Bhain an cás le diúltú Chomhairle an Aontais Eorpaigh rochtain iomlán a thabhairt ar thuairimí dlíthiúla maidir leis na tograí reachtacha le haghaidh Rialacháin maidir le bunú Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE) agus maidir le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil (EUROJUST).

Le linn fhiosrúchán an Ombudsman, d’aontaigh an Chomhairle dhá cheann de na ceithre dhoiciméad a nochtadh, ach choinnigh sí uirthi ag diúltú an dá dhoiciméad eile a nochtadh go hiomlán, cé gur deonaíodh rochtain pháirteach.

Glacann an tOmbudsman leis go raibh údar maith leis an diúltú na tuairimí dlíthiúla a nochtadh go hiomlán ar an bhforas go mbainfeadh sé an bonn de chosaint comhairle dlí agus imeachtaí cúirte. Dá bhrí sin, dúnann sí an cás le cinneadh nach bhfuil aon drochriarachán ann, ach iarrann sí ar an gComhairle athbhreithniú a dhéanamh ar a dhiúltú i bhfianaise imeacht breise ama.

Thug comhlachas saineolaithe dlí ó gach cearn den Aontas Eorpach an cás a rinne tionscadal a chómhaoinigh an Coimisiún Eorpach. Bhain sé le haisghabháil éagórach líomhnaithe, tar éis iniúchta, suimeanna a measadh go mícheart a bheith neamh-incháilithe faoin gComhaontú Deontais.

D’fhiosraigh an tOmbudsman an tsaincheist agus tháinig sé ar an gconclúid, tar éis di idirghabháil a dhéanamh, gur thángthas ar réiteach. Dá bhrí sin, dhún sí an cás.

Bhain an cás le mainneachtain an Choimisiúin freagra a thabhairt ar theachtaireachtaí an ghearánaigh maidir lena dheacrachtaí le togra deontais a chur isteach. Mar gheall ar fhadhbanna teicniúla, ní raibh an gearánach in ann iarratas a dhéanamh trí chóras PRIAMOS an Choimisiúin. Ina ionad sin, thíolaic sé a thogra trí ríomhphost, nár freagraíodh fós.

D'fhiosraigh an tOmbudsman an cheist agus d'iarr sé ar an gCoimisiún freagra a thabhairt. Ina fhreagra, ghabh an Coimisiún leithscéal as gan freagra a thabhairt níos luaithe. Dúirt sé nach bhféadfadh sé glacadh le hiarratas ríomhphoist an ghearánaigh toisc gur fheidhmigh an córas i gceart agus nach raibh an Coimisiún in ann aon iarracht a rinne an gearánach an togra a sheoladh trí PRIAMOS roimh an sprioc-am a shainaithint.

Bhain an cás sin le diúltú an Choimisiúin Eorpaigh rochtain phoiblí iomlán a thabhairt ar thuarascálacha meastóireachta na dtograí le haghaidh tionscadal arna mhaoiniú ag an Aontas maidir leis na Romaigh san Albáin.

D'fhiosraigh an tOmbudsman an tsaincheist agus chinn sé gur dhiúltaigh an Coimisiún rochtain iomlán i gceart ar bhonn na heisceachta ar rochtain phoiblí a chosnaíonn leasanna tráchtála. Chinn sí, dá bhrí sin, nach raibh aon drochriarachán ann ag an gCoimisiún.

Bhain an cás le diúltú an Choimisiúin rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméid a bhaineann le faireachas ar an idirlíon ag seirbhísí faisnéise na Ríochta Aontaithe. Mhol an tOmbudsman gur cheart don Choimisiún rochtain a thabhairt ar dhoiciméad sonrach amháin (litir ó Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin a bhí ann ag an am) agus, i gcás na ndoiciméad eile a iarradh, gur cheart don Choimisiún iad a nochtadh nó údar cuí a thabhairt leis an bhfáth, dar leis, ar ghá nochtadh a dhiúltú.

Chinn an Coimisiún litir Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe a nochtadh, agus ar an gcaoi sin glacadh leis an gcéad chuid de mholadh an Ombudsman. Mar sin féin, choinnigh sé a sheasamh gan na doiciméid eile a nochtadh. Thug sé údar leis an seasamh sin ar an mbonn go raibh imscrúdú fós á dhéanamh aige ar an gceist an sáraíonn cláir ollfhaireachais na Ríochta Aontaithe dlí an Aontais, go háirithe maidir le ceart an duine aonair chun cosaint sonraí. D’áitigh an Coimisiún, go dtí go ndúnfar a imscrúdú go cinntitheach, go mbeadh tionchar diúltach ag nochtadh luath na coda eile de na doiciméid lena mbaineann ar an idirphlé idir údaráis na Ríochta Aontaithe agus an Coimisiún. Ar bhonn níos ginearálta, d’áitigh sé gur cheart a chumas a imscrúdú a dhéanamh go héifeachtach, agus cinneadh a dhéanamh maidir leis an bhfreagairt iomchuí, a chosaint ar riosca an bhrú sheachtraigh. Ar deireadh, níor mheas an Coimisiún go raibh leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Ní chuirtear ina luí ar an Ombudsman go bhfuil údar leordhóthanach tugtha ag an gCoimisiún lena chinneadh rochtain phoiblí ar na doiciméid neamhnochta atá fágtha a dhiúltú. Ós rud é nár nocht sé na doiciméid sin ná nár thug sé cúiseanna leordhóthanacha chun rochtain phoiblí orthu a dhiúltú, is léir gur dhiúltaigh an Coimisiún do mholadh an Ombudsman i ndáil leis na doiciméid sin. Ina theannta sin, tugann an tOmbudsman dá haire gur cosúil nach bhfuil aon ghníomh déanta ag an gCoimisiún maidir lena imscrúdú ó 2013 i leith. Measann an tOmbudsman, dá bhrí sin, gurb ionann gníomhartha an Choimisiúin sa chás seo agus drochriarachán agus, go deimhin, drochriarachán tromchúiseach i bhfianaise thábhacht na saincheiste ar leith do shaoránaigh an AE.

Eisiadh an gearánach sa chás seo, saoránach Lucsamburgach, ó dhul san iomaíocht do phost sa Fhrainc ar an bhforas nach náisiúnach Francach í. Ba é an post a bhí i gceist ná breitheamh neamh-uachtaránachta a bhí chun ionadaíocht a dhéanamh ar Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe ag Cúirt tearmainn na Fraince. Chuir an gearánach faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh gur cosúil gur sárú ar fhorálacha dhlí an Aontais maidir le saorghluaiseacht oibrithe é an post a theorannú do náisiúnaigh de chuid na Fraince. Nuair a bhí an Coimisiún den tuairim nach ndearnadh aon sárú ar dhlí an Aontais, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman.

Bhí an Coimisiún den tuairim go raibh feidhm ag eisceacht ar an gceart chun saorghluaiseachta atá ag oibrithe. Tá feidhm ag an eisceacht seo i gcás fostaíochta sa tseirbhís phoiblí agus déantar foráil di in Airteagal 45(4) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. D’admhaigh an Coimisiún gur ghá measúnú nithiúil a dhéanamh ar chineál chúraimí agus fhreagrachtaí an bhreithimh neamhcheannasaigh chun cinneadh a dhéanamh maidir leis an tsaincheist sin agus d’áitigh sé go ndearna sé measúnú den sórt sin. Thug an tOmbudsman dá haire, mar chuid den mheasúnú sin, nach raibh teagmháil déanta ag an gCoimisiún le húdaráis na Fraince chun tuilleadh faisnéise a fháil faoin bpost atá i gceist. Ba é moladh tosaigh an Ombudsman, dá bhrí sin, gur cheart don Choimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar a mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú agus mhol sí gur cheart don Choimisiún dul i gcomhairle le húdaráis na Fraince. Mar fhreagra ar an togra sin, d’áitigh an Coimisiún go raibh faisnéis leordhóthanach ar fáil dó agus cinneadh á dhéanamh aige maidir leis an tsaincheist agus, dá bhrí sin, nach raibh gá le teagmháil a dhéanamh le húdaráis na Fraince. Tar éis dó a fhreagra mionsonraithe ar an togra a mheas, ghlac an tOmbudsman leis go raibh dóthain faisnéise ag an gCoimisiún sa chás seo chun a chinneadh a bhunú. Dá bhrí sin, dhún sí an fiosrúchán le cinneadh nach raibh aon drochriarachán ar thaobh an Choimisiúin.

Áirítear ar bheartas imirce an Aontais imircigh neamhrialta tríú tír (iarrthóirí tearmainn diúltaithe agus daoine gan cead cónaithe bailí) a chur ar ais go deonach nó go héigeantach chuig a dtíortha tionscnaimh. De bharr a gcineáil féin, d’fhéadfadh sáruithe tromchúiseacha ar chearta bunúsacha a bheith i gceist le hoibríochtaí um fhilleadh éigeantach. Leis an bhfiosrúchán féintionscnaimh seo, féachadh le soiléiriú a dhéanamh ar an gcaoi a n-áirithíonn Frontex, mar chomhordaitheoir Oibríochtaí Comhpháirteacha um Fhilleadh (JROnna), go n-urramaítear cearta bunúsacha agus dínit dhaonna na ndaoine aonair atá á gcur ar ais.

Fuair an tOmbudsman tuairimí Frontex agus a Oifigigh um Chearta Bunúsacha, rinne sé cigireacht ar chomhaid Frontex agus fuair sé ranníocaíochtaí ó bhaill de Líonra Eorpach na nOmbudsman, ó Ghníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha, ó Ghníomhaireacht Dídeanaithe na Náisiún Aontaithe agus ó roinnt eagraíochtaí neamhrialtasacha. Fuair sí amach, cé go bhfuil go leor déanta, nach mór do Frontex trédhearcacht a chuid oibre JRO a fheabhsú, a Chód Iompair a leasú i réimsí amhail scrúduithe leighis agus úsáid fornirt, agus dul i dteagmháil níos mó leis na Ballstáit. Ní mór do Frontex gach a bhfuil ar a chumas a dhéanamh chun faireachán neamhspleách agus éifeachtach ar JROnna a chur chun cinn.

Dúnann an tOmbudsman a fiosrúchán le sraith moltaí do Frontex maidir le conas is féidir leis tuilleadh feabhais a chur ar a chuid oibríochtaí sa réimse seo.

Bhain an cás seo le hiarratas nár éirigh leis ar rochtain ar dhoiciméid. Dhiúltaigh an Coimisiún a chomhfhreagras le húdaráis na Polainne a nochtadh maidir lena réamhfhiosrúcháin ar na costais an-ard a bhaineann le héilimh dhlíthiúla a bhaineann le himeachtaí soláthair phoiblí sa Pholainn a chomhdú. Bhí an Coimisiún ag iarraidh a fháil amach an raibh reachtaíocht ábhartha na Polainne comhsheasmhach le dlí an Aontais. Agus é á mhaíomh aige gur gá imscrúdú atá ar siúl a chosaint, d’agair sé eisceacht ar an gceart rochtana poiblí dá bhforáiltear sa reachtaíocht ábhartha (Rialachán 1049/2001). Níor ghlac an Coimisiún le hargóint an ghearánaigh go raibh leas sáraitheach poiblí i nochtadh a dhífheidhmigh an eisceacht a rabhthas ag brath uirthi ná go raibh sé ábhartha go raibh agóid á déanamh i gcoinne na reachtaíochta náisiúnta atá i gceist os comhair Bhinse Bunreachtúil na Polainne (‘an PCT’).

D’fhiosraigh an tOmbudsman an tsaincheist agus bhí sí den tuairim nach raibh údar cuí ag an gCoimisiún lena chinneadh rochtain ar na doiciméid atá i gceist a dhiúltú. Bhí an tOmbudsman den tuairim freisin gur fhág neamhniú na reachtaíochta náisiúnta ábhartha ag PCT go raibh fiosrúcháin an Choimisiúin iomarcach. Agus an fhorbairt dhlíthiúil sin á cur san áireamh agus ar mhaithe le barainneacht agus cothroime nós imeachta, mhol an tOmbudsman go dtabharfaí rochtain don ghearánach ar na doiciméid a iarradh gan iarraidh nua a chur isteach. Dhiúltaigh an Coimisiún go catagóiriúil. Thairis sin, níor thug sé míniú níos iomláine ar a dhiúltú ná an míniú a thug sé ina fhreagra ar an iarratas dearbhúcháin. Chuir an gearánach in iúl don Ombudsman, idir an dá linn, go raibh rochtain aige anois ar na doiciméid tar éis iarraidh nua ar rochtain faoi Rialachán 1049/2001 a rinneadh agus a fhios aige gur dhún an Coimisiún a imscrúdú. Sna himthosca sin, chinn an tOmbudsman an cás a dhúnadh le ráiteas criticiúil.

Sa bhliain 2008, thug dochtúir cáilithe Gearmánach ródháileog marfach de phianmhúcháin chumhachtacha d'fhear scothaosta na Breataine. Bhain an gearán leis an Ombudsman le diúltú rochtain phoiblí a thabhairt ar mhiontuairiscí cruinnithe a tionóladh ag Eurojust idir oifigigh Ghearmánacha agus oifigigh na Ríochta Aontaithe chun Barántas Gabhála Eorpach arna eisiúint ag údaráis na Ríochta Aontaithe don dochtúir a phlé.

Le rialacha Eurojust maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid, tugtar an ceart d’ionadaithe na mBallstát atá ag obair le Eurojust a chinneadh, in ionad Eurojust, an bhfuil feidhm ag eisceacht ar rochtain phoiblí maidir le doiciméid a bhaineann le cásanna atá i seilbh Eurojust. Chinn an tOmbudsman gur léir go raibh baint ag an doiciméad a iarradh leis an gcás agus gur iarr ionadaithe na Gearmáine agus na Ríochta Aontaithe ar Eurojust gan é a scaoileadh. Chinn sí, dá bhrí sin, go raibh oibleagáid dhlíthiúil ar Eurojust rochtain ar an doiciméad a dhiúltú.

Chinn sí, áfach, gur theip ar Eurojust an gearánach (arb é mac an fhir é a fuair bás) a chur ar an eolas faoi na cúiseanna ar mheas ionadaithe na Gearmáine agus na Ríochta Aontaithe gur cheart rochtain a dhiúltú. Mar sin féin, chuir Eurojust an réasúnaíocht sin ar fáil le linn fhiosrúchán an Ombudsman. Sa chomhthéacs sin, mhol an tOmbudsman do Eurojust i gcónaí na cúiseanna a chuir Comhaltaí Náisiúnta chun cinn maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhaineann le cásanna a dhiúltú a chur ar fáil d’iarratasóirí.

Leagann an tOmbudsman béim ar an ngné shóisialta an-tragóideach agus an-tábhachtach den chás seo, a bhaineann le hiarrachtaí mic chun a fháil amach conas a dhéileáil údaráis phoiblí le bás a athar. I ndáil leis sin, cé nach bhfuil aon inniúlacht ag an Ombudsman a mheas an raibh sé de cheart ag ionadaithe na Ríochta Aontaithe agus na Gearmáine rochtain ar an doiciméad a dhiúltú, chuir sí in iúl don ghearánach go bhféadfadh sé, dá mba mhian leis, an tsaincheist a thabhairt os comhair chúirteanna an Aontais uair amháin, ó mhí na Nollag 2014, go mbeadh siad inniúil ar na hábhair sin.