δικαστήρια (όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου). Οι πολίτες υπέβαλαν επίσης μεγάλο αριθμό αναφορών κατά ιδιωτικών φορέων, μεταξύ άλλων τραπεζών, διαδικτυακών επιχειρήσεων και πλατφορμών, καθώς και ιδρυμάτων υγειονομικής περίθαλψης.

Η Διαμεσολαβήτρια έλαβε επίσης αναφορές εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων της σχετικά με την ανθρωπιστική κρίση στην Ουκρανία και τη Γάζα.

Ενώ ο συνολικός αριθμός των αναφορών που σχετίζονται με την πανδημία COVID-19 έχει μειωθεί, τα μέτρα που έχουν θεσπιστεί από τις εθνικές αρχές για την παρακολούθηση και τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού εξακολούθησαν πράγματι να αποτελούν σημαντική πηγή αναφορών εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων της το 2023.

Άλλες αναφορές εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων της αφορούσαν μεν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αλλά συνδέονταν με πολιτικό ή νομοθετικό έργο.

Η Διαμεσολαβήτρια απάντησε σε όλους όσοι ζήτησαν τη βοήθειά της στη γλώσσα στην οποία υπέβαλαν την αναφορά τους. Στις απαντήσεις αποσαφηνιζόταν το πεδίο αρμοδιοτήτων του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και, στον βαθμό που ήταν εφικτό, υποδείχθηκε στους ενδιαφερομένους να απευθυνθούν σε άλλους φορείς που θα μπορούσαν να βοηθήσουν. Παρόλο που επρόκειτο κυρίως για εθνικούς και περιφερειακούς διαμεσολαβητές, η Διαμεσολαβήτρια παρέπεμψε επίσης τους ενδιαφερομένους στα θεσμικά όργανα της ΕΕ (κυρίως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) και σε δίκτυα, όπως το SOLVIT και τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Καταναλωτών.

Στους ενδιαφερομένους που εξέφραζαν δυσαρέσκεια για συγκεκριμένη νομοθεσία της ΕΕ, η Διαμεσολαβήτρια, κατά κανόνα συνιστούσε να απευθύνονται στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι ενδιαφερόμενοι που έθιξαν ζητήματα σχετικά με την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ παραπέμφθηκαν σε εθνικούς ή περιφερειακούς διαμεσολαβητές ή σε δίκτυα της ΕΕ, όπως το Europe Direct.

Η χρήση εξορθολογισμένων υποδειγμάτων για τον χειρισμό αναφορών εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων, που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 2022, επέτρεψε στο προσωπικό του Διαμεσολαβητή να απαντήσει στις εν λόγω αναφορές πολύ ταχύτερα το 2023 σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.

5.2. Ποιους αφορούσαν οι αναφορές;

5.3. Tι αφορούσαν οι αναφορές;

5.4. Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν

5.5. Αντίκτυπος και επιτεύγματα

Ένας από τους απώτερους στόχους του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή είναι να επιτυγχάνει ουσιαστικές βελτιώσεις για τους ενδιαφερομένους και τους πολίτες στο πλαίσιο της διοίκησης της ΕΕ. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής υποβάλλει προτάσεις με τη μορφή λύσεων, συστάσεων και εισηγήσεων. Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής μπορεί επίσης να προωθήσει βελτιώσεις μέσω στρατηγικών πρωτοβουλιών που δεν είναι επίσημες έρευνες. Μπορεί επίσης να ωθήσει ένα θεσμικό όργανο να διευθετήσει το ζήτημα, προτού ακόμη διατυπωθεί επίσημη πρόταση για λύση ή σύσταση.

5.5.1. Ποσοστό αποδοχής

Ως ποσοστό αποδοχής ορίζεται το ποσοστό των περιπτώσεων θετικών απαντήσεων προς τον συνολικό αριθμό των προτάσεων (λύσεις, συστάσεις και εισηγήσεις) του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Δεδομένου ότι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής δίνει στα θεσμικά όργανα χρονικό περιθώριο έξι μηνών για να ανταποκριθούν στις εισηγήσεις του στο πλαίσιο των αποφάσεων που λαμβάνονται κατά την περάτωση των ερευνών, το ποσοστό αποδοχής για το 2023 καλύπτει υποθέσεις που περατώθηκαν το 2022.

Το 2022 τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συνεργάστηκαν ικανοποιητικά με τη Διαμεσολαβήτρια στο 81 % των περιπτώσεων. Από τις 83 προτάσεις που υπέβαλε η Διαμεσολαβήτρια για τη διόρθωση ή τη βελτίωση των διοικητικών πρακτικών τους, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ανταποκρίθηκαν θετικά σε 67 από αυτές.

5.5.2. Ευρύτερος αντίκτυπος

Το ποσοστό αποδοχής αποτυπώνει, σε δεδομένη χρονική στιγμή, την ανταπόκριση των θεσμικών οργάνων σε προτάσεις χωρίς να αποτυπώνει πλήρως τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο του έργου του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Ακόμη και αν τα θεσμικά όργανα αντιδρούν ευνοϊκά στις προτάσεις ή τις συστάσεις του Διαμεσολαβητή, συχνά χρειάζονται χρόνο για να εφαρμόσουν αλλαγές στις διοικητικές πρακτικές τους. Για παράδειγμα, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε κακοδιοίκηση το 2022 σε μια έρευνα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) χειρίστηκε αίτημα για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα σχετικά με πρόταση περιορισμού της χρήσης μολύβδου σε πυρομαχικά. Η απάντηση της EFSA στις συστάσεις της Διαμεσολαβήτριας ήταν θετική και ο οργανισμός δήλωσε ότι θα τροποποιήσει τους κανόνες και τις πρακτικές του. Ως αποτέλεσμα, η EFSA προέβη σε βελτιώσεις το 2023 στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται την πρόσβαση στα έγγραφα. Για παράδειγμα, δημοσίευσε ένα έγγραφο καθοδήγησης προκειμένου να βοηθήσει όσους επιθυμούν να υποβάλουν αιτήματα πρόσβασης σε έγγραφα, τροποποίησε τους εσωτερικούς κανόνες ώστε να μειωθεί ο χρόνος που απαιτείται για την επεξεργασία των αιτημάτων και ξεκίνησε πιλοτική εφαρμογή ενός νέου εργαλείου ΤΠ για τον αποτελεσματικότερο χειρισμό των αιτημάτων και την τήρηση των προθεσμιών.

Σε άλλη έρευνα του 2022, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ο τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) ενημέρωσε έναν εξωτερικό εμπειρογνώμονα σχετικά με την καταγγελία της σύμβασής του συνιστά κακοδιοίκηση. Το επόμενο έτος, η ΕΥΕΔ ενημέρωσε τη Διαμεσολαβήτρια ότι θα οργάνωνε συνεδρίες ευαισθητοποίησης για τη βελτίωση των σχέσεων συνεργασίας της με εξωτερικούς εμπειρογνώμονες που απασχολούνται μέσω αναδόχου.

6. Επικοινωνία και συνεργασία

6.1. Επικοινωνία

Η επικοινωνία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση του ρόλου και του έργου του Διαμεσολαβητή στο ευρύτερο δυνατό κοινό, στην ανταλλαγή σημαντικών επικαιροποιήσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τη διοίκηση της ΕΕ, καθώς και στην ευαισθητοποίηση σχετικά με θέματα όπως η διαφάνεια, η δεοντολογία και η λογοδοσία.

Κατά τη διάρκεια του 2023, τα βασικά έγγραφα της έρευνας έγιναν πιο εύκολα προσβάσιμα μέσω της προσθήκης ενός δυναμικού τμήματος στην αρχική σελίδα του ιστότοπου που εμφανίζει τις πρόσφατες ενημερώσεις. Έγιναν επίσης αρκετές βελτιώσεις στην πλοήγηση του δικτυακού τόπου, ώστε να καταστεί απλούστερη η εύρεση περιεχομένου.

Προκειμένου να ενισχύσει τη γνώση του κοινού σχετικά με τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο του έργου του Διαμεσολαβητή, το γραφείο του Διαμεσολαβητή δημοσίευσε μια κυλιόμενη διαδικτυακή παρουσίαση στην οποία επεξηγείται το έργο του Διαμεσολαβητή σε διάφορους τομείς, καθώς και ο αντίκτυπός του στη διοίκηση της ΕΕ. Αυτή η διαδικτυακή παρουσίαση υποστηρίχθηκε από μια εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Επιπλέον, μια σειρά από βίντεο που παρουσιάζουν το έργο του Γραφείου και εξηγούν τους βασικούς τομείς της έρευνας δημοσιεύθηκαν στον ιστότοπο, μεταξύ άλλων και στην αρχική σελίδα, και προωθήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η Διαμεσολαβήτρια παρουσίασε το έργο του Γραφείου κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνέντευξης Τύπου που πραγματοποίησε τον Απρίλιο. Στη συνέντευξη Τύπου, η Διαμεσολαβήτρια παρουσίασε επίσης επισκόπηση των απαντήσεων στη δημόσια διαβούλευση που διεξήγαγε σχετικά με τη διαφάνεια και τη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων περιβαλλοντικού χαρακτήρα στην ΕΕ.

Με σκοπό την ενημέρωση σχετικά με τους νικητές του διετούς βραβείου χρηστής διοίκησης και την ενθάρρυνση της ανταλλαγής καλών ιδεών και πρακτικών, δρομολογήθηκε εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με την τελετή απονομής, συνοδευόμενη από μια κυλιόμενη διαδικτυακή παρουσίαση των βραβευμένων έργων και των καλύτερων στιγμών της εκδήλωσης.

Η Διαμεσολαβήτρια συμμετείχε στην Ευρωπαϊκή Εκδήλωση για τη Νεολαία (EYE2023) στο Στρασβούργο τον Ιούνιο. Στο πλαίσιο της ανταλλαγής απόψεων με τους παρευρισκόμενους, απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με το έργο του Γραφείου, καθώς και σχετικά με τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η χρηστή διοίκηση στην προάσπιση της δημοκρατίας της ΕΕ.

Μετά τους ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν στα τέλη του 2022, σύμφωνα με τους οποίους κυβερνήσεις τρίτων χωρών επιδίωξαν να αποκτήσουν επιρροή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Διαμεσολαβήτρια κάλεσε ομιλητές υψηλού επιπέδου από τις κύριες εποπτικές αρχές, καθώς και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Κοινοβούλιο, προκειμένου να συζητήσουν τα κενά που υπάρχουν στην αρχιτεκτονική του πλαισίου ακεραιότητας και στη συμμόρφωση με αυτό. Η συζήτηση στο πάνελ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο, επικεντρώθηκε επίσης στην πρόταση για τη δημιουργία ενός νέου φορέα δεοντολογίας και στον πιθανό ρόλο του στην περαιτέρω βελτίωση της ακεραιότητας της διοίκησης της ΕΕ.

Όσον αφορά την κάλυψη του έργου του Διαμεσολαβητή από τον Τύπο το 2023, σημειώθηκε αύξηση κατά 35 % του συνολικού αριθμού των άρθρων του Τύπου σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, με το 56 % της συνολικής κάλυψης να προέρχεται από χώρες της ΕΕ.

Το 2023 ο αριθμός των ακολούθων του Διαμεσολαβητή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνέχισε να αυξάνεται, με ιδιαίτερα υψηλή αύξηση στο LinkedIn και στο Instagram. Η αυξημένη δραστηριότητα του προφίλ, καθώς και ο αυξανόμενος αριθμός χρηστών που αναζητούν περιεχόμενο σχετικό με την ΕΕ σε αυτές τις δύο πλατφόρμες, είναι σημαντικοί παράγοντες που επηρέασαν τις θετικές επιδόσεις. Ο λογαριασμός του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή στο Instagram σημείωσε αύξηση κατά 91 % του συνολικού αριθμού ακολούθων (6 578 νέοι ακόλουθοι σε σύγκριση με τους 3 472 νέους ακολούθους το 2022). Στο LinkedIn, ο αριθμός των ακολούθων αυξήθηκε κατά 65 % (+ 5 825 σε σύγκριση με τους 2 990 νέους ακολούθους το 2022). Στο X, όπου η Διαμεσολαβήτρια διατηρεί το μεγαλύτερο κοινό μεταξύ των μέσων κοινωνικής δικτύωσής της, ο αριθμός των ακολούθων ανήλθε σε 36 188 τον Δεκέμβριο του 2023, αριθμός που αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 5 % (+ 1 757). Σημειώθηκε επίσης σημαντική βελτίωση στο ποσοστό συμμετοχής, καθώς και σημαντικό «άλμα» στις αναφορές.

Η Διαμεσολαβήτρια και τα μέλη του προσωπικού συνέχισαν επίσης τις δραστηριότητες προβολής του Γραφείου με συνεντεύξεις στον Τύπο, συμμετοχή σε σημαντικά ακαδημαϊκά και νομικά συνέδρια και παρουσιάσεις σε ομάδες επισκεπτών.

6.2. Σχέσεις με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ

6.2.1. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκλέγει τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή στην αρχή κάθε νομοθετικής περιόδου, γεγονός που καθιστά τη σχέση μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων ιδιαίτερα σημαντική.

Το 2023 η Διαμεσολαβήτρια συναντήθηκε με την Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Roberta Metsola, για την παράδοση της ετήσιας έκθεσης του Γραφείου. Συζήτησε επίσης τις μεταρρυθμίσεις σε θέματα ακεραιότητας και διαφάνειας που δρομολόγησε η Πρόεδρος μετά από ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν στα τέλη του 2022, σύμφωνα με τους οποίους χώρες εκτός ΕΕ είχαν καταβάλλει αμοιβή για την άσκηση επιρροής στο Κοινοβούλιο. Οι συνεδριάσεις αυτές, καθώς και οι τακτικές συναντήσεις που είχε η Διαμεσολαβήτρια και η ομάδα της με βουλευτές του ΕΚ από όλο το πολιτικό φάσμα, ήταν καίριας σημασίας για τη διασφάλιση της συνεχούς εμπιστοσύνης και συνεργασίας. Η Διαμεσολαβήτρια και τα μέλη του προσωπικού παρουσίασαν επίσης το έργο του Γραφείου σε διάφορες ακροάσεις επιτροπών και ανταλλαγές απόψεων, όπως στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBE), στην Επιτροπή για τις Εξωτερικές Παρεμβάσεις και την Παραπληροφόρηση (ING2), στην Επιτροπή Νομικών Θεμάτων (JURI) και στην Υποεπιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (DROI).

Τον Σεπτέμβριο, η Διαμεσολαβήτρια απέστειλε ειδική έκθεση στο Κοινοβούλιο σχετικά με τις συστηματικές καθυστερήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον χειρισμό των αιτήσεων για πρόσβαση σε έγγραφα. Στη συνέχεια, το Κοινοβούλιο κίνησε μια διαδικασία στην επιτροπή LIBE για να στηρίξει την έκθεση του Διαμεσολαβητή. Η ψηφοφορία στην ολομέλεια σχετικά με το ψήφισμα αναμένεται στις αρχές του 2024.

6.2.2. Επιτροπή Αναφορών

Η Επιτροπή Αναφορών (PETI) είναι η κοινοβουλευτική επιτροπή που είναι υπεύθυνη για τις σχέσεις με τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, καθώς και οι δύο προσπαθούν να διασφαλίσουν ότι οι ανησυχίες των πολιτών λαμβάνονται υπόψη σε επίπεδο ΕΕ. Το 2023, συνέχισαν να συνεργάζονται σε τομείς όπως τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, καθώς και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών (ENO), του οποίου η PETI είναι μέλος.

Η Διαμεσολαβήτρια και η πρόεδρος της PETI Dolors Montserrat συναντήθηκαν τακτικά το 2023 και η κα Montserrat συμμετείχε επίσης σε πάνελ στο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών (ENO) κατά τη διάρκεια συνεδρίας που επικεντρώθηκε στις εκλογές της ΕΕ και την εκλογή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

6.2.3. Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί το μεγαλύτερο θεσμικό όργανο της ΕΕ, με τεράστιο αντίκτυπο στη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων, είναι φυσικό ένα σημαντικό ποσοστό των αναφορών που υποβάλλονται στον Διαμεσολαβητή να αφορά το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η σχέση συνεργασίας με την Επιτροπή παρέμεινε εξαιρετικά εποικοδομητική το 2023, με τη Διαμεσολαβήτρια να πραγματοποιεί συναντήσεις με διάφορους Επιτρόπους. Σε επίπεδο προσωπικού, διατηρήθηκαν στενές επαφές μεταξύ του Γραφείου του Διαμεσολαβητή και της Επιτροπής προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ανησυχίες των ενδιαφερομένων μπορούσαν να αντιμετωπιστούν όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά.

6.2.4. Άλλα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί

Οι σχέσεις με διάφορα μέρη της διοίκησης της ΕΕ αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής «Με ορίζοντα το 2024» του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Μόνο μέσω της στενής συνεργασίας μπορεί να επιτευχθεί μακροχρόνιος και θετικός αντίκτυπος για τη διοίκηση της ΕΕ. Τον Φεβρουάριο, η Διαμεσολαβήτρια πραγματοποίησε συνάντηση με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), την Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέα και τον Γενικό Διευθυντή της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τη διάσκεψη με θέμα «Οικοδόμηση ενός ισχυρότερου πλαισίου ακεραιότητας της ΕΕ» που διοργανώνει. Κατά τη διάρκεια του έτους, η Διαμεσολαβήτρια συναντήθηκε επίσης με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και τον Εκτελεστικό Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex).

6.2.5. Η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, μια δεσμευτική διεθνή πράξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα με σκοπό «την προαγωγή, την προστασία και τη διασφάλιση της πλήρους και ισότιμης απόλαυσης όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών από όλα τα άτομα με αναπηρία και την προώθηση του σεβασμού της εγγενούς αξιοπρέπειας.»

Η εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στην ΕΕ τελεί υπό την παρακολούθηση του Πλαισίου της ΕΕ σχετικά με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, του οποίου προήδρευσε ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής το 2023. Ως μέλος αυτού του πλαισίου, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή της σύμβασης των ΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία από τη διοίκηση της ΕΕ.

Η Διαμεσολαβήτρια ασχολήθηκε το 2023 με μια σειρά ερευνών σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Τον Φεβρουάριο, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνά της σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει τον κανόνα που προβλέπεται στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ αναφορικά με τη χορήγηση διπλού επιδόματος τέκνου για την παροχή βοήθειας στη φροντίδα παιδιών με αναπηρία. Στο πλαίσιο της έρευνας διαπιστώθηκε ότι η χρήση κατώτατων ορίων σχετικά με τον βαθμό αναπηρίας, τα οποία αποκλείουν αυτομάτως ορισμένες περιπτώσεις, αντιβαίνουν στις υποχρεώσεις της διοίκησης της ΕΕ στο πλαίσιο της ΣΗΕΔΑΑ του ΟΗΕ. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Επιτροπή να αναθεωρήσει την προσέγγισή της. Η Επιτροπή έχει έκτοτε κινήσει διαδικασία για την αναθεώρηση των εφαρμοστέων κανόνων σε ολόκληρη τη διοίκηση της ΕΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η εξατομικευμένη ουσιαστική αξιολόγηση όλων των αιτήσεων για αυτό το είδος αποζημίωσης.

Το Γραφείο του Διαμεσολαβητή παρουσίασε το έργο του σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία σε διάφορες εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια του έτους, συμπεριλαμβανομένης της 5ης διοργάνωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου των Ατόμων με Αναπηρία.

6.3. Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών (ENO) είναι ένα άτυπο δίκτυο που συντονίζεται από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Απαρτίζεται από περισσότερα από 95 γραφεία σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς και από την Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το θέμα της ετήσιας διάσκεψης του ENO για το 2023, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, ήταν η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρώτη σύνοδος επικεντρώθηκε στη μετανάστευση. Κατά τη διάρκεια της συνόδου οι συμμετέχοντες εξέτασαν το πώς και γιατί οι μετανάστες έρχονται στην Ευρώπη καθώς και τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζουν οι διαμεσολαβητές στην αποκάλυψη της βλάβης, την προστασία των δικαιωμάτων των ανθρώπων και την απόδοση ευθυνών στις διοικήσεις. Στη δεύτερη σύνοδο εξετάστηκε η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις δημόσιες διοικήσεις, ενώ οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στα οφέλη και τα πιθανά μειονεκτήματα της τεχνολογίας.

Μέσω της διαδικασίας υποβολής ερωτημάτων, τα μέλη του ENO μπορούν να θέτουν ερωτήσεις σχετικά με το δίκαιο της ΕΕ οι οποίες προκύπτουν κατά τη διάρκεια των ερευνών τους, ενώ ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής λαμβάνει απαντήσεις εμπειρογνωμόνων από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Τα θέματα που τέθηκαν στα ερωτήματα το 2023 περιλάμβαναν την Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας, τους περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και τους κανόνες ασφάλισης της ΕΕ.

Καθώς οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες ενδέχεται να γίνουν μέλη του δικτύου, το 2023 εντάχθηκε στο ENO και ο θεσμός του διαμεσολαβητή του οργανισμού ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Συνεχίζοντας τις τακτικές επισκέψεις της στα γραφεία των εθνικών διαμεσολαβητών, η Διαμεσολαβήτρια ταξίδεψε στη Βαρσοβία τον Σεπτέμβριο, όπου συναντήθηκε με τον Πολωνό αναπληρωτή Επίτροπο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής της στην πρωτεύουσα της Πολωνίας, επισκέφθηκε την έδρα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex). Η Διαμεσολαβήτρια εκφώνησε επίσης κεντρική ομιλία στο πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας με θέμα «Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής σε μια γεωπολιτική εποχή: προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και λογοδοσία».

7. Πόροι

7.1. Προϋπολογισμός

O προϋπολογισμός του Διαμεσολαβητή αποτελεί ανεξάρτητο τμήμα του προϋπολογισμού της ΕE. Χωρίζεται σε τρεις τίτλους. Ο τίτλος 1 περιλαμβάνει τους μισθούς, τα επιδόματα και τις λοιπές δαπάνες προσωπικού. Ο τίτλος 2 καλύπτει κτίρια, έπιπλα, εξοπλισμό και διάφορες λειτουργικές δαπάνες. Ο τίτλος 3 καλύπτει τις δαπάνες που προκύπτουν από γενικές δραστηριότητες του οργανισμού. Οι εγγεγραμμένες στον προϋπολογισμό πιστώσεις για το 2023 ανήλθαν σε 13 212 447 ευρώ.

Προκειμένου να διασφαλίσει την αποτελεσματική διαχείριση των πόρων, ο εσωτερικός ελεγκτής του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ελέγχει τακτικά τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου και τις οικονομικές πράξεις στις οποίες προβαίνει το Γραφείο του Διαμεσολαβητή. Όπως και τα άλλα θεσμικά όργανα, ο Διαμεσολαβητής υπόκειται στον έλεγχο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο δεν εντόπισε συγκεκριμένα ζητήματα στο πλαίσιο του εξωτερικού ελέγχου του.

7.2. Χρήση των πόρων

Κάθε χρόνο ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής εγκρίνει ετήσιο σχέδιο διαχείρισης, στο οποίο προσδιορίζονται οι ειδικές δράσεις που αναμένεται να αναληφθούν από το Γραφείο προκειμένου να υλοποιηθούν οι στόχοι και οι προτεραιότητες της πενταετούς στρατηγικής του «Με ορίζοντα το 2024». Το ετήσιο σχέδιο διαχείρισης του 2023 είναι το τρίτο που βασίζεται σε αυτήν τη στρατηγική.

H Διαμεσολαβήτρια υποστηρίζεται από άκρως καταρτισμένο και πολύγλωσσο προσωπικό. Αυτό σημαίνει ότι το Γραφείο είναι σε θέση να εξετάζει αναφορές στις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ και να ενημερώνει το κοινό σχετικά με το έργο του Διαμεσολαβητή σε όλη την ΕΕ. Η υβριδική πολιτική εργασίας του Γραφείου, η οποία είναι προσανατολισμένη στα αποτελέσματα και οικοδομεί σχέσεις εμπιστοσύνης, υποστηρίζει τη φιλοδοξία του Διαμεσολαβητή να προωθήσει ένα σύγχρονο, ψηφιακό και ευέλικτο εργασιακό περιβάλλον.

Το 2023, στον πίνακα προσωπικού του Διαμεσολαβητή υπήρχαν 75 θέσεις. Επιπλέον, εργάζονται κατά μέσο όρο εννέα συμβασιούχοι υπάλληλοι στο Γραφείο. Δεκαοκτώ ασκούμενοι απέκτησαν εργασιακή πείρα στο Γραφείο του Διαμεσολαβητή κατά τη διάρκεια του έτους.

H Διαμεσολαβήτρια διενήργησε έρευνα προσωπικού το 2023, η οποία κατέδειξε υψηλά συνολικά επίπεδα ικανοποίησης και συμμετοχής των εργαζομένων.

Αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με τη διάρθρωση του Γραφείου του Διαμεσολαβητή και τα καθήκοντα των διαφόρων μονάδων διατίθενται στον δικτυακό τόπο του Διαμεσολαβητή.

8. Πώς να επικοινωνήσετε με τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή

Τηλεφωνικώς:

+33 (0)3 88 17 23 13

Μέσω e-mail:

eo@ombudsman.europa.eu

Ταχυδρομική διεύθυνση

Médiateur européen
1 avenue du Président Robert Schuman
CS 30403
F-67001 Strasbourg Cedex

Στο Διαδίκτυο

• Δικτυακός τόπος ombudsman.europa.eu
• Twitter twitter.com/EUombudsman
• Instagram instagram.com/euombudsman
• LinkedIn linkedin.com/company/272026
• YouTube youtube.com/user/eotubes

Τα γραφεία μας

Στρασβούργο

Διεύθυνση για επισκέπτες

Bâtiment Václav Havel (HAV)
Allée Spach
F-67000 Strasbourg

Βρυξέλλες

Διεύθυνση για επισκέπτες

Bâtiment Froissart (FRS)
Rue Froissart 87
B-1000 Bruxelles

---

© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2024

Όλες οι φωτογραφίες και εικόνες © Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αναπαραγωγή για εκπαιδευτικούς και μη εμπορικούς σκοπούς επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση ότι αναφέρεται η πηγή.
Στοιχειοθεσία: FrutigerNext.

HTML	ISBN 978-92-9483-378-5	ISSN 1680-3965	doi: 10.2869/519838	QK-AA-24-001-EL-Q