Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie rozpatrywania przez Komisję wniosku o przesłanie wiadomości tekstowych między jej przewodniczącym a dyrektorem generalnym firmy farmaceutycznej jest sygnałem alarmowym dla wszystkich instytucji UE w sprawie zapewnienia rozliczalności w erze komunikatorów internetowych.

Rok po złożeniu pierwotnego wniosku przez dziennikarza Komisja nadal nie wyjaśniła, czy komunikaty zgłoszone jako dotyczące dużych zamówień szczepionek istnieją i czy opinia publiczna ma prawo je zobaczyć.

W styczniowym stwierdzeniu niewłaściwego administrowania Rzecznik zwrócił się do Komisji o dokładniejsze wyszukiwanie wiadomości tekstowych.

Niedawna odpowiedź Komisji nie zawierała informacji, czy bezpośrednio i prawidłowo szukała wiadomości tekstowych, a jeśli nie, to dlaczego nie.

Chociaż w odpowiedzi uznano, że wiadomości tekstowe związane z pracą mogą być dokumentami UE, powtórzono, że wewnętrzną polityką Komisji jest w rzeczywistości nierejestrowanie wiadomości tekstowych.

Rzecznik zamknęła dochodzenie i podtrzymała swój wniosek o niewłaściwym administrowaniu.

„Odpowiedź Komisji na moje ustalenia nie odpowiadała na podstawowe pytanie, czy przedmiotowe wiadomości tekstowe istnieją, ani nie wyjaśniała, w jaki sposób Komisja odpowie na konkretny wniosek dotyczący innych wiadomości tekstowych” – powiedziała Emily O’Reilly.

„Rozpatrywanie tego wniosku o dostęp do dokumentów pozostawia godne ubolewania wrażenie, że instytucja UE nie pojawia się w kwestiach leżących w istotnym interesie publicznym”.

Publiczny dostęp do wiadomości tekstowych związanych z pracą to nowy obszar dla administracji UE, którym należy się zająć merytorycznie i w dobrej wierze. Niniejsze dochodzenie jest sygnałem alarmowym dla wszystkich instytucji UE.

„Niedawne doniesienia na temat taktyki lobbingowej stosowanej przez amerykańską korporację wielonarodową w Europie, w tym wyciekające wiadomości tekstowe, pokazują pilny charakter tej kwestii dla administracji publicznej” – powiedział Rzecznik.

Zalecenia dotyczące rejestrowania wiadomości tekstowych związanych z pracą

Oddzielnie, po zebraniu informacji na temat przepisów i praktyk w zakresie rejestrowania wiadomości tekstowych i wiadomości błyskawicznych w całej administracji UE, Rzecznik publikuje dziś praktyczne zalecenia dotyczące rozwiązania tej kwestii.

W zaleceniach (zob. pełna lista tutaj) stwierdzono, że:

• Wiadomości tekstowe i błyskawiczne związane z pracą powinny być uznawane za dokumenty UE.
• Należy wprowadzić rozwiązania technologiczne umożliwiające łatwe rejestrowanie takich komunikatów.
• Personel powinien dysponować jasnymi wskazówkami dotyczącymi sposobu rejestrowania takich komunikatów.
• Wnioski o publiczny dostęp do dokumentów, które mogłyby obejmować wiadomości tekstowe, powinny być rozpatrywane w sposób uwzględniający wszystkie miejsca, w których takie wiadomości mogą być przechowywane.

Kontekst

W kwietniu 2021 r. New York Times opublikował artykuł, w którym poinformował, że przewodniczący Komisji i dyrektor generalny firmy farmaceutycznej wymienili się tekstami związanymi z zakupem szczepionek przeciwko COVID-19. Skłoniło to dziennikarza do zwrócenia się o publiczny dostęp do wiadomości tekstowych i innych dokumentów związanych z wymianą.  Skarżący zwrócił się do Rzecznika po tym, jak Komisja nie stwierdziła, że jakiekolwiek wiadomości tekstowe wchodzą w zakres jego wniosku.

Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich wykazało, że Komisja nie zwróciła się wyraźnie do gabinetu przewodniczącego o poszukiwanie wiadomości tekstowych. Zamiast tego zwróciła się do swojego gabinetu o poszukiwanie dokumentów, które spełniają wewnętrzne kryteria Komisji dotyczące nagrywania – wiadomości tekstowe nie są uznawane za spełniające te kryteria. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że stanowi to niewłaściwe administrowanie, i zwrócił się do niego o przeprowadzenie szerzej zakrojonych badań dotyczących wiadomości tekstowych.

W rozporządzeniu 1049/2001, w którym określono prawo obywateli do dostępu do dokumentów UE, zdefiniowano dokument jako „wszelkie treści bez względu na nośnik (zapisane na papierze lub przechowywane w formie elektronicznej lub jako nagranie dźwiękowe, wizualne lub audiowizualne) dotyczące kwestii związanych z polityką, działalnością i decyzjami wchodzącymi w zakres odpowiedzialności instytucji”.