1. Réamhrá

Is mór an pléisiúr dom Tuarascáil Bhliantúil an Ombudsman Eorpaigh don bhliain 2022 a chur i láthair.

I mbliana, dhírigh an oifig arís ar cheart an phobail páirt a ghlacadh i saol daonlathach an Aontais Eorpaigh, agus tá cinnteoireacht thrédhearcach agus rochtain thráthúil ar dhoiciméid de chuid an AE ríthábhachtach ina leith sin.

I bhfianaise an mhéid sin, d’iarr mé ar an gCoimisiún Eorpach bearta a dhéanamh chun a chinntiú go mbeidh an pobal in ann a fheiceáil go héasca conas atá cistí á gcaitheamh chun cabhrú le geilleagar an AE téarnamh ón bpaindéim.

Sheol mé comhairliúchán poiblí freisin maidir le trédhearcacht na cinnteoireachta maidir leis an gcomhshaol. Tá rannpháirtíocht láidir agus rochtain ag saoránaigh ar chearta faisnéise a mhéid a bhaineann le cinntí comhshaoil, agus tá sé tábhachtach a mheas an bhfuil na cearta sin á n-urramú go hiomlán ag lucht riaracháin an AE.

Léiríonn gearáin le m’oifig gur minic a bhíonn frustrachas ar dhaoine maidir leis an bhfad ama a thógann sé ar institiúidí an AE déileáil lena n-iarratais ar rochtain ar dhoiciméid, in ainneoin go bhfuil amlínte socraithe ann. Chun a fháil amach cad atá ag cur leis na moilleanna seo, sheol mé dhá fhiosrúchán chun breathnú ar na sonraí maidir leis an gcaoi a gcaitear le hiarratais den sórt sin.

D’fhoilsigh mé treoirlínte freisin maidir lena bhfuil i gceist le riarachán an AE mar ghné réasúnta nua den cheist seo: conas agus cathain a thaifeadadh teachtaireachtaí téacs a bhaineann leis an obair. Cuideoidh na treoirlínte sin le cleachtais riaracháin an AE a thabhairt i gcomhréir leis na modhanna nua-aimseartha a úsáidimid chun cumarsáid a dhéanamh.

Lean mé ar aghaidh ag díriú ar ‘dhoirse imrothlacha’ le linn 2022, lena n-áirítear trína iarraidh ar an mBanc Ceannais Eorpach a bheith an-airdeallach faoi ghluaiseachtaí foirne chuig poist san earnáil airgeadais agus trí mholadh don Bhanc Eorpach Infheistíochta go ndaingneodh sé cur chun feidhme a rialacha sa réimse sin. Bhí áthas orm a thabhairt faoi deara go ndearna an Coimisiún bearta chun feabhas a chur ar an gcaoi a láimhseálann sé doirse imrothlacha tar éis dom fiosrúchán leathan a dhéanamh ar an ábhar.

Le blianta beaga anuas, tá athchóiriú inmheánach déanta agam ar an oifig ionas go mbeidh sí in ann oibriú ar bhealach níos éifeachtúla chun déileáil le gearáin agus chun dul i ngleic le saincheisteanna córasacha laistigh de riarachán an AE. Mar thoradh air sin, tá amanna láimhseála gearán níos tapúla, chomh maith le torthaí dearfacha tábhachtacha i riarachán an AE i réimsí éagsúla. D’fhonn smaointe a bhailiú chun an oifig a choinneáil mar chomhlacht luachmhar maoirseachta, d’óstáil mé seimineár acadúil le Roinn Dlí na hInstitiúide Ollscoile Eorpaí agus le Scoil an Rialachais Thrasnáisiúnta i bhFlórans ar ról athraitheach an Ombudsman Eorpaigh. Tá sé i gceist agam cuid de na smaointe a d’eascair as an bplé a fhiosrú tuilleadh.

Ar deireadh, thug comhdháil bhliantúil Líonra Eorpach na nOmbudsman (ENO) aghaidh ar chuid de na saincheisteanna móra atá os comhair na n-ombudsman, amhail cearta na ndaoine atá ag teitheadh ón gcogadh san Úcráin a chaomhnú. Bhí áthas orm fáilte fhoirmiúil a chur roimh oifigí ombudsman na hÚcráine agus na Moldóive chuig an Líonra tar éis don dá thír stádas mar iarrthóir AE a fháil i mí an Mheithimh.

Tháinig deireadh leis an mbliain go gruama i bhfianaise na líomhaintí um éilliú i bParlaimint na hEorpa. Leag sé béim ar na rialacha eitice scaoilte sa Pharlaimint, agus in AE institiúideach níos leithne. Mar gheall ar stádas an AE mar chumhacht dhomhanda rialála, trádála agus pholaitiúil, tá sé ina sprioc nádúrtha do bhrústocairí, don tionscal agus do stáit eachtracha atá ag iarraidh tionchar a imirt ar a chinnteoireacht. Ní mór dúinn a áirithiú go mbeidh rialacha eitice agus frith-éillithe an AE in ann an brú sin a sheasamh.

Mar chuid den phróiseas de riarachán an AE a dhéanamh níos láidre sa réimse seo, ní mór a thabhairt le fios cá bhfuil na caighdeáin tar éis titim agus cad is féidir a fheabhsú. Mar chomhlacht neamhspleách faireacháin eitice, leanfaidh m’oifig leis sin a dhéanamh in 2023.

Emily O’Reilly

2. Sracfhéachaint ar 2022

3. Príomhthopaicí

Cabhraíonn an tOmbudsman le daoine, gnólachtaí agus eagraíochtaí lena gcuid teagmhálacha le hinstitiúidí, comhlachtaí agus gníomhaireachtaí AE. I measc na gcineálacha fadhbanna a bhíonn ag daoine tá easpa trédhearcachta sa phróiseas cinnteoireachta, an diúltú rochtain ar dhoiciméid a thabhairt, sáruithe ar chearta bunúsacha agus saincheisteanna conarthacha. Tugtar léargas sna ranna seo a leanas ar na príomhchásanna a bhaineann le réimse áirithe.

3.1. Ceisteanna eiticiúla

Is príomhréimse d’obair an Ombudsman é ardchaighdeáin eitice a choinneáil i riarachán AE. Cumhdaítear leis sin cur chun feidhme na rialacha maidir le ‘doirse imrothlacha’, coinbhleachtaí leasa, agus cruinnithe le brústocairí. Tá an tOmbudsman ag súil freisin le fadhbanna a d’fhéadfadh a bheith ann agus iarrann sé go réamhghníomhach ar institiúidí AE faisnéis a chur ar fáil maidir leis an gcaoi a bhfuil siad ag seasamh le caighdeáin eitice, go háirithe i réimsí a bhfuil ardleas an phobail ag baint leo.

Mar chuid den fhócas foriomlán ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn riarachán AE le brústocairí agus le páirtithe leasmhara, d’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún faisnéis a thabhairt maidir leis an gcaoi a bhfuil trédhearcacht agus ionadaíocht chothrom ar leasanna maidir leis an gComhbheartas Talmhaíochta (CBT) á n-áirithiú aige. Thug an tOmbudsman roinnt barúlacha, lena n-áirítear gur cheart don Ard-Stiúrthóireacht Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe, mar phríomhroinn ar an gceist seo, an CBT a phlé a mhéid is féidir le saoránaigh agus le páirtithe leasmhara eile chomh maith le hionadaithe ón earnáil talmhaíochta. Mhol sí don Choimisiún freisin tuilleadh faisnéise a fhoilsiú go réamhghníomhach maidir le ‘pleananna straitéiseacha’ na mBallstát a fhormheas, ina sonraítear an chaoi a mbainfear amach cuspóirí CBT.

D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán féintionscnaimh chun measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a gcinntíonn an Coimisiún go bhfuil a idirghníomhaíochtaí le hionadaithe leasa tobac trédhearcach. Is obair leantach é an fiosrúchán ar fhiosrúcháin a rinneadh roimhe seo sa réimse, lena n-áirítear fiosrúchán a chinn in 2016 gur theip ar an gCoimisiún a chuid oibleagáidí a chomhlíonadh faoi Chreat-Choinbhinsiún na hEagraíochta Domhanda Sláinte maidir le Rialú Tobac.

Is é ról an Ombudsman freisin saincheisteanna a bhaineann le leas an phobail a réamh-mheas agus faisnéis a iarraidh roimh ré ó riarachán an AE. I bhfianaise an mhéid sin, d’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún tuilleadh sonraí a thabhairt faoin gcaoi a gcinntíonn sé nach bhfuil coinbhleachtaí leasa ag saineolaithe seachtracha a bhfuil baint acu le meastóireacht a dhéanamh ar thograí tionscadail faoin gCiste Eorpach Cosanta (EDF). Thug an tOmbudsman faoi deara nach gcuirtear liosta na saineolaithe ar fáil don phobal, rud a fhágann go bhfuil sé níos tábhachtaí ná riamh go gcuirfí oibleagáidí eitice i bhfeidhm go láidir.

D'fháiltigh an tOmbudsman roimh mholadh ón gCoimisiún an Rialachán Airgeadais a leasú chun an deis a chur san áireamh forthairgeoirí a dhiúltú má tá coinbhleacht leasa ghairmiúil acu. Rinneadh an leasú mar fhreagairt ar thorthaí an Ombudsman maidir le cinneadh an Choimisiúin conradh staidéir a bhronnadh ar an mBainistíocht Infheistíochta BlackRock i réimse lena mbaineann leas rialála agus airgeadais dó.

3.2. Doirse imrothlacha

Tar éis fiosrúchán leathan – a chlúdaíonn 100 comhad – maidir leis an gcaoi a láimhseálann an Coimisiún gluaiseachtaí foirne chuig an earnáil phríobháideach, d’iarr an tOmbudsman air poist a chosc go sealadach más baol iad nach féidir a fhritháireamh le srianta nó mura féidir faireachán inchreidte a dhéanamh ar shrianta agus iad a fhorfheidhmiú. Iarradh ar an gCoimisiún freisin cinntí maidir le poist nua na mball foirne a fhoilsiú níos tapúla chun grinnscrúdú poiblí tráthúil a cheadú.

Mar fhreagairt air sin, dúirt an Coimisiún, i gcásanna ina bhfuil riosca clú ann don Choimisiún, go n-iarrfadh sé ar iarfhoireann tuairisc a thabhairt ar an gcaoi a bhfuil aon srianta á gcomhlíonadh acu, amhail brústocaireacht a dhéanamh ar iar-chomhghleacaithe. Dúirt sé freisin go bhfoilseodh sé a fhorléargas bliantúil ar bhaill foirne shinsearacha a iarrann cead chun aistriú chuig fostaíocht nua, agus a mheasúnú ar na hiarrataí sin, níos tapúla ná mar a bhí roimhe seo. Ina theannta sin, tá cosc anois ar bhaill foirne atá ar shaoire gan phá fostaíocht a ghlacadh i réimsí ina bhfuil baol coinbhleachta leasa ann. D’fháiltigh an tOmbudsman roimh na feabhsuithe agus dúirt sí go leanfadh sí de mhonatóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a láimhseálann an Coimisiún an tsaincheist.

Tar éis fiosrúchán féintionscnaimh a dhéanamh maidir leis an gcaoi a mbainistíonn an Banc Ceannais Eorpach (BCE) doirse imrothlacha, d’iarr an tOmbudsman ar an mbanc rialacha níos déine a chur i bhfeidhm maidir le haistriú foirne chuig an earnáil phríobháideach, agus go háirithe chuig an earnáil airgeadais. D’iarr an tOmbudsman go mbeadh níos mó ball foirne faoi réir ceanglas marana níos déine, agus go méadófaí go dtí bliain amháin an toirmeasc ar iarfhoireann shinsearach BCE atá ag brústocaireacht ar a n-iar-chomhghleacaithe.

Rinne an tOmbudsman roinnt moltaí don Bhanc Eorpach Infheistíochta (BEI) chun an chaoi a ndéanann sé measúnú ar aistrithe comhaltaí dá Choiste Bainistíochta chuig an earnáil phríobháideach a neartú. Tháinig sé sin i ndiaidh chinneadh BEI aistriú iar-Leas-Uachtaráin chuig cuideachta fhóntais a fuair iasachtaí ón mbanc a fhormheas.

3.3. Cuntasacht i gcinnteoireacht

I gconarthaí an AE, ceanglaítear go ndéanfar gach cinneadh AE ar bhealach chomh hoscailte agus chomh dlúth agus is féidir don saoránach. Cuidíonn trédhearcacht agus rannpháirtíocht le dlisteanacht chinnteoireacht an AE a mhéadú. Tá sé sin thar a bheith tábhachtach nuair a bhaineann sé le cinntí faoin gcomhshaol.

I mí Mheán Fómhair, sheol an tOmbudsman comhairliúchán poiblí chun a mheas an bhfuil rochtain ag saoránaigh ar fhaisnéis atá cothrom le dáta sa réimse seo. Bhí na ceisteanna dírithe ar fháil amach cé chomh héasca is atá sé don phobal doiciméid nó faisnéis a bhaineann leis an gcomhshaol a fháil, agus conas a d’fhéadfadh saoránaigh a bheith níos rannpháirtí in ullmhú agus i gcur chun feidhme beartas glas. Fuarthas 18 bhfreagra sa chomhairliúchán agus beidh céimeanna leantacha á nglacadh ag an Ombudsman in 2023. Chun cabhrú leis an obair seo a ullmhú, chuaigh Oifig an Ombudsman i dteagmháil le Rúnaíocht an Choiste um Chomhlíonadh Choinbhinsiún Aarhus chun tuilleadh a fhoghlaim faoina ról maidir le gearáin a láimhseáil ar chúrsaí comhshaoil.

Rinne trí Eagraíocht na Sochaí Sibhialta (CSOnna) gearán leis an Ombudsman nach bhfoilsíonn an Banc Eorpach Infheistíochta (BEI) dóthain faisnéise, agus go bhfoilsíonn sé an fhaisnéis ródhéanach, faoi na tionscadail a mhaoiníonn sé. D’iarr an tOmbudsman ar an mBanc roinnt céimeanna a chur i bhfeidhm ionas go mbeidh dóthain ama ag an bpobal chun ábhair imní chomhshaoil faoi thionscadail arna maoiniú ag BEI a ardú. Áirítear ar na céimeanna liostaí de na doiciméid tionscadail ina bhfuil faisnéis faoin gcomhshaol a fhoilsiú agus achoimrí ar thionscadail ar líne a fhoilsiú i dteanga na tíre lena mbaineann. Ní leor obair leantach BEI go dtí seo agus tá sé ar intinn ag an Ombudsman dlús a chur lena grinnscrúdú ar ghníomhaíochtaí an Bhainc.

Tá an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (RRF) mar chuid de phacáiste spreagtha gan fasach atá maoinithe ag an AE chun cabhrú le geilleagair na mBallstát téarnamh ó phaindéim COVID-19. D’fhiafraigh an tOmbudsman den Choimisiún conas a chinnteoidh sé cuntasacht maidir le caiteachas an chiste téarnaimh ionas gur féidir leis an bpobal a fheiceáil go héasca cad iad na tionscadail atá á maoiniú agus ar baineadh amach na garspriocanna a gealladh. Fuair an tOmbudsman gearáin freisin maidir le rochtain diúltaithe ar dhoiciméid a bhain le pleananna téarnaimh na Gearmáine, na Fraince, na hÍsiltíre, na Sualainne agus na Danmhairge. Ina hanailísí, chuir an tOmbudsman i bhfios go láidir nach mór caighdeáin arda trédhearcachta a bheith ag baint le tábhacht an RRF.

Chuaigh grúpa CSOnna agus cumann i dteagmhail leis an Ombudsman tar éis don Choimisiún beagnach 123 000 freagra aonair – a cuireadh isteach in aon doiciméad amháin – chuig comhairliúchán poiblí ar an Tionscnamh um Rialachas Corparáideach Inbhuanaithe mar fhreagra amháin le sínitheoirí iolracha a chomhaireamh. Ní dhearna sé achoimre ach oiread ar na príomhábhair imní a cuireadh in iúl tríd an bhfeachtas ar bhealach tráthúil agus leordhóthanach. Mheas an tOmbudsman gur cúis aiféala é an cur chuige sin agus d’iarr sé go gcuirfeadh an Coimisiún faisnéis níos fearr ar fáil amach anseo maidir leis na freagraí a fuarthas ó shaoránaigh trí ardáin feachtais.

Mhínigh an Coimisiún an chaoi a mbailíonn sé faisnéis maidir le cur chun feidhme Rialachán Ginearálta an Aontais Eorpaigh maidir le Cosaint Sonraí in Éirinn mar gheall ar ábhair imní nár bhailigh sé dóthain faisnéise chun measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil an dlí á chur i bhfeidhm. Mheas an tOmbudsman go raibh na mínithe sásúil ach mhol sé don Choimisiún a bheith níos saintreoraí maidir lena riachtanais faisnéise ionas gur féidir leis faireachán leordhóthanach a dhéanamh ar an réimse tábhachtach seo.

Agus é ag tagairt do leas láidir dlisteanach an phobail, d’fhiafraigh an tOmbudsman den Chomhairle an bhféadfadh sí tuilleadh doiciméad a bhaineann le glacadh smachtbhannaí i gcoinne na Rúise a scaoileadh go réamhghníomhach. Chuir an Chomhairle míniú mionsonraithe diongbháilte ar fáil maidir leis an bhfáth a bhfuil sé deacair trédhearcacht bhreise imeallach a bhaint amach sa réimse seo faoi láthair.

3.4. Rochtain ar dhoiciméid

Tá cearta ginearálta ag saoránaigh an AE rochtain a fháil ar dhoiciméid atá i seilbh institiúidí an AE. Is féidir leo dul i dteagmháil leis an Ombudsman i gcás go mbíonn deacrachtaí acu rochtain a fháil ar na doiciméid sin.

D’fhoilsigh an tOmbudsman sraith moltaí praiticiúla do riarachán AE maidir le taifeadadh téacs a bhaineann leis an obair agus teachtaireachtaí meandracha. Deirtear sna moltaí gur cheart téacs a bhaineann leis an obair agus teachtaireachtaí meandracha a aithint mar dhoiciméid de chuid an AE, gur cheart réitigh theicneolaíocha a chur i bhfeidhm chun athchódú éasca na dteachtaireachtaí sin a chumasú, agus gur cheart treoir shoiléir a bheith ag an bhfoireann maidir leis an gcaoi ar cheart teachtaireachtaí den sórt sin a thaifeadadh. Is saincheist réasúnta nua í seo do lucht riaracháin an AE agus tháinig sí chun cinn nuair a d’iarr iriseoir rochtain ar theachtaireachtaí téacs idir Uachtarán an Choimisiúin agus Príomhfheidhmeannach cuideachta cógaisíochta. Chinn an tOmbudsman go raibh drochriarachán ann maidir leis an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún an t-ábhar toisc nár shainigh sé an raibh na teachtaireachtaí téacs ann agus thug sé faoi deara nach é an cleachtas atá aige teachtaireachtaí téacs a chlárú. Mar fhreagairt air sin, dúirt an Coimisiún go n-eiseodh sé tuilleadh treorach maidir le huirlisí cumarsáide nua-aimseartha amhail teachtaireachtaí téacs.

Chomhaontaigh an Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí (EMSA) faisnéis fhairsing a fhoilsiú ar a suíomh gréasáin maidir le doirteadh ola a d’fhéadfadh a bheith ann ón mbliain 2015 ar aghaidh. Mhol an tOmbudsman gníomhaíocht EMSA, a tharla mar gheall ar ghearán ó ardán imscrúdaitheach iriseoireachta.

Maidir le gearánaigh, tá sé ríthábhachtach an fhaisnéis a lorgaítear a fháil go tráthúil mar go dtagann laghdú ar ábharthacht na faisnéise de ghnáth le himeacht ama.

Tar éis fiosrúchán a dhéanamh, thug an Chomhairle rochtain ar bharúlacha agus ar cheisteanna tosaigh na mBallstát maidir leis an dréacht-Ionstraim um Margaí Digiteacha – píosa lárnach de reachtaíocht an AE – ach amháin tar éis don phlé reachtach a bheith críochnaithe maidir leis an dlí. Ar an gcaoi chéanna, thug an Coimisiún rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhain le ceannach 1.5 milliún masc leighis beagnach dhá bhliain tar éis an chéad iarratais.

Mar gheall ar an méadú atá ag teacht ar líon na moilleanna ar iarratais ar rochtain ar dhoiciméid a láimhseáil, sheol an tOmbudsman dhá fhiosrúchán chun an tsaincheist a fhiosrú. Baineann ceann amháin acu leis an méid ama a ghlacann an Coimisiún déileáil le hiarratais ar rochtain phoiblí; baineann an dara ceann leis an gcaoi a láimhseálann an Ghníomhaireacht Eorpach Teorann agus Cósta (Frontex) iarratais den sórt sin.

3.5. Cearta bunúsacha

D’iarr an tOmbudsman ar Frontex a chuntasacht a fheabhsú tar éis fiosrúchán straitéiseach a dhéanamh maidir leis an gcaoi a gcomhlíonann sé a oibleagáidí maidir le cearta bunúsacha faoina shainordú leathnaithe. Rinneadh scrúdú san fhiosrúchán ar thrédhearcacht chomhoibríochtaí Frontex le húdaráis náisiúnta ag teorainneacha an AE, ar an gcaoi a n-aithnítear ábhair imní maidir le cearta bunúsacha, agus ar an gcaoi a ndéanann sé faireachán ar fhilleadh daoine atá ag lorg tearmainn.

D’aithin an tOmbudsman roinnt réimsí ina bhféadfadh Frontex feabhas a chur ar a chleachtais, lena n-áirítear trí achoimrí ar a phleananna oibríochtúla a fhoilsiú agus trí oiliúint bhreise a chur ar a lucht faireacháin ar chearta bunúsacha. I bhfiosrúchán ar leith, rinne an tOmbudsman moltaí maidir le conas feabhas a chur ar inrochtaineacht mheicníocht gearán Frontex do dhaoine a bhraitheann gur sáraíodh a gcearta bunúsacha.

Tar éis fiosrúcháin, cháin an tOmbudsman moill an Choimisiúin maidir le meicníocht faireacháin a bhunú le haghaidh bainistiú teorainneacha ag údaráis na Cróite. D’iarr sí ar an gCoimisiún faisnéis atá cothrom le dáta a chur ar fáil faoin gcaoi a bhfuil an mheicníocht faireacháin ag feidhmiú agus cibé acu an bhfuil sé neamhspleách agus éifeachtach nó nach bhfuil. Ar deireadh, d’iarr sí ar an gCoimisiún freisin í a chur ar an eolas faoi luath 2023 i ndáil leis na céimeanna atá glactha aige chun comhlíonadh na gceart bunúsach a neartú in oibríochtaí teorann na Cróite a fhaigheann cistí ón Aontas.

Mar fhreagra ar cheisteanna faoin gcaoi a gcinntíonn sé urraim do chearta an duine i gcomhaontuithe trádála idirnáisiúnta, thug an Coimisiún dá aire go ndéanann Príomh-Oifigeach Forfheidhmithe Trádála maoirseacht ar fhorfheidhmiú chomhaontuithe trádála an AE ó 2020 i leith agus go mbainistíonn sé gearáin ó pháirtithe leasmhara éagsúla trí thairseach ar líne. D’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún tairseach láimhseála gearán nua agus ar leithligh a bhunú le haghaidh sáruithe líomhnaithe ar chearta an duine, agus scrúdú a dhéanamh ar conas is féidir é a chur ar fáil do ghearáin a bhaineann le cearta an duine ó eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus ó pháirtithe leasmhara eile i dtíortha a bhfuil comhaontuithe trádála ag an AE leo.

Tar éis do ghrúpa d’Eagraíochtaí na Sochaí Sibhialta (CSOnna) gearán a dhéanamh, chinn an tOmbudsman nach ndearna an Coimisiún measúnú leordhóthanach ar thionchar na dtionscadal ar chearta an duine a raibh cumais faireachais fhéideartha acu arna gcistiú ag an gCiste Iontaobhais Éigeandála don Afraic. D’iarr sí go ndéanfaí measúnú ar gach tionscadal amach anseo ar fhorais chearta an duine.

In 2020, d’fhoilsigh an tOmbudsman sraith moltaí praiticiúla maidir le húsáid theangacha oifigiúla AE agus cumarsáid á déanamh aige leis an bpobal. Áiríodh orthu sin beartas soiléir a bhunú maidir le húsáid teangacha oifigiúla, an beartas a fhoilsiú, agus é a chur i bhfeidhm go comhsheasmhach. I bhfómhar 2022, d’fhógair líonra ghníomhaireachtaí AE go raibh treoirlínte comhaontaithe aige agus teimpléad ar bheartais ilteangacha bunaithe, ar mholtaí an Ombudsman.

3.6. Deontais, conarthaí agus tairiscintí

Chuaigh eagraíocht chaomhantais idirnáisiúnta, a rinne tionscadal arna mhaoiniú ag an AE maidir le cosaint an chomhshaoil agus bithéagsúlacht i gCorn na hAfraice, i dteagmháil leis an Ombudsman tar éis don Choimisiún iarracht a dhéanamh costais a aisghabháil tar éis torthaí tuarascála iniúchóireachta. Le linn an fhiosrúcháin, tharscaoil an Coimisiún a chinneadh na cistí a deonaíodh do cheann de na costais a aisghabháil agus mhínigh sé go sásúil an réasúnú a bhí aige le cuid eile de na costais a aisghabháil.

Tar éis don Ombudsman idirghabháil a dhéanamh, rinne an Coimisiún athbhreithniú ar a sheasamh ar chostais arna dtabhú ag faighteoir deontais AE do thionscadal bonneagair uisce sa Liobáin. D’aontaigh sí glacadh leis na costais foirne a bhí curtha isteach ag an ngearánach mar chostais incháilithe.

D’athraigh an tIonad Aistriúcháin do chomhlachtaí an AE (CdT) foclaíocht na doiciméadachta a úsáidtear i nósanna imeachta soláthair chun soiléireacht níos fearr a sholáthar do thairgeoirí tar éis fiosrúchán de chuid an Ombudsman. Chuaigh an gearánach i muinín na hOifige tar éis don CdT diúltú dá haighneacht seirbhísí eagarthóireachta a chur ar fáil ar an mbonn nár sholáthair sí fianaise ar a taithí ghairmiúil.

Tar éis fiosrúchán de chuid an Ombudsman, d’admhaigh Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh (EUIPO) go raibh earráid theicniúil déanta aici trí dhiúltú na haisíocaíochtaí a d’iarr gearánach a íoc. Chuaigh sé ar aghaidh ansin an íocaíocht a dhéanamh.

4. Gearáin agus fiosrúcháin: conas cabhrú leis an bpobal

Cabhraíonn an tOmbudsman Eorpach le daoine, gnólachtaí agus eagraíochtaí a bhfuil fadhbanna acu le riarachán an AE trí dhéileáil leis na gearáin a dhéanann siad, ach freisin trí iarracht a dhéanamh dea-chleachtas riaracháin a chur chun cinn trí shaincheisteanna sistéamacha níos leithne le hinstitiúidí an AE a shainaithint go réamhghníomhach.

Bíonn an tOmbudsman i gcónaí ag iarraidh nósanna imeachta inmheánacha a fheabhsú, d'fhonn a chinntiú go ndéileálann an Oifig le fiosrúcháin ar an mbealach is éifeachtaí agus is féidir agus d’fhonn a chinntiú go bhfuil an t-eispéireas is fearr ag gearánaigh. Chun éifeachtúlacht agus comhsheasmhacht na bhfiosrúchán a fheabhsú, lean na ‘foirne téamacha’ laistigh den Stiúrthóireacht Fiosrúcháin d’fheabhas a chur ar a gcur chuige comhoibríoch athbhreithnithe piaraí maidir le láimhseáil cásanna. Chabhraigh forbairt agus leathnú breise uirlisí bainistíochta eolais agus acmhainní saineolacha le hoifigigh fiosrúcháin déileáil le cásanna a chlúdaíonn réimse leathan saincheisteanna.

Chomh maith leis sin, thug an tOmbudsman feabhsuithe breise isteach maidir leis an gcaoi a bhfoilsítear fiosrúcháin ar líne chun iad a dhéanamh níos éasca don phobal a leanúint. Cuirtear fiosrúcháin i láthair anois de réir téama nó ábhair, rud a fhágann gur féidir le cuairteoirí ar an suíomh gréasáin na fiosrúcháin go léir a bhaineann le réimse sonrach oibre a aimsiú go héasca. Tá míniú ar ról agus ar chumhachtaí an Ombudsman i ngach réimse ar na leathanaigh ghréasáin freisin, ionas go mbeidh tuilleadh eolais ag gearánaigh ionchasacha faoin gcaoi a láimhseáiltear gearáin.

Lean an tOmbudsman de bheith ag cur obair na hOifige chun cinn mar mheicníocht sásaimh dóibh siúd a lorgaíonn rochtain phoiblí ar dhoiciméid. Ag tógáil ar shaineolas na hOifige sa réimse seo, d’fhoilsigh an tOmbudsman treoir mhionsonraithe maidir leis an gceart atá ag an bpobal rochtain a fháil ar dhoiciméid AE. Áirítear leis an uirlis ar líne seo ceisteanna agus freagraí do spriocphobal ginearálta, chomh maith le treoir dhomhain do shainpháirtithe leasmhara agus do ghníomhaithe trédhearcachta. Tá eolas cuimsitheach sa treoirleabhar ar na gnéithe praiticiúla agus dlíthiúla de cheart an phobail rochtain a fháil.

Is fianaise é foireann éagsúil láimhseálaithe cásanna na hOifige, agus an suíomh gréasáin ilteangach, ar an ngealltanas atá tugtha ag an Ombudsman maidir le cumarsáid a dhéanamh leo siúd a bhfuil cúnamh á lorg acu i 24 teanga oifigiúil an AE.

Cé nach mbíonn an tOmbudsman in ann gach gearán a fhaightear a fhiosrú, déanann an Oifig iarracht cabhrú le gach duine a bhfuil cabhair á lorg acu, trí chomhairle a sholáthar maidir le modhanna sásaimh eile, mar shampla.

4.1. Cineál agus foinse na ngearán

4.1.1. Forbhreathnú ar ghearáin agus ar fhiosrúcháin straitéiseacha

Ní fhéadfaidh an tOmbudsman fiosrúchán a oscailt ach amháin maidir le gearáin a thagann faoina sainordú agus a bhfuil na ‘critéir inghlacthachta’ is gá comhlíonta acu, amhail iarracht a bheith déanta roimhe sin an t-ábhar a réiteach go díreach leis an institiúid lena mbaineann.

Eascraíonn téamaí obair na hOifige ó shainordú an Ombudsman agus ó na gearáin a fhaightear, arb ionann iad agus ábhar fhormhór na gcásanna. Mar sin féin, i dteannta leis an bpríomhobair a chuireann an tOmbudsman i gcrích maidir le gearáin, cuireann an tOmbudsman fiosrúcháin agus tionscnaimh straitéiseacha níos leithne i gcrích maidir le saincheisteanna sistéamacha le hinstitiúidí AE.

4.1.2. Gearáin lasmuigh de shainordú an Ombudsman

In 2022, phróiseáil an tOmbudsman Eorpach breis is 1 500 gearán nár bhain lena sainordú. I bhformhór na gcásanna, níor bhain na gearáin sin le hobair riarachán an AE. Tháinig os cionn 40% de na gearáin sin ón Spáinn, ón bPolainn agus ón nGearmáin, agus is í an Spáinn amháin a bhí freagrach as leathmhéid an fhigiúir sin.

Den chuid is mó, chuaigh daoine i dteagmháil leis an Ombudsman le saincheisteanna maidir le cásanna cúirte, cóir chomhionann nó idirdhealú, beartas agus cúram sláinte, trédhearcacht riaracháin, agus cosaint tomhaltóirí. Bhain na gearáin sin, nár bhain leis an sainordú, den chuid is mó le fadhbanna le comhlachtaí poiblí náisiúnta, réigiúnacha nó áitiúla, le rialtais agus le comhlachtaí seirbhíse poiblí, chomh maith le cúirteanna náisiúnta nó idirnáisiúnta (amhail an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine). Chomh maith leis sin, dhírigh saoránaigh líon mór gearán ar eintitis phríobháideacha, lena n-áirítear bainc, gnólachtaí agus ardáin ar líne, agus aerlínte.

Fuair an tOmbudsman go leor gearán nár bhain leis an sainordú ach a bhain leis an ngéarchéim dhaonnúil san Úcráin tar éis ionradh na Rúise.

Lean an tOmbudsman de líon ard gearán nár bhain leis an sainordú a fháil a bhain le paindéim COVID-19. Baineann siad sin den chuid is mó le bearta a chuir údaráis náisiúnta i bhfeidhm mar fhreagairt ar an bpaindéim agus ar an gceart chun gluaiseacht faoi shaoirse laistigh den AE.

Cé gur le hinstitiúidí AE a bhain gearáin eile nár bhain leis an sainordú, ba le hobair pholaitiúil nó reachtach a bhain siad sin.

D’fhreagair an tOmbudsman gach duine a bhí ag lorg cabhrach sa teanga ina ndearnadh an gearán nó ina rogha teanga. Sna freagraí sin, rinneadh sainordú an Ombudsman a shoiléiriú, agus, a mhéid ab fhéidir, moladh do ghearánaigh dul i muinín comhlachtaí eile a d’fhéadfadh cabhair a thabhairt dóibh. Cé gur institiúidí ombudsman náisiúnta agus réigiúnacha a bhí iontu den chuid is mó, threoraigh an tOmbudsman gearánaigh chuig institiúidí AE freisin (an Coimisiún agus an Pharlaimint den chuid is mó), agus líonraí, amhail SOLVIT agus na Lárionaid Eorpacha do Thomhaltóirí.

I gcás go raibh gearánaigh míshásta le píosa sonrach reachtaíochta AE, mhol an tOmbudsman dóibh, go ginearálta, teagmháil a dhéanamh le Coiste um Achainíocha Pharlaimint na hEorpa. I gcás inar chuir daoine saincheisteanna in iúl maidir le cur chun feidhme dhlí AE, tharchuir an tOmbudsman iad chuig ombudsmain náisiúnta nó réigiúnacha nó chuig líonraí AE amhail Europe Direct.

Chun déileáil leis na cásanna seo chomh tapa agus chomh héifeachtúil agus is féidir, rinne an tOmbudsman a láimhseáil a chuíchóiriú trí theimpléid nua a tugadh isteach i mí na Bealtaine. Tá aiseolas maidir lena n-úsáid dearfach go dtí seo.

4.2. I gcoinne cé?

4.3. Céard faoi?

4.4. Torthaí a baineadh amach

4.5. Tionchar agus éachtaí

Ceann de spriocanna uileghabhálacha an Ombudsman Eorpaigh é feabhsuithe inbhraite a áirithiú do ghearánaigh agus don phobal i riarachán an AE. Cinntíonn an tOmbudsman go ndéantar é sin trí thograí a dhéanamh i bhfoirm réiteach, moltaí agus tuairimí. Chomh maith leis sin, is féidir leis an Ombudsman feabhas a chur chun cinn trí thionscnaimh straitéiseacha, nach ionann iad agus fiosrúcháin fhoirmiúla. Lena chois sin, féadfaidh sí a mholadh d’institiúid ceist a réiteach fiú sula ndéantar togra nó moladh réitigh fhoirmiúil.

4.5.1. An ráta glactha

Is éard atá i gceist leis an ráta glactha céatadán na bhfreagraí dearfacha ar an líon iomlán tograí (réitigh, moltaí agus tuairimí) a rinne an tOmbudsman. Ós rud é go dtugann an tOmbudsman suas le sé mhí d’institiúidí chun obair leantach a dhéanamh ar mholtaí a rinneadh ina cuid cinntí a raibh fiosrúcháin á ndúnadh dá mbarr, áirítear sa ráta glactha le haghaidh 2022 cásanna a dúnadh in 2021.

In 2021, chomhoibrigh institiúidí an AE ar bhonn sásúil leis an Ombudsman in 79% de na cásanna. As na 33 moladh a rinne an tOmbudsman chun a gcleachtais riaracháin a cheartú nó a fheabhsú, d’fhreagair institiúidí an AE go dearfach do 26 cinn acu.

4.5.2. Tionchar níos leithne

Léiríonn an ráta glactha freagairtí ó na hinstitiúidí ar thograí ag pointe ama ar leith ach ní léirítear go hiomlán tionchar obair an Ombudsman le himeacht ama.

Cuireann an tOmbudsman thart ar 350 fiosrúchán ar bun gach bliain. Is minic a thagann athrú dearfach chun cinn de réir a chéile de réir mar a théann institiúidí an AE in oiriúint do noirm nua maidir le dea-riarachán. Cabhraíonn comhoibriú le hinstitiúidí, le comhlachtaí agus le gníomhaireachtaí AE, chomh maith le brú a chur ar riarachán AE ó ghearánaigh, ó na meáin, ón tsochaí shibhialta, ó Fheisirí de Pharlaimint na hEorpa, agus ó chúirteanna AE le torthaí dearfacha a bhaint amach freisin.

Seo thíos roinnt samplaí d’athrú dearfach i bpríomhréimsí fiosrúcháin an Ombudsman le blianta beaga anuas.

AN STAID ROIMHE SEO	AN STAID FAOI LÁTHAIR
Cuntasacht i gcinnteoireacht
Is deacair don phobal cinnteoireacht an Ghrúpa Euro a mhionscrúdú.	Déantar achoimre níos mionsonraithe ar chruinnithe an Ghrúpa Euro. Stór ar líne de dhoiciméid an Ghrúpa Euro atá ar fáil go poiblí.
Tá tuilleadh soiléireachta de dhíth maidir leis an gcaoi a ndéanann an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú cintí.	Míníonn ECDC réasúnaíocht do chinntí agus tá sé tiomanta do chumarsáid níos inrochtana leis an bpobal.
Easpa trédhearcachta maidir le cinnteoireacht an Údaráis Eorpaigh um Árachas agus Pinsin Cheirde.	Foilsíonn EIOPA taifid vótála a Bhoird Maoirseoirí maidir le dréachtchaighdeáin rialála.
D’fhéadfaí feabhas a chur ar an gcaoi a ndeachaigh an Banc Ceannais Eorpach i dteagmháil le páirtithe leasmhara.	Rinne BCE bearta chun aon riosca go ndéanfaí faisnéis atá íogair ó thaobh an mhargaidh de a roinnt le spriocphobail shrianta.
Trédhearcacht bhrústocaireachta agus eitic
Cód Iompair do Choimisinéirí: tá an tréimhse fógra maidir le fostaíocht iar-théarma róghairid. Níor foilsíodh measúnú an choiste eitice ar phoist nua na gCoimisinéirí.	Neartaíodh an Cód Iompair: tréimhsí fógra níos faide, rialacha maidir le dearbhú leasanna airgeadais níos doichte. Measúnacht ar fhostaíocht iar-théarma na gCoimisinéirí a fhoilsiú go réamhghníomhach.
Feasacht ar bhrústocaireacht: oiliúint theoranta nó treoirlínte maidir le hidirghníomhaíochtaí le brústocairí. Gan aon taifid ar chruinnithe idir na Coimisinéirí agus brústocairí.	Liosta de ghníomhartha ‘Ceadaithe agus Neamhcheadaithe’ d’oifigigh AE a bhíonn ag idirghníomhú le brústocairí, arna n-úsáid ag an gCoimisiún. Taifead poiblí ar chruinnithe idir na Coimisinéirí le brústocairí.
Doirse imrothlacha: easpa feasachta maidir le coinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann agus éifeachtaí diúltacha ar mhuinín an phobail.	Foilsíonn CE ainmneacha agus poist nua na foirne sinsearaí a aistríonn chuig aonáin a d’fhéadfadh a bheith gníomhach i mbrústocaireacht agus abhcóideacht gach bliain.
Rochtain ar dhoiciméid
Tosaíocht neamhleor a thabhairt maidir le hiarratais ar rochtain ar ar dhoiciméid.	Aontaíonn go leor institiúidí de chuid an AE le cur chuige mear an OE, rud a fhágann gur féidir le OE torthaí a eisiúint laistigh de 40 lá oibre.
Easpa trédhearcachta maidir le torthaí trialacha clinicúla le haghaidh cógas.	Tugann an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach rochtain ar dhoiciméid trialacha cliniciúla.
Níor foilsíodh costais taistil na gCoimisinéirí agus costais ilghnéitheacha le haghaidh turas oibre.	Foilsíonn an Coimisiúin go réamhghníomhach costais taistil na gcoimisinéirí agus costais ilghnéitheacha le haghaidh turas oibre.
Trédhearcacht na reachtaíochta
Idirphlé trípháirteach: gan aon fhaisnéis faoi dhátaí, faoi chlár oibre ná faoi idirbheartaithe i láthair le haghaidh caibidlíocht idirinstitiúideach maidir le dréachtdlíthe.	Is minic a fhoilsítear féilirí agus cláir oibre trípháirteacha roimh ré agus ainmnítear príomh-idirbheartaithe. Tá obair ar bun ar bhunachar sonraí reachtach comhpháirteach.
Trédhearcacht reachtach na Comhairle: beagán faisnéise ar fáil maidir le forbairt na dréacht-reachtaíochta tríd an gComhairle.	Foilsíonn an Chomhairle tuarascáil go réamhghníomhach maidir leis an gcaibidlíocht ar dhréachtdlíthe, chomh maith lena sainordú i gcomhair caibidlíocht reachtach leis an bParlaimint.
Cearta Bunúsacha
Easpa sásaimh d’imircigh agus do dhídeanaithe a mhothaigh gur sáraíodh a gcearta bunúsacha.	Tá meicníochtaí gearáin curtha ar bun ag Frontex agus ag Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann i gcás líomhaintí maidir le sáruithe ar chearta bunúsacha.
Cearta daoine faoi mhíchumas: feabhas a chur ar chur chun feidhme Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas.	Feabhsaíonn an Coimisiún inrochtaineacht a shuíomh gréasáin agus a uirlisí ar líne do dhaoine faoi mhíchumas.

Chun forléargas níos leithne a fháil ar thionchar obair an Ombudsman Eorpaigh, tabhair cuairt ar an leathanach gréasáin seo: https://europa.eu/!vQ6937

5. Ról athraitheach an Ombudsman

An 17-18 Samhain, reáchtáil an tOmbudsman Eorpach agus Roinn Dlí agus Scoile Rialachais Thrasnáisiúnta na hInstitiúide Eorpaí comhdháil i bhFlórans na hIodáile chun scrúdú a dhéanamh ar an gcaoi ar fhorbair an tOmbudsman Eorpach ina ról maidir le riarachán neamhspleách, trédhearcach agus cuntasach AE a chinntiú. Thug an ócáid dearcthaí éagsúla le chéile ón saol acadúil, ón tsochaí shibhialta, ó riarachán an AE, agus ó oifig an Ombudsman Eorpaigh féin.

Phléigh na painéil éagsúla conas a tháinig athrú ar ról an Ombudsman thar na blianta, conas is féidir le ‘cumhacht bhog’ an Ombudsman athrú dearfach a spreagadh, agus ról na trédhearcachta maidir le cuntasacht a bhaint amach in institiúidí AE. Bunaithe ar ghlao ar pháipéir acadúla, bhí plé ann freisin ar dhúshláin agus deiseanna nua don Ombudsman maidir le monatóireacht a dhéanamh ar réimsí beartais ar leith nó ar chomhlachtaí sonracha de chuid an AE.

Príomhábhar plé ar fud chúig phainéal an imeachta ba ea an t-athrú atá ag teacht chun cinn ó thrédhearcacht fhrithghníomhach go trédhearcacht réamhghníomhach ar thaobh institiúidí AE, rud a spreag an tOmbudsman thar na blianta. Labhair na rannpháirtithe freisin faoi idirphlé rialta an Ombudsman le hinstitiúidí AE agus leis an tsochaí shibhialta, conas a úsáideann an tOmbudsman a sainordú leathan chun dea-rialachas agus na caighdeáin eitice is airde a chur chun cinn, agus conas a neartaigh an reacht nua lena rialaítear obair an Ombudsman an institiúid.

Ba iad sainordú leathan agus méid beag oifige an Ombudsman cuid de na dúshláin a luaigh na rannpháirtithe, agus conas tionchar obair an Ombudsman a thomhas le himeacht ama.

Maidir le todhchaí an Ombudsman mar institiúid, mhol na rannpháirtithe go n-áireofaí sna réimsí oibre féideartha go ndéanfaí tuilleadh forbartha ar ról an Ombudsman mar an faire eitice, Líonra Eorpach na nOmbudsman, chomh maith le himscrúdú a dhéanamh ar ghníomhaireachtaí nach ndearnadh mórán imsrúdaithe orthu agus ar ghníomhaireachtaí atá ag teacht chun cinn.

6. Cumarsáide agus comhar

6.1. Cumarsáid

Lean an Oifig lena hiarrachtaí aird an méid daoine agus ab fhéidir a tharraingt ar obair an Ombudsman Eorpaigh. D’ardaigh sé feasacht an phobail maidir le fiosrúcháin shonracha, chomh maith le ról ginearálta an Ombudsman maidir le hardchaighdeáin chuntasachta agus trédhearcachta a choinneáil i riarachán AE.

Chun cabhrú le tuilleadh tuisceana a fháil ar ról an Ombudsman, táirgeadh sraith físeán chun forléargas ar obair na hoifige a chur i láthair, agus chun trí phríomhréimse oibre a mhíniú – trédhearcacht i gcinnteoireacht AE, rochtain phoiblí ar dhoiciméid AE, agus caighdeáin eitice a chaomhnú.

I mí na Bealtaine, sheol an tOmbudsman lógó nua agus sainaitheantas físeach nua. Tá an lógó cosúil le héan ar eitilt, agus léiríonn a shuíomh an radharc atá ag an Ombudsman ar riarachán AE. Is léir ó bhratach AE a bheith i láthair gur cuid de phobal institiúidí agus chomhlachtaí an AE é an tOmbudsman.

Chomh maith le postálacha ar na meáin shóisialta, preaseisiúintí, agus píosaí nuachta, seoladh ‘Express’ an OE, nuachtlitir rialta ina dtugtar forléargas ar na príomhfhiosrúcháin, na gníomhaíochtaí, na himeachtaí agus na hóráidí a rinne agus a thug an tOmbudsman le déanaí.

Chuir an tOmbudsman obair na hOifige i láthair le linn a preasagallaimh bhliantúla, a tionóladh i mí na Bealtaine. Dhírigh an preasagallamh ar thorthaí a fiosrúcháin maidir leis an gcaoi a láimhseálann an Coimisiún doirse imrothlacha, chomh maith le príomhghnéithe thuarascáil bhliantúil na bliana roimhe sin.

Tháinig méadú 60% ar líon iomlán na n-alt preasa i gcomparáid le 2021, agus tháinig 72% de chlúdach na meán ó thíortha an AE.

In 2022, bhí an fás i lucht leanúna na meán sóisialta i bhfad níos airde ná mar a bhí le blianta beaga anuas. Chuir roinnt cásanna ardphróifíle agus an t-athrú ar lógó, rud a d’fhág go raibh an tOmbudsman níos so-aitheanta mar chomhlacht AE, go mór leis an méadú sin. Tháinig fás 92% ar lucht leanúna iomlána (3 472 leantóirí nua i gcomparáid leis na 1 195 leantóirí a fuarthas in 2021) i gcuntas Instagram an Ombudsman. Ar LinkedIn, tháinig méadú 50% ar an lucht leanúna (+ 2 990 i gcomparáid leis na 1 148 leantóirí nua in 2021). Ar Twitter, áit a bhfuil an spriocphobal is mó ag an Ombudsman as na cainéil meán sóisialta ar fad, bhí 34 431 leantóirí i mí na Nollag 2022, rud a bhí cothrom le méadú 10% (+ 3 089 daoine). Bhí feabhas láidir ar an ráta rannpháirtíochta freisin, chomh maith le léim shuntasach i luanna. In 2022, bhí 63 218 lua againn (16 300 in 2021) agus ráta rannpháirtíochta 188 488 (41 500 in 2021). B’ionann sin agus méadú 118% agus méadú 128% faoi seach i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin.

Ó mhí Aibreáin 2022, tá an tOmbudsman Eorpach mar chuid de threoirthionscadal poiblí – faoi stiúir an Mhaoirseora Eorpaigh ar Chosaint Sonraí agus an Choimisiúin – chun institiúidí AE a thabhairt ar líonraí meán sóisialta foinse oscailte saor in aisce, bunaithe ar bhogearraí Mastodon.

Ar deireadh, lean an tOmbudsman agus baill foirne lena ngníomhaíochtaí for-rochtana trí agallaimh a dhéanamh leis an bpreas, trí fhreastal ar mhórchomhdhálacha acadúla agus trí labhairt le grúpaí cuairteoirí.

6.2. Caidreamh le hinstitiúidí an AE

6.2.1. Parlaimint na hEorpa

Tá caidreamh láidir le Parlaimint na hEorpa ríthábhachtach don Ombudsman Eorpach, a thoghann parlaiminteoirí gach cúig bliana. Le linn 2022, lean an tOmbudsman Eorpach de dhlúthchomhar agus iontaoibh a choinneáil le Parlaimint na hEorpa, tar éis cuireadh a thabhairt dó príomhfhiosrúcháin a chur i láthair cruinnithe coiste agus páirt a ghlacadh in éisteachtaí parlaiminteacha agus i gceardlanna ar thopaicí a bhaineann le riarachán AE, le cearta bunúsacha, agus le rochtain ar dhoiciméid. I mbliana, labhair an tOmbudsman le seisiún iomlánach freisin, bhí an chéad chruinniú aici le hUachtarán nuathofa na Parlaiminte Roberta Metsola, agus lean sí air ag bualadh le roinnt Feisirí de Pharlaimint na hEorpa ó gach cearn den speictream polaitiúil.

6.2.2. An Coiste um Achainíocha

Cé go bhfuil fócas agus sainordú difriúil acu, tá sé mar aidhm ag an Ombudsman Eorpach agus ag an gCoiste um Achainíocha (PETI) sa Pharlaimint araon aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna a d’fhéadfadh a bheith ag an bpobal i ndáil le AE agus lena bheartais. Sin é an fáth a bhfuil ardmheas ag oifig an Ombudsman ar a caidreamh leis an gCoiste agus lena Chomhaltaí. Le linn 2022, ghlac an tOmbudsman páirt in imeachtaí agus i gcruinnithe éagsúla a d’eagraigh an Coiste, amhail ceardlann ar chearta daoine faoi mhíchumas. Bhuail sí freisin le Dolors Montserrat, Cathaoirleach an Choiste um Achainíocha chun a gcomhar leanúnach a phlé maidir le haghaidh a thabhairt ar ábhair imní na saoránach. Mar a tharla i mblianta roimhe seo, léirigh Coiste PETI tacaíocht traspháirtí freisin d’obair agus do straitéis an Ombudsman le linn an mhalartaithe tuairimí bhliantúil ar ghníomhaíochtaí an Ombudsman.

6.2.3. An Coimisiún Eorpach

Mar bhrainse feidhmiúcháin an AE, tugtar aird mhór phoiblí ar obair riaracháin an Choimisiúin. Ní haon ionadh, dá bhrí sin, gur bhain an céatadán is mó gearán a fuair an tOmbudsman le hobair an Choimisiúin, mar a bhí i mblianta roimhe seo. D’fhan an caidreamh oibre leis an gCoimisiún agus go háirithe lena Ardrúnaíocht an-chuiditheach i gcónaí. Ghlac oifigigh an Choimisiúin páirt sa Chomhdháil ar Ról Athraitheach an Ombudsman i mí na Samhna. Ina theannta sin, bhuail Stiúrthóireacht Fiosrúcháin an Ombudsman le hAonad Eitice, Dea-Riaracháin agus Caidrimh an Choimisiúin leis an Ombudsman Eorpach chun faisnéis a mhalartú maidir le próisis oibre.

6.2.4. Institiúidí, gníomhaireachtaí agus eagraíochtaí eile

Mar a fhoráiltear ina straitéis ‘I dTreo 2024’, coinníonn an tOmbudsman idirphlé cuiditheach le gníomhaithe éagsúla i riarachán AE chun a chinntiú go leanfar de chleachtais riaracháin a fheabhsú. In 2022, bhuail sí, i measc daoine eile, le Stiúrthóir Feidhmiúcháin na Gníomhaireachta Eorpaí um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair (EU-OSHA), le Stiúrthóir an Lárionaid Eorpaigh um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC), agus le Cathaoirleach an Bhoird Réitigh Aonair (BRA), agus le baill foirne ó Chomhairle an Aontais Eorpaigh, ón mBanc Ceannais Eorpach, agus ón Údarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA).

6.2.5. Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas

Is sínitheoir é an tAontas Eorpach le Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas (UN CRPD), ionstraim cheangailteach idirnáisiúnta um chearta an duine chun ‘teachtadh iomlán agus cothrom chearta uile an duine agus saoirsí bunúsacha ag gach duine faoi mhíchumas a chur chun cinn, a chosaint agus a áirithiú, agus meas ar a ndínit bhunúsach a chur chun cinn’.

Déantar faireachán ar chomhlíonadh UN CRPD san AE le Creat an AE do Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, a raibh an Fóram Eorpach um Míchumas ina chathaoirleach air in 2022. Mar bhall den chreat seo, tugann an tOmbudsman aird ar leith ar an gcaoi a gcuireann riarachán an AE UN CRPD i bhfeidhm. Chuir an Creat lena n-áirítear ionchur ón Ombudsman, le coiste CRPD na Náisiún Aontaithe, a dhéanann athbhreithniú tréimhsiúil ar fheidhmíocht an AE maidir leis an gCoinbhinsiún. Ina dhiaidh sin d’fhoilsigh coiste na Náisiún Aontaithe a liosta saincheisteanna. Leanfar leis an bpróiseas athbhreithnithe tréimhsiúil le linn 2023.

Ina theannta sin, dhéileáil an tOmbudsman le fiosrúcháin thábhachtacha in 2022 a bhain le cearta daoine faoi mhíchumas. I mí Aibreáin, dhún sí a fiosrúchán féintionscnaimh ar an gcaoi a ndéanann an Coimisiún Eorpach faireachán ar chistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa d’fhonn a áirithiú go n-úsáidtear iad chun an ceart atá ag daoine faoi mhíchumas maireachtáil go neamhspleách agus a bheith páirteach sa phobal a chur chun cinn. Le rannpháirtíocht roinnt oifigí ó Líonra Eorpach na nOmbudsman (ENO) agus le hionchur ó eagraíochtaí na sochaí sibhialta, tugadh an fiosrúchán chun críche le sraith moltaí maidir le feabhsú don Choimisiún, moltaí a chuir sé san áireamh ina thionscadail bheartais.

I mí Dheireadh Fómhair 2022, d’óstáil an tOmbudsman seimineár hibrideach freisin do chomhaltaí ENO chun faisnéis agus taithí a mhalartú a bhaineann le caighdeáin threoir AE maidir le hinrochtaineacht gréasáin agus a cur chun feidhme.

Ar deireadh, chuir Oifig an Ombudsman a cuid oibre i láthair a bhain le cearta daoine faoi mhíchumas ag roinnt imeachtaí i rith na bliana.

6.3. Comhoibriú le OECD

Le linn 2022, d’fhorbair an Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (OECD) páipéar beartais i gcomhar le hOifig an Ombudsman Eorpaigh. Cuirtear treoir ar fáil sa pháipéar do rialtais maidir le trédhearcacht agus cuntasacht a chinntiú i ndáil le cistí téarnaimh COVID-19 a úsáid.

Agus béim ar leith á leagan ar an gcistiú a chuirtear ar fáil trí Shaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta an Aontais Eorpaigh (RRF), sainaithnítear sa pháipéar bealaí le haghaidh riaracháin áitiúla, náisiúnta agus de chuid an AE chun rochtain ar fhaisnéis a chur chun cinn, cumarsáid phoiblí a fheabhsú, agus rannpháirtíocht agus maoirseacht na saoránach agus na bpáirtithe leasmhara a neartú i gcéimeanna cur chun feidhme an chistithe téarnaimh.

Ar deireadh, leagtar béim ann ar ról na n-eagraíochtaí réigiúnacha, náisiúnta agus fornáisiúnta maidir le prionsabail oscailte an rialtais i ndáil le trédhearcacht, cuntasacht agus rannpháirtíocht na ngeallsealbhóirí a chothú ar fud an phróisis cinnteoireachta phoiblí agus an timthrialla caiteachais, laistigh de shainchúraimí a sainorduithe faoi seach.

6.4. Líonra Eorpach na nOmbudsman

Is líonra neamhfhoirmiúil é Líonra Eorpach an Ombudsman arna chomhordú ag an Ombudsman Eorpach, ina bhfuil os cionn 95 oifig i 36 tír Eorpacha, chomh maith le Coiste um Achainíocha Pharlaimint na hEorpa.

Bhí tionchar mór ag ionradh na Rúise ar an Úcráin agus ag géarchéim na ndídeanaithe a d’eascair as sin ar obair na n-ombudsman ó gach cearn den Eoraip in 2022, agus iad ag iarraidh a chinntiú go gcaithfí go maith le dídeanaithe agus faireachán a dhéanamh ar an gcaoi a raibh Treoir AE um Chosaint Shealadach á cur chun feidhme ag na rialtais. Dá bhrí sin, díríodh i gcomhdháil bhliantúil ENO 2022 in Strasbourg ar ‘ról na n-ombudsman i dtréimhse ghéarchéime.’ Ag an gcéad seisiún, bhí malartú taithí agus dea-chleachtais ag na hombudsmain maidir le cabhrú le dídeanaithe. Áiríodh sa chomhdháil bhliantúil freisin seisiún maidir leis an éifeacht a bhí ag digitiú na seirbhísí poiblí ar chearta na saoránach. Díríodh sa phlé sin ar a mhéid a chuir na húdaráis riaracháin riachtanais na saoránach san áireamh le linn phróiseas an digitithe agus ar an méid is féidir a dhéanamh chun a áirithiú nach bhfágfar daoine gan scileanna digiteacha ar lár.

I mí Dheireadh Fómhair 2022, d’eagraigh an tOmbudsman Eorpach seimineár gréasáin ENO maidir le hinrochtaineacht ghréasáin a fheabhsú agus maidir leis an nós imeachta ceisteanna. Leis an dara ceann, ceadaítear do chomhaltaí ENO ceisteanna a chur faoi dhlí an AE a thagann chun cinn le linn a gcuid fiosrúchán. Ina dhiaidh sin, faigheann an tOmbudsman Eorpach freagraí saineolacha ó institiúidí an AE. I measc na n-ábhar ceisteanna in 2022 bhí rialacha an Aontais maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, saoire mháithreachais i ndáil le tionscadail arna maoiniú ag an Aontas, agus eisiúint dheimhnithe digiteacha COVID an AE do dhaoine nach bhfuil vacsaínithe in aghaidh COVID-19 ar chúiseanna leighis.

Sa dara leath de 2022, cuireadh beirt chomhaltaí nua ENO leis freisin: Coimisinéir Pharlaimint na hÚcráine um Chearta an Duine agus Oifig Abhcóide Daoine Phoblacht na Moldóive.

7. Acmhainní

7.1. An Buiséad

Cuid neamhspleách de bhuiséad an Aontais Eorpaigh is ea buiséad an Ombudsman. Tá buiséad an Ombudsman roinnte ina thrí theideal. Cuimsítear faoi Theideal 1 tuarastail, liúntais agus caiteachas eile a bhaineann leis an bhfoireann. Cuimsítear faoi Theideal 2 foirgnimh, troscán, trealamh agus caiteachas oibríochta ilchineálach. Cuimsítear faoi Theideal 3 an caiteachas a eascraíonn as na feidhmeanna ginearálta a chuireann an institiúid i gcrích. Sa bhliain 2022, b’ionann leithreasuithe buiséadaithe agus EUR 12 222 108.

D’fhonn bainistíocht éifeachtach acmhainní a áirithiú, déanann iniúchóir inmheánach an Ombudsman seiceáil rialta ar chórais um rialú inmheánach agus ar na hoibríochtaí airgeadais a chuireann an Oifig i gcrích. Mar is amhlaidh i gcás institiúidí eile, tá an tOmbudsman faoi réir athbhreithniú Chúirt Iniúchóirí na hEorpa freisin, nár shainaithin aon saincheisteanna sonracha i gcomhthéacs a cuid oibre seachtraí iniúchóireachta.

7.2. Úsáid acmhainní

Glacann an tOmbudsman le Plean Bainistíochta Bliantúil gach bliain, ina sainaithnítear na gníomhartha sonracha a bhfuil an oifig ag súil lena nglacadh chun cuspóirí agus tosaíochtaí atá i straitéis cúig bliana an Ombudsman ‘I dTreo 2024’ a chomhlíonadh. Is é an Plean Bainistíochta Bliantúil 2022 an dara plean atá bunaithe ar an straitéis sin.

Tá foireann ardcháilithe ilteangach ag an Ombudsman. Áirithíonn sé sin gur féidir leis an Oifig déileáil le gearáin in 24 teanga oifigiúil an AE agus feasacht a ardú faoi obair an Ombudsman ar fud an AE. Tacaíonn beartas obair hibrideach na hOifige, atá dírithe ar thorthaí agus bunaithe ar mhuinín, le huaillmhian an Ombudsman timpeallacht oibre nua-aimseartha, dhigiteach agus sholúbtha a chur chun cinn.

In 2022, bhí 73 post luaite i bplean bunaíochta an Ombudsman. Ina theannta sin, bhí seisear gníomhairí ar conradh ar an meán ag obair san Oifig. Fuair ocht n-oiliúnaí déag taithí oibre freisin in Oifig an Ombudsman i gcaitheamh na bliana.

Tá faisnéis mhionsonraithe faoi struchtúr Oifig an Ombudsman agus cúraimí na n-aonad éagsúil ar fáil ar shuíomh gréasáin an Ombudsman.

8. Conas dul i dteagmháil leis an Ombudsman Eorpach

Ar an teileafón

+33 (0)3 88 17 23 13

Trí ríomhphost

eo@ombudsman.europa.eu

Seoladh poist

Médiateur européen
1 avenue du Président Robert Schuman
CS 30403
F-67001 Strasbourg Cedex

Ar líne

• Suíomh gréasáin www.ombudsman.europa.eu
• Twitter twitter.com/EUombudsman
• Instagram instagram.com/euombudsman
• LinkedIn linkedin.com/company/272026
• YouTube youtube.com/user/eotubes

Ár n-oifigí

Strasbourg

Seoladh do chuairteoirí

Bâtiment Václav Havel (HAV)
Allée Spach
F-67000 Strasbourg

An Bhruiséil

Seoladh do chuairteoirí

Bâtiment Froissart (FRS)
Rue Froissart 87
B-1000 Bruxelles

---

© An tAontas Eorpach, 2022

Mura léirítear a mhalairt, gach grianghraf agus íomhá © An tAontas Eorpach, seachas an clúdach (© artpluskr / Adobe Stock and © Lulla / Adobe Stock).
Is ceadmhach iad a atáirgeadh chun críocha oideachais nó chun críocha neamhthráchtála, ar choinníoll go n-admhaítear an fhoinse.
Socraithe in FrutigerNext.

HTML	ISBN 978-92-9483-333-4	ISSN 1725-3241	doi: 10.2869/50562	QK-AA-23-001-GA-Q