ΤΕΛΙΚΟ

Η αυτεπάγγελτη έρευνα της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας OI/6/2014/NF σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής

Γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την ανάλυση και τις προτάσεις του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

I. Ιστορικό

Στις 19 Δεκεμβρίου 2013, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνά της σχετικά με την καταγγελία 1682/2010/(ANA)BEH που υπέβαλε η Alter-EU κατά της Επιτροπής για κακοδιοίκηση στον τομέα των ομάδων εμπειρογνωμόνων.

Στις 12 Μαΐου 2014, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια ενημέρωσε την Επιτροπή για την απόφασή της να κινήσει αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής. Σύμφωνα με την Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια, η εν λόγω αυτεπάγγελτη έρευνα αποσκοπούσε στην προώθηση της διαφάνειας και στη στήριξη των προσπαθειών για την επίτευξη μιας πιο ισορροπημένης σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής.

Στις 27 Ιανουαρίου 2015, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια απέστειλε επιστολή στην Πρόεδρο της Επιτροπής προκειμένου να κοινοποιήσει i) τις παρατηρήσεις που έλαβε στη δημόσια διαβούλευση [1] που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της προαναφερθείσας έρευνας, ii) τις προκαταρκτικές απόψεις της σχετικά με τα εν λόγω ζητήματα και iii) μια σειρά προτάσεων στις οποίες η Διαμεσολαβήτρια κάλεσε την Επιτροπή να απαντήσει.

II. Γενική εισήγηση του Διαμεσολαβητή

Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια πρότεινε στην Επιτροπή να εξετάσει i) την έκδοση απόφασης το 2015 για τον καθορισμό του γενικού πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων και ii) την επανεξέταση της σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων που είναι ενεργές ή σε αναμονή, μετά την έκδοση της εν λόγω απόφασης.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι είναι πλήρως προσηλωμένη στην ισόρροπη εκπροσώπηση των σχετικών τομέων εμπειρογνωσίας και τομέων ενδιαφέροντος στις ομάδες εμπειρογνωμόνων και σε υψηλά πρότυπα ανοικτού χαρακτήρα, δεοντολογίας και διαφάνειας όσον αφορά τη σύνθεση και το έργο τους.

Από τον Νοέμβριο του 2010 υπάρχει ένα γενικό πλαίσιο που διέπει τη δημιουργία και τη λειτουργία των ομάδων εμπειρογνωμόνων [2]. Στην απόφαση με την οποία περατώθηκε η έρευνά της σχετικά με την προαναφερθείσα καταγγελία 1682/2010 του Δεκεμβρίου 2013, η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι «η Επιτροπή έχει θεσπίσει κατάλληλους κανόνες ώστε να διασφαλίζει την ισόρροπη εκπροσώπηση των διαφόρων συμφερόντων στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της» (βλ. σημείο 141 της απόφασης της Διαμεσολαβήτριας).

Όπως επισημάνθηκε σε προηγούμενη αλληλογραφία με τη Διαμεσολαβήτρια, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ισχύοντες κανόνες για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων προβλέπουν ένα εύρυθμο και συνεκτικό πλαίσιο. Ωστόσο, η Επιτροπή μπορεί να συμφωνήσει με διάφορες προτάσεις που υπέβαλε ο Διαμεσολαβητής, προκειμένου να βελτιωθούν ορισμένες πτυχές. Όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα της σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στην αντιμετώπιση κάθε εικαζόμενης ανισορροπίας κατά περίπτωση, προκειμένου να αντιμετωπιστούν πιθανές ασυνέπειες, υπό το πρίσμα ειδικών περιστάσεων.

Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, ένα αναθεωρημένο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και άλλων παρεμφερών φορέων (εφεξής «μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων»), το οποίο θα λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, ορισμένες προτάσεις του Διαμεσολαβητή, προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία έως το πρώτο τρίμηνο του 2016.

Βλ. κατωτέρω τη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με τις επιμέρους προτάσεις του Διαμεσολαβητή.

III. Ατομικές προτάσεις του Διαμεσολαβητή

Α. Ο (νομικός) χαρακτήρας των οριζόντιων κανόνων και η επίτευξη ισορροπημένης σύνθεσης:

Σύμφωνα με τη Διαμεσολαβήτρια, η Επιτροπή θα πρέπει να εκδώσει απόφαση για τον καθορισμό του πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων. Η εν λόγω απόφαση της Επιτροπής θα πρέπει να απαιτεί τα ακόλουθα:

1. Ισορροπημένη εκπροσώπηση όλων των σχετικών συμφερόντων σε κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων.

2. Καθορίζεται ατομικός ορισμός του «ισοζυγίου» για κάθε επιμέρους ομάδα εμπειρογνωμόνων.

3. Διάταξη που περιέχει γενικά κριτήρια για την οριοθέτηση οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή δεν κρίνει σκόπιμο να θεσπίσει νέο πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων, το οποίο θα περιλαμβάνει τις απαιτήσεις που προτείνει ο Διαμεσολαβητής στο σημείο Α, για τους λόγους που περιγράφονται κατωτέρω. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, η Επιτροπή θα προβεί σε ορισμένες βελτιώσεις σε διάφορους τομείς, οι οποίες αντιστοιχούν σε ορισμένες από τις επιμέρους προτάσεις που υπέβαλε ο Διαμεσολαβητής στα σημεία Β έως Δ.

Η ανακοίνωση C(2010) 7649, μαζί με τους «οριζόντιους κανόνες» για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων που προσαρτώνται σε αυτήν, οι οποίοι προβλέπουν το υφιστάμενο πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής, εγκρίθηκαν από το Σώμα των επιτρόπων. Ως εκ τούτου, η έγκριση νέου πλαισίου μέσω απόφασης της Επιτροπής, όπως προτείνεται, δεν θα προσέφερε πραγματική προστιθέμενη αξία, δεδομένου ότι οι εφαρμοστέοι κανόνες έχουν επίσης εγκριθεί από το Σώμα των επιτρόπων.

Το γενικό πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων είναι διαφορετικής φύσης από ό,τι, για παράδειγμα, η απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τις «ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών» που τίθενται υπό την ευθύνη της ΓΔ AGRI. Στην πρώτη περίπτωση, η Επιτροπή θέσπισε γενικούς κανόνες για τη δημιουργία και τη λειτουργία ομάδων εμπειρογνωμόνων, ενώ στη δεύτερη η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση για τη σύσταση ορισμένων ειδικών ομάδων στον τομέα της γεωργίας, βάσει του γενικού πλαισίου. Η Επιτροπή έχει εκδώσει πολλές άλλες αποφάσεις για τη σύσταση ομάδων εμπειρογνωμόνων με την πάροδο των ετών.

Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι οι ομάδες εμπειρογνωμόνων δεν συγκροτούνται κατ’ αρχάς για να συμμετάσχουν σε συζήτηση γενικού χαρακτήρα με τα ενδιαφερόμενα μέρη ή την κοινή γνώμη. Η πρωταρχική λειτουργία των ομάδων εμπειρογνωμόνων είναι να παρέχουν στην Επιτροπή εμπειρογνωμοσύνη υψηλού επιπέδου σε σχέση με συγκεκριμένα και συχνά τεχνικά θέματα, τα οποία διαφέρουν από τη μία ομάδα στην άλλη. Όπως ορίζεται στους «οριζόντιους κανόνες», η σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων καθορίζεται καταρχάς από την εντολή και το είδος της απαιτούμενης εμπειρογνωμοσύνης. Οι ΓΔ πρέπει να είναι σε θέση να επιλέγουν μέλη που παρέχουν πραγματική προστιθέμενη αξία σε σχέση με το έργο που πρέπει να επιτελεστεί.

Οι κανόνες προβλέπουν ότι, κατά τον καθορισμό της σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή επιδιώκει να εξασφαλίσει, «στο μέτρο του δυνατού», ισόρροπη εκπροσώπηση των σχετικών τομέων εμπειρογνωμοσύνης και των τομέων ενδιαφέροντος. Η διατύπωση αυτή αντικατοπτρίζει τη σταθερή δέσμευση της Επιτροπής να επιδιώξει μια ισορροπημένη σύνθεση, αλλά επιτρέπει πιθανές ειδικές περιστάσεις και δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίσει κατά το στάδιο της επιλογής. Η σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων υπόκειται σε υψηλό βαθμό δημόσιας διαφάνειας μέσω του Μητρώου, και αυτό σε συνδυασμό με τα περαιτέρω μέτρα διαφάνειας που προτίθεται να λάβει η Επιτροπή, όπως αναφέρεται κατωτέρω, διασφαλίζουν υψηλό βαθμό ελέγχου και λογοδοσίας όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής της ισορροπίας από την Επιτροπή στην πράξη.

Το κατά πόσον μια ομάδα επωφελείται από «ισορροπημένη» εκπροσώπηση δεν μπορεί να αποτελεί αριθμητική άσκηση σε σχέση με τον αριθμό των εμπειρογνωμόνων που είναι παρόντες σε κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων, όπως αναγνώρισε ο Διαμεσολαβητής κατά την περάτωση της προαναφερθείσας καταγγελίας κατά της Επιτροπής. Η σύνθεση μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων μπορεί να καθορίζεται από διάφορους παράγοντες, ορισμένοι από τους οποίους δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν εκ των προτέρων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν θα πρέπει να εισαγάγει ένα σύνολο μάλλον άκαμπτων ορισμών του «ισοζυγίου» για κάθε μεμονωμένη ομάδα, εάν ταυτόχρονα δεν έχει πλήρη έλεγχο της εφαρμογής του εν λόγω ορισμού.

Πρώτον, ορισμένες φορές οι διαφορές στον τρόπο οργάνωσης των οργανώσεων των εργοδοτών και των συνδικαλιστικών οργανώσεων και/ή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να επηρεάσουν τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων. Δεύτερον, η επιχειρηματική κοινότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί ομοιογενής ομάδα που συμμερίζεται τις ίδιες απόψεις, καθώς στην πραγματικότητα συχνά έχει αρκετά αποκλίνοντα συμφέροντα σε διάφορους τομείς. Τρίτον, ούτε η ποιότητα των αιτήσεων ούτε το πραγματικό ενδιαφέρον που επιδεικνύουν τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διάρκεια των διαδικασιών επιλογής είναι προβλέψιμα και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη σε έναν θεωρητικό ορισμό της «ισορροπίας». Για παράδειγμα, η πείρα δείχνει ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν ανταποκρίνονται πάντα στις δημόσιες προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων για να γίνουν μέλη ομάδων εμπειρογνωμόνων, ακόμη και αν διαφημίζονται ευρέως και/ή δεν αποδέχονται κατ’ ανάγκη τις άμεσες προσκλήσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής να γίνουν μέλη ομάδων εμπειρογνωμόνων. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αιτήσεις πρέπει να απορρίπτονται επειδή δεν είναι κατάλληλες σε σχέση με την εργασία που πρέπει να εκτελεστεί.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο ορισμός της «ισορροπίας» δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε αριθμητικά στοιχεία και, όπως εξηγείται, οποιαδήποτε προσπάθεια κατάρτισης ενός τέτοιου ορισμού για κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων βάσει άλλων κριτηρίων θα αντιμετώπιζε εννοιολογικά προβλήματα, θα ήταν διοικητικά επαχθής και, ειδικότερα, δεν θα παρείχε εγγυήσεις για την αποτελεσματικότητα στην πράξη, καθώς δεν είναι δεδομένο ότι, εάν εισαχθεί, ο ορισμός αυτός θα είχε πραγματικό αντίκτυπο στη σύνθεση της ομάδας.

Τέλος, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη αλληλογραφία με τη Διαμεσολαβήτρια, ο βαθμός συνολικής συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών θα πρέπει να αξιολογείται υπό το πρίσμα όλων των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνει η Επιτροπή, και όχι μόνο βάσει της συμμετοχής σε ομάδα εμπειρογνωμόνων. Πράγματι, η Επιτροπή βασίζεται τακτικά σε άλλα εργαλεία που συμπληρώνουν το έργο των ομάδων εμπειρογνωμόνων, όπως δημόσιες διαβουλεύσεις, σεμινάρια, μελέτες και εκθέσεις ή γνωμοδοτήσεις που παρέχονται από ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, αντί να υιοθετηθεί ορισμός της «ισορροπίας» για κάθε ομάδα, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να καταστούν οι διαδικασίες επιλογής πιο διαφανείς και χωρίς αποκλεισμούς. Αυτό γίνεται με δύο τρόπους:

(1) περιγράφοντας σαφώς στις δημόσιες προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων τη σχετική εμπειρογνωμοσύνη και την εκπροσώπηση συμφερόντων που επιδιώκεται από την Επιτροπή και τις υπηρεσίες της σε σχέση με τις εργασίες που πρέπει να εκτελεστούν· και

(2) με τη χρήση των εν λόγω προσκλήσεων για την επιλογή μελών της ομάδας εμπειρογνωμόνων, εκτός των δημόσιων αρχών και των αντιπροσωπευτικών φορέων που έχουν συσταθεί από τη νομοθεσία της Ένωσης, για παροχή συμβουλών σε συγκεκριμένους τομείς. Επιπλέον, εάν η αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη μπορεί να αποκτηθεί μέσω συνεχώς ανοικτής πρόσκλησης, ενδέχεται να μην είναι απαραίτητη μια συγκεκριμένη νέα πρόσκληση. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τη γνώμη της Επιτροπής στο σημείο Β.

4. Εξηγήστε την ασυνεπή μεταχείριση της COPA και της COGECA από την Επιτροπή όσον αφορά τη συμμετοχή σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων οι COPA/COGECA εμφανίστηκαν ως χωριστοί οργανισμοί για όλες τις ομάδες εμπειρογνωμόνων που τέθηκαν υπό την ευθύνη της ΓΔ AGRI, των οποίων ήταν μέλη, εκτός από μία ομάδα ̶, το διοικητικό συμβούλιο υψηλού επιπέδου για την ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας (E02844) ̶, όπου εσφαλμένα εμφανίστηκαν ως ένας ενιαίος οργανισμός. Εν τω μεταξύ, η εν λόγω ομάδα εμπειρογνωμόνων έκλεισε και αντικαταστάθηκε από υποομάδα της νεοσυσταθείσας συνέλευσης του αγροτικού δικτύου (E03277).

5. να ενημερώσει τη Διαμεσολαβήτρια κατά πόσον αντιμετώπισε με τον ίδιο τρόπο άλλους οργανισμούς που έχουν διοριστεί σε ομάδες εμπειρογνωμόνων με ασυνέπεια.

Γνώμη της Επιτροπής

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα επανεξετάσουν την κατάταξη των μελών των ομάδων εμπειρογνωμόνων στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να αποφευχθεί η ασυνεπής επισήμανση των οργανώσεων. Αυτό θα αποτελέσει μέρος της συνολικής διαδικασίας για τη βελτίωση της αξιοπιστίας των δεδομένων στο μητρώο (βλ. επίσης τη γνώμη της Επιτροπής στο σημείο Γ1).

Β. Προσκλήσεις υποβολής υποψηφιοτήτων:

1. Δημοσίευση πρόσκλησης υποβολής υποψηφιοτήτων για κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων.

2. Δημιουργία ενιαίας πύλης για προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

3. Καθιέρωση τυποποιημένης ελάχιστης προθεσμίας 6 εβδομάδων για όλες τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων.

Γνώμη της Επιτροπής

Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, οι δημόσιες κλήσεις χρησιμοποιούνται «στο μέτρο του ευλόγως εφικτού» για την επιλογή ατόμων που θα διοριστούν υπό την προσωπική τους ιδιότητα ^[3], και όχι άλλων τύπων μελών. Όταν μια πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων δεν είναι εφικτή (για παράδειγμα, όταν απαιτείται εξαιρετικά ειδική τεχνική εμπειρογνωμοσύνη), η επιλογή γίνεται βάσει «αντικειμενικά επαληθεύσιμων κριτηρίων», τα οποία στη συνέχεια αναφέρονται ρητά στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων για κάθε ομάδα. Στην πράξη, οι δημόσιες προσκλήσεις χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο από τις ΓΔ για την επιλογή ατόμων που εκπροσωπούν συμφέροντα και/ή οργανώσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή η ευελιξία στην επιλογή των μελών λειτουργεί ικανοποιητικά.

Για να καταστούν οι διαδικασίες επιλογής ακόμη πιο διαφανείς και χωρίς αποκλεισμούς, όπως προτείνει ο Διαμεσολαβητής, η μελλοντική επιλογή των μελών των ομάδων εμπειρογνωμόνων πραγματοποιείται καταρχήν μέσω δημόσιων προσκλήσεων υποβολής αιτήσεων, εκτός εάν τα μέλη των ομάδων εμπειρογνωμόνων είναι δημόσιες αρχές, όπως αρχές κρατών μελών και τρίτων χωρών, διεθνείς οργανισμοί, όργανα της Ένωσης και οργανισμοί της ΕΕ ̶, καθώς και φορείς εκπροσώπησης που έχουν συσταθεί από τη νομοθεσία της Ένωσης για την παροχή συμβουλών σε συγκεκριμένους τομείς [4].

Προκειμένου να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ διαφάνειας και διοικητικών περιορισμών, η ελάχιστη προθεσμία υποβολής αιτήσεων θα είναι τέσσερις εβδομάδες και όχι έξι, όπως πρότεινε ο Διαμεσολαβητής. Το συλλογικό όργανο μπορεί να παρεκκλίνει από τις εν λόγω διατάξεις, όταν αυτό κρίνεται δικαιολογημένο λόγω επιτακτικών προτεραιοτήτων ή προϋποθέσεων επείγοντος. Εάν η αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη μπορεί να αποκτηθεί μέσω μιας συνεχώς ανοικτής πρόσκλησης, π.χ. πρόσκληση για εμπειρογνώμονες που θα είναι ανοικτή από το 2013 έως το 2017 στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (βλ. παράρτημα), ενδέχεται να μην απαιτείται ειδική νέα πρόσκληση. Μια συνεχώς ανοικτή πρόσκληση παρέχει υπηρεσία μίας στάσης για δυνητικούς εμπειρογνώμονες ώστε να δηλώσουν την προθυμία τους να συμμετάσχουν σε έναν συγκεκριμένο τομέα. Έχει αποδειχθεί αποτελεσματικός και διαφανής μηχανισμός για την επιλογή εμπειρογνωμόνων και επιτρέπει μια συνεκτική προσέγγιση σε όλες τις ΓΔ που εργάζονται στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας.

Στα τέλη Αυγούστου 2012, εισήχθη στο μητρώο των ομάδων εμπειρογνωμόνων ένα «Τμήμα Ειδήσεων», το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με νέες προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων. Η Επιτροπή θα θεωρούσε δυσανάλογη τη δημιουργία, όπως προτείνεται, μιας εντελώς νέας «ενιαίας πύλης» για τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων. Αντ’ αυτού, η Επιτροπή θα ενισχύσει την προβολή των προσκλήσεων στο πλαίσιο του μητρώου ομάδων εμπειρογνωμόνων με τη δημιουργία τμήματος αποκλειστικά αφιερωμένου σε αυτές. Το τμήμα αυτό θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ένα σύστημα προειδοποίησης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για νέες κλήσεις, όπως πρότεινε ο Διαμεσολαβητής. Παρόμοιο σύστημα προειδοποίησης θα παρέχεται στους χρήστες που επιθυμούν να λαμβάνουν ειδοποιήσεις σχετικά με αλλαγές που εισάγονται σε συγκεκριμένες ομάδες (συμμετοχή, καθήκοντα κ.λπ.).

Γ. Σύνδεσμος προς το Μητρώο Διαφάνειας:

1. Χρησιμοποιήστε την κατηγοριοποίηση του Μητρώου Διαφάνειας για να κατηγοριοποιήσετε τα μέλη στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής.

Γνώμη της Επιτροπής

Τα δύο μητρώα είναι πολύ διαφορετικά ως προς τη φύση και τον σκοπό τους. Πρώτον, το μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων είναι η ενιαία πύλη που συγκεντρώνει όλες τις σχετικές πληροφορίες για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και άλλες παρόμοιες οντότητες, ενώ το Μητρώο Διαφάνειας απαριθμεί οργανώσεις και αυτοαπασχολούμενα άτομα που ασκούν δραστηριότητες με στόχο να επηρεάσουν τη διαμόρφωση ή την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ, δηλαδή δραστηριότητες που συνήθως αναφέρονται ως «lobbying». Δεύτερον, οι ομάδες εμπειρογνωμόνων δεν συγκροτούνται για να ασκούν πιέσεις στην Επιτροπή, αλλά για να της παρέχουν συμβουλές και εμπειρογνωμοσύνη σε σχέση με συγκεκριμένα καθήκοντα. Τρίτον, τα μέλη των ομάδων εμπειρογνωμόνων δεν είναι μόνο οργανώσεις και αυτοαπασχολούμενα άτομα που εκπροσωπούν κοινό συμφέρον των ενδιαφερόμενων μερών που μπορούν να καταχωριστούν στο Μητρώο Διαφάνειας, αλλά και κυβερνητικές αρχές των κρατών μελών —οι οποίες εξαιρούνται ρητά από το Μητρώο Διαφάνειας— και ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα.

Η Επιτροπή θα βελτιώσει τη διαθεσιμότητα και την αξιοπιστία των δεδομένων στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, ιδίως καθιστώντας ακριβέστερους τους τύπους οργανισμών, μεταξύ άλλων προκειμένου να αποφευχθεί η ασυνεπής επισήμανση των οργανισμών· κατά περίπτωση, ορισμένες κατηγορίες που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος στο μητρώο διαφάνειας μπορούν να χρησιμοποιούνται στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

2. Απαίτηση εγγραφής στο Μητρώο Διαφάνειας για διορισμό σε ομάδες εμπειρογνωμόνων

Γνώμη της Επιτροπής

Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, η Επιτροπή συμφωνεί να απαιτείται η εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας στην περίπτωση δύο κατηγοριών μελών της ομάδας εμπειρογνωμόνων: i) των οργανώσεων (μέλη τύπου Γ [5]) και ii) των αυτοαπασχολούμενων ατόμων που διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων ως εκπρόσωποι κοινού συμφέροντος των ενδιαφερόμενων μερών (μέλη τύπου Β). Τα τρέχοντα μέλη των ομάδων εμπειρογνωμόνων που ανήκουν στις εν λόγω κατηγορίες και δεν έχουν ακόμη εγγραφεί στο Μητρώο Διαφάνειας καλούνται να το πράξουν, προκειμένου να συνεχίσουν να συμμετέχουν στις εργασίες της εν λόγω ομάδας.

Η εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας αυτοαπασχολούμενων ατόμων λόγω του μοναδικού διορισμού τους σε συγκεκριμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα (μέλη τύπου Α) θα ήταν ακατάλληλη, διότι οι εν λόγω εμπειρογνώμονες υποχρεούνται να ενεργούν ανεξάρτητα και προς το δημόσιο συμφέρον. Ωστόσο, τα αυτοαπασχολούμενα άτομα θα πρέπει να εγγράφονται εάν έχουν διοριστεί ως μέλη τύπου Β σε άλλες ομάδες εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή θα παράσχει περισσότερες πληροφορίες στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων σχετικά με τα συμφέροντα που εκπροσωπούνται τόσο από τα μέλη τύπου Β όσο και από τα μέλη τύπου Γ. Λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με οργανώσεις και αυτοαπασχολούμενα άτομα που διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων ως εκπρόσωποι κοινού ενδιαφέροντος διατίθενται στο Μητρώο Διαφάνειας.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η υποχρεωτική καταχώριση των οργανώσεων των οποίων τα κοινά συμφέροντα εκπροσωπούνται από μέλη τύπου Β θα ήταν ακατάλληλη, διότι οι εν λόγω εμπειρογνώμονες δεν εκπροσωπούν μεμονωμένα ενδιαφερόμενα μέρη.

3. Ελέγχετε συστηματικά αν οι εγγεγραμμένοι εγγράφονται στη δεξιά ενότητα του Μητρώου Διαφάνειας. Αυτό πιθανότατα θα απαιτούσε αύξηση των πόρων για την Κοινή Γραμματεία του Μητρώου Διαφάνειας.

Γνώμη της Επιτροπής

Με τη νέα έκδοση του Μητρώου Διαφάνειας που δρομολογήθηκε στις 27.1.2015, η Κοινή Γραμματεία του Μητρώου Διαφάνειας (ΚΓΜΔ) έλαβε περαιτέρω μέτρα για να διασφαλίσει ότι οι εγγεγραμμένοι επιλέγουν την καταλληλότερη ενότητα και υποενότητα με βάση το προφίλ τους. Αυτό διευκολύνεται μέσω της παροχής σαφέστερων κατευθυντήριων γραμμών και μιας πιο φιλικής προς τον χρήστη διαδικασίας καταχώρισης και επικαιροποίησης που περιλαμβάνει πρακτικές συμβουλές για τους χρήστες. Επιπλέον, η ΚΓΜΔ ελέγχει συστηματικά όλες τις εισερχόμενες νέες καταχωρίσεις και αντιδρά όταν εντοπίζει καταχωρίσεις που υποβλήθηκαν σε λάθος τμήμα. Ο μηχανισμός προειδοποιήσεων και καταγγελιών που συνδέεται με το Μητρώο επιτρέπει σε κάθε πολίτη να θέτει υπόψη της ΚΓΜΔ ζητήματα που συνδέονται με την ποιότητα των δεδομένων. Διενεργούνται επίσης έλεγχοι ποιότητας ιδίας πρωτοβουλίας (περίπου 900 το 2014).

4. Συνδέστε κάθε μέλος μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων με το προφίλ του/της στο Μητρώο Διαφάνειας.

Θέση της Επιτροπής

Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, η Επιτροπή θα συνδέσει τις οργανώσεις που διορίζονται ως μέλη τύπου Γ και τα αυτοαπασχολούμενα άτομα που διορίζονται ως μέλη τύπου Β ομάδων εμπειρογνωμόνων με το προφίλ τους στο Μητρώο Διαφάνειας.

5. Βλ. τίτλο Δ. κατωτέρω για άτομα που δεν είναι αυτοαπασχολούμενοι και τα οποία διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων ως μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες υπό την προσωπική τους ιδιότητα.

Θέση της Επιτροπής

Βλ. τις απόψεις της Επιτροπής υπό τον τίτλο Δ.

Δ. Πολιτική σύγκρουσης συμφερόντων για μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα:

Η Επιτροπή θα πρέπει να αναθεωρήσει την πολιτική της για τη σύγκρουση συμφερόντων και να λάβει τα ακόλουθα μέτρα:

1. Να αξιολογεί προσεκτικά το υπόβαθρο των ατόμων με σκοπό τον εντοπισμό τυχόν πραγματικών, δυνητικών ή προφανών συγκρούσεων συμφερόντων.

2. Να διασφαλίσει ότι κανένα άτομο με οποιαδήποτε πραγματική, δυνητική ή προφανή σύγκρουση συμφερόντων δεν θα διοριστεί σε ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική του ιδιότητα.

3. Να εξετάσει, σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων, τη δυνατότητα να διορίζει ένα άτομο ως εκπρόσωπο κοινού συμφέροντος των ενδιαφερόμενων μερών ή να διορίζει την οργάνωση υπαγωγής του στην ομάδα εμπειρογνωμόνων.

4. Δημοσίευση επαρκώς λεπτομερούς βιογραφικού σημειώματος κάθε εμπειρογνώμονα που έχει διοριστεί υπό την προσωπική του ιδιότητα στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

5. Δημοσίευση δήλωσης συμφερόντων κάθε εμπειρογνώμονα που διορίζεται υπό την προσωπική του ιδιότητα στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή καταρτίζει νέες διατάξεις σχετικά με τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων των ατόμων που διορίζονται ως μέλη ομάδων εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα και συμπληρώνει τους οριζόντιους κανόνες.

Οι διατάξεις αυτές θα προσδιορίζουν την έννοια της «σύγκρουσης συμφερόντων» και θα προβλέπουν ειδική αξιολόγηση της σύγκρουσης συμφερόντων που θα διενεργείται από όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Θα προσδιορίζουν πότε ένας εμπειρογνώμονας που διορίζεται υπό την προσωπική του ιδιότητα πρέπει να συμπληρώσει ένα έντυπο δήλωσης συμφερόντων («έντυπο DOI»), θα εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα πρέπει να αξιολογούν τις πληροφορίες που γνωστοποιούνται και θα περιγράφουν τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται όταν εντοπίζεται σύγκρουση συμφερόντων. Η Επιτροπή επεξεργάζεται επίσης τυποποιημένη δήλωση συμφερόντων και έγγραφο καθοδήγησης για τη συμπλήρωση των εντύπων δήλωσης συμφερόντων με βάση συγκρίσιμα συστήματα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της ΕΕ (αποκεντρωμένοι οργανισμοί της ΕΕ), καθώς και κατευθυντήριες γραμμές που εκπονήθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τον ΟΟΣΑ. Όπως προτείνει ο Διαμεσολαβητής, τα έντυπα DOI δημοσιοποιούνται στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, με την επιφύλαξη των σχετικών διατάξεων για την προστασία των δεδομένων.

Ο Διαμεσολαβητής πρότεινε να υποβάλλονται δηλώσεις συμφερόντων σε ετήσια βάση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εμπειρογνώμονες θα πρέπει να υποχρεούνται να ενημερώνουν τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής σε περίπτωση αλλαγής των πληροφοριών που έχουν ήδη παρασχεθεί, οπότε θα πρέπει να υποβάλλουν αμέσως ένα πρόσφατα συμπληρωμένο έντυπο δήλωσης συμφερόντων που θα περιγράφει τις σχετικές αλλαγές. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η απαίτηση αυτή είναι λιγότερο επαχθής για τους εμπειρογνώμονες και τις ΓΔ, χωρίς να είναι λιγότερο αποτελεσματική.

Στις 12 Φεβρουαρίου 2015, η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) σχετικά με τις νέες διατάξεις για τη σύγκρουση συμφερόντων. Στις 20 Απριλίου 2015, ο ΕΕΠΔ απάντησε υποβάλλοντας ορισμένες συστάσεις σχετικά με συγκεκριμένα σημεία. Η Επιτροπή αξιολογεί επί του παρόντος τις εν λόγω συστάσεις.

Ε. Βελτίωση της διαθεσιμότητας δεδομένων στο Μητρώο:

1. Επανασχεδιασμός της καρτέλας «στατιστικές» στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, σύμφωνα με το Μητρώο Διαφάνειας.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή δεν θεωρεί σκόπιμο να επαναλάβει την κατηγοριοποίηση του Μητρώου Διαφάνειας για την κατηγοριοποίηση των μελών σε ομάδες εμπειρογνωμόνων. Ωστόσο, η Επιτροπή θα αξιολογήσει κατά πόσον είναι δυνατές και δικαιολογημένες οι τεχνικές προσαρμογές, ενώ θα πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ των ανησυχιών σχετικά με τη διαφάνεια και την αναλογικότητα. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα αξιολογήσει κατά πόσον η καρτέλα «στατιστικές» θα μπορούσε να επαναπροσδιοριστεί ώστε να εμφανίζονται πρόσθετες πληροφορίες και να παρέχεται καλύτερη εικόνα της σύνθεσης της ομάδας.

2. Δημοσίευση εγγράφων σχετικά με τις εργασίες των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους για το μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων με συστηματικό και έγκαιρο τρόπο.

Η δημοσίευση θα πρέπει να πραγματοποιείται με την αναφόρτωση των εγγράφων στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων και όχι με τη φιλοξενία τους σε διαφορετικό ιστότοπο, για παράδειγμα της αρμόδιας ΓΔ.

Γνώμη της Επιτροπής

Η Επιτροπή δεσμεύεται να διασφαλίζει τη συστηματική και έγκαιρη δημοσίευση των σχετικών εγγράφων. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι εξαιρέσεις από τη δημοσίευση είναι δυνατές όταν η δημοσιοποίηση ενός εγγράφου θα έθιγε την προστασία δημόσιου ή ιδιωτικού συμφέροντος, όπως ορίζεται στο άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 [6].

Για λόγους αναλογικότητας, η Επιτροπή πιστεύει ότι οι ισχύουσες ρυθμίσεις όσον αφορά τον τρόπο δημοσιοποίησης των σχετικών εγγράφων θα πρέπει να διατηρηθούν, καθώς διασφαλίζουν επαρκή διαφάνεια όσον αφορά τις δραστηριότητες των ομάδων εμπειρογνωμόνων.

3. Δημοσίευση, στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, επαρκών πληροφοριών σχετικά με το συμφέρον που εκπροσωπεί ένας μεμονωμένος εμπειρογνώμονας ως εκπρόσωπος κοινού συμφέροντος που συμμερίζονται τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Γνώμη της Επιτροπής

Η πρόταση αυτή εξετάστηκε στη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την πρόταση C2.

4. Να μεριμνήσει ώστε τα πρακτικά που συντάσσονται για την καταγραφή των συνεδριάσεων των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων, να είναι όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα.

Γνώμη της Επιτροπής

Εξ ορισμού, το έργο που επιτελούν οι ομάδες εμπειρογνωμόνων είναι συλλογικό, γεγονός που πολύ συχνά οδηγεί σε αποφάσεις που λαμβάνονται με συναίνεση, σε πνεύμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Οι εμπειρογνώμονες θα πρέπει να είναι σε θέση να συμβάλλουν ελεύθερα στις εργασίες των ομάδων, χωρίς κίνδυνο εξωτερικής πίεσης· είναι σημαντικό οι διαβουλεύσεις να πραγματοποιούνται εμπιστευτικά, κατά περίπτωση. Οι υφιστάμενες ρυθμίσεις προβλέπουν ήδη κάποια ευελιξία: σε συμφωνία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, η ομάδα μπορεί, με απλή πλειοψηφία των μελών της, να αποφασίσει να ανοίξει τις συζητήσεις της στο κοινό.

Προκειμένου να διαφυλαχθεί η ομαλή λειτουργία των ομάδων εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι ισχύουσες ρυθμίσεις σχετικά με τη δημοσίευση των πρακτικών επιτρέπουν στο ευρύ κοινό να ενημερώνεται επαρκώς και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να διατηρηθούν.

Παράρτημα: Συνεχώς ανοικτή πρόσκληση στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας.

 

[1] Η δημόσια διαβούλευση πραγματοποιήθηκε από τα μέσα Μαΐου έως τα τέλη Αυγούστου 2014.

[2] Πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής: Οριζόντιοι κανόνες και δημόσιο μητρώο», πρβλ. C(2010) 7649 τελικό.

[3] C(2010) 7649 τελικό, άρθρο 9 παράγραφος 1.

[4] Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για την ομάδα «Συνεδριάσεις συντονισμού γνωμοδοτικών συμβουλίων» που αποτελείται από γνωμοδοτικά συμβούλια, τα οποία δημιουργήθηκαν με την απόφαση 2004/585 του Συμβουλίου. Τα γνωμοδοτικά συμβούλια είναι οργανώσεις υπό την καθοδήγηση ενδιαφερόμενων μερών που παρέχουν στην Επιτροπή και στις χώρες της ΕΕ συστάσεις σχετικά με θέματα διαχείρισης της αλιείας. Ο ρόλος των γνωμοδοτικών συμβουλίων επιβεβαιώθηκε και ενισχύθηκε κατά την τελευταία μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

[5] Πρέπει να σημειωθεί ότι, αν και ταξινομούνται ως μέλη τύπου Γ, ορισμένες οντότητες, όπως οι οργανισμοί της ΕΕ, τα όργανα της Ένωσης και οι διεθνείς οργανισμοί, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Μητρώου Διαφάνειας.

[6] Οι εξαιρέσεις αυτές αποσκοπούν στην προστασία της δημόσιας ασφάλειας, των στρατιωτικών υποθέσεων, των διεθνών σχέσεων, της χρηματοπιστωτικής, νομισματικής ή οικονομικής πολιτικής, της ιδιωτικής ζωής και της ακεραιότητας του ατόμου, των εμπορικών συμφερόντων, των δικαστικών διαδικασιών και των νομικών συμβουλών, των επιθεωρήσεων/ερευνών/ελέγχων και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων του θεσμικού οργάνου.