Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια Emily O’Reilly ζήτησε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επίσημη στήριξη για τις προσπάθειές της να πείσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενεργήσει σύμφωνα με τις συστάσεις της για τη μείωση των συστημικών καθυστερήσεων στη διεκπεραίωση των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα.

Σε ειδική έκθεση προς το Κοινοβούλιο, η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι, ενώ η Επιτροπή ανέφερε ότι εφαρμόζει ήδη τις περισσότερες από τις προτάσεις της, οι έρευνες της Διαμεσολαβήτριας σχετικά με την πρόσβαση του κοινού εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές καθυστερήσεις.

Οι καθυστερήσεις αυτές αφορούν συνήθως αιτήματα πρόσβασης που σχετίζονται με τομείς σημαντικής δημόσιας σημασίας. Πρόσφατα παραδείγματα δείχνουν ότι η Επιτροπή χρειάστηκε πάνω από ένα έτος για να διεκπεραιώσει αιτήματα σχετικά με έγγραφα που αφορούν τη μετανάστευση, τα ταμεία ανάκαμψης της ΕΕ και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Ταυτόχρονα, ο Διαμεσολαβητής έχει δει απότομη αύξηση των καταγγελιών σχετικά με καθυστερήσεις στην πρόσβαση σε έγγραφα στην Επιτροπή, με τον αριθμό το 2023 να είναι ήδη τέσσερις φορές υψηλότερος από ό,τι για το σύνολο του 2020. 

«Οι πολίτες δικαίως αναμένουν από τη διοίκηση της ΕΕ να είναι ανοικτή, σύγχρονη και προσανατολισμένη στις υπηρεσίες – η προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά την πρόσβαση σε έγγραφα υπολείπεται κατά πολύ αυτών των προσδοκιών.»  

«Οι καθυστερήσεις αυτές υπονομεύουν την ικανότητα των πολιτών να ελέγχουν τις αποφάσεις και τις πολιτικές της ΕΕ με άμεσο και έγκαιρο τρόπο. Η Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει ριζικά την προσέγγισή της προκειμένου να διορθώσει αυτό το συστημικό πρόβλημα.»

«Απώτερος στόχος μου είναι να βοηθήσω τους πολίτες να συμμετέχουν ουσιαστικά στη δημοκρατική ζωή της ΕΕ, η οποία αποτελεί δικαίωμα που απορρέει από τη Συνθήκη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ζήτησα τη στήριξη και τη δράση του Κοινοβουλίου για το θέμα αυτό», δήλωσε η Διαμεσολαβήτρια.

Η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας, η οποία κινήθηκε το 2022, διαπίστωσε ότι, όταν οι πολίτες ζητούν από την Επιτροπή να επανεξετάσει την αρχική της απόφαση πρόσβασης —επειδή αρνήθηκε ή χορήγησε μερική μόνο πρόσβαση στα ζητούμενα έγγραφα— οι προθεσμίες του κανονισμού για τη διαφάνεια (1049/2001) δεν τηρούνται στο 85 % των περιπτώσεων.

Πάνω από το 60 % των εν λόγω αποφάσεων επανεξέτασης έλαβε περισσότερες από 60 εργάσιμες ημέρες, παρά τη μέγιστη προθεσμία των 30 εργάσιμων ημερών.

Στη σύστασή της, η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε στην Επιτροπή να διαθέσει περισσότερους πόρους για τη διεκπεραίωση επιβεβαιωτικών αιτήσεων, να συνεργαστεί εποικοδομητικά και ανοικτά με τα άτομα που ζητούν έγγραφα και να προβλέψει θέματα δημόσιου συμφέροντος, ώστε να μπορεί να είναι προορατικά διαφανής.

Υπήρξαν 20 ειδικές εκθέσεις του Διαμεσολαβητή προς το Κοινοβούλιο από την ίδρυσή του το 1995 και όλες έχουν υποστηριχθεί. Η τελευταία ειδική έκθεση, το 2018, αφορούσε την έλλειψη νομοθετικής διαφάνειας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.