An cúlra

1. I mí an Mheithimh 2013, d’iarr iriseoir Gearmánach ar an gCoimisiún rochtain a fháil ar dhoiciméid, i gcomhréir le rialacha trédhearcachta an Aontais ^[1], maidir leis an bhfaireachas a dhéanann gníomhaireachtaí stáit na Ríochta Aontaithe ar an idirlíon [2]. Ina ról mar Chaomhnóir na gConarthaí, tá freagracht ar leith ar an gCoimisiún Eorpach a chinntiú go gcomhlíonann na Ballstáit dlí an Aontais. Bhí eagla ar an ngearánach go raibh cláir ollfhaireachais údaráis na Ríochta Aontaithe ag sárú go háirithe ceart an duine aonair chun cosaint sonraí dá bhforáiltear le dlí an Aontais.

2. Shainaithin an Coimisiún go dtagann na doiciméid seo a leanas faoi raon feidhme iarraidh an ghearánaigh ar rochtain, eadhon (i) litir ó Viviane Reding, Leas-Uachtarán an Choimisiúin, chuig William Hague, Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe; (ii) litir freagartha an Uasail Hague chuig Mrs Reding; (iii) litir leantach ó Ard-Stiúrthóir Ard-Stiúrthóireacht (AS) an Choimisiúin um Cheartas chuig Buanionadaí na Ríochta Aontaithe chuig an Aontas Eorpach; agus (iv) roinnt gearán ó shaoránaigh ina n-iarrtar ar an gCoimisiún an t-ábhar a imscrúdú.

3. Dhiúltaigh an Coimisiún rochtain a thabhairt ar na doiciméid sin, agus d’áitigh sé gur ghá dó cuspóir na gcigireachtaí, na n-imscrúduithe agus na n-iniúchtaí a chosaint.[3] Dar leis, bhainfeadh nochtadh an bonn den idirphlé idir é féin agus údaráis na Ríochta Aontaithe, rud a éilíonn timpeallacht muiníne frithpháirtí go dtí go mbeidh céim na caibidlíochta curtha i gcrích. I ndáil leis sin, rinne an Coimisiún tagairt do chásdlí na Cúirte Breithiúnais [4], agus d’áitigh sé go bhfuil toimhde ghinearálta ann go mbaineann nochtadh doiciméad sa chomhad riaracháin, i bprionsabal, an bonn de chosaint chuspóirí na n-imscrúduithe fad is atá imscrúdú ar siúl. D'fhéadfaí imscrúduithe a bhféadfadh tionscnamh imeachtaí um shárú a bheith mar thoradh orthu a chumhdach leis an eisceacht seo.[5]

4. A mhéid a bhaineann leis an gceist an raibh leas sáraitheach poiblí ann maidir leis na doiciméid a iarradh a nochtadh, d’aithin an Coimisiún a thábhachtaí atá saoirse an phreasa agus leas an phobail sa trédhearcacht. Thug sí faoi deara freisin, áfach, gur féidir feidhmiú na saoirse chun tuairimí a nochtadh agus feidhmiú an chirt chun faisnéise (a aithnítear in Airteagal 11 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh) a theorannú [6]. Go háirithe, d'áitigh an Coimisiún go raibh sé i dteideal, sa chás seo, brath ar an toimhde ghinearálta go mbainfeadh nochtadh na ndoiciméad ar leith an bonn de chosaint chuspóir na n-imscrúduithe agus nach raibh aon leas sáraitheach poiblí ann dá ndéanfaí an doiciméad a nochtadh. [7]

5. Ina ghearán chuig an Ombudsman, líomhain an gearánach gur dhiúltaigh an Coimisiún go mícheart dá iarratas ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid agus mhaígh sé gur cheart don Choimisiún rochtain a thabhairt dó ar na doiciméid a bhí á lorg.

Líomhain gur dhiúltaigh an Coimisiún go mícheart d’iarraidh an ghearánaigh ar rochtain ar dhoiciméid

Moladh an Ombudsman

6. Ina moladh, thug an tOmbudsman dá haire nach raibh sé faoi dhíospóid go mbaineann na doiciméid go léir a d’iarr an gearánach le himscrúdú a bhféadfadh tionscnamh imeachtaí um shárú a bheith mar thoradh air. Sna himthosca sin, tá an Coimisiún i dteideal a thoimhdiú go mbainfí an bonn de chuspóir na n-imscrúduithe dá nochtfaí na doiciméid a iarradh. Dá bhrí sin, níor ceanglaíodh ar an gCoimisiún, i bprionsabal, scrúdú sonrach aonair a dhéanamh ar gach ceann de na doiciméid sin.[8] Mar sin féin, tá an toimhde infhrisnéise agus féadfaidh duine ar spéis leis rochtain a fháil ar na doiciméid lena mbaineann féachaint leis an toimhde a fhrisnéis i ndáil le doiciméad sonrach nó doiciméid shonracha nó féadfaidh sé féachaint le hargóint a dhéanamh go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann lena dtugtar údar maith le nochtadh na ndoiciméad.[9]

7. Chinn an tOmbudsman gur chuir an gearánach roinnt cúiseanna ar aghaidh nár cheart feidhm a bheith ag an toimhde ghinearálta maidir leis an gcuid is mó de na doiciméid. I gcás na litreacha a sheol an Coimisiún, áfach, chinn an tOmbudsman nár bréagnaíodh an toimhde ghinearálta. I gcás na ngearán a fuair an Coimisiún ó thríú daoine, bhí an tOmbudsman den tuairim gur bréagnaíodh an toimhde ghinearálta. In aon chás, fiú mura ndearnadh an toimhde ghinearálta a fhrisnéis, ba faoin gCoimisiún a bhí sé fós a léiriú nach raibh leas sáraitheach poiblí ann lena gceanglaítear na doiciméid a nochtadh. Bhí an tOmbudsman den tuairim gur theip ar an gCoimisiún a mhíniú i gceart cén fáth nach raibh aon leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

8. Go luath i mí Dheireadh Fómhair 2014, chuir an tOmbudsman an moladh seo a leanas faoi bhráid an Choimisiúin:

(i) Ba cheart don Choimisiún rochtain a thabhairt don Choimisinéir ar litir Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe an 3 Iúil 2013.

(ii) Ba cheart don Choimisiún rochtain a thabhairt ar gach doiciméad eile a d’iarr an gearánach maidir le hollfhaireachas ar an idirlíon ag gníomhaireachtaí stáit na Ríochta Aontaithe, nó údar cuí a thabhairt leis an bhfáth, dar leis, nach mór nochtadh a dhiúltú.

9. D’fhreagair an Coimisiún nach gceanglaítear air, i bprionsabal, scrúdú sonrach agus aonair a dhéanamh ar gach ceann de na doiciméid lena mbaineann agus go raibh a dhiúltú rochtain a dheonú bunaithe ar an toimhde ghinearálta is infheidhme go mbainfeadh nochtadh na ndoiciméad a iarradh an bonn de chuspóir an imscrúdaithe.

10. Chloígh an Coimisiún lena thuairim, go dtí go ndúnfar a imscrúdú go cinntitheach, go ndéanfadh nochtadh na ndoiciméad gaolmhar difear don idirphlé idir údaráis na Ríochta Aontaithe agus an Coimisiún. Dhéanfadh nochtadh difear freisin do chumas an Choimisiúin a imscrúdú a dhéanamh go héifeachtach agus cinneadh a dhéanamh maidir leis an bhfreagairt iomchuí, gan a bheith faoi réir brú seachtrach míchuí. Dá bhrí sin, d’athdhearbhaigh an Coimisiún nárbh fhéidir rochtain a dheonú ar an dá litir a sheol sé chuig údaráis na Ríochta Aontaithe.

11. Mar sin féin, ós rud é go bhfuil faisnéis i litir Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe, go bunúsach, a chuir údaráis na Ríochta Aontaithe ar fáil go poiblí in óráid, d’aontaigh an Coimisiún í a nochtadh.

12. A mhéid a bhaineann leis na gearáin a chuir saoránaigh isteach, d’áitigh an Coimisiún nach dtugann an fíoras nach bhfuil sna gearáin sin ach pointí ginearálta údar, ann féin, le rochtain phoiblí a dheonú.

13. Mar sin féin, tá sé ráite ag an gCoimisiún, a luaithe a chinnfidh sé conas leanúint ar aghaidh leis an imscrúdú, go scrúdóidh sé aon iarratais nua a d’fhéadfadh a bheith ann ar rochtain i bhfianaise na bhforbairtí sin.

14. Maidir leis an bhféidearthacht go mbeadh leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh, d’admhaigh an Coimisiún go bhfuil díospóireacht fhorleathan pholaitiúil agus idirnáisiúnta ann maidir leis an ábhar sin, go háirithe maidir le cláir ollfhaireachais agus ceart an duine aonair chun cosaint sonraí. Dúirt an Coimisiún go bhfuil sé ag déanamh obair leantach ghníomhach ar líomhaintí maidir le sárú ar an gceart bunúsach chun cosaint sonraí. Is ceist an-íogair í seo. Sa chomhthéacs áirithe sin, is féidir leis na Ballstáit brath ar dhíolúine, bunaithe ar ábhair imní maidir leis an tslándáil náisiúnta, chun neamhaird a thabhairt ar dhlí an Aontais. Mar sin féin, ní mór an díolúine sin a léirmhíniú go docht. Ní mór do Bhallstát atá ag iarraidh díolúine den sórt sin a chur i bhfeidhm a chruthú go bhfuil gá le díolúine chun a leasanna bunúsacha slándála a chosaint.

15. D’athdhearbhaigh an Coimisiún a thuairim gur fearr freastal ar leas an phobail sa chás seo trí gan a chomhfhreagras a nochtadh. Dá nochtfaí comhfhreagras an Choimisiúin le húdaráis na Ríochta Aontaithe ag an bpointe ama seo, bheadh conclúidí gan údar agus roimh am ann maidir lena mhéid a chomhlíonann próiseáil agus bailiú faisnéise ag gníomhaireachtaí slándála agus faisnéise na Ríochta Aontaithe dlí an Aontais. Dá bhrí sin, is ar mhaithe le leas an phobail a dhéantar imscrúduithe an Choimisiúin, lena gcumhdaítear ábhar an-íogair, go héifeachtach agus go héifeachtúil, gan aon rannpháirtíocht an phobail roimh am.

16. Níor chuir an gearánach aon bharúil isteach maidir le freagra an Choimisiúin.

Measúnú an Ombudsman tar éis an mholta

17. Fáiltíonn an tOmbudsman roimh athrú seasaimh an Choimisiúin maidir leis an litir a fuair sé ó Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe. Trína nochtadh, ghlac an Coimisiún leis an gcéad chuid de mholadh an Ombudsman. Tuigeann an tOmbudsman gur aontaigh an Coimisiún le nochtadh go bunúsach toisc go raibh faisnéis sa litir a bhí ar fáil go poiblí cheana féin, rud a d’aithin go hintuigthe nach bhféadfadh nochtadh an doiciméid seo dochar a dhéanamh dá imscrúdú leanúnach.

18. Tugann an tOmbudsman dá haire, i bhfianaise an bhreithiúnais a tugadh le déanaí i gCás C-612/13 P Client Earth ^[10], gur léir anois nach bhféadfadh an Coimisiún brath ar aon toimhde ghinearálta go mbainfeadh nochtadh an bonn de chuspóir a imscrúdaithe, fad is nach bhfuil litir fógra fhoirmiúil seolta aige chuig údaráis na Ríochta Aontaithe. I bhfianaise an mhéid sin, is oth leis an Ombudsman go bhfuil an Coimisiún fós ag brath ar thoimhde ghinearálta mar chúis gan rochtain a thabhairt ar ghearáin na saoránach, agus ar litreacha an Choimisiúin chuig údaráis na Ríochta Aontaithe. Admhaíonn an tOmbudsman, áfach, gur tugadh an breithiúnas sin tar éis don Choimisiún freagra a thabhairt ar a moladh sa chás seo.

19. Fiú más léir anois nach féidir leis an gCoimisiún brath ar aon toimhde ghinearálta nach féidir na doiciméid a nochtadh, tá sé de rogha aige fós a áitiú, ar bhonn measúnú aonair sonrach ar ábhar na ndoiciméad a iarradh, cén fáth a mbainfeadh nochtadh an bonn de chuspóir a imscrúdaithe. I ndáil leis sin, níl an tOmbudsman cinnte faoin réasúnaíocht a chuir an Coimisiún ar aghaidh ina fhreagra ar a moladh. Áitíonn an Coimisiún go ndéanfadh nochtadh na ndoiciméad difear don idirphlé idir údaráis na Ríochta Aontaithe agus an Coimisiún. Thairis sin, deir sé gur mian leis a imscrúdú a dhéanamh go héifeachtach agus go héifeachtúil gan aon chonclúidí roimh am gan údar maidir lena mhéid a chomhlíonann próiseáil agus bailiú faisnéise ag gníomhaireachtaí slándála agus faisnéise na Ríochta Aontaithe dlí an Aontais. Is léir, áfach, i ndáil leis na doiciméid shonracha sin, nach ionann dearcadh údaráis na Ríochta Aontaithe agus dearcadh an Choimisiúin. Is cosúil nach bhfuil údaráis na Ríochta Aontaithe ar aon intinn leis an gCoimisiún gur cheart an chaibidlíocht a dhéanamh ar bhealach rúnda chun timpeallacht muiníne frithpháirtí idir an Coimisiún agus an Ríocht Aontaithe a chothú agus a chothabháil. Níor chuir údaráis na Ríochta Aontaithe i gcoinne an Choimisiúin, cé go raibh na caibidlíochtaí fós ar siúl, ag nochtadh freagra Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe don Choimisiún d’iriseoir. Ní mór an comhthéacs sin, a bhaineann go sonrach leis an gcás seo, a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh ar cheart don Choimisiún na doiciméid lena mbaineann a eisiúint.

20. Cé go mbaintear de thátal as comhthéacs sonrach an cháis seo nach bhfuil an leas a chuir an Coimisiún ar aghaidh le haghaidh neamhnochta, eadhon an gá atá le muinín fhrithpháirteach a chothú, áititheach, tugann an tOmbudsman dá aire go dtagann an chonclúid chéanna as ábhar na ndoiciméad atá i gceist freisin. Go deimhin, tá scrúdú déanta ag an Ombudsman ar na doiciméid atá i gceist agus measann sé nach bhfuil faisnéis iontu a bhainfeadh an bonn den ghá atá le timpeallacht muiníne frithpháirtí a chothú agus a chothabháil idir an Coimisiún agus údaráis na Ríochta Aontaithe dá scaoilfí í i gcomhthéacs inar aontaigh údaráis na Ríochta Aontaithe cheana féin le litir a Rúnaí Eachtraigh chuig an gCoimisiún a scaoileadh.[11]

21. Baineann an mhír roimhe seo le cé acu a d’eascródh nó nach n-eascródh díobháil do chuspóir imscrúdaithe as nochtadh poiblí na ndoiciméad a iarradh. Cé nach bhfuil an tOmbudsman cinnte, mar a tugadh faoi deara thuas, go n-eascróidh aon díobháil den sórt sin as nochtadh na ndoiciméad sa chás seo, d’ainneoin na conclúide sin, measann sí go bhfuil leasanna poiblí sáraitheacha tábhachtacha ann a dhéanfaí a sheirbheáil trí na doiciméid a nochtadh. Ar an gcéad dul síos, baineann ábhar na ndoiciméad le ceart bunúsach shaoránaigh an Aontais, eadhon an ceart chun cosaint sonraí. Ar an dara dul síos, is léir ón litir ó Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe nach bhfuil baint ag údaráis na Ríochta Aontaithe leis an staid sin. Ar an tríú dul síos, cé go bhfuil litir Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe ann ó mhí Iúil 2013, níl an tOmbudsman ar an eolas faoi aon chéimeanna imscrúdaitheacha nithiúla a d’fhéadfadh a bheith glactha ag an gCoimisiún idir an dá linn maidir leis an ábhar, ná níor chuir an Coimisiún ar an eolas í fúthu. Ní mór na tosca sin go léir a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh an bhfuil leas sáraitheach poiblí i nochtadh na ndoiciméad.

22. Is é tuairim an Ombudsman, ag féachaint go cuí do na hábhair go léir a leagtar amach thuas, gurb é leas an phobail an leas is fearr trí rochtain a thabhairt ar litreacha an Choimisiúin, chomh maith le gearáin na saoránach. Níl aon amhras ar an Ombudsman go bhfuil an Coimisiún ag iarraidh leas an phobail a shaothrú trí aghaidh a thabhairt ar an ábhar íogair seo le húdaráis na Ríochta Aontaithe. Mar sin féin, creideann sí go láidir go bhfuil sé de cheart ag saoránaigh na hEorpa a bheith ar an eolas faoin gcaoi a bhféachann an tAontas lena gcearta bunúsacha a chaomhnú. Is rídhócha go mbeidh an Coimisiún in ann a bheith ag súil le tacaíocht leathan ón bpobal agus an t-ábhar á shaothrú go trédhearcach aige.

23. Ar bhonn a bhfuil thuas, seasann an tOmbudsman lena cinneadh gur theip ar an gCoimisiún cúiseanna bailí a thabhairt gan rochtain phoiblí a thabhairt ar ghearáin na saoránach agus ar a litreacha chuig údaráis na Ríochta Aontaithe. Is ionann sin agus drochriarachán agus, go deimhin, drochriarachán tromchúiseach i bhfianaise a thábhachtaí atá an tsaincheist do shaoránaigh an Aontais i gcoitinne.

24. Ós rud é nár chuir an gearánach aon bharúlacha isteach ag agóid i gcoinne fhreagra an Choimisiúin ar mholadh an Ombudsman, ní mheasann an tOmbudsman go bhfuil údar maith leis an ábhar seo a shaothrú tuilleadh. Dá bhrí sin, dúnfaidh sí an cás le ráiteas criticiúil maidir le cinneadh an Choimisiúin gan rochtain phoiblí a thabhairt ar ghearáin na saoránach agus ar a litreacha chuig údaráis na Ríochta Aontaithe.

Conclúid

Ar bhonn an fhiosrúcháin ar an ngearán seo, dúnann an tOmbudsman é leis na conclúidí seo a leanas:

Moladh a bhfuil glacadh leis

Tríd an litir a fuair sé ó Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe maidir leis an ábhar íogair a bhaineann le faireachas ar an idirlíon ag seirbhísí faisnéise na Ríochta Aontaithe a nochtadh, ghlac an Coimisiún leis an gcéad chuid de mholadh an Ombudsman.

Barúil chriticiúil

Theip ar an gCoimisiún cúiseanna bailí a thabhairt gan rochtain phoiblí a thabhairt ar ghearáin na saoránach agus ar a litreacha chuig údaráis na Ríochta Aontaithe. Is ionann sin agus drochriarachán, rud atá an-tromchúiseach i bhfianaise thábhacht an bhunábhair.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly

Strasbourg, 06/11/15

[1] Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún, IO 2001 L 145, 31.5.2001, lch. 43.

[2] Den chuid is mó, an tseirbhís faisnéise ‘Ceanncheathrú Cumarsáide Rialtais’, ar a dtugtar ‘GCHQ’.

[3] Airteagal 4(2), an tríú fleasc de Rialachán 1049/2001.

[4] Cásanna T-191/99 Petrie v An Coimisiún [2001] ECR II-3677, mír 68; C-139/07 P Technische Glaswerke Ilmenau v An Coimisiún [2010] ECR I-5885, mír 58; agus T-29/08 LPN v An Coimisiún [2011] ECR II-6021.

[5] Cás T-111/11 Client Earth v An Coimisiún, mír 80.

[6] I gcomhréir le hAirteagal 52(1) den Chairt.

[7] Chun tuilleadh eolais a fháil faoi chúlra an ghearáin, faoi argóintí na bpáirtithe agus faoi fhiosrúchán an Ombudsman, féach moladh an Ombudsman atá ar fáil ag: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/draftrecommendation.faces/en/57367/html.bookmark

[8] Cás T-29/08 LPN v An Coimisiún [2011] ECR II-6021, mír 127.

[9] Cás T-29/08, LPN v An Coimisiún [2011] ECR II-6021, mír 128, agus Cás C-139/07 P An Coimisiún v Technische Glaswerke Ilmenau [2010] ECR I-5885, mír 62.

[10] Cás C-612/13 P Client Earth v an Coimisiún [2015], nár tuairiscíodh go fóill, mír 79.

[11] Maidir le litreacha na saoránach a thug ar an gCoimisiún teagmháil a dhéanamh le húdaráis na Ríochta Aontaithe, measann an tOmbudsman gur féidir litreacha den sórt sin a scaoileadh ar choinníoll gur féidir iad a anaithnidiú chun céannacht na saoránach lena mbaineann a chosaint.