FOR PREVIEWING & TESTING PURPOSES ONLY.
This notification will disappear once the page will be published.
This link is available for less than 30 minutes.
  • Éasca le léamh
  • Méid an téacs

An bhfuil gearán agat in aghaidh institiúid nó comhlacht de chuid an Aontais Eorpaigh?

Clár

Teanga reatha: 
  • Gaeilge
Teanga fhoinseach: 
Teangacha ar fáil: 
Is le meaisínaistriúchán a gineadh aistriúchán an leathanaigh seo.
Is féidir earráidí a bheith i meaisínaistriúcháin a d’fhéadfadh soiléireacht agus cruinneas a laghdú; ní ghlacann an tOmbudsman aon dliteanas i leith aon neamhréireachtaí. Chun an fhaisnéis is iontaofa agus an deimhneacht dhlíthiúil a fháil, féach ar an leagan foinseach i Béarla atá nasctha thuas.
Chun tuilleadh eolais a fháil féach ar ár mbeartas teanga agus aistriúcháin.

Treoir ón Ombudsman Eorpach maidir leis an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid AE

Ar mhaithe leis an léitheoireacht a éascú, úsáidtear an téarma ‘institiúid de chuid an Aontais’ mar ghiorrúchán d’institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais, ach amháin más gá idirdhealú a dhéanamh idir na heintitis sin.

1. An ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid de chuid an Aontais

1.1. An bhforáiltear le dlí an Aontais do cheart rochtana poiblí ar dhoiciméid?

Luaitear i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh agus sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) go bhfuil sé de cheart ag saoránaigh agus cónaitheoirí an Aontais rochtain a fháil ar dhoiciméid atá i seilbh institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais.

Sonraítear an méid seo a leanas in Airteagal 42 den Chairt:

“Tá ag gach saoránach den Aontas agus ag aon duine nádúrtha nó dlítheanach a chónaíonn nó a bhfuil a oifig chláraithe aige i mBallstát ceart rochtana ar dhoiciméid de chuid institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais, is cuma cén meán ina bhfuil siad.”

Luaitear an méid seo a leanas in Airteagal 15(3) CFAE:

“Beidh ag gach saoránach den Aontas agus ag aon duine nádúrtha nó dlítheanach a chónaíonn nó a bhfuil a oifig chláraithe aige i mBallstát ceart rochtana ar dhoiciméid de chuid institiúidí, chomhlachtaí, oifigí agus ghníomhaireachtaí an Aontais, is cuma cén meán ina bhfuil siad, faoi réir na bprionsabal agus na gcoinníollacha a shaineofar i gcomhréir leis an mír seo.

Cinnfidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle, trí bhíthin rialachán, ag gníomhú dóibh i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta reachtach, na prionsabail ghinearálta agus na teorainneacha ar fhorais leasa phoiblí nó phríobháidigh a rialaíonn an ceart rochtana sin ar dhoiciméid.

Áiritheoidh gach institiúid, comhlacht, oifig nó gníomhaireacht de chuid an Aontais go mbeidh a chuid imeachtaí trédhearcach agus leagfaidh sé amach ina Rialacha Nós Imeachta féin forálacha sonracha maidir le rochtain ar a dhoiciméid, i gcomhréir leis na rialacháin dá dtagraítear sa dara fomhír.

Ní bheidh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, an Banc Ceannais Eorpach ná an Banc Eorpach Infheistíochta faoi réir na míre seo ach amháin nuair a bheidh a gcúraimí riaracháin á bhfeidhmiú acu.

Áiritheoidh Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle go bhfoilseofar na doiciméid a bhaineann leis na nósanna imeachta reachtacha faoi na téarmaí a leagtar síos leis na rialacháin dá dtagraítear sa dara fomhír.”

Le Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid de chuid an Aontais, tugtar éifeacht don cheart sin d’fhormhór institiúidí, chomhlachtaí, oifigí nó ghníomhaireachtaí an Aontais.

Nuair a bhíonn faisnéis faoin gcomhshaol i ndoiciméad, bíonn feidhm ag na rialacha sonracha a leagtar amach i Rialachán Aarhus freisin (tuilleadh faisnéise i gceist 9.1).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2. Oibleagáidí ar institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí éagsúla an Aontais

2.1. Cad iad na rialacha a bhaineann le hinstitiúidí an Aontais Eorpaigh?

Tá seacht n-institiúid de chuid an Aontais ann: Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh, an Coimisiún Eorpach, an Chomhairle Eorpach, an Chúirt Bhreithiúnais, an Banc Ceannais Eorpach agus an Chúirt Iniúchóirí.

Tá feidhm dhíreach ag Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid maidir leis an bParlaimint, le Comhairle an Aontais Eorpaigh agus leis an gCoimisiún (luaitear na hinstitiúidí sin go sainráite i Rialachán 1049/2001). Áirítear i rialacha nós imeachta na Parlaiminte, na Comhairle agus an Choimisiúin forálacha sonracha lena leagtar amach an chaoi a gcuireann siad Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm. Tá forálacha i rialacha na Parlaiminte maidir le doiciméid a bhaineann le Feisirí de Pharlaimint na hEorpa, féach freisin cinneadh an Ombudsman in 1264/2022/PB. Measann an Coimisiún nach dtagann doiciméid faoi raon feidhme an Rialacháin ach amháin má chláraítear iad.

I nDearbhú Comhpháirteach maidir le Rialachán 1049/2001, d’iarr Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún ar institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí eile an Aontais rialacha inmheánacha a ghlacadh maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid lena gcuirtear san áireamh na prionsabail agus na teorainneacha a leagtar amach sa Rialachán sin.

Cuireann an Chomhairle Eorpach Rialachán 1049/2001 agus rialacha nós imeachta ábhartha Chomhairle an Aontais Eorpaigh i bhfeidhm maidir le conas déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid (féach Airteagal 10 de rialacha nós imeachta na Comhairle Eorpaí ). De réir na rialacha sin, cumhdaítear plé na Comhairle Eorpaí le forálacha rúndachta, mura gcinnfidh an Chomhairle Eorpach a mhalairt. Mar sin féin, tá feidhm ag Rialachán 1049/2001 maidir le doiciméid atá i seilbh na Comhairle Eorpaí. Leis na rialacha sin, cuirtear leis go bhféadfaidh an Chomhairle Eorpach údarú a thabhairt cóip de dhoiciméid na Comhairle Eorpaí nó sliocht astu a thabhairt ar aird lena n-úsáid in imeachtaí dlíthiúla fiú i gcás nár eisíodh na doiciméid sin don phobal cheana féin i gcomhréir le Rialachán 1049/2001.

Cuireann na trí institiúid eile de chuid an Aontais - Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, an Banc Ceannais Eorpach agus Cúirt Iniúchóirí na hEorpa - rialacha ar leith i bhfeidhm atá éagsúil ó Rialachán 1049/2001 ar leibhéil éagsúla.

Ghlac an Chúirt Bhreithiúnais cinneadh ina leagtar amach an chaoi a ndéileálann sí le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid a bhaineann lena cuid oibre riaracháin amháin. Níl aon cheart rochtana poiblí ar dhoiciméid atá ina sheilbh aige a bhaineann lena ‘obair bhreithiúnach’, lena n-áirítear pléadálacha, fianaise agus a phléití inmheánacha ar chásanna. Tá bunús dlí na heisceachta sin ar an riail ghinearálta maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid le fáil i mír 4 d’Airteagal 15(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), ina luaitear nach bhfuil feidhm ag an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid maidir leis an gCúirt Bhreithiúnais, ach amháin nuair atá a ‘cúraimí riaracháin’ á bhfeidhmiú aici. Tá rialacha na Cúirte Breithiúnais a bhfuil feidhm acu maidir le doiciméid a bhaineann lena cúraimí riaracháin cosúil a bheag nó a mhór leis na rialacha a leagtar amach i Rialachán 1049/2001.

Dá mbeadh cóip de dhoiciméad a bhaineann le hobair bhreithiúnach na Cúirte Breithiúnais ag institiúid, comhlacht, oifig nó gníomhaireacht eile de chuid an Aontais (‘institiúidí an Aontais’), is féidir iarraidh ar rochtain ar an doiciméad sin a chur faoi bhráid na hinstitiúide, an chomhlachta, na hoifige nó na gníomhaireachta sin. Mar shampla, más páirtí í institiúid de chuid an Aontais in imeachtaí cúirte, beidh cóipeanna de na pléadálacha aici sa chás sin, mar a léirítear le cásdlí an Aontais (mír 15). Ní mór dó déileáil le haon iarraidh ar rochtain ar an doiciméad sin i gcomhréir leis na rialacha maidir le rochtain ar dhoiciméid a bhfuil feidhm acu maidir leis.

Leagtar amach sa chinneadh ón mBanc Ceannais Eorpach (BCE) maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid BCE rialacha níos sriantaí ná Rialachán 1049/2001, go háirithe chun rúndacht na faisnéise a chosnaítear amhlaidh faoi dhlí an Aontais agus faoi chinnteoireacht BCE a chosaint. Tá na rialacha maidir le cinnteoireacht ann chun éifeacht a thabhairt d’Airteagal 15(3) CFAE, ina sonraítear nach bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid maidir leis an mBanc Ceannais Eorpach, ach amháin nuair atá a chúraimí riaracháin á bhfeidhmiú aige. Ina theannta sin, i gcomhréir le hAirteagal 10(4) den Phrótacal ar Reacht an Chórais Eorpaigh Banc Ceannais agus an Bhainc Cheannais Eorpaigh, beidh imeachtaí chruinnithe Chomhairle Rialaithe an Bhainc Cheannais Eorpaigh faoi rún mura gcinnfidh an Chomhairle Rialaithe toradh a pléití a phoibliú. Cásdlí AE (paras. 110-111) an coincheap ‘rúndacht phléití Chomhairle Rialaithe BCE’ a bhunú, ach ní chumhdaítear leis sin ach seoladh an phlé agus ní a dtoradh.

De réir chásdlí an Aontais (paras. 94-95) maidir lena chuid oibre maoirseachta, ní féidir le BCE brath ar ‘thoimhde ghinearálta’ chun rochtain a dhiúltú. Ciallaíonn sé sin nach mór dó údar a thabhairt le haon diúltú rochtain a dheonú ar bhonn ábhar na ndoiciméad atá i gceist.

Tá rialacha glactha ag an gCúirt Iniúchóirí atá an-chosúil le Rialachán 1049/2001. Tá eisceacht bhreise amháin iontu arb é is aidhm di ‘réamhbharúlacha iniúchóireachta’ na Cúirte Iniúchóirí agus doiciméid a úsáidtear in ullmhú na mbarúlacha sin a chosaint. Ní hionann é sin ó thaobh substainte de agus na rialacha a leagtar amach i Rialachán 1049/2001. Tá rogha i rialacha na Cúirte Iniúchóirí freisin aon doiciméad atá ina seilbh a scaoileadh má tá leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2.2. Cad iad na rialacha a bhfuil feidhm acu maidir le comhlachtaí an Aontais?

Tá ocht gcomhlacht de chuid an Aontais ann: an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS), Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, Coiste Eorpach na Réigiún, an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí (MECS), an Bord Eorpach um Chosaint Sonraí (EDPB), an tOmbudsman Eorpach, an Banc Eorpach Infheistíochta (BEI), agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (OIPE).

Tá feidhm ag Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid maidir le SEGS de bhun Airteagal 11(1) de Chinneadh 2010/427 ón gComhairle an 26 Iúil 2010 lena mbunaítear eagrúchán agus feidhmiú SEGS. Tá rialacha cur chun feidhme glactha ag SEGS freisin.

Cuidíonn SEGS freisin le ‘misin shibhialta’ an Aontais déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid.

Chinn Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa prionsabail Rialachán 1049/2001 a chur i bhfeidhm. Go praiticiúil, ciallaíonn sé sin go gcuireann sé Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm.

Chinn Coiste na Réigiún prionsabail Rialachán 1049/2001 a chur i bhfeidhm. Go praiticiúil, ciallaíonn sé sin go gcuireann sé Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm.

Luaitear in Airteagal 51 den Rialachán lena rialaítear MECS go bhfuil feidhm ag Rialachán 1049/2001 maidir leis na doiciméid atá ina sheilbh aige.

Luaitear in Airteagal 76 den Rialachán lena rialaítear an Bord Eorpach um Chosaint Sonraí go gcuireann sé Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm.

Déileálann an tOmbudsman Eorpach le hiarratais ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid i gcomhréir le Rialachán 1049/2001, agus urraim á tabhairt do Reacht an Ombudsman Eorpaigh, ina bhfuil forálacha maidir le rúndacht.

Tá beartas ag BEI atá níos sriantaí ná Rialachán 1049/2001, go háirithe maidir le cuspóir imscrúduithe, iniúchtaí agus cigireachtaí a chosaint. I gcomhthéacs bheartas trédhearcachta BEI, chinn an tOmbudsman cur chuige níos simplí a ghlacadh ná an cur chuige atá ann faoi láthair i mbeartas BEI. Breithneoidh an tOmbudsman aon ghearáin a bhaineann le rochtain phoiblí ar dhoiciméid, a luaithe a thabharfaidh BEI freagra diúltach ar iarratas dearbhúcháin, nó a luaithe a chaill sé an spriocdháta chun freagra a thabhairt. 

Tá feidhm ag Rialachán 1049/2001 maidir le OIPE trí Rialachán 2017/1939 ón gComhairle (Rialachán OIPE). Mar sin féin, i gcomhréir le hAirteagal 109(1) de Rialachán 2017/1939, níl feidhm ag an gceart rochtana ar dhoiciméid maidir le doiciméid atá mar chuid de chomhaid imscrúdaithe OIPE. Tá rialacha cur chun feidhme glactha ag OIPE lena rialaítear rochtain ar dhoiciméid OIPE.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2.3. Cad iad na rialacha a bhaineann le gníomhaireachtaí an Aontais?

Rinneadh rialacháin bhunaidh ghníomhaireachtaí an Aontais a bhí ann in 2001, nuair a glacadh Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid, a oiriúnú chun a shonrú go bhfuil feidhm ag Rialachán 1049/2001 maidir leis na gníomhaireachtaí sin. Tá foráil i rialacháin bhunaidh na ngníomhaireachtaí nua uile, a bunaíodh ó 2001, lena gcuirtear Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm maidir leis na gníomhaireachtaí sin.

Ghlac formhór na ngníomhaireachtaí cinntí ina leagtar amach an chaoi a gcuireann siad Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm, mar shampla an Bord Réitigh Aonair agus an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach féidir leis na cinntí sin maolú ar an gceart rochtana dá bhforáiltear i Rialachán 1049/2001 ná teorainn a chur leis.

Braitheann ‘gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Aontais’ ar an gCoimisiún Eorpach le haghaidh tacaíocht riaracháin agus é ag déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid. Cuireann siad na rialacha céanna i bhfeidhm agus a chuireann an Coimisiún Eorpach i bhfeidhm agus é ag déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid, eadhon Rialachán 1049/2001 agus rialacha nós imeachta an Choimisiúin.

Féach liosta mionsonraithe de ghníomhaireachtaí díláraithe agus feidhmiúcháin an Aontais.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2.4. Na rialacha a bhfuil feidhm acu maidir le hoifigí an Aontais

Déileálann ceithre oifig idirinstitiúideacha an Aontais – an Oifig Eorpach um Roghnú Foirne, an Scoil Riaracháin Eorpach, Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh agus CERT-EU (Foireann Phráinnfhreagartha Ríomhaire an Aontais Eorpaigh) – le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid i gcomhréir le Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2.5. An bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid maidir leis an nGrúpa Euro?

Is comhlacht neamhfhoirmiúil é an Grúpa Euro trína dtagann airí Bhallstáit an limistéir euro le chéile. Ós rud é nach comhlacht foirmiúil de chuid an Aontais é an Grúpa Euro, níl feidhm ag an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid de chuid an Aontais maidir leis. Mar sin féin, chuir an Grúpa Euro in iúl don Ombudsman go bhfuil sé mar aidhm aige cloí le spiorad na rialacha agus na bprionsabal a leagtar amach sna Conarthaí. Prionsabal amháin den sórt sin is ea an trédhearcacht. Tá sé ráite ag an nGrúpa Euro go bhfuil beartas réamhghníomhach trédhearcachta aige agus tarraingíonn sé ar Airteagal 4 de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid chun cabhrú leis a mheas an féidir doiciméid a nochtadh go réamhghníomhach nó nach féidir. Dúirt sé freisin gur féidir le saoránaigh an Aontais iarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a chur faoi bhráid an Ghrúpa Euro.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

2.6. An bhfuil rialacha eile ann lena rialaítear an ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid?

Ní mór na rialacha maidir le rochtain ar dhoiciméid a thuiscint agus a chur i bhfeidhm i gcomhréir le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

Ní mór d’institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais (‘institiúidí an Aontais’) na rialacha a leagtar amach i Rialachán Aarhus (Rialachán 1367/2006) a chur san áireamh nuair a chuireann siad Rialachán 1049/2001 i bhfeidhm i gcás ina bhfuil ‘faisnéis chomhshaoil’ sa doiciméad a iarrtar (tuilleadh faisnéise i gceist 9.1).

Tá an ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid de chuid an Aontais cáilithe le Rialachán an Aontais maidir le Cosaint Sonraí (Rialachán 2018/1725). Leagtar síos sa Rialachán na hoibleagáidí cosanta sonraí atá ar institiúidí agus ar chomhlachtaí an Aontais agus sonraí pearsanta á bpróiseáil acu, oibleagáidí nach mór d’institiúidí an Aontais a chur san áireamh agus Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid á chur i bhfeidhm acu freisin (tuilleadh faisnéise i gceist 7.1).

De réir chásdlí an Aontais (paras. 109-111), ní mór rialacha maidir le rúndacht a leagtar amach i rialacháin earnáilsonracha áirithe a chur san áireamh agus Rialachán 1049/2001 á chur i bhfeidhm, mar shampla Airteagal 28 de Rialachán 1/2003 maidir le himeachtaí dhlí na hiomaíochta.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

3. Cé leis a bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí?

3.1. Cé atá in ann iarraidh ar institiúid de chuid an Aontais rochtain a fháil ar dhoiciméad?

Tá sé de cheart ag aon saoránach den Aontas, ag aon duine eile a bhfuil cónaí air i mBallstát den Aontas nó ag aon ‘duine dlítheanach’ a bhfuil cónaí air i mBallstát nó a bhfuil a oifig chláraithe aige i mBallstát (amhail cuideachta, eagraíocht neamhrialtasach, scoil nó comhlachas) rochtain a fháil ar dhoiciméid atá i seilbh institiúide den Aontas. Roghnaigh institiúidí áirithe de chuid an Aontais an ceart sin a leathnú chuig neamhchónaitheoirí.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

3.2. An gá do dhuine a shainaithint cé hiad féin agus iarratas á dhéanamh aige/aici ar rochtain ar dhoiciméad?

Chinn an tOmbudsman go bhfuil institiúid de chuid an Aontais i dteideal sonraí teagmhála a iarraidh chun iarraidh ar rochtain a phróiseáil, lena n-áirítear chun a fhíorú an bhfuil an duine a iarrann rochtain ar dhoiciméid ina chónaitheoir nó ina shaoránach de chuid an Aontais.

Ní bhaineann go leor institiúidí de chuid an Aontais úsáid as an rogha sin, áfach, agus glacann siad le hiarrataí ó gach duine.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4. Cad leis a bhfuil feidhm ag an gceart? Cad is doiciméad ann?

4.1. Cad atá intuigthe le ‘doiciméad’ i gcomhthéacs an chirt chun rochtain phoiblí a fháil?

Tá an coincheap ‘doiciméad’ leathan agus áirítear leis aon ábhar is cuma cén meán ina bhfuil sé, fad a bhaineann sé le beartais, gníomhaíochtaí agus cinntí a thagann faoi réimse freagrachta na hinstitiúide de chuid an Aontais lena mbaineann (féach cásdlí an Aontais ).

Tá an tOmbudsman den tuairim go dtagraíonn ‘doiciméad’ freisin do theachtaireachtaí téacs nó meandracha a bhaineann le gníomhaíochtaí gairmiúla (féach ceist 4.2 maidir le hábhar an doiciméid).

De réir chásdlí an Aontais, cumhdaítear freisin leis an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid ábhar bunachair sonraí, ar choinníoll gur féidir an t-ábhar a aisghabháil ón mbunachar sonraí trí úsáid a bhaint as réitigh bogearraí atá ann cheana agus atá ar fáil do na daoine sin a úsáideann an bunachar sonraí (is é sin, d’úsáideoirí deiridh). Mar sin féin, mura féidir an t-ábhar a aisghabháil ón mbunachar sonraí ach amháin le cabhair shubstaintiúil ó fhoireann speisialaithe TF nó trí uirlisí speisialaithe TF nach mbíonn ar fáil de ghnáth d’úsáideoirí deiridh an bhunachair sonraí, ní chumhdaítear an t-ábhar sin leis an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid. Chinn an tOmbudsman, in imthosca den sórt sin, go bhfuil institiúid de chuid an Aontais i dteideal a lua nach bhfuil an doiciméad/na doiciméid a iarradh ina ‘seilbh’. Chinn an tOmbudsman freisin go bhfuil feidhm ag an léirmhíniú sin freisin i gcás ina gcoimeádtar faisnéis i mbunachar sonraí aonair ach ina stóráiltear an tacar sonraí ar fud ‘struchtúir sonraí ilchasta’.

Mar sin féin, spreag an tOmbudsman institiúidí an Aontais chun imscrúdú agus meastóireacht a dhéanamh ar réitigh theicniúla a d’fhéadfadh a bheith ann, ionas go mbeidh siad in ann leaganacha in-íoslódáilte de bhunachar sonraí a chur ar fáil don phobal amach anseo.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.2. An bhfuil ábhar an doiciméid tábhachtach?

Tá feidhm ag an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid maidir le doiciméid a bhaineann leis na beartais, na gníomhaíochtaí agus na cinntí a thagann faoi ‘réimse freagrachta’ institiúide de chuid an Aontais. De ghnáth, má tá doiciméad ag institiúid de chuid an Aontais, tiocfaidh sé faoi réimse freagrachta na hinstitiúide. É sin ráite, níl feidhm ag an gceart rochtana poiblí maidir le catagóirí áirithe doiciméad atá an-teoranta, mar shampla:

Doiciméid atá i seilbh na Cúirte Breithiúnais a bhaineann lena hobair bhreithiúnach. Níl feidhm ag an gceart rochtana ach amháin maidir le ‘doiciméid riaracháin’ atá i seilbh na Cúirte. De réir chásdlí an Aontais (mír 49), má tá doiciméad Cúirte a bhaineann lena cuid oibre breithiúnaí i seilbh institiúid eile de chuid an Aontais, tá feidhm ag an gceart rochtana poiblí i bprionsabal maidir leis an doiciméad sin.

Níl doiciméid ina bhfuil plé Chomhairle Rialaithe an Bhainc Cheannais Eorpaigh faoi réir rochtain phoiblí (mar a fuair an tOmbudsman amach ).

Is amhlaidh atá maidir le doiciméid atá i seilbh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh a bhaineann le hobair ionchúisimh an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh (níl sé de cheart ag daoine aonair ach rochtain a fháil ar ‘dhoiciméid riaracháin’ atá i seilbh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.3. An bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí maidir le doiciméid ar chuntas ríomhphoist oibre baill foirne de chuid an Aontais?

Tá an tOmbudsman den tuairim go seasta, ar choinníoll go mbaineann ríomhphost leis an obair (féach ceist 4.2 maidir le hábhar doiciméad), go bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí i bprionsabal.

Má bhaineann an ríomhphost le saol príobháideach baill foirne (ríomhphoist phearsanta), nó mura dtagann sé faoi réimse freagrachta institiúid an Aontais ar bhealach eile, ní chumhdaítear é leis an gceart rochtana poiblí.

Chinn an tOmbudsman go bhféadfaidh institiúid de chuid an Aontais, i gcomhréir le prionsabail an dea-riaracháin, a iarraidh ar bhall foirne cóipeanna de ríomhphoist shubstainteacha a bhaineann leis an obair a sheoltar chuig cuntas ríomhphoist príobháideach an bhaill foirne nó uaidh a thabhairt dó. A luaithe a thagann na ríomhphoist i seilbh institiúid an Aontais, cumhdaítear iad leis an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.4. An bhfuil feidhm ag an gceart rochtana poiblí maidir le teachtaireachtaí téacs nó teachtaireachtaí meandracha a sheoltar ar an bhfón póca?

Tá an tOmbudsman den tuairim go bhfuil teachtaireachtaí téacs a bhaineann leis an obair (nó teachtaireachtaí meandracha eile) a sheoltar chuig fón nó ó fhón a chuireann institiúid de chuid an Aontais ar fáil don fhoireann cumhdaithe ag an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid.

Tá an tOmbudsman den tuairim go bhféadfaidh institiúid de chuid an Aontais, i gcomhréir le prionsabail an dea-riaracháin, a iarraidh ar bhall foirne cóipeanna a thabhairt di de theachtaireachtaí téacs substainteacha a bhaineann leis an obair a seoladh chuig fón príobháideach an bhaill foirne nó uaidh. Bheadh feidhm ag an gceart rochtana poiblí ansin maidir le doiciméid den sórt sin.

Tá sraith dea-chleachtas eisithe ag an Ombudsman do riarachán an AE maidir le taifid a choinneáil ar theachtaireachtaí téacs agus ar theachtaireachtaí meandracha a sheolann seirbhísigh phoiblí an AE, agus iad ag gníomhú i gcáil ghairmiúil.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.5. Conas a fháil amach an bhfuil doiciméad ag institiúid de chuid an Aontais?

Tá gach institiúid de chuid an Aontais a chuireann Rialachán 1049/2001 (nó rialacha coibhéiseacha) maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid i bhfeidhm ceaptha clár doiciméad a bheith acu. Ní mór na cláir sin a chur ar fáil don phobal i bhfoirm leictreonach. Tá treoir eisithe ag an Ombudsman maidir leis na prionsabail ar cheart feidhm a bheith acu maidir le cláir den sórt sin. De ghnáth bíonn liostaí doiciméad iontu. I gcásanna áirithe, beidh nasc díreach chuig na doiciméid i gclár ar líne sna cláir. Ba cheart tuairisc ghairid a thabhairt sa chlár ar gach doiciméad, agus ar a uimhir thagartha. Mura bhfuil an doiciméad ar fáil go díreach, is féidir an tagairt a úsáid chun rochtain ar an doiciméad a iarraidh.

Ba cheart catagóirí áirithe doiciméad a chur ar fáil go díreach (go leictreonach más féidir) don phobal, a mhéid is féidir. Mar shampla, ba cheart rochtain dhíreach a bheith, a mhéid is féidir, ar dhoiciméid a bhaineann leis an bpróiseas trína gcruthaítear reachtaíocht.

De réir chásdlí an Aontais (mír 99), ba cheart d’institiúidí an Aontais a áirithiú nach bhfuil a mbeartais maidir le doiciméid a chlárú treallach.

Sa chleachtas, níl na doiciméid uile atá i seilbh institiúide de chuid an Aontais sna cláir.

Iad siúd a bhfuil doiciméid nach bhfuil liostaithe i gclár institiúide de chuid an Aontais á lorg acu, féadfaidh siad tagairtí do na doiciméid sin a aimsiú ar shuíomhanna gréasáin na n-institiúidí, nó féadfar iad a chrostagairt i ndoiciméid eile. Is féidir an fhaisnéis seo a úsáid chun iarratais ar rochtain ar dhoiciméid a dhéanamh.

Féadfaidh daoine aonair rochtain a iarraidh freisin ar dhoiciméid a nglacann siad leis gurb ann dóibh, mar shampla, i gcás ina mbaineann nós imeachta ar leith le cineál áirithe doiciméid a chruthú de ghnáth.

Mar sin féin, i gcomhthéacs iarraidh ar rochtain, féadfaidh daoine aonair a iarraidh ar institiúid de chuid an Aontais an bhfuil aon doiciméid aici a bhaineann le saincheist ar leith. De réir Airteagal 6(2) de Rialachán 1049/2001, tá sé d’oibleagáid ar an institiúid cuidiú le hiarrataí den sórt sin a phróiseáil. Is féidir leis é sin a dhéanamh, mar shampla, trí liosta a sholáthar de na doiciméid atá aige maidir leis an tsaincheist sin. Féadfaidh daoine aonair an liosta sin a úsáid ansin chun iarratas a dhéanamh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid.

Mar sin féin, mura féidir iarraidh a shoiléiriú, tá an institiúid i dteideal gan déileáil leis an iarraidh a thuilleadh. Dá bhrí sin, is chun leasa na n-iarrthóirí é iarracht a dhéanamh an doiciméad/na doiciméid is mian leo a shainaithint chomh soiléir agus is féidir.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.6. Cad a tharlaíonn má áitíonn institiúid de chuid an Aontais nach ann do dhoiciméad a iarradh nó nach bhfuil sé ina sheilbh a thuilleadh?

Níl feidhm ag an gceart rochtana ar dhoiciméid ach amháin maidir le doiciméid atá ann agus atá i seilbh institiúide de chuid an Aontais.

De réir chásdlí an Aontais (mír 155), má shonraíonn institiúid de chuid an Aontais nach ann do dhoiciméad, glactar leis go bhfuil an ráiteas sin fíor. Mar sin féin, is féidir leis an iarrthóir féachaint leis an toimhde sin a fhrisnéis, mar shampla, trína chur in iúl go mbaineann nós imeachta ar leith de ghnáth le cruthú an chineáil sin doiciméid. De réir chásdlí an Aontais (paras. 47 agus 54), ba cheart d’institiúid an Aontais a bheith in ann mínithe inchreidte a thabhairt ar an bhfáth a bhfuil doiciméad ann.  

Níl sé d’oibleagáid ar institiúid de chuid an Aontais cóipeanna de dhoiciméid a choinneáil ar feadh tréimhse éiginnte. D'fhéadfadh sé a bheith amhlaidh go raibh doiciméad i seilbh institiúide uair amháin agus gur scriosadh é, mar chuid de ghnáthbheartas coinneála doiciméad. Mar sin féin, is dea-chleachtas riaracháin é cóipeanna de dhoiciméid thábhachtacha a choinneáil, ar feadh tréimhse réasúnta ar a laghad. Chinn an tOmbudsman nár cheart d’institiúid doiciméid a scriosadh agus iarratas ar rochtain ar na doiciméid sin á phróiseáil.

Is dea-chleachtas riaracháin é d’institiúid de chuid an Aontais a beartas coinneála doiciméad a chur ar fáil go poiblí, mar a mhol an tOmbudsman .

Ní thugtar le tuiscint leis an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid go bhfuil aon dualgas ann doiciméad nua a chruthú. É sin ráite, ar leithligh ón gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid, tá sé de cheart ag gach saoránach faisnéis a iarraidh ar gach institiúid AE agus tá sé de cheart acu freagra a fháil. Is féidir an ceart rochtana ar ‘fhaisnéis’, a leagtar amach sa Chód Eorpach um Dhea-Iompar Riaracháin (Airteagal 22), a úsáid chun freagra poncúil a fháil ar cheist.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.7. An bhfuil teorainn le líon na ndoiciméad is féidir a iarraidh?

De réir chásdlí an Aontais (paras. 101- 102), is féidir le hinstitiúid de chuid an Aontais diúltú déileáil le hiarraidh ar rochtain phoiblí ar líon an-mhór doiciméad nó ar dhoiciméid an-mhór dá mbeadh ualach riaracháin díréireach mar thoradh ar an obair is gá chun freagra a thabhairt ar an iarraidh. Mar sin féin, ba cheart don institiúid de chuid an Aontais atá i gceist dul i gcomhairle leis an iarrthóir ar dtús chun iarracht a dhéanamh teacht ar ‘réiteach cothrom’. D’fhéadfadh cuidiú leis an iarraidh a chúngú a bheith i gceist leis sin (féach ceist 6.3).

Is gnách gur chun leasa na n-iarrthóirí é cuidiú leis na hiarrachtaí sin ós rud é, de réir chásdlí an Aontais (mír 112), mura féidir teacht ar réiteach, go bhféadfaidh institiúid an Aontais diúltú déileáil leis an iarraidh nó cinneadh a dhéanamh raon feidhme na hiarrata a theorannú.

Ní féidir le hiarrthóir dul timpeall ar an riail sin trí iarrataí éagsúla ar leithligh a dhéanamh sa tréimhse ama chéanna.

In ionad diúltú d’iarrataí iomadúla, úsáideann roinnt gníomhaireachtaí de chuid an Aontais córais scuaine chun déileáil le hiarrataí den sórt sin. I gcásanna den sórt sin, déileálfaidh siad leis na hiarrataí in ord.

Cé gur chinn an tOmbudsman roimhe seo, in imthosca áirithe, go bhféadfadh sásra scuaine a bheith ina réiteach cothrom, tá an tOmbudsman den tuairim nach féidir le córas scuaine a chur i bhfeidhm go huathoibríoch a bheith ina dhea-chleachtas riaracháin.

4.8. Ar cheart d’institiúid de chuid an Aontais liosta a dhéanamh de na doiciméid a shainaithin sí mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme iarrata?

Tá an tOmbudsman den tuairim gur dea-chleachtas riaracháin é d’institiúidí an Aontais liosta doiciméad a chur san áireamh ina gcinneadh maidir le hiarraidh ar rochtain phoiblí, ar doiciméid iad a shainaithnítear mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme na hiarrata sin, ach amháin má bhaineann nochtadh liosta den sórt sin an bonn den leas/de na leasanna atá le cosaint. Trí liosta de dhoiciméid shainaitheanta a sholáthar, éascaíonn an institiúid próiseáil agus tuiscint ar a freagra, agus tugann sí deis d’iarrthóirí iarrataí níos eolasaí ar athbhreithniú a chur isteach.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

4.9. Cad iad na rialacha a bhaineann le doiciméid rúnaicmithe?

Mínítear in Airteagal 9 de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid an chaoi a bhfuil feidhm ag na rialacha maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid rúnaicmithe. Is doiciméid íogaire iad seo atá aicmithe mar "TRÈS SECRET/TOP SECRET", "SECRET" nó "CONFIDENTIEL" i gcomhréir le rialacha na hinstitiúide AE lena mbaineann.

Is é is aidhm do na rialacha sin leasanna bunriachtanacha an Aontais Eorpaigh nó ceann amháin nó níos mó dá Bhallstáit a chosaint sna réimsí a chumhdaítear le hAirteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001, go háirithe cúrsaí slándála poiblí, cosanta agus míleata.

Cé go ndéantar tagairt shonrach in Airteagal 9 de Rialachán 1049/2001 do chúrsaí slándála poiblí, cosanta agus míleata, ní eisiatar leis breithniú ar an ngá atá leis na leasanna eile a leagtar amach in Airteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001 a chosaint, lena n-áirítear caidreamh idirnáisiúnta agus beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit.

Maidir le hiarratais ar rochtain ar dhoiciméid íogaire, ní mór do na daoine sin a bhfuil ‘imréiteach’ acu chun doiciméid den sórt sin a cheadú, agus dóibh siúd amháin, na hiarratais sin a láimhseáil.

Ní féidir doiciméid íogaire a thaifeadadh ar chlár poiblí nó a scaoileadh ach amháin le toiliú an duine nó an eintitis ónar tháinig na doiciméid.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

5. Rochtain ar dhoiciméid agus ar theangacha oifigiúla an Aontais

5.1. Má thug institiúid de chuid an Aontais rochtain ar dhoiciméad i dteanga amháin, an bhfuil sé de cheart ag an iarrthóir aistriúchán a fháil?

Má tá cóip de dhoiciméad ag institiúid an Aontais sa teanga a iarradh, ba cheart di rochtain a thabhairt air sin. Tá feidhm aige sin fiú mura teanga oifigiúil de chuid an Aontais í an teanga.

Mar sin féin, mura bhfuil cóip ag an institiúid cheana féin sa teanga a iarradh, níl aon oibleagáid uirthi aistriúchán a chur ar fáil.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

5.2. Má dhéantar iarraidh i dteanga oifigiúil amháin de chuid an Aontais, an féidir le hinstitiúid an Aontais freagra a thabhairt i dteanga eile?

Ní mór d’institiúidí an Aontais freagra a thabhairt ar iarrataí ar rochtain phoiblí sa teanga oifigiúil chéanna de chuid an Aontais ina ndearnadh an iarraidh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

6. Conas rochtain a iarraidh go praiticiúil

6.1. Cén fhoirm inar féidir iarratais a dhéanamh?

Is féidir le hiarrthóir iarraidh a dhéanamh, agus iarraidh ar institiúid an Aontais freagra a thabhairt, san fhormáid scríofa is fearr leo, lena n-áirítear trí ríomhphost. Féadfaidh roinnt institiúidí de chuid an Aontais foirmeacha iarratais nó tairseacha ar líne a sholáthar le cuntais úsáideora. Fágann foirmeacha nó tairseacha ar líne den sórt sin go bhfuil sé níos éasca déileáil le hiarrataí, agus dá bhrí sin d’fhéadfadh siad feabhas a chur ar an taithí dóibh siúd a iarrann rochtain, ós rud é gur féidir déileáil le hiarrataí ar bhealach níos éifeachtúla. Mura féidir an t-eintiteas oibriúcháin ceart a shainaithint, ba cheart iarrataí a sheoladh chuig seoladh teagmhála ginearálta (ríomhphost) nó chuig seoladh (ríomhphost) an eintitis a chreideann an t-iarrthóir atá freagrach as an doiciméad/na doiciméid. Ba cheart a lua go soiléir sa teachtaireacht go mbaineann sí le hiarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid faoi Rialachán 1049/2001. Ba cheart don fhaighteoir ansin an iarraidh a chur ar aghaidh chuig na daoine a bhíonn ag déileáil le rochtain ar dhoiciméid san institiúid faoi seach.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

6.2. Cad a tharlaíonn mura bhfuil an t-iarratas beacht go leor?

Mura bhfuil iarraidh soiléir, ceanglaítear ar an institiúid de chuid an Aontais an iarraidh a shoiléiriú. D’fhéadfadh sé sin difear a dhéanamh nuair a chláraítear an iarraidh. Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach a chinntiú go bhfuil na hiarrataí chomh soiléir agus is féidir.

Mhol an tOmbudsman d’institiúidí an Aontais dul i dteagmháil go hoscailte agus go cuiditheach le hiarrthóirí ag gach céim, agus a chinntiú go gcuirtear an fhaisnéis uile is gá ar fáil dóibh a d’fhéadfadh a chur ar a gcumas a n-iarrataí a shoiléiriú.

Chinn an tOmbudsman, a luaithe a bheidh iarraidh beacht go leor chun cur ar chumas institiúid an Aontais an doiciméad/na doiciméid a shainaithint, gur cheart don institiúid an iarraidh a chlárú. Níor cheart d’institiúid an Aontais réiteach cothrom a lorg ach amháin tar éis di an iarraidh a chlárú, más gá. Ba cheart an réiteach cothrom a lorg laistigh den teorainn ama reachtúil mar a cheanglaítear le Rialachán 1049/2001 (féach ceisteanna 6.3 agus 6.4).

6.3. Cad a tharlaíonn má bhaineann an t-iarratas le doiciméad an-fhada nó le líon an-mhór doiciméad?

Má bhaineann iarraidh ar rochtain phoiblí le líon an-mhór doiciméad nó le doiciméid an-mhór agus dá bhrí sin go mbeadh ualach riaracháin díréireach ann mar thoradh ar an obair is gá chun freagra a thabhairt ar an iarraidh, ba cheart don institiúid de chuid an Aontais atá i gceist dul i gcomhairle leis an iarrthóir ar dtús chun iarracht a dhéanamh teacht ar ‘réiteach cothrom’. D’fhéadfadh cuidiú leis an iarraidh a chúngú a bheith i gceist leis sin (féach ceist 4.7. freisin).

De réir Airteagal 6(2) de Rialachán 1049/2001, tá sé d’oibleagáid ar institiúid an Aontais cuidiú le hiarrataí den sórt sin a phróiseáil. Is féidir é sin a dhéanamh, mar shampla, trí liosta de na doiciméid atá ina seilbh a chur ar fáil.

Chinn an tOmbudsman freisin nár cheart d’institiúid de chuid an Aontais na teorainneacha ama reachtúla a chur ar fionraí nuair a thuigeann sí, tar éis di iarraidh a chlárú, nach bhfuil an iarraidh beacht go leor. I gcás ina bhfuil iarraidh cláraithe ag institiúid nach bhfuil beacht go leor chun go mbeidh sí in ann na doiciméid a shainaithint agus nár cheart, dá bhrí sin, a bheith cláraithe ar dtús, ba cheart di a iarraidh go tapa ar an iarrthóir na soiléirithe is gá a sholáthar, agus an teorainn ama 15 lá oibre a ghníomhachtú a luaithe a bheidh na soiléirithe sin faighte. Níor cheart an t-am chun teagmháil a dhéanamh leis an iarrthóir chun soiléirithe den sórt sin a lorg a bheith níos faide ná 2-3 lá oibre ón dáta a fhaightear an iarraidh. Thairis sin, ba cheart d’institiúid iarrataí iomadúla ar shoiléirithe a sheachaint. 

6.4. Cá fhad a thógfaidh sé cinneadh a dhéanamh?

A luaithe a chláraítear iarraidh, ba cheart don iarrthóir admháil fála a fháil de ghnáth.

Ceanglaítear ar institiúidí an Aontais cinneadh tosaigh a dhéanamh laistigh de 15 lá oibre tar éis dóibh iarraidh a chlárú. Féadfar síneadh 15 lá oibre eile a chur leis an sprioc-am 15 lá oibre sin in imthosca eisceachtúla. Ba cheart d’institiúid an Aontais an t-iarrthóir a chur ar an eolas faoin síneadh sin sula rachaidh an sprioc-am in éag agus míniú a thabhairt ar an bhfáth a bhfuil gá leis. Ní fhéadfar iarrataí a chlárú ach amháin nuair a shroicheann siad an faighteoir ceart laistigh den institiúid, mar sin áiritheofar go gclárófar é níos tapúla trí iarraidh a shainaithint agus a sheoladh chuig an eintiteas oibriúcháin ceart.

I gcás ina ndiúltaíonn institiúid an Aontais rochtain phoiblí iomlán nó pháirteach a thabhairt ar na doiciméid a iarradh nó ina mainníonn sí freagra a thabhairt ar an iarraidh laistigh de na 15 lá oibre nó laistigh den teorainn ama 30 lá oibre ar cuireadh síneadh léi, is féidir leis an iarrthóir athbhreithniú a iarraidh (iarratas dearbhúcháin) (féach roinn 8) ar an gcinneadh nó diúltú intuigthe na hiarrata. Ceanglaítear ar institiúid an Aontais cinneadh daingniúcháin a dhéanamh laistigh de thréimhse 15 lá oibre, agus féadfar síneadh 15 lá oibre eile a chur leis an tréimhse sin arís in imthosca eisceachtúla.

Ní chuirtear laethanta saoire poiblí san áireamh nuair a ríomhtar cathain a théann an spriocdháta in éag. Dá bhrí sin, má dhéantar iarraidh roimh thréimhse saoire poiblí, nuair a dhúntar institiúid an Aontais ar feadh roinnt laethanta, d’fhéadfadh sé go dtógfadh sé níos mó ama freagra a fháil.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

6.5. Cén fhaisnéis ba cheart d’iarrthóir a sholáthar in iarraidh?

Ba cheart d’iarrthóirí iad féin agus na doiciméid a bhfuil rochtain á lorg acu orthu a shainaithint.

De ghnáth, ní gá d'iarrthóirí a mhíniú cén fáth go bhfuil doiciméad á lorg. Mar sin féin, ní ceart iomlán é an ceart chun rochtain phoiblí a fháil agus tá feidhm ag eisceachtaí áirithe ar an gceart sin. (Is féidir tuilleadh faisnéise faoi na heisceachtaí sin a fháil faoi roinn 7)

I gcásanna áirithe, fiú i gcás ina bhfuil feidhm ag eisceacht, d’fhéadfadh leas sáraitheach poiblí a bheith ann an iarraidh a dheonú. I gcás den sórt sin, tá gá le míniú ón iarrthóir maidir leis an bhfáth a bhfuil an doiciméad á lorg chun a chinneadh an bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir leis an doiciméad a nochtadh. Dá bhrí sin, má chreideann iarrthóirí go seirbheálfar leas an phobail trí rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméad, ba cheart dóibh a mhíniú cad é an leas poiblí sin agus cén fáth a gcreideann siad go bhfónann nochtadh an doiciméid don leas poiblí sin.

De réir chásdlí AE (mír 49) agus an Ombudsman, ba cheart d’institiúidí AE féachaint i gcónaí lena shainaithint an bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le rochtain a dheonú. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin ós rud é gurb í an institiúid lena mbaineann amháin atá i seilbh na ndoiciméad agus atá ar an eolas faoina n-inneachar (ach amháin i gcás ina gcinneann an tOmbudsman iniúchadh a dhéanamh ar na doiciméid agus í ag déileáil le gearán gaolmhar).

Má áirítear san iarraidh rochtain ar shonraí pearsanta tríú páirtí, ní mór don iarrthóir a léiriú go bhfuil gá leis, ar mhaithe le leas an phobail, rud a thabharfadh údar leis na sonraí pearsanta sin a phoibliú. Más ann do riachtanas den sórt sin, déanfaidh institiúid an Aontais an riachtanas sin a chothromú ansin le ‘leasanna dlisteanacha’ na ndaoine a shainaithnítear sna doiciméid. Tá an tOmbudsman den tuairim, más mó leasanna dlisteanacha na ndaoine sin ná na cúiseanna a chuir an t-iarrthóir ar aghaidh, nach mór rochtain ar na sonraí pearsanta a dhiúltú.

D’fhéadfadh sé a bheith úsáideach freisin aon fhaisnéis chúlra nó chomhthéacsúil a sholáthar agus iarraidh á déanamh i gcás iarrataí leathana nó líonmhara chun cabhrú le hinstitiúid an Aontais na doiciméid a bhfuil spéis ar leith ag an iarrthóir iontu a shainaithint.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

6.6. An gceanglaítear ar iarrthóir seoladh poist a sholáthar agus iarratas á dhéanamh aige/aici?

Tá sé réasúnta d’institiúid de chuid an Aontais iarraidh ar iarrthóir seoladh poist a sholáthar ar roinnt cúiseanna. Ar an gcéad dul síos, tá an ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid ag ‘saoránach nó saoránaigh den Aontas, agus ag aon duine nádúrtha nó dlítheanach a chónaíonn nó a bhfuil a oifig chláraithe aige i mBallstát’, cé gur féidir le hinstitiúid de chuid an Aontais síneadh a chur leis sin dá rogha féin (féach ceist 3.1). Ar an dara dul síos, de réir chásdlí an Aontais (mír 62), is cineál fógra an-slán é an post cláraithe chun deimhneacht dhlíthiúil a áirithiú maidir le cinntí a fháil chun na teorainneacha ama a bhunú faoi Rialachán 1049/2001. Ina theannta sin, tá ceanglais dhiana i gceist leis na rialacha maidir le próiseáil sonraí pearsanta ag institiúidí an Aontais maidir le haistrithe sonraí pearsanta lasmuigh den Aontas. Sna himthosca sin, tá sé réasúnta d’institiúid de chuid an Aontais seoladh poist a iarraidh chun a chinneadh an ndéanfar sonraí pearsanta a aistriú nó nach ndéanfar.

7. Srianta ar an gceart chun rochtain phoiblí a fháil

7.1. Cad iad na cúiseanna is féidir a chur ar aghaidh chun rochtain a dhiúltú?

Leagtar amach na cúiseanna le rochtain ar dhoiciméad a dhiúltú in Airteagal 4(1) go 4(3) de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid.

Luaitear in Airteagal 4(1)(a) gur cheart rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an bonn de chosaint leas an phobail maidir leis an méid seo a leanas: an tslándáil phoiblí; cúrsaí cosanta agus míleata; caidreamh idirnáisiúnta; agus/nó beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit.

Luaitear in Airteagal 4(1)(b) gur cheart rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an bonn de phríobháideachas agus de shláine an duine aonair, go háirithe i gcomhréir le reachtaíocht an Aontais maidir le cosaint sonraí pearsanta.

Luaitear in Airteagal 4(2) gur cheart rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an bonn de chosaint na nithe seo a leanas: leasanna tráchtála duine nádúrtha nó dhlítheanaigh, lena n-áirítear maoin intleachtúil; imeachtaí cúirte agus comhairle dlí; agus/nó cuspóir cigireachtaí, imscrúduithe agus iniúchtaí.

Mar sin féin, murab ionann agus na heisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4(1)(a) agus (b), i gcás na n-eisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4(2), is féidir rochtain a dheonú fós ar na doiciméid sin má tá leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh. Níl leasanna príobháideacha duine maidir le nochtadh ábhartha mura rud é go bhfuil siad i gcomhthráth le leas an phobail. Sampla maith is ea an cás inar mian le duine rochtain a fháil ar thuarascáil staidéir chliniciúil chun a sheiceáil an bhfuil cógas atá formheasta ag an nGníomhaireacht Leigheasra Eorpach sábháilte. D'fhéadfadh leas príobháideach a bheith ag an duine an fhaisnéis seo a bheith ar eolas aige. Mar sin féin, is chun leas an phobail é freisin faisnéis a chur in iúl faoi shábháilteacht cógas.

Luaitear in Airteagal 4(3) gur cheart rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an doiciméid an bonn go mór de phróiseas cinnteoireachta institiúid an Aontais, mura rud é go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh. D’fhéadfadh rochtain níos leithne a bheith ann i gcás ina bhfuil deireadh tagtha leis an bpróiseas cinnteoireachta cheana féin. In imthosca den sórt sin, leanann an eisceacht sin d’fheidhm a bheith aici maidir le doiciméid ina bhfuil tuairimí le haghaidh úsáid inmheánach mar chuid de phléití agus réamhchomhairliúcháin laistigh den institiúid lena mbaineann de chuid an Aontais.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.2. Cé chomh mionsonraithe is gá d’argóintí institiúide de chuid an Aontais a bheith agus údar á thabhairt le diúltú rochtain a thabhairt ar dhoiciméad?

Chinn Cúirteanna an Aontais go comhsheasmhach, agus údar á thabhairt acu lena gcinneadh eisceacht a agairt faoi Rialachán 1049/2001 agus rochtain a dhiúltú, nach mór d’institiúid de chuid an Aontais a léiriú go bhfuil riosca iarbhír agus sonrach ann atá ‘intuartha go réasúnach’ agus nach bhfuil sé hipitéiseach maidir leis na leasanna atá beartaithe acu a chosaint. Dá bhrí sin, ní cheanglaítear ar institiúid an Aontais a chruthú go mbainfí an bonn de na leasanna sin dá ndeonófaí rochtain.

Mar sin féin, ní leor d’institiúid de chuid an Aontais a lua nach mbaineann na doiciméid ach le leas ar leith. Mar shampla, ní leor a lua go mbaineann doiciméad le beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit (Airteagal 4(1)(a) an ceathrú fleasc de Rialachán 1049/2001). Ina ionad sin, ní mór d’institiúid an Aontais a léiriú go bhfuil sé measartha intuartha go mbainfí an bonn de cheann amháin nó níos mó de na leasanna sin dá nochtfaí an doiciméad nó na doiciméid agus ní mór di réasúnú leordhóthanach a sholáthar ionas gur féidir leis an iarrthóir (nó leis na Cúirteanna nó leis an Ombudsman) a thuiscint cén fáth nach féidir rochtain iomlán nó pháirteach a dheonú.

Ní cheanglaítear ar institiúid an Aontais aon fhaisnéis a thabhairt maidir le hábhar na ndoiciméad, ach d’fhéadfadh sé a bheith ina chuidiú go gcuirfeadh an institiúid roinnt faisnéise ar fáil chun tuiscint níos fearr a fháil ar an gcinneadh a rinne sí gan nochtadh a dhéanamh. Go praiticiúil, tarlaíonn sé go gcuireann institiúidí an Aontais an fhaisnéis sin ar fáil.

De réir chásdlí an Aontais (mír 34), ceanglaítear ar institiúid de chuid an Aontais léirmhíniú leathan a ghlacadh ar an gceart rochtana agus léirmhíniú cúng a ghlacadh ar na heisceachtaí ar an gceart rochtana sin.

I gcásanna áirithe, áfach, is féidir le hinstitiúid de chuid an Aontais brath ar ‘thoimhde ghinearálta’ chun rochtain a dhiúltú. Ciallaíonn sé sin go dtoimhdítear go bhfuil feidhm ag eisceacht lena dtugtar údar le diúltú rochtain a dheonú maidir le gach doiciméad de chineál áirithe ionas nach gá don institiúid athbhreithniú aonair a dhéanamh ar gach doiciméad aonair. Tarlaíonn sé seo de ghnáth nuair a bhíonn reachtaíocht ann a fhorálann go sainráite do rúndacht doiciméid. Mar shampla, luaitear i reachtaíocht an Aontais maidir le himscrúduithe státchabhrach a dhéanamh go bhfuil an fhaisnéis a bhailítear in imscrúduithe den sórt sin faoi rún. Dá bhrí sin, de réir chásdlí an Aontais (mír 61), is féidir a thoimhdiú go bhfuil na doiciméid uile i gcomhad státchabhrach faoi rún.

Aithníodh toimhdí ginearálta, áfach, fiú i gcás nach bhfuil aon reachtaíocht shonrach ann lena gceanglaítear rochtain a dhiúltú. Mar shampla, de réir chásdlí an Aontais (paras. 55 - 65), is féidir glacadh leis go bhfuil doiciméid a bhaineann le himeacht um shárú faoi rún fad atá an t-imscrúdú ar siúl.

I gcás ina n-agraíonn institiúid de chuid an Aontais toimhde ghinearálta chun rochtain a dhiúltú, is féidir leis an iarrthóir iarracht a dhéanamh é sin a fhrisnéis trína léiriú nach ann don bhunús leis an toimhde ghinearálta. Mar shampla, má tá an toimhde bunaithe ar an bhfíoras go bhfuil imscrúdú ar siúl, déanfar é a fhrisnéis má léirítear go bhfuil deireadh leis an imscrúdú. Má tá an toimhde ghinearálta bunaithe ar an bhfíoras gur féidir a thoimhdiú go bhfuil faisnéis rúnda ó thaobh na tráchtála de, is féidir an toimhde sin a bhréagnú trína chur in iúl go bhfuil an fhaisnéis imithe i léig anois. De réir chásdlí an Aontais (mír 79), má bhaineann doiciméid le hábhair a tharla níos mó ná 5 bliana ó shin, ní féidir a thoimhdiú go bhfuil an fhaisnéis rúnda ó thaobh na tráchtála de i gcónaí.

Mar sin féin, fiú má bhréagnaítear toimhde ghinearálta, agus má dhéanann institiúid an Aontais measúnú aonair ar an doiciméad, féadfaidh sí rochtain a dhiúltú bunaithe ar ábhar sonrach an doiciméid nó ar na himthosca sonracha a bhaineann leis an gcaoi a bhfuil an doiciméad á úsáid faoi láthair.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.3. Conas is féidir le hiarrthóirí a fhíorú go bhfuil údar leis na cúiseanna a tugadh le rochtain a dhiúltú mura féidir na doiciméid a fheiceáil?

I gcásanna áirithe, ní bheidh ábhar doiciméid faoi dhíospóid. Mar shampla, má iarrann iarrthóir go sainráite sonraí pearsanta tríú páirtí, ní bheidh sé faoi dhíospóid go bhfuil sonraí pearsanta sna doiciméid a thagann faoi raon feidhme na hiarrata.

I gcásanna eile, d’fhéadfadh sé nach mbeadh iarrthóir ag súil go mbeadh sonraí íogaire sa doiciméad a d’iarr sé. I gcásanna den sórt sin, nuair a dhiúltaítear rochtain tar éis don iarrthóir a iarraidh go ndéanfaí athbhreithniú ar an gcinneadh tosaigh (trí ‘iarratas daingniúcháin’ a dhéanamh), féadfaidh an t-iarrthóir gearán a chur faoi bhráid an Ombudsman. Tá sé de chumhacht ag an Ombudsman iniúchadh a dhéanamh ar dhoiciméid atá i seilbh institiúide de chuid an Aontais, agus dá bhrí sin is féidir leis a dheimhniú an bhfuil sonraí íogaire iontu. Is féidir le Cúirteanna an Aontais Eorpaigh an rud céanna a dhéanamh.

I gcásanna áirithe, ní bheidh na cúiseanna nach féidir doiciméad a nochtadh bunaithe ar fhaisnéis atá sa doiciméad féin. Mar shampla, má iarrann duine doiciméid a bhaineann le himeachtaí um shárú ag an gCoimisiún Eorpach (amhail ‘litir fógra fhoirmiúil’), is féidir rochtain a dhiúltú má tá na himeachtaí um shárú ar siúl tráth a dhiúltaítear don iarraidh ar rochtain. De réir chásdlí an Aontais (paras. 68 - 70), tá údar maith ag institiúidí an Aontais rochtain a dhiúltú i gcúinsí den sórt sin, chun cuspóir na n-imscrúduithe leanúnacha a chosaint. De réir chásdlí an Aontais (paras. 116 - 117), tá feidhm aige sin fiú má bhaineann na doiciméid le faisnéis faoin gcomhshaol. Ní thaispeánfar in ábhar na litreach fógra fhoirmiúil an bhfuil na himeachtaí um shárú fós ar siúl: cé gur cinnte go raibh na himeachtaí ar siúl nuair a seoladh an litir, ní chiallaíonn sé sin go raibh siad ar siúl nuair a dhiúltaigh an Coimisiún rochtain a thabhairt ar an litir. Dá bhrí sin, ní mór don Ombudsman a sheiceáil an bhfuil na himeachtaí ar siúl, trína iarraidh ar an gCoimisiún faisnéis a sholáthar maidir le stádas an imscrúdaithe.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.4. Cad is ‘leas an phobail’ ann maidir le nochtadh, cathain is féidir é a agairt agus cathain is féidir rochtain a dheonú mar thoradh air?

Is ann do leas an phobail i nochtadh nuair a chosnófaí leas chun tairbhe nó chun tairbhe an phobail dá nochtfaí an doiciméad. Ní chiallaíonn sé seo go gcaithfidh gach ball den phobal tairbhe a bhaint as doiciméad a phoibliú. Mar shampla, d’fhónfadh rochtain phoiblí ar fhaisnéis maidir le sábháilteacht cógais áirithe do leas an phobail fiú má fhorordaítear an cógas do ghrúpa teoranta othar.

De réir chásdlí an Aontais (míreanna 67 - 68), is leas poiblí é trédhearcacht nós imeachta reachtaigh atá ábhartha chun measúnú a dhéanamh ar cé acu is féidir nó nach féidir rochtain phoiblí a dheonú, mar aon le cosaint an chomhshaoil. Aithnítear i Rialachán Aarhus gur chun leas an phobail é rochtain phoiblí ar fhaisnéis chomhshaoil (tuilleadh faisnéise i gceist 9.1), agus go háirithe faisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol (ach amháin i gcás ina bhfuil an fhaisnéis á húsáid in imscrúdú). Tugtar le tuiscint leis an Rialachán maidir le Trialacha Cliniciúla (Rialachán 536/2014) go bhféadfadh an tsláinte phoiblí a bheith ina leas sáraitheach poiblí lena dtugtar údar le rochtain ar dhoiciméid a bhaineann le trialacha cliniciúla. Thacaigh an tOmbudsman leis an tuairim sin. De réir chásdlí an Aontais (paras. 80 - 85), tá leas sáraitheach poiblí ann maidir le caighdeáin chomhchuibhithe a nochtadh, ar cuid de dhlí an Aontais iad.

Ní mór leas an phobail a chur san áireamh agus scrúdú á dhéanamh an bhfuil feidhm ag na heisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4(2) agus 4(3) de Rialachán 1049/2001. Sa dá chás, beidh feidhm ag an eisceacht mura bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh. Tá feidhm ag Airteagal 4(2) de Rialachán 1049/2001 nuair a bhainfeadh nochtadh an bonn de chosaint na nithe seo a leanas: leasanna tráchtála duine nádúrtha nó dhlítheanaigh, lena n-áirítear maoin intleachtúil; imeachtaí cúirte agus comhairle dlí; agus/nó cuspóir cigireachtaí, imscrúduithe agus iniúchtaí.

Luaitear in Airteagal 4(3) de Rialachán 1049/2001 nach mór rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an doiciméid an bonn go mór de phróiseas cinnteoireachta na hinstitiúide.

Mar sin féin, ní gá leas an phobail a chur san áireamh nuair a bhainfeadh nochtadh an bonn de leas a chosnaítear le hAirteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001, eadhon na nithe seo a leanas a chosaint: an tslándáil phoiblí; cúrsaí cosanta agus míleata; caidreamh idirnáisiúnta; agus/nó beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit.

Is é sin le rá, is eisceachtaí daingne iad sin (cé gur eisceachtaí coibhneasta iad na heisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4(1)(b), 4(2) agus 4(3) de Rialachán 1049/2001).

De réir chásdlí an Aontais (paras. 54 - 58), ní mheastar gur leasanna poiblí iad leasanna príobháideacha amháin, amhail leas i ndoiciméid a úsáid in imeachtaí cúirte. Ina theannta sin, dar leis an gCúirt, ní leas poiblí é an gá ginearálta atá le hinstitiúid de chuid an Aontais a bheith trédhearcach ar féidir leis sárú a dhéanamh ar eisceacht a agraítear chun ceann de na leasanna dá dtagraítear in Airteagal 4(2) agus 4(3) de Rialachán 1049/2001 a chosaint. De réir chásdlí an Aontais (paras. 53 - 54), ní mór leas sáraitheach poiblí a bheith sonrach de ghnáth.

Cé go sainaithnítear leas an phobail i nochtadh, ní chiallaíonn sé sin go sáraíonn an leas sin an leas i neamhnochtadh. Ina ionad sin, is gá i gcónaí tábhacht choibhneasta na leasanna sin a mheas agus is í an institiúid de chuid an Aontais atá i gceist a dhéanann é sin. Mar sin féin, má chreideann iarrthóirí go seirbheálfar leas an phobail trí rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméad, ba cheart dóibh a mhíniú cad é an leas poiblí sin agus cén fáth a gcreideann siad go bhfónann nochtadh an doiciméid don leas poiblí sin.

Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin i gcás inar leasanna poiblí iad na leasanna a chosnaítear le heisceacht iad féin, amhail an gá atá le himeachtaí cúirte a chosaint nó cuspóir imscrúduithe, iniúchtaí agus cigireachtaí.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.5. An bhfuil ról ag an imeacht ama maidir le déileáil le hiarrataí ar rochtain ar dhoiciméid?

Ní féidir le hinstitiúid, comhlacht, oifig nó gníomhaireacht de chuid an Aontais rochtain a dhiúltú ach amháin má tá feidhm ag ceann de na heisceachtaí a leagtar amach i Rialachán 1049/2001 tráth a dhiúltaíonn sí rochtain. De réir chásdlí an Aontais (mír 146), i gcásanna áirithe, tá sé réasúnach a mheas go ndéanfaí dochar ag tráth ar leith dá nochtfaí doiciméad, cé nach bhféadfaí dochar a dhéanamh dá nochtfaí an doiciméad céanna ag tráth níos déanaí.

Is amhlaidh atá go háirithe i gcás doiciméid a bhaineann le himscrúduithe, iniúchtaí agus cigireachtaí. Tá na doiciméid sin an-íogair fad atá imscrúdú ar siúl. Mar sin féin, féadfaidh siad scor de bheith íogair a luaithe a thiocfaidh deireadh leis an imscrúdú.

Féadfaidh faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de a bheith i ndoiciméad. Mar sin féin, d’fhéadfadh imeacht ama an fhaisnéis sin a fhágáil imithe i léig, agus sa chás sin scoirfidh sí de bheith íogair ó thaobh na tráchtála de. De réir chásdlí an Aontais (mír 79), ní féidir a thoimhdiú go bhfuil doiciméad íogair ó thaobh na tráchtála de má bhaineann sé le fíorais atá níos sine ná 5 bliana d’aois.

Iarrthóirí ar diúltaíodh rochtain dóibh ar dhoiciméid, toisc go bhfuil imscrúdú leanúnach ar siúl nó toisc go bhfuil faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de sa doiciméad, is féidir leo iarraidh nua a dhéanamh ar rochtain ar na doiciméid a luaithe a thiocfaidh deireadh le himscrúdú nó a bheidh dóthain ama caite, rud a chiallaíonn nach bhfuil an fhaisnéis íogair ó thaobh na tráchtála de a thuilleadh.

Má tá athrú tagtha ar na cúinsí, ní mór d’institiúid an Aontais iad sin a chur san áireamh agus iarraidh nua á breithniú aici.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.6. An féidir le hinstitiúid, comhlacht, oifig nó gníomhaireacht de chuid an Aontais rochtain a dhiúltú ar dhoiciméad ina bhfuil faisnéis atá san fhearann poiblí cheana féin?

De réir chásdlí an Aontais (paras. 40-41), ós rud é go bhféadfadh sé gur sceitheadh doiciméad nó go bhfuil sé faoi réir preastuarascálacha, ní thugtar le tuiscint go gceanglaítear ar institiúid an Aontais an doiciméad a nochtadh go hoifigiúil.

D’fhéadfadh sé a bheith amhlaidh, áfach, nár sceitheadh faisnéis áirithe atá i ndoiciméad, ach gur chuir institiúid an Aontais í ar fáil go poiblí d’aon ghnó i gcomhthéacs eile, nó gur chuir comhlacht údaraithe eile i mBallstát ar fáil go poiblí í. D’fhéadfadh sé go gciallódh sé sin nach bhfuil an fhaisnéis íogair agus gur cheart d’institiúid an Aontais an doiciméad ina bhfuil an fhaisnéis chéanna sin a nochtadh.

Mar sin féin, tá cásanna ann inar féidir rochtain a dhiúltú fós, mar shampla, i gcás ina ndeimhneodh rochtain phoiblí ar an doiciméad sonrach an chaoi a bhfuil an fhaisnéis á húsáid ag institiúid an Aontais. Mar shampla, d’fhéadfadh eolas maith a bheith ar na modhanna teicniúla éagsúla a úsáidtear chun córais TF a chosaint ar haiceáil. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé nach mbeadh a fhios go maith cé acu de na modhanna teicniúla sin atá á n-úsáid ag institiúid de chuid an Aontais chun a córais TF a chosaint. Chinn an tOmbudsman gur féidir le hinstitiúid AE diúltú rochtain a dheonú ar dhoiciméid ina mínítear conas a chosnaíonn sí a córais TF (cé gur féidir teacht ar na modhanna teicniúla a thuairiscítear sna doiciméid sin ar líne).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.7. Cad is brí leis an eisceacht maidir le cúrsaí ‘slándála poiblí’ agus ‘cosanta agus míleata’ a chosaint?

Luaitear in Airteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001 gur cheart rochtain a dhiúltú chun leas an phobail a chosaint maidir leis an méid seo a leanas: an tslándáil phoiblí; agus/nó cúrsaí cosanta agus míleata

Is féidir brí an-leathan a bheith leis na coincheapa gaolmhara seo. De réir chásdlí an Aontais (paras. 63 - 65), tá ‘corrlach breithmheasa’ an-leathan ag institiúidí an Aontais freisin agus cinneadh á dhéanamh acu an mbainfeadh nochtadh faisnéise áirithe an bonn de chosaint leas an phobail a mhéid a bhaineann leis an tslándáil phoiblí nó le cúrsaí cosanta agus míleata. Is é sin, tá solúbthacht nach beag ag institiúid an Aontais maidir le meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil feidhm ag an eisceacht.

Tá sé réasúnta a mheas go bhféadfadh leasanna an Aontais, leasanna a Bhallstát, nó leasanna tíortha nach bhfuil san Aontas nó eagraíochtaí idirnáisiúnta (amhail ECAT) a bheith san áireamh i gcúrsaí slándála poiblí nó cosanta agus míleata.

D’fhéadfadh an tslándáil phoiblí soláthar táirgí riachtanacha, amhail peitriliam nó cógais, a chumhdach freisin.

De ghnáth, ní féidir a mhaíomh go bhféadfadh leas sáraitheach poiblí a bheith ann maidir le nochtadh. Mar sin féin, tugtar le tuiscint le hAirteagal 6(1) de Rialachán Aarhus (Rialachán 1367/2006) go bhféadfar leas an phobail a bhfreastalaítear air trí nochtadh a chur san áireamh nuair a bhaineann an fhaisnéis sa doiciméad le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol freisin (tuilleadh faisnéise i gceist 9.1).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.8. Cad is brí leis an eisceacht maidir le caidreamh idirnáisiúnta a chosaint?

Luaitear in Airteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001 gur cheart rochtain a dhiúltú chun leas an phobail a chosaint maidir le caidreamh idirnáisiúnta.

Is féidir brí an-leathan a thabhairt don choincheap seo freisin. Tá corrlach leathan breithmheasa ag institiúidí an Aontais freisin agus cinneadh á dhéanamh acu an mbainfí an bonn den chaidreamh idirnáisiúnta dá nochtfaí faisnéis áirithe.

Ní chuimsítear sa chaidreamh idirnáisiúnta an chaoi a n-idirghníomhaíonn institiúidí an Aontais leis na Ballstáit maidir le hábhair a thagann faoi raon feidhme dhlí an Aontais.

Mar sin féin, féadfaidh Ballstát dul i dteagmháil le hinstitiúidí an Aontais freisin maidir le hábhar nach dtagann faoi inniúlachtaí an Aontais. Sna himthosca sin, d’fhéadfadh an caidreamh idir an tAontas agus na Ballstáit teacht faoin eisceacht.

De réir chásdlí an Aontais (mír 41), chuimseofaí le coincheap an chaidrimh idirnáisiúnta freisin an chaoi a n-idirghníomhaíonn an tAontas le comhlachtaí idirnáisiúnta amhail na Náisiúin Aontaithe, EDT nó ECAT. I bprionsabal, chuimseofaí le coincheap an chaidrimh idirnáisiúnta freisin an chaoi a n-idirghníomhaíonn tíortha nach bhfuil san Aontas nó comhlachtaí idirnáisiúnta le chéile, nó an chaoi a n-idirghníomhaíonn Ballstát le comhlacht idirnáisiúnta.

De ghnáth, ní féidir a mhaíomh go bhféadfadh leas sáraitheach poiblí a bheith ann maidir le nochtadh. Mar sin féin, tugtar le tuiscint le hAirteagal 6(1) de Rialachán Aarhus (Rialachán 1367/2006) gur cheart leas an phobail a bhfreastalaítear air trí nochtadh a chur san áireamh nuair a bhaineann an fhaisnéis sa doiciméad le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol freisin.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.9. Cad is brí leis an eisceacht maidir le beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit a chosaint?

Luaitear in Airteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid gur cheart rochtain a dhiúltú chun leas an phobail a chosaint a mhéid a bhaineann le beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit.

Murab ionann agus na leasanna eile a thuairiscítear in Airteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001, baineann an eisceacht sin le cosaint leasanna an Aontais nó Ballstáit. Níl feidhm aige i gcás ina bhféadfadh nochtadh an bonn a bhaint de bheartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch tíortha nach bhfuil san Aontas nó comhlachtaí idirnáisiúnta. É sin ráite, dá ndéanfadh nochtadh doiciméid an bonn a bhaint de bheartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch tíre nach Ballstát den Aontas í, d’fhéadfadh nochtadh an doiciméid teacht faoin eisceacht a bhaineann le caidreamh idirnáisiúnta a chosaint. Mar shampla, dá n-iarrfaí rochtain ar dhoiciméid maidir le comhaontuithe trádála le tíortha nach bhfuil san Aontas, ní chumhdófaí é sin leis an eisceacht chun beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch a chosaint, ach d’fhéadfaí é a chumhdach leis an eisceacht chun caidreamh idirnáisiúnta a chosaint.

Is féidir brí an-leathan a thabhairt don choincheap seo freisin. Tá corrlach leathan breithmheasa ag institiúidí an Aontais freisin agus cinneadh á dhéanamh acu an mbainfeadh nochtadh faisnéise áirithe an bonn de bheartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch an Aontais nó Ballstáit.

Is minic a dhéanann na hinstitiúidí sin de chuid an Aontais a bhfuil baint acu le beartas airgeadais, airgeadaíochta nó eacnamaíoch a cheapadh, amhail an Banc Ceannais Eorpach, an eisceacht sin a agairt.

De ghnáth, ní féidir a mhaíomh go bhféadfadh leas sáraitheach poiblí a bheith ann maidir le nochtadh. Mar sin féin, tugtar le tuiscint le hAirteagal 6(1) de Rialachán Aarhus (Rialachán 1367/2006) go bhféadfar leas an phobail a bhfreastalaítear air trí nochtadh a chur san áireamh nuair a bhaineann an fhaisnéis sa doiciméad le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol freisin (tuilleadh faisnéise i gceist 9.1).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.10. Cad is brí leis an eisceacht maidir le sonraí pearsanta a chosaint? An féidir rochtain a fháil ar shonraí pearsanta atá i ndoiciméad?

Luaitear in Airteagal 4(1)(b) de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid gur cheart rochtain a dhiúltú dá mbainfeadh nochtadh an bonn de phríobháideachas agus de shláine an duine aonair, go háirithe i gcomhréir le Rialachán 2018/1725 maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil ag institiúidí an Aontais.

Tá coincheap na ‘sonraí pearsanta’ an-leathan. Ciallaíonn sé aon fhaisnéis a bhaineann le duine nádúrtha sainaitheanta nó in-sainaitheanta (ar a dtugtar ‘ábhar sonraí’). Is é is duine nádúrtha in-sainaitheanta ann duine is féidir a shainaithint, go díreach nó go hindíreach, go háirithe trí thagairt a dhéanamh d’aitheantóir amhail ainm, uimhir aitheantais, sonraí suímh, aitheantóir ar líne nó ceann amháin nó níos mó de thosca a bhaineann go sonrach le céannacht fhisiceach, fhiseolaíoch, ghéiniteach, mheabhrach, eacnamaíoch, chultúrtha nó shóisialta an duine nádúrtha sin.

Ní féidir sonraí pearsanta atá i ndoiciméad iarrtha a nochtadh ach amháin má tá an nochtadh i gcomhréir leis na rialacha a leagtar amach i Rialachán 2018/1725. Is é an riail ábhartha nach dtarchuirfear na sonraí pearsanta ach amháin má shuíonn an t-iarrthóir gur gá na sonraí a tharchur chun críche sonraí ar mhaithe le leas an phobail. Ina theannta sin, i gcás ina bhfuil aon chúis ann glacadh leis go bhféadfaí dochar a dhéanamh do leasanna dlisteanacha an ábhair sonraí, ní fhéadfar sonraí den sórt sin a tharchur ach amháin má shuíonn an institiúid a bhfuil na sonraí ina seilbh aici (‘an rialaitheoir’) go bhfuil sé comhréireach na sonraí pearsanta a tharchur chun na críche sonraí sin tar éis di na leasanna iomaíocha éagsúla a mheas go follasach.

Tugann sé seo le tuiscint nach mór d'iarrthóir a leagan amach cad is gá a sheirbheáil trí rochtain a bheith aige ar na sonraí pearsanta. Ní mór an riachtanas sin a bheith ar mhaithe le leas an phobail. Fiú ansin, is féidir rochtain a dhiúltú má tá aon chúis ann glacadh leis go bhféadfaí dochar a dhéanamh do leasanna dlisteanacha an ábhair sonraí.

Go praiticiúil, d’fhéadfadh sé sin a bheith an-deacair rochtain neamhfholaithe a fháil ar dhoiciméid ina bhfuil sonraí pearsanta. Mar sin féin, i gcásanna áirithe (Cás T‑375/22 agus T-761/21), bhreithnigh an Chúirt na coinníollacha maidir le rochtain a fháil ar shonraí pearsanta agus d’aithin sí go raibh cuspóir sonrach bunaithe ag an iarrthóir ar mhaithe le leas an phobail i ndáil le nochtadh.

Is minic a bhaineann an eochair chun rochtain a fháil i gcásanna den sórt sin leis an gceist an sonraí pearsanta iad faisnéis nó nach ea. I gcásanna áirithe, beidh sé soiléir: sonraí pearsanta a bheidh in ainm duine, a shíniú, nó sonraí fúthu (aois, stádas pósta, sláinte, etc.). I gcásanna eile, d'fhéadfadh sé a bheith níos lú soiléir: mar shampla, d’fhéadfadh faisnéis áirithe a bhaineann le speansais taistil, billí óstáin nó liúntais a bheith ina sonraí pearsanta más rud é, b’fhéidir, in éineacht le faisnéis atá ar fáil go poiblí, go bhféadfaidís an t-ábhar sonraí a shainaithint (mar a d’aimsigh an tOmbudsman).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.11. Cad is brí leis an eisceacht maidir le leasanna tráchtála a chosaint?

Tá coincheap na leasanna tráchtála leathan. Cumhdaítear leis, mar shampla, faisnéis maidir le téarmaí conarthacha (praghsanna, cineál agus cáilíocht an táirge nó na seirbhísí), sonraí teicniúla i dtairiscintí, caidrimh tráchtála, ‘fios gnó’ agus saineolas, etc.

Sa togra bunaidh ón gCoimisiún Eorpach as ar eascair Rialachán 1049/2001, sonraíodh an méid a d’fhéadfadh a bheith san áireamh leis na leasanna sin. Luaigh sé gur chlúdaigh siad an méid seo a leanas go háirithe: rúin ghnó agus tráchtála; maoin intleachtúil agus thionsclaíoch; faisnéis thionsclaíoch, airgeadais, bhaincéireachta agus tráchtála lena n-áirítear faisnéis a bhaineann le caidreamh gnó agus conarthaí; agus/nó faisnéis maidir le costais agus tairiscintí i dtaca le nósanna imeachta dámhachtana.

Cé nár áiríodh na sonraíochtaí sin i Rialachán 1049/2001 nuair a glacadh é, glacadh leis na pointí sonracha uile mar leasanna tráchtála bailí faoi chásdlí an Aontais (féach breithiúnais maidir le rúin ghnó agus tráchtála, maoin intleachtúil agus thionsclaíoch, faisnéis maidir le caidreamh gnó agus conarthaí, costais agus tairiscintí i nósanna imeachta dámhachtana).

Mar sin féin, ní chumhdaíonn faisnéis rúnda tráchtála gach faisnéis a bhaineann le cuideachta. Is cinnte nach gclúdaíonn sé faisnéis a chuir an chuideachta ar fáil go poiblí fúithi féin.

De réir chásdlí an Aontais (mír 21) (maidir le himeachtaí dhlí na hiomaíochta), chun go measfar go bhfuil sí cumhdaithe ag rúndacht ghairmiúil, ní mór nach mbeidh faisnéis ar eolas ach ag líon teoranta daoine agus ní mór go bhféadfadh nochtadh na faisnéise sin dochar a dhéanamh. Ina theannta sin, ní mór gur fiú na leasanna a bhféadfaí dochar a dhéanamh dóibh trí nochtadh a chosaint go hoibiachtúil.

Ina theannta sin, chinn an tOmbudsman nach gcumhdaíonn an eisceacht ach leasanna tráchtála dlisteanacha a chosaint. Tá an tOmbudsman den tuairim nach measfaí de ghnáth gur leas tráchtála dlisteanach é mian faisnéis faoi tháirgí lochtacha a cheilt.

Tá an fíoras go bhfuil nó nach bhfuil faisnéis íogair ó thaobh na tráchtála de neamhspleách ar an gcaoi a n-úsáideann institiúid an Aontais an fhaisnéis sin. Féadfaidh an Coimisiún faisnéis den sórt sin a bhailiú chun go leor críocha, amhail imeachtaí dlí iomaíochta, imeachtaí dlí trádála, tairiscintí, deontais etc. Ní dhéanfaidh cineál na n-imeachtaí sin, agus cibé acu atá deireadh leo nó atá siad fós ar siúl, difear don cheist an bhfuil an fhaisnéis rúnda ó thaobh na tráchtála de nó nach bhfuil.

Dá réir sin, de réir chásdlí an Aontais (mír 45), féadfaidh faisnéis a bheith rúnda ó thaobh na tráchtála de tar éis deireadh a bheith curtha leis na nósanna imeachta inar úsáideadh an fhaisnéis sin. É sin ráite, tá ról ag an am maidir le cibé an bhfanfaidh faisnéis rúnda tráchtála. Is féidir a thoimhdiú go bhfuil faisnéis tráchtála atá réasúnta cothrom le dáta fós íogair. Mar sin féin, de réir chásdlí an Aontais (mír 79), meastar nach ann don toimhde sin má tá an fhaisnéis níos mó ná 5 bliana d’aois. Thairis sin, in éagmais toimhde rúndachta tráchtála, ní chiallaíonn sé sin nach féidir le hinstitiúidí an Aontais cúiseanna sonracha a thabhairt leis an bhfáth go bhfanann faisnéis shonrach faoi rún. D’fhéadfadh sé go leanfadh faisnéis áirithe de bheith ina rúin trádála ar feadh blianta fada, fiú ar feadh tréimhse éiginnte. Ina theannta sin, is ar institiúidí an Aontais a bheidh an dualgas cruthúnais chun a léiriú gurb amhlaidh an cás.

Cumhdaítear leis an eisceacht leasanna tráchtála daoine dlítheanacha (cuideachtaí, mar shampla) agus daoine fisiciúla. Níl feidhm ag an eisceacht i gcás ina bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.12. Cad is brí leis an eisceacht maidir le comhairle dlí agus imeachtaí cúirte a chosaint?

Tá dhá chúis leis an eisceacht a bhaineann le comhairle dlí agus imeachtaí cúirte chun rochtain a dhiúltú, agus ní mór iad a thuiscint ar leithligh óna chéile. Mar sin féin, d’fhéadfadh comhairle dlí a bheith bainteach uaireanta le himeachtaí cúirte agus d’fhéadfadh doiciméid a bhaineann le himeachtaí cúirte comhairle dlí a nochtadh uaireanta. D’fhéadfadh forluí a bheith idir an dá chatagóir uaireanta ach, go bunúsach, is catagóirí ar leithligh iad.

Níl feidhm ag an eisceacht i gcás ina bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Imeachtaí cúirte

Cumhdaítear leis an eisceacht seo doiciméid a ullmhaítear le haghaidh imeachtaí cúirte. Cumhdaítear leis sin go soiléir pléadálacha agus fianaise a bhailítear chun críocha imeachtaí cúirte. Cumhdaítear leis freisin doiciméid inmheánacha a bhaineann le himscrúdú cáis, chomh maith le comhfhreagras inmheánach laistigh d’institiúid an Aontais nó le hoifig dlíodóra maidir leis an gcás (de réir chásdlí an Aontais).

De réir chásdlí an Aontais (paras. 41-43), is féidir leis an eisceacht sin doiciméid eile a chumhdach freisin nach dtarraingítear suas chun críocha imeachtaí cúirte, a bhfuil nasc ábhartha acu le himeachtaí cúirte atá ar feitheamh nó atá ar tí tarlú. Tá nasc ábhartha den sórt sin ann dá nochtfaí seasamh inmheánach nó dearcadh éagsúil maidir le saincheist atá i gceist in imeachtaí cúirte dá nochtfaí an doiciméad. Dá n-athrófaí seasamh inmheánach den sórt sin, d’fhéadfaí prionsabal ‘comhionannas arm’ a chur i mbaol le linn na n-imeachtaí cúirte sin. D’fhéadfadh na himeachtaí sin a bheith os comhair Chúirteanna an Aontais Eorpaigh nó os comhair cúirt náisiúnta nuair is dócha go háirithe go ndéanfadh an chúirt sin tarchur chun réamhrialú chuig Cúirteanna an Aontais Eorpaigh toisc go n-ardaíonn na himeachtaí ceist maidir le léiriú nó bailíocht gnímh de dhlí an Aontais (Cásdlí an Aontais Eorpaigh, míreanna 65-69).

De réir chásdlí an Aontais (mír 32), d’fhéadfaí a mheas go bhfuil doiciméid faoi chosaint ag an eisceacht sin freisin dá ndéanfadh cúirt náisiúnta a úsáideann na doiciméid agóid i gcoinne a nochta.

De réir chásdlí an Aontais (paras. 92 - 94), nuair a bhaineann iarraidh le pléadálacha a cuireadh faoi bhráid cúirte fad atá na himeachtaí cúirte ar feitheamh, tá toimhde ghinearálta ann nach féidir na doiciméid sin a nochtadh. Déantar é sin chun cosc a chur ar chur isteach ar imeachtaí cúirte leanúnacha, chun toimhde na neamhchiontachta a ráthú agus chun a áirithiú go mbeidh an deis chéanna ag na páirtithe uile a gcás a chur i láthair, rud a bhféadfaí difear a dhéanamh dó dá scaoilfí saor pléadálacha ceann de na páirtithe. A luaithe a thiocfaidh deireadh leis na himeachtaí cúirte, ní bheidh feidhm ag an toimhde ghinearálta a thuilleadh. Ní rialaítear le Rialachán 1049/2001 an cheist an bhféadfaidh an páirtí príobháideach in imeachtaí cúirte cinneadh a dhéanamh rochtain phoiblí a thabhairt ar a chuid pléadálacha féin; ní fhéadfaidh an páirtí príobháideach rochtain a thabhairt ar phléadálacha institiúid an Aontais, féach cásdlí an Aontais (míreanna. 123-124).

Maidir le doiciméid a bhfuil nasc ábhartha acu le himeachtaí cúirte, de réir chásdlí an Aontais (mír 58), ní féidir nochtadh a dheonú dá gcuirfeadh sé sin ar chumas na bpáirtithe tairbhe a bhaint as rochtain phribhléideach ar fhaisnéis inmheánach a bhaineann leis an bpáirtí eile a bhfuil dlúthbhaint aige le gnéithe dlíthiúla na n-imeachtaí.

Comhairle dlí

Má bhaineann comhairle dlí le himeachtaí cúirte, féadfaidh sí leas a bhaint as an ardleibhéal cosanta toimhdithe a thugtar do dhoiciméid a bhaineann le himeachtaí cúirte leanúnacha. Mar sin féin, má bhaineann comhairle dlí le hábhair eile, tá ábhar sonrach na comhairle dlí ábhartha.

Is féidir comhairle dlí a chosaint más rud é go mbainfeadh nochtadh an bonn de chumas institiúide de chuid an Aontais comhairle dlí atá neamhbhalbh, oibiachtúil agus cuimsitheach a fháil. Iarrtar i mbreithiúnas an mbeidh an cás sin ag brath ar ábhar na comhairle dlí agus an mbainfeadh nochtadh an bonn de chosaint na comhairle sin. De réir chásdlí an Aontais (paras. 81 - 82), ní mór d’institiúid de chuid an Aontais, ar bhonn measúnú den sórt sin, fianaise nithiúil mhionsonraithe a sholáthar chun tacú leis sin, seachas brath ar bhreithnithe ginearálta agus teibí.

Má bhaineann an t-ábhar le hábhar a bhfuil feidhm ag ardleibhéal trédhearcachta maidir leis, amhail ábhair reachtacha, d’fhéadfadh sé, in aon chás, go mbeadh leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh. Mar a léirítear in aithrisí 2 agus 6 de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid:

‘Cuireann oscailteacht ar chumas na saoránach páirt níos dlúithe a ghlacadh sa phróiseas cinnteoireachta agus ráthaíonn sí go bhfuil níos mó dlisteanachta ag an riarachán agus go bhfuil sé níos éifeachtaí agus níos cuntasaí don saoránach i gcóras daonlathach. Rannchuidíonn an oscailteacht le neartú phrionsabail an daonlathais agus na hurraime do chearta bunúsacha mar a leagtar síos in Airteagal 6 de Chonradh AE agus i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh.

...

Ba cheart rochtain níos leithne a thabhairt ar dhoiciméid i gcásanna ina bhfuil na hinstitiúidí ag gníomhú ina gcáil reachtach, lena n-áirítear faoi chumhachtaí tarmligthe, agus éifeachtacht phróiseas cinnteoireachta na n-institiúidí á caomhnú ag an am céanna. Ba cheart na doiciméid sin a chur ar fáil go díreach a mhéid is féidir.”

Ina theannta sin, de réir chásdlí an Aontais:

“Is léir go bhfuil ábharthacht ar leith ag baint leis na breithnithe sin i gcás ina bhfuil an Chomhairle ag gníomhú ina cáil reachtach, mar is léir ó aithris 6 den bhrollach a ghabhann le Rialachán Uimh. 1049/2001, ar dá réir nach mór rochtain níos leithne a thabhairt ar dhoiciméid i gcásanna den sórt sin go beacht. Rannchuidíonn oscailteacht ina leith sin leis an daonlathas a neartú trí chead a thabhairt do shaoránaigh grinnscrúdú a dhéanamh ar an bhfaisnéis uile, a bhí mar bhunús le gníomh reachtach. Is réamhchoinníoll é an deis a bheith ag saoránaigh na breithnithe is bonn le gníomhaíocht reachtach a fháil amach chun a gcearta daonlathacha a fheidhmiú go héifeachtach.’ (mír 46)

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.13. Cad is brí leis an eisceacht chun cuspóir iniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe a chosaint?

Ní leor ann féin go bhféadfadh doiciméad a bheith bainteach le hiniúchadh, cigireacht nó imscrúdú mar údar leis an eisceacht sin a chur i bhfeidhm. Ina ionad sin, níl feidhm ag an eisceacht ach amháin dá mbainfeadh nochtadh an bonn de chuspóir an iniúchta, na cigireachta nó an imscrúdaithe. Agus rochtain á diúltú aici, ní mór d’institiúid de chuid an Aontais míniú a thabhairt ar an gcaoi a bhfuil sé sin amhlaidh.

Le cásdlí an Aontais (mír 131), sainíodh imscrúdú mar nós imeachta struchtúrtha agus foirmiúil arb é is cuspóir dó faisnéis a bhailiú agus a anailísiú, chun a chur ar chumas institiúid an Aontais seasamh a ghlacadh faoi chuimsiú a feidhmeanna arna mbunú le Conarthaí an Aontais.

De réir chásdlí an Aontais (paras. 45-48), is é is cuspóir d’iniúchadh, do chigireacht nó d’imscrúdú tacar fíoras a fhionnadh, a anailísiú agus a chruthú. Dá mbainfeadh nochtadh an bonn de chumas institiúide de chuid an Aontais aon cheann díobh sin a dhéanamh, d’fhéadfaí rochtain a dhiúltú.

Níl raon feidhme na heisceachta teoranta d’iniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe a dhéanann institiúidí an Aontais. Cumhdaítear leis freisin an gá atá le hiniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe náisiúnta a chosaint.

Tá roinnt ‘toimhdí ginearálta’ ann maidir le cur i bhfeidhm na heisceachta sin. Tagann siad sin chun cinn toisc go mbíonn rialacha sa dlí tánaisteach is infheidhme maidir le hiniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe de ghnáth lena gceanglaítear ar an údarás imscrúdúcháin faisnéis rúnda a bhailítear i gcomhthéacs iniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe a choinneáil. Áirítear orthu sin imscrúduithe ar chumaisc, imscrúduithe ar chairtéil, imscrúduithe ar mhí-úsáid ceannasachta, imscrúduithe ar státchabhair agus imscrúduithe arna ndéanamh ag an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF). Glactar leis go ginearálta go mbaineann nochtadh an bonn de chuspóir na n-iniúchtaí, na gcigireachtaí agus na n-imscrúduithe má tá siad fós ar siúl.

Cásdlí AE (paras. 51 - 65) aitheantas a thabhairt freisin do thoimhde ghinearálta a chur i bhfeidhm maidir le himeachtaí um shárú le linn na n-imeachtaí um shárú a bheith ar siúl. Shonraigh an Chúirt go mbeadh feidhm fós ag an eisceacht a bhaineann le cuspóir iniúchtaí, cigireachtaí agus imscrúduithe a chosaint fiú nuair a chuirtear cás faoi bhráid na Cúirte. Is é is cúis leis sin go measann an Chúirt go leantar den chaibidlíocht leis an mBallstát, arb é is aidhm di deireadh a chur leis an sárú, fiú nuair a bhíonn an cás cúirte ar siúl.

Níl feidhm ag an eisceacht i gcás ina bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.14. Cad is brí leis an eisceacht maidir le cinnteoireacht inmheánach a chosaint? Conas a d’fhéadfaí an bonn a bhaint den leas sin trí dhoiciméid a nochtadh?

Luaitear an méid seo a leanas in Airteagal 4(3) de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid:

“Diúltófar rochtain ar dhoiciméad, arna tharraingt suas ag institiúid le haghaidh úsáid inmheánach nó arna fháil ag institiúid, a bhaineann le hábhar nach ndearna an institiúid an cinneadh ina leith, más rud é go mbainfeadh nochtadh an doiciméid an bonn go mór de phróiseas cinnteoireachta na hinstitiúide, mura rud é go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.”

agus

“Diúltófar rochtain ar dhoiciméad ina bhfuil tuairimí le haghaidh úsáid inmheánach mar chuid de phléití agus de réamhchomhairliúcháin laistigh den institiúid lena mbaineann fiú tar éis an cinneadh a dhéanamh más rud é go mbainfeadh nochtadh an doiciméid an bonn go mór de phróiseas cinnteoireachta na hinstitiúide, mura rud é go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.”

Leis na heisceachtaí sin, féachtar leis an bpróiseas trína ndéantar cinntí laistigh d’institiúid de chuid an Aontais a chosaint.

Ní gá go n-eascródh cás as an bpróiseas cinnteoireachta atá i gceist ina nglactar cinneadh atá ceangailteach ó thaobh dlí de. Is éard atá i gceist le haon phróiseas breithniúcháin, arb é is aidhm dó cead a thabhairt d’institiúid de chuid an Aontais seasamh a ghlacadh maidir le hábhar ar leith, cinnteoireacht.

Is féidir le próiseas cinnteoireachta a bheith bainteach le cinnteoireacht reachtach freisin, mar atá feicthe againn i gcásanna a bhaineann le rochtain ar chomhaid reachtacha.

Is féidir leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 4(3) aon doiciméad a úsáidtear sa chinnteoireacht a chumhdach i gcás ina bhfuil an próiseas sin ar siúl. Os a choinne sin, ní chumhdaítear leis an dara fomhír d’Airteagal 4(3), a bhfuil feidhm aige maidir le cásanna inar glacadh an cinneadh ábhartha, ach aon doiciméad ina bhfuil tuairimí le haghaidh úsáid inmheánach mar chuid de phléití agus réamhchomhairliúcháin laistigh den institiúid.

Tugann sé sin le tuiscint gur féidir faisnéis fhíorasach amháin, amhail staidreamh, fianaise nó faisnéis chúlra, a bhailítear chun críche cinnteoireachta, a chosaint faoin gcéad fhomhír d’Airteagal 4(3) go dtí go nglacfar an cinneadh, ach nach féidir í a chosaint faoin dara fomhír d’Airteagal 4(3) tar éis an fhíorais.

Tá sé tábhachtach d’institiúid an Aontais míniú a thabhairt ar chineál an phróisis cinnteoireachta atá i gceist agus ar cé acu atá nó nach bhfuil sé ar siúl faoi láthair agus na cúiseanna atá leis sin a thabhairt. Ar an gcaoi chéanna, ní féidir le hinstitiúid de chuid an Aontais brath ar an gcéad fhomhír d’Airteagal 4(3) chun rochtain a dhiúltú i gcúinsí nach bhfuil cinneadh glactha aici maidir le hábhar ar leith ach a bhfuil sé ar intinn aici fós é sin a dhéanamh. De réir chásdlí an Aontais (paras. 76 - 79), sna himthosca sin, ní bheadh sé de chuspóir ag an bpróiseas cinnteoireachta agus ní leor rún institiúide cinneadh a ghlacadh amach anseo chun a fháil amach go leanann próiseas den sórt sin ar aghaidh.

Is cosúil go n-eisiafaí le foclaíocht Airteagal 4(3) a chur i bhfeidhm maidir le cinnteoireacht idirinstitiúideach, ós rud é go dtagraíonn sé d’ábhar nach ndearna an institiúid a bhfuil an doiciméad ina seilbh an cinneadh ina leith. Mar sin féin, d’fhéadfaí a áitiú go mbaineann an chinnteoireacht idirinstitiúideach uile, go pointe áirithe, le cinnteoireacht laistigh de gach ceann d’institiúidí rannpháirteacha an Aontais.

Tá sé tábhachtach a lua freisin nach mór an riosca do cheachtar den dá phróiseas cinnteoireachta (oscailte nó dúnta) a bheith ‘tromchúiseach’.

Níl feidhm ag an eisceacht i gcás ina bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.15. Cad iad na ‘doiciméid reachtacha’ agus cad iad na rialacha a bhaineann leis na doiciméid sin?

Luaitear an méid seo a leanas in Aithris 6 de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid:

“Ba cheart rochtain níos leithne a thabhairt ar dhoiciméid i gcásanna ina bhfuil na hinstitiúidí ag gníomhú ina gcáil reachtach, lena n-áirítear faoi chumhachtaí tarmligthe, agus éifeachtacht phróiseas cinnteoireachta na n-institiúidí á caomhnú ag an am céanna. Ba cheart na doiciméid sin a chur ar fáil go díreach a mhéid is féidir.”

Leagtar amach in Airteagal 12(2) de Rialachán 1049/2001 an ceanglas doiciméid reachtacha a chur ar fáil go díreach don phobal. Luaitear an méid seo a leanas ann:

“Go háirithe, ba cheart, faoi réir Airteagail 4 agus 9, rochtain dhíreach a thabhairt ar dhoiciméid reachtacha, is é sin le rá, doiciméid arna dtarraingt suas nó arna bhfáil le linn nósanna imeachta maidir le gníomhartha a ghlacadh atá ceangailteach ó thaobh dlí sna Ballstáit nó ar na Ballstáit.”

Is léir go bhfuil feidhm ag coincheap na ndoiciméad reachtach maidir le doiciméid a bhaineann le nósanna imeachta chun rialacháin agus treoracha a ghlacadh, chomh maith le gníomhartha tarmligthe agus cur chun feidhme a bhaineann leis an reachtaíocht sin a ghlacadh. Mar shampla, de réir chásdlí an Aontais (mír 35), tagann doiciméid arna dtarraingt suas nó arna bhfáil ag an gCoimisiún i gcomhthéacs togra le haghaidh reachtaíochta a ullmhú, amhail measúnú tionchair a úsáideann an Coimisiún chun measúnú a dhéanamh ar roghanna reachtacha, faoin sainmhíniú sin.

Ós rud é gur doiciméad reachtach é doiciméad, ciallaíonn sé sin go bhfuil ardleibhéal trédhearcachta i bhfeidhm. Mar sin féin, ní thugann sé le tuiscint gur riail dhaingean í an trédhearcacht. D’fhéadfadh sé fós go bhfanfadh doiciméid áirithe faoi rún ar feadh tréimhse ama. Luaitear i Rialachán 1049/2001 (aithris 6) gur cheart éifeachtacht phróiseas cinnteoireachta institiúide a chaomhnú, rud a thugann le tuiscint go bhféadfadh cásanna a bheith ann ina bhféadfaí a thuiscint go mbainfeadh nochtadh an bonn de phróiseas cinnteoireachta. Deimhníodh é sin i gcásdlí an Aontais (mír 80) agus i gcinntí ón Ombudsman araon . É sin ráite, ba cheart go mbeadh an raon feidhme chun rochtain a dhiúltú thar a bheith teoranta.

Is féidir a áitiú go bhféadfadh nósanna imeachta maidir le glacadh na ngníomhartha uile is infheidhme go ginearálta sna Ballstáit, amhail gníomhartha tarmligthe agus gníomhartha cur chun feidhme, teacht faoin sainmhíniú ar dhoiciméid reachtacha (ós rud é gur ‘gníomhartha iad atá ceangailteach ó thaobh dlí sna Ballstáit nó ar na Ballstáit’). Fiú mura meastar gur doiciméid reachtacha iad, tá an tOmbudsman den tuairim gur cheart go mbainfeadh siad tairbhe fós as ardleibhéal trédhearcachta, ós rud é go n-eascraíonn rialacha astu nach mór don phobal a chomhlíonadh. De réir chásdlí an Aontais (paras. 110 - 114) ní mór don Choimisiún údar a thabhairt leis an bhfáth nach féidir doiciméid den sórt sin a eisiúint ar bhonn measúnú aonair ar a n-inneachar. Ní féidir leis a mheasúnú a bhunú ar thoimhde ghinearálta neamhnochta.

Tá an tOmbudsman den tuairim go seasta gur cheart go mbainfeadh doiciméid a bhaineann le reachtaíocht AE a tharraingt suas tairbhe as ardleibhéal trédhearcachta (mar shampla i gcásanna maidir le rochtain ar dhoiciméid a bhaineann le tograí reachtacha ón gCoimisiún a ullmhú , maidir le treoirlínte cosanta sonraí arna n-eisiúint ag an mBord Eorpach um Chosaint Sonraí, maidir le caibidlíochtaí sa Chomhairle).

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.16. An féidir le tríú páirtí a chuir doiciméad ar fáil d’institiúid de chuid an Aontais nochtadh na ndoiciméad a chrosadh?

Ní féidir le tríú páirtí a sholáthraíonn doiciméad d’institiúid de chuid an Aontais nochtadh an doiciméid a chrosadh. Mar sin féin, ba cheart don institiúid dul i gcomhairle leis an tríú páirtí sin chun a tuairimí a fháil má mheasann sí nach bhfuil an t-ábhar soiléir agus go bhféadfadh tuairimí an tríú páirtí a bheith úsáideach.

I bprionsabal, is féidir leis an tríú páirtí aon chúis a chur ar aghaidh lena dtugtar údar leis an bhfáth ar cheart rochtain phoiblí a dhiúltú. Mar sin féin, is minic a chuirfidh an tríú páirtí cúiseanna ar aghaidh a bhaineann lena leasanna féin, amhail an gá lena leasanna tráchtála a chosaint.

Is faoi institiúid an Aontais atá sé a mheas an spreagann na cúiseanna a chuir an tríú páirtí ar aghaidh i bhfabhar neamhnochta cur i bhfeidhm ceann de na heisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4 de Rialachán 1049/2001. Is amhlaidh atá má tá an tríú páirtí ina thír nach bhfuil san Aontas, féach cásdlí an Aontais (míreanna. 43-50).

Tá an tOmbudsman den tuairim, i gcás ina sainaithníonn institiúid de chuid an Aontais gur gá dul i gcomhairle le tríú páirtí, gur cheart di déanamh amhlaidh go luath chun go mbeidh sí fós in ann cloí leis na spriocdhátaí is infheidhme maidir le freagra a thabhairt ar an iarraidh ar rochtain phoiblí (féach freisin ceist 6.4).

Mura n-aontaíonn institiúid an Aontais le hiarraidh ó thríú páirtí gan doiciméad a nochtadh, tá sé de cheart ag an tríú páirtí an tsaincheist a thabhairt os comhair na Cúirte Ginearálta. (1) De réir chásdlí an Aontais (mír 22) , má dheonaíonn an Chúirt ‘bearta eatramhacha’, ní mór d’institiúid de chuid an Aontais próiseáil na hiarrata ar rochtain a chur ar fionraí go dtí go bhfaighfear toradh na n-imeachtaí cúirte.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

7.17. An féidir le Ballstát a chuir doiciméad ar fáil d’institiúid de chuid an Aontais nochtadh an doiciméid a chrosadh?

Má bhaineann iarraidh le doiciméad a chuir Ballstát ar fáil d’institiúid de chuid an Aontais, tá sé d’oibleagáid ar an institiúid de chuid an Aontais dul i gcomhairle leis an mBallstát sula nochtann sí an doiciméad.

I bprionsabal, is féidir leis an mBallstát aon chúis a chur chun cinn lena dtugtar údar leis an bhfáth ar cheart rochtain phoiblí a dhiúltú. Is minic, áfach, go gcuirfidh an Ballstát cúiseanna chun cinn a bhaineann lena leasanna, amhail an gá atá le caidreamh idirnáisiúnta a chosaint, an gá atá le himscrúduithe náisiúnta nó imeachtaí cúirte náisiúnta a chosaint, nó an gá atá le leasanna tráchtála cuideachtaí sa Bhallstát sin a chosaint.

Tá an tOmbudsman den tuairim, i gcás ina sainaithníonn institiúid de chuid an Aontais gur gá dul i gcomhairle le tríú páirtí, gur cheart di déanamh amhlaidh go luath chun go mbeidh sí fós in ann cloí leis na spriocdhátaí is infheidhme maidir le freagra a thabhairt ar an iarraidh ar rochtain phoiblí (féach ceist 6.4).

Is faoi institiúid an Aontais atá sé a mheas an spreagann na cúiseanna a chuir an Ballstát ar aghaidh i bhfabhar neamhnochta ceann de na heisceachtaí a leagtar amach in Airteagal 4 de Rialachán 1049/2001. Mura n-aontaíonn sé le hiarraidh gan doiciméad a nochtadh, tá sé de cheart ag an mBallstát an tsaincheist a thabhairt os comhair na Cúirte Ginearálta. De réir chásdlí an Aontais (mír 22), má dheonaíonn an Chúirt ‘bearta eatramhacha’, ní mór d’institiúid a próiseáil ar an iarraidh ar rochtain a chur ar fionraí go dtí go bhfaighfear toradh na n-imeachtaí cúirte.

Ní mór d’institiúid de chuid an Aontais iarraidh an Bhallstáit a chur san áireamh agus rochtain á diúltú aici. Má chinneann an institiúid rochtain a dheonú fiú i gcás inar iarr an Ballstát uirthi rochtain a dhiúltú, ní mór di a mhíniú cén fáth nár chloígh sí le hiarraidh an Bhallstáit.

De réir chásdlí an Aontais (paras. 36-39), má iarrann Ballstát nach nochtfar doiciméad a thionscnaíonn as, ní mór dó a iarraidh a bhunú ar eisceacht a leagtar amach i Rialachán 1049/2001. I gcás inarb amhlaidh an cás, ní cheanglaítear ar an institiúid de chuid an Aontais ach a fhíorú go bhfuil an Ballstát ag brath ar eisceacht faoi Airteagal 4 agus gur cosúil go bhfuil bunús maith leis sin de réir aghaidhluacha.

Níl ceart cineálach ag na Ballstáit nochtadh doiciméad a thagann uathu a chrosadh. Mar sin féin, de réir chásdlí an Aontais (mír 154), i gcás ina dtugann reachtaíocht thánaisteach an Aontais crosadh sainráite do Bhallstát go sonrach maidir le doiciméad a thagann as a nochtadh, tá an Ballstát i dteideal nochtadh an doiciméid a chrosadh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

8. Achomhairc agus sásamh

8.1. Cad a tharlaíonn má dhiúltaíonn institiúid de chuid an Aontais rochtain a dheonú?

Má dhiúltaíonn institiúid de chuid an Aontais rochtain a dheonú, ní mór di a mhíniú cén fáth ar dhiúltaigh sí rochtain. Ní mór dó é sin a dhéanamh trí thagairt a dhéanamh do na ‘eisceachtaí’ a leagtar amach in Airteagal 4(1) go 4(3) de Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid. (Is féidir faisnéis maidir leis na heisceachtaí sin a fháil faoi roinn 7).

Ní mór dó scrúdú a dhéanamh freisin an féidir rochtain a dheonú ar chodanna den doiciméad nó de na doiciméid a iarradh (‘páirt-rochtain’). Deonófar rochtain pháirteach má tá codanna de na doiciméid nach bhfuil faoi réir ceann de na heisceachtaí a agraítear chun rochtain a dhiúltú.

D’fhéadfadh sé a bheith amhlaidh go bhfuil na cúiseanna a thugann institiúid an Aontais áititheach. Mar sin féin, mura n-aontaíonn iarrthóir leis na hargóintí a chuir institiúid an Aontais chun cinn, agus más mian leis fós rochtain a fháil ar an doiciméad, is féidir leis a iarraidh ar an institiúid athbhreithniú a dhéanamh ar a cinneadh (trí ‘iarratas dearbhúcháin’ a dhéanamh). Ní mór iarratas daingniúcháin a dhéanamh laistigh de 15 lá oibre tar éis freagra na hinstitiúide a fháil (féach ceist 6.4).

Tá roinnt iarmhairtí tábhachtacha ag baint le ‘iarratas daingniúcháin’ a dhéanamh.

Is é an chéad cheann ná go ndéanfaidh institiúid an Aontais athscrúdú féachaint an féidir rochtain a thabhairt. Ní mór dó é sin a dhéanamh laistigh den tréimhse chéanna a bhfuil feidhm aici maidir le hiarrataí tosaigh, is é sin laistigh de 15 lá oibre, ar féidir síneadh 15 lá oibre eile a chur leo in imthosca eisceachtúla.

Ní fhéadfaidh iarrthóirí gearán a dhéanamh leis an Ombudsman ná an tsaincheist a thabhairt os comhair na cúirte ach amháin má tá iarratas dearbhúcháin déanta acu agus má chloígh institiúid an Aontais lena cinneadh rochtain ar an doiciméad nó ar na doiciméid nó ar chodanna de a dhiúltú. De réir Rialachán 1049/2001, má mhainnítear déileáil leis an iarratas dearbhúcháin laistigh den tréimhse ama fhorordaithe ‘measfar gur freagra diúltach é’.

Ní cheanglaítear ar iarrthóirí cúiseanna a thabhairt le hiarratas dearbhúcháin a dhéanamh. Ní féidir leo ach iarraidh ar institiúid an Aontais athscrúdú a dhéanamh féachaint an féidir rochtain a thabhairt. Mar sin féin, in imthosca ina gcreideann an t-iarrthóir go bhfuil leas sáraitheach poiblí sa trédhearcacht, ní mór dóibh é sin a mhíniú san iarratas dearbhúcháin agus a leagan amach cén fáth nach bhfuil na cúiseanna a thug an institiúid ina freagra bunaidh áititheach.

Ina theannta sin, má áirítear ar na cúiseanna a thugtar le rochtain a dhiúltú go bhfuil sonraí pearsanta sna doiciméid, ní mór d’iarrthóirí cúiseanna sainráite agus dlisteanacha a thabhairt go bhfuil gá, ar mhaithe le leas an phobail ar leith, le rochtain phoiblí a bheith acu ar na sonraí pearsanta sin.

Chuige sin, beidh ar institiúid an Aontais na hargóintí sin a chur san áireamh agus í ag déileáil leis an iarratas dearbhúcháin.

8.2. Cad a tharlaíonn má sheastar leis an gcinneadh tosaigh tar éis iarraidh ar athbhreithniú (‘iarratas dearbhúcháin’)?

Má dhiúltaíonn institiúid de chuid an Aontais a cinneadh a athrú tar éis iarraidh ar athbhreithniú (‘iarratas dearbhúcháin’), ba cheart don iarrthóir a mheas ar dtús an bhfuil na cúiseanna a tugadh le rochtain a dhiúltú réasúnta. (Faisnéis faoi na heisceachtaí faoinar féidir rochtain a dhiúltú le fáil i roinn 7)

Chinn Cúirteanna an Aontais go comhsheasmhach, nuair a scrúdaíonn institiúid de chuid an Aontais an féidir rochtain a thabhairt, go bhfuil ‘corrlach breithmheasa’ áirithe aici. Is é sin, tá deis ag an institiúid ainliú a dhéanamh chun a chinneadh an féidir rochtain a dheonú. Ní gá ach a léiriú freisin go bhfuil sé ‘intuartha go réasúnach’ go ndéanfadh rochtain phoiblí dochar do cheann de na leasanna a leagtar amach ina ‘chinneadh daingniúcháin’. Cé go bhféadfadh institiúid de chuid an Aontais cúiseanna éagsúla a thabhairt le heisceacht a agairt agus rochtain a dhiúltú, ní gá ach cúis amháin a bheith bailí.

Má mheasann iarrthóir nár tugadh aon mhíniú áititheach ar na heisceachtaí a agraíodh, féadfaidh sé nó sí breithniú a dhéanamh ar ghearán a dhéanamh leis an Ombudsman Eorpach nó an tsaincheist a thabhairt os comhair na Cúirte. Ní mór dúshláin dhlíthiúla a thabhairt laistigh de dhá mhí agus dlíodóir a iarraidh. Is féidir gearáin a dhéanamh leis an Ombudsman laistigh de dhá bhliain, ní gá dlíodóir a bheith ag teastáil uathu agus is féidir iad a dhéanamh saor in aisce.

8.3. Cad a tharlaíonn mura bhfreagraíonn AE iarratas ar chor ar bith?

Mura dtugann institiúid de chuid an Aontais freagra laistigh de na tréimhsí ama chun freagra a thabhairt (15 lá oibre, móide 15 lá oibre eile in imthosca eisceachtúla), féadfaidh iarrthóirí ‘iarratas dearbhúcháin’ a dhéanamh. (Féach ceist 8.1)

Mura bhfreagraíonn institiúid an Aontais d’iarratas dearbhúcháin laistigh den tréimhse ama is infheidhme (15 lá oibre, móide 15 lá oibre eile in imthosca eisceachtúla), meastar gur diúltú intuigthe don iarraidh é sin agus féadfaidh iarrthóirí gearán a dhéanamh leis an Ombudsman nó an tsaincheist a thabhairt os comhair na Cúirte.

Is minic a théann institiúid an Aontais i dteagmháil le hiarrthóir chun a chur in iúl nach bhfuil sí in ann na spriocdhátaí a chomhlíonadh. Má dhéanann siad, ba cheart dóibh na cúiseanna atá leis sin a lua agus cathain a bheartaíonn siad freagra a thabhairt. Féadfaidh iarrthóirí a chinneadh ansin fanacht ar an bhfreagra, gearán a dhéanamh leis an Ombudsman nó dul chun na Cúirte.

Chinn an tOmbudsman gurb ionann moilleanna sistéamacha suntasacha agus mainneachtain cloí leis na tréimhsí ama dá bhforáiltear i Rialachán 1049/2001 agus drochriarachán.

8.4. Cad a tharlaíonn má chuireann iarrthóir gearán faoi bhráid an Ombudsman?

Déileálann Oifig an Ombudsman le gearáin a bhaineann le rochtain phoiblí ar dhoiciméid chomh tapa agus is féidir. Cláraíonn Oifig an Ombudsman an gearán agus seolann sí admháil fála. Scrúdaítear an gearán ansin féachaint an féidir fiosrúchán a oscailt. Braitheann sé sin ar roinnt tosca, lena n-áirítear an bhfuil an gearán inghlactha (mar shampla, an bhfuil imeachtaí cúirte gaolmhara ar siúl, ar cuireadh an gearán isteach laistigh de thréimhse dhá bhliain) nó an bhfuil forais ann chun fiosrúchán a thionscnamh.

I gcás ina n-osclaítear fiosrúchán, féadfaidh an tOmbudsman roinnt céimeanna fiosrúcháin a ghlacadh, lena n-áirítear cigireacht a dhéanamh ar na doiciméid atá i gceist, freagra foirmiúil a iarraidh ar an institiúid ábhartha de chuid an Aontais agus, i gcásanna áirithe, bualadh le hionadaithe ó institiúid an Aontais.

Tá sé mar aidhm ag an Ombudsman an ‘measúnú’ a dhéanamh chomh tapa agus is féidir ach braitheann sé sin freisin ar cé acu a théann nó nach dtéann institiúid AE i dteagmháil le fiosrúchán an Ombudsman go tráthúil, mar shampla maidir leis na doiciméid a iarrtar a sholáthar agus/nó maidir le freagra a thabhairt ar cheisteanna arna leagan amach ag an Ombudsman.

Le linn an fhiosrúcháin, féadfaidh an tOmbudsman réiteach a mholadh nó réamhthuairim a ghlacadh go ndeonaíonn institiúid AE rochtain pháirteach nó rochtain níos leithne ar na doiciméid a iarradh nó ar chodanna díobh. Má chinneann an tOmbudsman nár cheart rochtain a dhiúltú d’institiúid an Aontais, féadfaidh an tOmbudsman cinneadh foirmiúil a dhéanamh maidir le drochriarachán agus a mholadh (i gcás inarb iomchuí) go dtabharfaidh an institiúid rochtain níos leithne ar na doiciméid atá i gceist. D’fhéadfadh an tOmbudsman teacht ar an gconclúid freisin go raibh údar le cinneadh institiúid AE rochtain a dhiúltú chun ceann amháin nó níos mó de na heisceachtaí éagsúla dá bhforáiltear faoi Rialachán 1049/2001 a chosaint agus an cás a dhúnadh le cinneadh nach raibh aon drochriarachán ann.

Tá ‘Nós imeachta mear’ curtha i bhfeidhm ag an Ombudsman chun gearáin faoi rochtain phoiblí ar dhoiciméid a láimhseáil.

9. Rialacha speisialta maidir le faisnéis/doiciméid chomhshaoil

9.1. Cad iad na rialacha a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis chomhshaoil?

Rialaítear rochtain ar fhaisnéis agus ar dhoiciméid, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil ar an leibhéal idirnáisiúnta le Coinbhinsiún Aarhus (1998).

Tá an Coinbhinsiún ina cheangal ar institiúidí, comhlachtaí, eagraíochtaí agus gníomhaireachtaí an Aontais. Ionchorpraíodh é i ndlí an Aontais trí bhíthin Rialachán Aarhus (Rialachán 1367/2006). Mar sin féin, deonaítear rochtain ar dhoiciméid ina bhfuil faisnéis faoin gcomhshaol bunaithe ar na rialacha a leagtar amach i Rialachán 1049/2001 nó ar na rialacha coibhéiseacha is infheidhme, arna léamh in éineacht le Coinbhinsiún Aarhus agus Rialachán Aarhus.

Riail amháin i Rialachán Aarhus is ea gur cheart rochtain dhíreach a bheith ar fhaisnéis faoin gcomhshaol agus gur cheart í a eagrú ar bhealach a fhágfaidh go mbeidh sé éasca rochtain dhíreach a fháil uirthi. Samplaí d’fhaisnéis a bhfuil rochtain dhíreach ag an bpobal uirthi is ea reachtaíocht, doiciméid a bhaineann le beartais, pleananna agus cláir a bhaineann leis an gcomhshaol, tuarascálacha ar dhul chun cinn maidir le cur chun feidhme na n-ítimí sin agus, ar bhonn níos ginearálta, tuarascálacha ar staid an chomhshaoil atá ar fáil trí bhunachair sonraí, amhail EUR-Lex.

Cumhdaítear le ‘faisnéis chomhshaoil’ aon fhaisnéis atá ar fáil, in aon fhoirm nó formáid, maidir leis an gcomhshaol féin, a eilimintí (aer, uisce, ithir, talamh, tírdhreach agus láithreáin nádúrtha, limistéir mhuirí, etc.) agus a chomhpháirteanna éagsúla. Cumhdaítear leis freisin faisnéis a bhaineann le tosca a dhéanann difear don chomhshaol nó ar dócha go ndéanfaidh siad difear don chomhshaol, amhail substaintí, fuinneamh, torann, radaíocht nó dramhaíl, lena n-áirítear dramhaíl radaighníomhach, astaíochtaí, sceitheadh agus scaoilte eile. Áirítear le faisnéis chomhshaoil freisin bearta a dhéanann difear don chomhshaol nó ar dócha go ndéanfaidh siad difear don chomhshaol chomh maith le bearta nó gníomhaíochtaí atá ceaptha chun é a chosaint, amhail beartais, reachtaíocht, pleananna, cláir agus gníomhaíochtaí. Cumhdaítear freisin anailísí costais is tairbhe agus anailísí eacnamaíocha eile a úsáidtear chun na bearta agus na gníomhaíochtaí sin a ullmhú. Faisnéis maidir le staid shláinte agus shábháilteacht an duine, dálaí shaol an duine, láithreáin chultúrtha agus struchtúir thógtha, nuair a bhíonn tionchar nó tionchar ag an gcomhshaol orthu, agus tuarascálacha maidir le cur chun feidhme na reachtaíochta comhshaoil, is faisnéis chomhshaoil iad freisin.

Mar sin féin, ós rud é gur faisnéis chomhshaoil í faisnéis, ní chiallaíonn sé sin nach mór í a nochtadh i gcónaí. Féadfaidh feidhm a bheith fós ag aon cheann de na heisceachtaí a leagtar amach i Rialachán 1049/2001. Ní mór na forais le diúltú a léirmhíniú ar bhealach sriantach, agus leas an phobail a bhfreastalaítear air trí nochtadh á chur san áireamh.

I gcás ina mbaineann an fhaisnéis a iarrtar le ‘astaíochtaí isteach sa chomhshaol’, tá cur i bhfeidhm na n-eisceachtaí teoranta a thuilleadh. De réir Airteagal 6(1) de Rialachán Aarhus, i gcás ina mbaineann an fhaisnéis a iarrtar le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol, meastar go sáraíonn leas an phobail maidir le nochtadh na leasanna sna heisceachtaí a leagtar amach sa chéad fhomhír agus sa tríú fomhír d’Airteagal 4(2) de Rialachán 1049/2001 (faisnéis rúnda tráchtála a chosaint agus cuspóir iniúchtaí agus cigireachtaí a chosaint).

Mar sin féin, ní mheastar go sáraíonn leas an phobail an gá atá le himscrúdú a chosaint, go háirithe iad siúd a bhaineann le sáruithe féideartha ar dhlí an Aontais (a chumhdaítear freisin faoi Airteagal 4(2), an tríú fomhír). Mar shampla, má tá an Coimisiún ag tabhairt faoi imeachtaí um shárú a bhaineann le sárú líomhnaithe ar rialacha comhshaoil an Aontais, is féidir rochtain phoiblí ar an gcomhad um shárú a dhiúltú le linn don imscrúdú a bheith ar siúl, fiú má tá faisnéis chomhshaoil sa chomhad, lena n-áirítear faisnéis maidir le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol.

I dteannta na n-eisceachtaí dá bhforáiltear in Airteagal 4 de Rialachán 1049/2001, luaitear in Airteagal 6(2) de Rialachán Aarhus go bhféadfar rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol a dhiúltú i gcás ina ndéanfadh nochtadh na faisnéise sin dochar do chosaint an chomhshaoil lena mbaineann an fhaisnéis, amhail láithreáin phórúcháin speiceas neamhchoitianta a nochtadh, mar shampla.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

10. Doiciméid nochta a fhoilsiú

10.1. Conas a idirghníomhaíonn na rialacha maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid leis na rialacha maidir le doiciméid a fhoilsiú?

Ós rud é nach mór d’institiúid de chuid an Aontais doiciméad a nochtadh d’iarrthóir, ní chiallaíonn sé sin go bhfuil sé de dhualgas ar institiúid de chuid an Aontais an doiciméad a fhoilsiú go réamhghníomhach.

É sin ráite, de réir an Chonartha ar an Aontas Eorpach, Rialachán 1049/2001 agus chásdlí an Aontais, tá sé de dhualgas ar institiúidí an Aontais doiciméid a chur ar fáil go díreach a mhéid is féidir, mar shampla trína bhfoilsiú ar a suíomhanna gréasáin agus/nó trína gcláir phoiblí doiciméad.

Tá feidhm aige sin go háirithe maidir le ‘doiciméid reachtacha’ (féach ceist 7.15), lena gcumhdaítear na doiciméid uile a bhaineann le nós imeachta chun gníomhartha is infheidhme go ginearálta a ghlacadh.

Maidir le doiciméid eile, measann an tOmbudsman gur cheart do na hinstitiúidí, agus cinneadh á dhéanamh acu maidir leis na doiciméid atá le foilsiú, measúnú a dhéanamh ar na doiciméid is mó a bhfuil spéis ag an bpobal iontu agus ar na doiciméid is mó a úsáideann an pobal.

Ní mór gníomhartha reachtacha a chur ar fáil don phobal i ngach teanga oifigiúil de chuid an Aontais, i gcomhréir le Rialachán 1/58. Sheol Oifig na bhFoilseachán rianaire dlí de chuid an Aontais a fheidhmíonn mar thairseach aonair lena dtugtar rochtain ar dhoiciméid reachtacha de chuid Pharlaimint na hEorpa, Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus an Choimisiúin Eorpaigh.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

10.2. An féidir le hiarrthóir a fuair doiciméad tar éis iarraidh ar rochtain an doiciméad sin a fhoilsiú?

Ní thugann an fíoras go bhfaigheann iarrthóir cóip de dhoiciméad ó institiúid le tuiscint go bhfuil sé de cheart ag an iarrthóir, nó ag aon duine eile, an doiciméad a athfhoilsiú nó a athúsáid ar shlí eile.

Má chumhdaítear an doiciméad le cóipcheart nó le cearta maoine intleachtúla eile, féadfaidh an institiúid srianta áirithe a fhorchur ar a athúsáid.

Mura gcuireann cóipcheart bac ar athúsáid doiciméid, tá sé réasúnta fós d’institiúid a iarraidh ar ghearánaigh tionscnamh na ndoiciméad a chur in iúl má athfhoilsíonn siad é, agus staonadh ón doiciméad a athrú.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

11. An ceart chun rochtain a fháil ar do ‘chomhad’

11.1. Cad é an difríocht idir an ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid agus an ceart chun rochtain a fháil ar an gcomhad?

Tá feidhm ag an gceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid maidir le saoránaigh uile an Aontais agus daoine a bhfuil cónaí orthu i mBallstát, agus maidir le gach eintiteas dlíthiúil (mar shampla cuideachtaí) a bhfuil cónaí orthu i mBallstát.

Tá feidhm ag an gceart rochtana ar chomhad aon uair a bheartaíonn institiúid de chuid an Aontais cinneadh a dhéanamh a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh do dhaoine nó do chuideachtaí sonracha. Tá sé de cheart ag na daoine agus na cuideachtaí sin an fhianaise go léir atá ábhartha don chinneadh sin a fheiceáil. Ní mór an ceart sin a urramú trí rochtain ar an gcomhad a thabhairt do na daoine lena mbaineann sula ndéanfar an cinneadh a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh dóibh, agus ar an gcaoi sin a áirithiú gur féidir leo cibé barúlacha a mheasann siad a bheith ábhartha a thabhairt. Ní mór d’institiúid an Aontais na barúlacha sin a chur san áireamh ansin nuair a ghlacann sí cinneadh a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh don duine nó don chuideachta sin.

Is féidir leis an gceart chun rochtain a fháil ar chomhad a bheith níos leithne ná an ceart chun rochtain phoiblí a fháil ar dhoiciméid. Mar shampla, tá ceart rochtana ag páirtí atá faoi imscrúdú ag an gCoimisiún ar an bhfianaise a úsáidfear ina coinne. Mar sin féin, ní dócha go ndeonófar rochtain phoiblí ar dhoiciméid den sórt sin d’iarrthóir tríú páirtí fad a bheidh an t-imscrúdú, nó obair leantach, ar siúl.

Féach Ceisteanna agus Freagraí ginearálta;A maidir leis an gceart rochtana poiblí

 

Cad é do bharúil ar an aistriúchán uathoibríoch seo? Tabhair do thuairim dúinn!