Jean-Claude Juncker Πρόεδρος Ευρωπαϊκή Επιτροπή 1049 BRUSSELS BELGIQUE

Στρασβούργο, 27/01/2015

Η αυτεπάγγελτη έρευνα της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας OI/6/2014/NF σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής

Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Στις 12 Μαΐου 2014, ενημέρωσα την Επιτροπή για την απόφασή μου να ξεκινήσω αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής. Στόχος της αυτεπάγγελτης έρευνάς μου είναι να προωθήσω τη διαφάνεια και, με εποικοδομητικό τρόπο, να στηρίξω τις προσπάθειες για την επίτευξη μιας πιο ισορροπημένης σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής. Σκοπός της παρούσας επιστολής είναι να γνωστοποιηθούν στην Επιτροπή i) οι παρατηρήσεις που έλαβα κατά τη δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, ii) οι προκαταρκτικές απόψεις μου επί των σχετικών ζητημάτων και iii) μια σειρά προτάσεων (που περιγράφονται στο παράρτημα), στις οποίες καλώ την Επιτροπή να απαντήσει με γνωμοδότηση έως τις 30 Απριλίου 2015.

Η ανάλυση που έχω πραγματοποιήσει μέχρι στιγμής μου επιβεβαιώνει ότι ο στόχος της επίτευξης ισορροπημένης σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής είναι ένα σύνθετο και δύσκολο έργο. Ωστόσο, ο βασικός ρόλος που διαδραματίζουν οι ομάδες αυτές στην ανάπτυξη της νομοθεσίας και της πολιτικής της ΕΕ καθιστά σαφές ότι θα πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε οι πολίτες να μπορούν να ελέγχουν και να εμπιστεύονται το έργο τους.

Η δική μου άποψη είναι ότι η Επιτροπή έχει ήδη υιοθετήσει μια σειρά θετικών πρωτοβουλιών οι οποίες, εάν εφαρμοστούν σε όλο το φάσμα των ομάδων εμπειρογνωμόνων, θα προσδώσουν πολύ μεγαλύτερη διαφάνεια και θα εξασφαλίσουν ισορροπία. Ως εκ τούτου, οι προτάσεις που παρατίθενται κατωτέρω αποσκοπούν στην αξιοποίηση όσων έχει ήδη δρομολογήσει η Επιτροπή σε διάφορους τομείς, από το πλαίσιο διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI έως τις προσπάθειές της για το Μητρώο Διαφάνειας. Ενώ οι προτάσεις είναι λεπτομερείς και φιλόδοξες, πιστεύω ότι θα τις βρείτε χρήσιμες και εφικτές καθώς προσπαθείτε να οικοδομήσετε ένα πρότυπο διοίκησης της ΕΕ. Ακολουθεί η λεπτομερής ανάλυσή μου:

Δημόσια διαβούλευση

Ως πρώτο βήμα στην αυτεπάγγελτη έρευνά μου, διεξήγαγα δημόσια διαβούλευση. Έλαβα 60 εισηγήσεις που έλαβα υπόψη για τον καθορισμό της μελλοντικής πορείας της έρευνάς μου. Επισυνάπτονται, προς ενημέρωσή σας, αντίγραφα των εισηγήσεων. Θα τα δημοσιεύσω επίσης στον ιστότοπό μου, μόλις οι υπηρεσίες μου ολοκληρώσουν τη διαδικασία απαλοιφής εγγράφων.

Η συνολική διάρκεια των συνεισφορών που ελήφθησαν είναι αρνητική όσον αφορά την τρέχουσα κατάσταση. Τα ενδιαφερόμενα μέρη υποστηρίζουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά τη σύνθεση και τη διαφάνεια των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής. Τα κύρια προβλήματα που εντοπίστηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι i) η ασυνεπής κατηγοριοποίηση των οργανώσεων που είναι μέλη ομάδων εμπειρογνωμόνων, ii) η εικαζόμενη συνεχιζόμενη κυριαρχία των εταιρικών συμφερόντων σε μεγάλο αριθμό ομάδων εμπειρογνωμόνων, iii) η έλλειψη δεδομένων στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων και iv) ο διορισμός ατόμων που συνδέονται στενά με συγκεκριμένη ομάδα ενδιαφερόμενων μερών ως εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα, σε συνδυασμό με την απουσία αποτελεσματικής πολιτικής για τη σύγκρουση συμφερόντων.

Πεδίο της αυτεπάγγελτης έρευνας και σύνοψη των προκαταρκτικών μου απόψεων

Το πεδίο της αυτεπάγγελτης έρευνάς μου δεν καλύπτει τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που αποτελούνται αποκλειστικά από αρχές των κρατών μελών.[1] Με άλλα λόγια, η παρούσα έρευνα εξετάζει αποκλειστικά τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που έχουν, μεταξύ των μελών τους, εκπροσώπους συμφερόντων (οργανώσεις ή μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που εκπροσωπούν συμφέροντα) και/ή ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα. Σύμφωνα με την προσέγγιση της Διαμεσολαβήτριας στην υπόθεση 1682/2010/(ANA)BEH, ο όρος «ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής» θα πρέπει, στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, να νοείται ότι αναφέρεται όχι μόνο σε ομάδες εμπειρογνωμόνων με τη στενή έννοια, αλλά και σε «άλλες παρόμοιες οντότητες».

Δυστυχώς, θεωρώ ότι επί του παρόντος δεν είναι δυνατόν να επανεξεταστεί επαρκώς και με συνέπεια η σύνθεση συγκεκριμένων ομάδων εμπειρογνωμόνων λόγω ελλείψεων στο πλαίσιο που διέπει τις εν λόγω ομάδες, καθώς και στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων. Σημειώνω ότι δεν υπάρχει συνεπής επισήμανση/κατηγοριοποίηση των οργανισμών που διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων και ότι η αόριστη κατηγορία «ένωση» φαίνεται να χρησιμοποιείται συχνά ως εφεδρική κατηγορία. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει αναπτύξει μέχρι στιγμής γενικά κριτήρια για την οριοθέτηση των διαφόρων ομάδων ενδιαφερόμενων μερών. Ειδικότερα, δεν υπάρχουν κριτήρια για την ευρύτερη κατηγοριοποίηση των ομάδων ενδιαφερόμενων μερών που θεωρείται ότι εκπροσωπούν οικονομικά και μη οικονομικά συμφέροντα αντίστοιχα.

Σημειώνω, επιπλέον, ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε, στις 22 Οκτωβρίου 2014, ψήφισμα σχετικά με τον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το οικονομικό έτος 2015, το οποίο προέβλεπε τη διατήρηση «ορισμένων πιστώσεων σε αποθεματικό έως ότου η Επιτροπή τροποποιήσει τους κανόνες για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων και διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή τους σε όλες τις ΓΔ». Το σχέδιο τροπολογίας που κατατέθηκε από ομάδα βουλευτών του ΕΚ, στο οποίο βασίστηκε το ψήφισμα, επισημαίνει αυτό που εκλαμβάνεται ως συνεχιζόμενη αδυναμία διασφάλισης ισορροπημένης σύνθεσης και διαφάνειας των ομάδων εμπειρογνωμόνων.

Υπό το πρίσμα των συνεισφορών που ελήφθησαν, των ανησυχιών που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της διαδικασίας του προϋπολογισμού, καθώς και των δικών μου προκαταρκτικών απόψεων, όπως περιγράφονται ανωτέρω, αποφάσισα να επικεντρώσω την αυτεπάγγελτη έρευνά μου αποκλειστικά σε συστημικά ζητήματα που επηρεάζουν αρνητικά την ισορροπημένη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων και τη διαφάνεια των εργασιών των ομάδων.

Φυσικά, έλαβα επίσης υπόψη τις θετικές εξελίξεις, τις οποίες θεωρώ σημαντικές για την παρούσα αυτεπάγγελτη έρευνα.

Θετικές εξελίξεις στις οποίες στηρίζονται οι προτάσεις μου για βελτιώσεις

Από τον Δεκέμβριο του 2013, οι ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI, ένα συγκεκριμένο είδος ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής, διέπονται από ένα νέο πλαίσιο. Θεωρώ ότι αυτό το νομικό πλαίσιο, η εφαρμογή του οποίου υπόκειται σε επανεξέταση στο πλαίσιο της αυτεπάγγελτης έρευνας OI/7/2014/NF, παρουσιάζει σαφή πλεονεκτήματα έναντι των οριζόντιων κανόνων που διέπουν τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής [2]. Θα ήθελα να επισημάνω τα ακόλουθα σημεία. Το πλαίσιο για τις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI είναι νομικά δεσμευτικό. Προβλέπει ότι οι ομάδες αυτές πρέπει να έχουν ισόρροπη εκπροσώπηση συμφερόντων, ιδίως ισορροπία μεταξύ οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων. Το πλαίσιο για τις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI απαιτεί επίσης, προκειμένου μια οργάνωση να είναι επιλέξιμη για να διοριστεί ως μέλος μιας τέτοιας ομάδας, να είναι καταχωρισμένη στο Μητρώο Διαφάνειας. Επιπλέον, το πλαίσιο απαιτεί υποχρεωτική πρόσκληση υποβολής αιτήσεων για κάθε ομάδα. Δεδομένων των πλεονεκτημάτων αυτών, θεωρώ ότι το νομικό πλαίσιο για τις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς για κάθε μελλοντική τροποποίηση των οριζόντιων κανόνων της Επιτροπής που διέπουν τις ομάδες εμπειρογνωμόνων [3].

Σημειώνω με μεγάλη ικανοποίηση ότι η νέα Επιτροπή έχει αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της διαφάνειας του έργου της. Σύμφωνα με τις μεθόδους εργασίας της νέας Επιτροπής, τα μέλη της Επιτροπής δεν πρέπει, κατά κανόνα, να συναντούν επαγγελματικές οργανώσεις ή αυτοαπασχολούμενα άτομα που δεν είναι εγγεγραμμένα στο Μητρώο Διαφάνειας. Επιπλέον, από την 1η Δεκεμβρίου 2014, δημοσιοποιούνται οι ημερήσιες διατάξεις των Επιτρόπων, των μελών του ιδιαίτερου γραφείου τους, καθώς και των γενικών διευθυντών, με οργανώσεις ή αυτοαπασχολούμενα άτομα για θέματα που σχετίζονται με τη χάραξη και την εφαρμογή πολιτικής στην Ένωση.

Επιπλέον, η αναθεωρημένη διοργανική συμφωνία μεταξύ της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το Μητρώο Διαφάνειας εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2015. Η νέα συμφωνία βελτιώνει την καθιερωμένη κατηγοριοποίηση των ενδιαφερόμενων μερών με την παροχή λεπτομερέστερων περιγραφών στα διάφορα τμήματα του Μητρώου Διαφάνειας, με σκοπό να δοθεί η δυνατότητα στους εγγεγραμμένους να επιλέγουν τη σωστή κατηγορία για εγγραφή. Καθιερώνει επίσης ρητούς δεσμούς με τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής (i) απαιτώντας από τους εγγεγραμμένους να εγγραφούν ως μέλη σε ομάδες εμπειρογνωμόνων στο μητρώο, καθώς και (ii) προβλέποντας ότι η Επιτροπή μπορεί να προσφέρει κίνητρα στους εγγεγραμμένους όσον αφορά τις ομάδες εμπειρογνωμόνων προκειμένου να ενθαρρύνει την εγγραφή.

Στο πλαίσιο του Μητρώου Διαφάνειας, σημειώνω ότι δεσμεύσατε τη νέα Επιτροπή να υποβάλει πρόταση διοργανικής συμφωνίας μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με ένα υποχρεωτικό Μητρώο Διαφάνειας κατά τη διάρκεια της θητείας της. Ανακοινώσατε ότι η Επιτροπή θα δώσει το παράδειγμα σε αυτή τη διαδικασία.

Με βάση τα ανωτέρω, θεωρώ ότι είναι η κατάλληλη στιγμή να προτείνω στην Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης ενός νέου πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής, προκειμένου η σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων να είναι καλύτερα ισορροπημένη και διαφανής στο μέλλον, καθώς και να προβλεφθεί η δυνατότητα επανεξέτασης της σύνθεσής τους. Το νέο αυτό πλαίσιο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ακόλουθες ειδικές προτάσεις.

Για λόγους σαφήνειας και για λόγους ευκολίας, διευθέτησα τις προτάσεις μου στις ακόλουθες θεματικές ενότητες: i) τον (νομικό) χαρακτήρα των οριζόντιων κανόνων και την επίτευξη ισορροπημένης σύνθεσης, ii) τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων, iii) τη σύνδεση με το Μητρώο Διαφάνειας, iv) την πολιτική σύγκρουσης συμφερόντων για μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα και v) τη βελτίωση της διαθεσιμότητας δεδομένων στο μητρώο.

Προτάσεις βελτίωσης

Α. Ο (νομικός) χαρακτήρας των οριζόντιων κανόνων και η επίτευξη ισορροπημένης σύνθεσης:

Κατά την άποψή μου, είναι σημαντικό το πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής να καταστεί νομικά δεσμευτικό. Η θέσπιση των οριζόντιων κανόνων σε ένα νομικά δεσμευτικό κείμενο θα διασφάλιζε, καταρχάς, τη συνοχή μεταξύ του χειρισμού των ομάδων διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI και των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής εν γένει. Δεν υπάρχει προφανής λόγος να είναι νομικά δεσμευτικό το πλαίσιο για ένα συγκεκριμένο είδος ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής, ενώ το πλαίσιο για άλλες ομάδες δεν είναι. Επιπλέον, η έγκριση νομικά δεσμευτικού κειμένου σχετικά με το πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων θα επιβεβαιώσει τη δέσμευση της Επιτροπής να διαθέτει ισορροπημένες ομάδες εμπειρογνωμόνων και θα της επιτρέψει να εξαλείψει την αβεβαιότητα που είναι εγγενής στη διατύπωση της ισχύουσας ανακοίνωσης της Επιτροπής [4].

Στην πράξη, η νομική δεσμευτικότητα του πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων θα μπορούσε να επιτευχθεί με την έκδοση απόφασης της Επιτροπής σχετικά με τους οριζόντιους κανόνες που διέπουν τις ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Μια απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τους οριζόντιους κανόνες που διέπουν τις ομάδες εμπειρογνωμόνων θα πρέπει, επιπλέον, να λαμβάνει υπόψη τα ακόλουθα σημεία.

1. Παρά το γεγονός ότι η έννοια της «ισορροπίας» μπορεί να είναι πολύπλοκη και θα ποικίλλει από ομάδα εμπειρογνωμόνων σε ομάδα εμπειρογνωμόνων, η ισόρροπη εκπροσώπηση όλων των σχετικών συμφερόντων θα πρέπει να αποτελεί υποχρεωτική απαίτηση. Η ισχύουσα σήμερα διάταξη ορίζει ότι η σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής πρέπει να είναι ισορροπημένη μόνο «στο μέτρο του δυνατού». Η διάταξη αυτή είναι ακατάλληλη για να διασφαλίσει την ισορροπία όλων των ομάδων εμπειρογνωμόνων. Επίσης, δεν αποδεικνύει τη δέσμευση της Επιτροπής να επιδιώκει την ισόρροπη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων σε κάθε περίπτωση.

2. Μια απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τους οριζόντιους κανόνες για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να απαιτεί από την Επιτροπή να καθορίσει έναν μεμονωμένο ορισμό του «ισοζυγίου» για κάθε μεμονωμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων. Κατά την κατάρτιση του εν λόγω ατομικού ορισμού, η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον/τα ιδιαίτερο/-α στόχο/-α της ομάδας· την απαιτούμενη εμπειρογνωμοσύνη· ποια ενδιαφερόμενα μέρη είναι πιθανότερο να επηρεαστούν από το θέμα· τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι εν λόγω ομάδες ενδιαφερόμενων μερών· και ποια θα πρέπει να είναι η αναλογία των αντιπροσωπευόμενων οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων.

Δεδομένου ότι ο διορισμός των μελών μιας ισορροπημένης ομάδας εμπειρογνωμόνων απαιτεί απαραιτήτως από την Επιτροπή να έχει σαφή εικόνα της έννοιας της «ισορροπίας» στο πλαίσιο της εντολής της ομάδας, η απαίτηση καθορισμού ατομικού ορισμού της ισορροπίας, εξαρχής, δεν θα πρέπει να συνεπάγεται πρόσθετες εργασίες για την Επιτροπή. Αντιθέτως, η απαίτηση αυτή θα ισοδυναμούσε με υποχρέωση γνωστοποιήσεως των ορισμών που χρησιμοποιεί εν πάση περιπτώσει η Επιτροπή.

Η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύει τον επιμέρους ορισμό του «ισοζυγίου» στην απόφασή της για τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων ή, εάν δεν υπάρχει επίσημη απόφαση, στην πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων. Η δημοσίευση του ορισμού της «ισορροπίας» για τις επίσημες ομάδες εμπειρογνωμόνων και στις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων θα διασφάλιζε ότι οι προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων για επίσημες και άτυπες ομάδες εμπειρογνωμόνων διαρθρώνονται με ομοιόμορφο τρόπο.

3. Όσον αφορά τον επιμέρους ορισμό της «ισορροπίας», η Επιτροπή θα πρέπει, προκειμένου να καταστεί δυνατή η επανεξέταση της αναλογίας οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων που εκπροσωπούνται σε ομάδα εμπειρογνωμόνων, να αναπτύξει γενικά κριτήρια για την οριοθέτηση των οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων. Τα εν λόγω γενικά κριτήρια θα πρέπει να καθοριστούν στην απόφαση της Επιτροπής για τον καθορισμό του γενικού πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων. Η θέσπιση τέτοιων κριτηρίων συνεπάγεται πρωτίστως ότι η Επιτροπή δηλώνει ποιες ομάδες ενδιαφερόμενων μερών θεωρεί ότι εκπροσωπούν οικονομικά συμφέροντα και ποιες ομάδες ενδιαφερόμενων μερών θεωρεί ότι εκπροσωπούν μη οικονομικά συμφέροντα. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, η Επιτροπή θα πρέπει να βασιστεί στα τμήματα και υποτμήματα του Μητρώου Διαφάνειας (βλ. τίτλο Γ. κατωτέρω).

Όσον αφορά ακόμη το ζήτημα της ισορροπημένης σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων, παρατήρησα την ασυνεπή μεταχείριση που επιφυλάσσει η Επιτροπή σε δύο οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον γεωργικό τομέα: Ευρωπαίοι γεωργοί («COPA») και ευρωπαίοι γεωργικοί συνεταιρισμοί («COGECA»). Στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της, η Επιτροπή έχει ορίσει ορισμένες φορές την COPA και την COGECA ως έναν ενιαίο οργανισμό, αναφέροντας το σχετικό μέλος ως «COPA-COGECA». Σε άλλες ομάδες εμπειρογνωμόνων, η Επιτροπή όρισε τα «COPA» και «COGECA» ως χωριστά μέλη.

4. Η Διαμεσολαβήτρια καλεί την Επιτροπή να εξηγήσει αυτή την ασυνεπή μεταχείριση και να διατυπώσει τις απόψεις της σχετικά με το κατά πόσον η COPA και η COGECA θα πρέπει, για τους σκοπούς της συμμετοχής σε ομάδες εμπειρογνωμόνων και άλλες παρόμοιες οντότητες, να θεωρούνται ενιαίος οργανισμός ή δύο χωριστοί οργανισμοί. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τόσο η COPA όσο και η COGECA προσδιορίζουν το αντίστοιχο νομικό καθεστώς τους ως «ένωση de fait» στα προφίλ τους στο Μητρώο Διαφάνειας.

5. Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια καλεί την Επιτροπή να την ενημερώσει αν, κατά τον ίδιο τρόπο, αντιμετώπισε με ασυνέπεια άλλους οργανισμούς που διορίστηκαν σε ομάδες εμπειρογνωμόνων. Εάν ναι, ο Διαμεσολαβητής καλεί την Επιτροπή να αιτιολογήσει την απόφασή της.

Β. Προσκλήσεις υποβολής υποψηφιοτήτων:

Η Επιτροπή και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών τείνουν να συμφωνούν ότι το επίπεδο εκπροσώπησης της κοινωνίας των πολιτών στις ομάδες εμπειρογνωμόνων δεν είναι πάντοτε ικανοποιητικό. Ο Διαμεσολαβητής αναγνωρίζει ότι οι ομάδες της κοινωνίας των πολιτών δεν θα έχουν πάντα την ικανότητα να συμμετέχουν σε σχετικές ομάδες. Ωστόσο, οι βελτιώσεις που προτείνονται κατωτέρω σε σχέση με τα πρότυπα της Επιτροπής για τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων αναμένεται να συμβάλουν στην αύξηση του αριθμού των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που είναι επιλέξιμες για διορισμό σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

1. Ακολουθώντας το παράδειγμα του νομικού πλαισίου της Επιτροπής για τις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI, η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύει πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων για κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων.

Δεδομένου ότι η πιθανή ανταπόκριση σε δημόσια πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων δεν μπορεί ευλόγως να προβλεφθεί, είναι δύσκολο να διαπιστωθεί με ποιον τρόπο και υπό ποιες ειδικές συνθήκες η Επιτροπή θα μπορούσε να καταλήξει εξαρχής στο συμπέρασμα ότι μια δημόσια πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων δεν θα εξυπηρετούσε έναν χρήσιμο σκοπό [5].

2. Επιπλέον, τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να είναι σε θέση να έχουν εύκολη πρόσβαση σε προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων. Η Επιτροπή θα πρέπει να δημιουργήσει μια ενιαία πύλη στην οποία θα δημοσιεύονται οι προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων. Η ενιαία πύλη θα πρέπει να δημιουργηθεί σύμφωνα με το πρότυπο του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τις διαβουλεύσεις [6] και θα πρέπει να διασυνδέεται με το μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

Στην πράξη, η ανάπτυξη αυτής της ενιαίας πύλης θα σήμαινε, κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, την προσθήκη των ακόλουθων λειτουργιών στην ενότητα «ειδήσεις» του μητρώου ομάδων εμπειρογνωμόνων:

- Ενδεικτικός προγραμματισμός των προσκλήσεων υποβολής αιτήσεων

- Προσκλήσεις υποβολής υποψηφιοτήτων ανά τομέα πολιτικής

- Σύστημα ειδοποίησης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για νέες προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων

3. Η Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει τυποποιημένη προθεσμία για όλες τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων. Αυτό θα επιτρέψει σε οργανισμούς με περιορισμένη χρηματοδότηση και/ή ανθρώπινους πόρους να προγραμματίσουν αναλόγως και να είναι σε θέση να υποβάλουν εγκαίρως τα απαιτούμενα έγγραφα. Η προθεσμία των 6 εβδομάδων φαίνεται να είναι ένα εύλογο ελάχιστο όριο.

Γ. Σύνδεσμος προς το Μητρώο Διαφάνειας:

Η ασυνεπής επισήμανση/κατηγοριοποίηση των οργανισμών που διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων αποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια για την επανεξέταση του κατά πόσον η σύνθεση είναι ισορροπημένη ή όχι. Το γεγονός ότι ο ίδιος οργανισμός μπορεί να φέρει διαφορετική επισήμανση σε διαφορετικές ομάδες εμπειρογνωμόνων είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Επιπλέον, η επισήμανση των οργανώσεων στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων διαφέρει από την κατηγοριοποίηση των εγγεγραμμένων στο Μητρώο Διαφάνειας. Η τελευταία αυτή απόκλιση είναι ιδιαίτερα προβληματική για τη συμμετοχή σε ομάδες εμπειρογνωμόνων, η οποία απαιτεί εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας.

Αναγνωρίζω ότι μπορεί να είναι περίπλοκο καθήκον να επισημανθεί ένας συγκεκριμένος οργανισμός. Ωστόσο, το Μητρώο Διαφάνειας περιλαμβάνει σαφώς καθορισμένες κατηγορίες και υποκατηγορίες ενδιαφερόμενων μερών. Η οριοθέτηση των εν λόγω κατηγοριών και υποκατηγοριών ενισχύθηκε περαιτέρω από την 1η Ιανουαρίου 2015, όπως προαναφέρθηκε. Το κρίσιμο πλεονέκτημα του Μητρώου Διαφάνειας, επιπλέον, είναι ότι οι εγγεγραμμένοι επισημαίνουν τους εαυτούς τους επιλέγοντας το κατάλληλο τμήμα του μητρώου στο οποίο θα εγγραφούν.

1. Δεδομένου ότι η εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας αποτελεί ήδη προϋπόθεση για τη συμμετοχή σε ορισμένες ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής, και δεδομένου επίσης ότι αναμένεται να θεσπιστεί υποχρεωτικό Μητρώο Διαφάνειας στο εγγύς μέλλον, προτείνω στην Επιτροπή να χρησιμοποιήσει την κατηγοριοποίηση του Μητρώου Διαφάνειας για την κατηγοριοποίηση των μελών στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής [7].

2. Επιπλέον, υπό το πρίσμα των μεθόδων εργασίας της νέας Επιτροπής και του αναμενόμενου υποχρεωτικού Μητρώου Διαφάνειας, οι οριζόντιοι κανόνες της Επιτροπής για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να απαιτούν την εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας για διορισμό σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Η απαίτηση αυτή αφορά, φυσικά, μόνο τα μέλη της ομάδας εμπειρογνωμόνων που είναι επιλέξιμα για εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας. Ήδη σήμερα, τα μέλη της Επιτροπής δεν πρέπει να συναντούν επαγγελματικές οργανώσεις ή αυτοαπασχολούμενα άτομα που δεν είναι εγγεγραμμένα στο Μητρώο Διαφάνειας. Εάν η Επιτροπή κρίνει ότι δεν είναι σκόπιμο τα μέλη της να συναντώνται με οργανώσεις και αυτοαπασχολούμενα άτομα που δεν είναι εγγεγραμμένα στο Μητρώο Διαφάνειας, θα πρέπει επίσης να θεωρεί ότι δεν είναι σκόπιμο οι εν λόγω οργανώσεις και αυτοαπασχολούμενα άτομα να επηρεάζουν την πολιτική και τη λήψη αποφάσεων της Επιτροπής μέσω της συμμετοχής τους σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θα πρέπει να απαιτεί την καταχώριση στην περίπτωση όλων των οργανώσεων και όλων των αυτοαπασχολούμενων ατόμων που θα διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων είτε ως εκπρόσωποι κοινού συμφέροντος που συμμερίζονται τα ενδιαφερόμενα μέρη είτε ως μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες υπό την προσωπική τους ιδιότητα.

Όσον αφορά τους μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που δεν είναι αυτοαπασχολούμενοι και οι οποίοι διορίζονται για να εκπροσωπούν ένα κοινό συμφέρον των ενδιαφερόμενων μερών, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι κατά πάσα πιθανότητα θα είναι υπάλληλοι ή άλλως στενά συνδεδεμένοι με οργανώσεις που αποτελούν μέρος της ομάδας ενδιαφερόμενων μερών των οποίων το κοινό συμφέρον εκπροσωπούν.

Μολονότι τα άτομα αυτά δεν προορίζονται, εξ ορισμού, να εκπροσωπούν τις εν λόγω οργανώσεις, θα λαμβάνουν κατ’ ανάγκη υπόψη τα συμφέροντα των εν λόγω οργανώσεων όταν ενεργούν ως μέλη των σχετικών ομάδων εμπειρογνωμόνων. Ως εκ τούτου, φρονώ ότι θα ήταν εύλογο, σε περίπτωση στενής σχέσης, να απαιτείται από τις ίδιες τις οικείες οργανώσεις να εγγράφονται στο Μητρώο Διαφάνειας.

3. Η προτεινόμενη σύνδεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής με το Μητρώο Διαφάνειας θα αυξήσει σημαντικά την αξιοπιστία των δεδομένων. Ωστόσο, για να λειτουργήσει σωστά αυτό, φαίνεται αναγκαίο η Κοινή Γραμματεία του Μητρώου Διαφάνειας να ελέγχει συστηματικά αν, εκ πρώτης όψεως, οι εγγεγραμμένοι εγγράφονται στη δεξιά ενότητα του Μητρώου Διαφάνειας. Αυτό πιθανότατα θα απαιτούσε αύξηση των πόρων για τη Γραμματεία. Για κάθε άλλη πληροφορία που παρέχεται από τους εγγεγραμμένους, το υφιστάμενο επί του παρόντος σύστημα ελέγχων ποιότητας, σε συνδυασμό με το αναθεωρημένο σύστημα προειδοποιήσεων και καταγγελιών για τον εντοπισμό εσφαλμένων πληροφοριών στο Μητρώο Διαφάνειας, φαίνεται να αποτελεί βήμα προόδου.

4. Πρακτικά, η Επιτροπή θα πρέπει να συνδέει κάθε μέλος μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων με το προφίλ του/της στο Μητρώο Διαφάνειας, ώστε το κοινό να μπορεί να έχει εύκολη πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα.

5. Τα άτομα που δεν είναι αυτοαπασχολούμενοι και διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων ως μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες υπό την προσωπική τους ιδιότητα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Μητρώου Διαφάνειας. Δεδομένου ότι οι εν λόγω μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες «ενεργούν ανεξάρτητα και [εκφράζουν] τις προσωπικές τους απόψεις», η Επιτροπή θα πρέπει, στο πλαίσιο αναθεωρημένης πολιτικής για τη σύγκρουση συμφερόντων, να δημοσιεύει επαρκώς λεπτομερές βιογραφικό σημείωμα και δήλωση συμφερόντων για κάθε ενδιαφερόμενο μεμονωμένο εμπειρογνώμονα στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων (βλ. τίτλο Δ κατωτέρω).

Δ. Πολιτική σύγκρουσης συμφερόντων για μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα:

Σε πολλές από τις εισηγήσεις μου στη δημόσια διαβούλευση, τα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν την ανησυχία τους για τον διορισμό ατόμων, τα οποία συνδέονται με συγκεκριμένη ομάδα ενδιαφερόμενων μερών («λομπίστες»), ως εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εν λόγω μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες «ενεργούν ανεξάρτητα και [εκφράζουν] τις προσωπικές τους απόψεις».

Ωστόσο, η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει, στο πλαίσιο της συλλογής και της χρήσης εμπειρογνωμοσύνης, ότι «είναι αλήθεια ότι κανείς δεν είναι εντελώς «ανεξάρτητος»: τα άτομα δεν μπορούν ποτέ να παραμερίσουν εντελώς όλες τις σκέψεις σχετικά με το προσωπικό τους υπόβαθρο —οικογένεια, πολιτισμός, εργοδότης, ανάδοχος κ.λπ. Ωστόσο, στο μέτρο του δυνατού, θα πρέπει να αναμένεται από τους εμπειρογνώμονες να ενεργούν με ανεξάρτητο τρόπο. Οι εμπειρογνώμονες μπορούν, φυσικά, να φέρουν στο τραπέζι τις γνώσεις που κατέχουν λόγω της υπαγωγής τους ή της εθνικότητάς τους: πράγματι, μπορεί μερικές φορές να επιλεγούν εμπειρογνώμονες για αυτόν ακριβώς τον λόγο. Ωστόσο, στόχος είναι να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος στρέβλωσης των παρεχόμενων συμβουλών από κατεστημένα συμφέροντα με τη θέσπιση πρακτικών που προωθούν την ακεραιότητα, με τη ρητή αναφορά των εξαρτήσεων και με την αναγνώριση ότι ορισμένες εξαρτήσεις —που ποικίλλουν από θέμα σε θέμα— θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διαδικασία χάραξης πολιτικής περισσότερο από άλλες»[8].

Υπό το πρίσμα της ανωτέρω δήλωσης, αυτό που πρέπει να διασφαλιστεί είναι ότι οι μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα δεν βρίσκονται σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων.

Κατά τη γνώμη μου, οι οριζόντιοι κανόνες της Επιτροπής για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων δεν προβλέπουν επαρκείς εγγυήσεις προς τούτο. Προκειμένου να αποφευχθούν καταστάσεις στις οποίες άτομα διορίζονται ως μέλη ομάδων εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα όταν, στην πραγματικότητα, έχουν δεσμούς με ενδιαφερόμενα μέρη που τα καθιστούν ακατάλληλα για τον εν λόγω ρόλο, φαίνεται αναγκαίο η Επιτροπή να αναθεωρήσει την πολιτική της για τη σύγκρουση συμφερόντων στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει μέτρα με προληπτικό και διορθωτικό αποτέλεσμα.

1. Με στόχο την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων, η Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογεί προσεκτικά το υπόβαθρο των ατόμων κατά την ανάλυση των αιτήσεων διορισμού σε ομάδες εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική τους ιδιότητα. Η ανάλυση θα πρέπει να διενεργείται με σκοπό τον εντοπισμό τυχόν πραγματικών, δυνητικών ή προφανών συγκρούσεων συμφερόντων.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ με τίτλο «Managing Conflict of Interest in the Public Service» (Διαχείριση της σύγκρουσης συμφερόντων στη δημόσια υπηρεσία), ο Διαμεσολαβητής έχει επανειλημμένα την άποψη ότι οι αρχές της χρηστής διοίκησης και, ιδίως, η αρχή της ίσης μεταχείρισης απαιτούν από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να διασφαλίζουν ότι καμία πραγματική, δυνητική ή προφανής σύγκρουση συμφερόντων δεν επηρεάζει το έργο τους. Όσον αφορά τις προφανείς συγκρούσεις συμφερόντων, ο Διαμεσολαβητής έκρινε, επιπλέον, ότι η Επιτροπή, ως θεσμικό όργανο, θα πρέπει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποφύγει όχι μόνο τις πραγματικές συγκρούσεις συμφερόντων, αλλά και τις προφανείς συγκρούσεις συμφερόντων, προκειμένου να διατηρήσει την εμπιστοσύνη του κοινού στις δραστηριότητές της.

2. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να προβλέψει, στην απόφασή της για τον καθορισμό του γενικού πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων (που προτείνει ο Διαμεσολαβητής), ότι κανένα άτομο με οποιαδήποτε πραγματική, δυνητική ή προφανή σύγκρουση συμφερόντων δεν θα διοριστεί σε ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική του ιδιότητα.

3. Εάν η αξιολόγηση από την Επιτροπή της αίτησης μέλους ενός ατόμου υπό την προσωπική του ιδιότητα αποκαλύψει μια κατάσταση πραγματικής, δυνητικής ή φαινομενικής σύγκρουσης συμφερόντων, η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει τη δυνατότητα να διορίσει το εν λόγω άτομο ως εκπρόσωπο κοινού συμφέροντος των ενδιαφερόμενων μερών ή, εναλλακτικά, να διορίσει την οργάνωση της σύνδεσής του ως μέλος της ομάδας εμπειρογνωμόνων.

Όσον αφορά τα διορθωτικά μέτρα σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων, οι κυρώσεις που προβλέπονται στον κανόνα 9 παράγραφος 1 των οριζόντιων κανόνων (δυνατότητα αποκλεισμού ενός μεμονωμένου εμπειρογνώμονα από την ομάδα εμπειρογνωμόνων ή από συγκεκριμένη συνεδρίασή της) μπορούν να είναι αποτελεσματικές μόνο εάν εντοπιστεί εξαρχής σύγκρουση συμφερόντων.

Προκειμένου να προβλεφθεί αυτή η δυνατότητα εντοπισμού συγκρούσεων συμφερόντων, η Επιτροπή θα πρέπει —με την επιφύλαξη που ακολουθεί— να θεσπίσει τα ακόλουθα μέτρα στους οριζόντιους κανόνες της.

4. Στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να δημοσιεύεται επαρκώς λεπτομερές βιογραφικό σημείωμα κάθε εμπειρογνώμονα που έχει διοριστεί υπό την προσωπική του ιδιότητα. Μεταξύ άλλων, το βιογραφικό σημείωμα θα πρέπει να αποκαλύπτει την προηγούμενη και την τρέχουσα επαγγελματική πείρα του εμπειρογνώμονα, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με προηγούμενους και σημερινούς εργοδότες, καθώς και να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις πηγές χρηματοδότησης που έλαβε.

5. Κάθε εμπειρογνώμονας που διορίζεται υπό την προσωπική του ιδιότητα θα πρέπει να δηλώνει γραπτώς τυχόν περιστάσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σύγκρουση συμφερόντων όσον αφορά τη δραστηριότητά του στην ομάδα εμπειρογνωμόνων. Η εν λόγω δήλωση συμφερόντων θα πρέπει επίσης να δημοσιεύεται στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων. Επιπλέον, προκειμένου να λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα μεταβαλλόμενα συμφέροντα, η δήλωση συμφερόντων θα πρέπει να επικαιροποιείται σε ετήσια βάση.

Είναι σημαντικό ότι η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι εφαρμόζει τα ανωτέρω μέτρα σε πλήρη συμμόρφωση με τον κανονισμό 45/2001 σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας και σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

Ε. Βελτίωση της διαθεσιμότητας δεδομένων στο μητρώο:

Θα πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω η ποιότητα των δεδομένων στο μητρώο των ομάδων εμπειρογνωμόνων —πέραν εκείνων που εξετάζονται ανωτέρω σε σχέση με την επισήμανση/κατηγοριοποίηση των μελών.

1. Θα ήταν χρήσιμο για την Επιτροπή να επανασχεδιάσει την καρτέλα «στατιστικές» στο μητρώο των ομάδων εμπειρογνωμόνων. Επί του παρόντος, παρέχονται αριθμοί ανά τύπο μέλους (ατομικός εμπειρογνώμονας που διορίζεται υπό την προσωπική του ιδιότητα, μεμονωμένος εμπειρογνώμονας που διορίζεται ως εκπρόσωπος συμφέροντος, οργανισμός, εθνική διοίκηση). Για να μπορεί το κοινό να επανεξετάζει την ισορροπημένη σύνθεση μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων με βάση τα εκπροσωπούμενα συμφέροντα, στην καρτέλα «στατιστικά στοιχεία» θα πρέπει επίσης να εμφανίζεται ο αριθμός των μελών ανά κατηγορία/ομάδα ενδιαφερόμενων μερών. Όπως προτείνεται ανωτέρω, οι σχετικές κατηγορίες θα πρέπει να είναι ισοδύναμες με τις (υπο-)ενότητες του Μητρώου Διαφάνειας. Σε δεύτερο επίπεδο, ο λόγος των οικονομικών προς τα μη οικονομικά συμφέροντα που εκπροσωπούνται από τα μέλη της ομάδας εμπειρογνωμόνων θα πρέπει επίσης να εμφανίζεται στην καρτέλα «Στατιστικά στοιχεία».

Αυτές οι τεχνικές βελτιώσεις θα επιτρέψουν μια γρήγορη πρώτη αξιολόγηση της ισορροπημένης σύνθεσης μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων.

2. Η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνά ώστε τα έγγραφα σχετικά με τις εργασίες των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους (ημερήσιες διατάξεις, πρακτικά συνεδριάσεων κ.λπ.) να δημοσιεύονται συστηματικά και εγκαίρως. Ενώ το είδος των εγγράφων που παρέχονται σχετικά με το έργο των ίδιων των ομάδων εμπειρογνωμόνων φαίνεται σε μεγάλο βαθμό αποδεκτό, τα έγγραφα σχετικά με το έργο των υποομάδων φαίνεται να είναι ελάχιστα διαθέσιμα. Κατά γενικό κανόνα, τα έγγραφα θα πρέπει να δημοσιεύονται το συντομότερο δυνατόν, δηλαδή εκ των προτέρων, όπου είναι δυνατόν. Επιπλέον, η δημοσίευση θα πρέπει να πραγματοποιείται με την αναφόρτωση των εγγράφων στο μητρώο των ομάδων εμπειρογνωμόνων και όχι με τη φιλοξενία τους σε διαφορετικό ιστότοπο, για παράδειγμα της αρμόδιας ΓΔ. Μόνο εάν τα έγγραφα είναι διαθέσιμα στο ίδιο το μητρώο, το κοινό θα μπορεί να τα αναζητήσει μέσω της λειτουργίας αναζήτησης του μητρώου.

3. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι παρέχει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με το συμφέρον που εκπροσωπεί ένας μεμονωμένος εμπειρογνώμονας ως εκπρόσωπος κοινού συμφέροντος που συμμερίζονται τα ενδιαφερόμενα μέρη. Δηλαδή, η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύει με συνέπεια το επάγγελμα ή τον επαγγελματικό τίτλο του εν λόγω μεμονωμένου εμπειρογνώμονα, την οργάνωση της σύνδεσής του (εάν υπάρχει), τις ομάδες ενδιαφερόμενων μερών των οποίων το συμφέρον εκπροσωπεί και το συγκεκριμένο κοινό συμφέρον που εκπροσωπεί.

4. Επιδιώκοντας ακόμη μεγαλύτερη διαφάνεια, θα ήθελα να καλέσω την Επιτροπή να επιδιώξει να διασφαλίσει ότι τα πρακτικά που συντάσσονται για την καταγραφή των συνεδριάσεων των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων, είναι όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα. Επί του παρόντος, το άρθρο 14 των τυποποιημένων διαδικαστικών κανόνων για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής προβλέπει ότι οι εργασίες μιας ομάδας είναι εμπιστευτικές, εκτός εάν αποφασίσει με απλή πλειοψηφία των μελών της - και σε συμφωνία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής - να ανοίξει τις εργασίες της στο κοινό. Το άρθρο 9 του πρότυπου εσωτερικού κανονισμού προβλέπει ότι «στα πρακτικά δεν αναφέρεται η ατομική θέση των μελών κατά τις συζητήσεις της ομάδας». Όσον αφορά τις συνεδριάσεις γενικότερα, το ίδιο άρθρο 9 ορίζει ότι «τα συνοπτικά πρακτικά της συζήτησης για κάθε σημείο της ημερήσιας διάταξης και οι γνωμοδοτήσεις της ομάδας συντάσσονται από τη γραμματεία υπό την ευθύνη του προέδρου».

Η χρήση του όρου «συνοπτικά πρακτικά» σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τα πρακτικά πρέπει να καταρτίζονται μόνο για «τη συζήτηση» και για τις γνώμες που διατυπώνονται «από την ομάδα» - και όχι από τα μέλη της - δημιουργεί τον κίνδυνο η αναφορά των δραστηριοτήτων μιας ομάδας να γίνεται με ασαφή και περιορισμένο τρόπο. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποφευχθεί.[9] Από την άποψη αυτή, πολλές από τις συνεισφορές που έγιναν στη δημόσια διαβούλευση εγείρουν την ανησυχία ότι οι ομάδες εμπειρογνωμόνων εφαρμόζουν τον λεγόμενο «κανόνα του Chatham House»[10] στις συνεδριάσεις τους.

Βάσει όλων των ανωτέρω, προτείνω στην Επιτροπή να εξετάσει i) την έκδοση απόφασης το 2015 για τον καθορισμό του γενικού πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων και ii) την επανεξέταση της σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων που είναι ενεργές ή σε αναμονή, μετά την έκδοση της εν λόγω απόφασης.

Σας καλώ να υποβάλετε γνώμη σχετικά με την ανωτέρω ανάλυση και προτάσεις βελτίωσης έως τις 30 Απριλίου 2015. Θα δημοσιεύσω την παρούσα επιστολή καθώς και τη γνώμη της Επιτροπής στον ιστότοπό μου.

Επισυνάπτεται, για λόγους ευκολίας, παράρτημα με σύνοψη των προτάσεων του Διαμεσολαβητή για βελτίωση.

Λαμβάνοντας υπόψη τις προτάσεις μου όσον αφορά τη σύνδεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής με το Μητρώο Διαφάνειας, ενθαρρύνω την Επιτροπή να συνεχίσει να ενεργεί με σκοπό τη δημιουργία ενός υποχρεωτικού Μητρώου Διαφάνειας.

Με εκτίμηση,

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Συνημμένα: (αποστέλλεται με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο)

● Παράρτημα - Σύνοψη των προτάσεων του Διαμεσολαβητή για βελτίωση

● Συμβολή του γραφείου του Διαμεσολαβητή στη δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη σύνθεση των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής

 

Παράρτημα - Σύνοψη των προτάσεων του Διαμεσολαβητή για βελτίωση [11]

Α. Ο (νομικός) χαρακτήρας των οριζόντιων κανόνων και η επίτευξη ισορροπημένης σύνθεσης:

Η Επιτροπή θα πρέπει να εκδώσει απόφαση για τον καθορισμό του πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων. Η παρούσα απόφαση της Επιτροπής θα πρέπει να απαιτεί τα ακόλουθα.

1. Ισορροπημένη εκπροσώπηση όλων των σχετικών συμφερόντων σε κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων.

2. Καθορίζεται ατομικός ορισμός του «ισοζυγίου» για κάθε επιμέρους ομάδα εμπειρογνωμόνων.

3. Διάταξη που περιέχει γενικά κριτήρια για την οριοθέτηση των οικονομικών και μη οικονομικών συμφερόντων.

Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε ότι η Επιτροπή έχει ορίσει με ασυνέπεια τις οργανώσεις Ευρωπαίων Γεωργών («COPA») και Ευρωπαίων Γεωργικών Συνεταιρισμών («COGECA») ως ένα μόνο μέλος σε ορισμένες ομάδες εμπειρογνωμόνων («COPA-COGECA») και ως δύο διακριτά μέλη σε άλλες ομάδες εμπειρογνωμόνων («COPA» και «COGECA»). Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής καλεί την Επιτροπή:

4. Εξηγήστε την ασυνεπή αντιμετώπιση της COPA και της COGECA όσον αφορά τη συμμετοχή σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

5. να ενημερώσει τη Διαμεσολαβήτρια κατά πόσον αντιμετώπισε με τον ίδιο τρόπο άλλους οργανισμούς που έχουν διοριστεί σε ομάδες εμπειρογνωμόνων με ασυνέπεια.

Β. Προσκλήσεις υποβολής υποψηφιοτήτων:

1. Δημοσίευση πρόσκλησης υποβολής υποψηφιοτήτων για κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων.

2. Δημιουργία ενιαίας πύλης για προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

3. Καθιέρωση τυποποιημένης ελάχιστης προθεσμίας 6 εβδομάδων για όλες τις προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων.

Γ. Σύνδεσμος προς το Μητρώο Διαφάνειας:

1. Χρησιμοποιήστε την κατηγοριοποίηση του Μητρώου Διαφάνειας για να κατηγοριοποιήσετε τα μέλη στις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής.

2. Να απαιτείται εγγραφή στο Μητρώο Διαφάνειας για διορισμό σε ομάδες εμπειρογνωμόνων.

3. Ελέγχετε συστηματικά αν οι εγγεγραμμένοι εγγράφονται στη δεξιά ενότητα του Μητρώου Διαφάνειας.

4. Συνδέστε κάθε μέλος μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων με το προφίλ του/της στο Μητρώο Διαφάνειας.

5. Βλ. τίτλο Δ. κατωτέρω για άτομα που δεν είναι αυτοαπασχολούμενοι και τα οποία διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων ως μεμονωμένοι εμπειρογνώμονες υπό την προσωπική τους ιδιότητα.

Δ. Πολιτική σύγκρουσης συμφερόντων για μεμονωμένους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα:

Η Επιτροπή θα πρέπει να αναθεωρήσει την πολιτική της για τη σύγκρουση συμφερόντων και να λάβει τα ακόλουθα μέτρα.

1. Να αξιολογεί προσεκτικά το υπόβαθρο των ατόμων με σκοπό τον εντοπισμό τυχόν πραγματικών, δυνητικών ή προφανών συγκρούσεων συμφερόντων.

2. Να διασφαλίσει ότι κανένα άτομο με οποιαδήποτε πραγματική, δυνητική ή προφανή σύγκρουση συμφερόντων δεν θα διοριστεί σε ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό την προσωπική του ιδιότητα.

3. Να εξετάσει, σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων, τη δυνατότητα να διορίζει ένα άτομο ως εκπρόσωπο κοινού συμφέροντος των ενδιαφερόμενων μερών ή να διορίζει την οργάνωση υπαγωγής του στην ομάδα εμπειρογνωμόνων.

4. Δημοσίευση επαρκώς λεπτομερούς βιογραφικού σημειώματος κάθε εμπειρογνώμονα που έχει διοριστεί υπό την προσωπική του ιδιότητα στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

5. Δημοσίευση δήλωσης συμφερόντων κάθε εμπειρογνώμονα που διορίζεται υπό την προσωπική του ιδιότητα στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

Ε. Βελτίωση της διαθεσιμότητας δεδομένων στο μητρώο:

1. Επανασχεδιασμός της καρτέλας «στατιστικές» στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων.

2. Δημοσίευση εγγράφων σχετικά με τις εργασίες των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους για το μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων με συστηματικό και έγκαιρο τρόπο.

3. Δημοσίευση, στο μητρώο ομάδων εμπειρογνωμόνων, επαρκών πληροφοριών σχετικά με το συμφέρον που εκπροσωπεί ένας μεμονωμένος εμπειρογνώμονας ως εκπρόσωπος κοινού συμφέροντος που συμμερίζονται τα ενδιαφερόμενα μέρη.

4. Να μεριμνήσει ώστε τα πρακτικά που συντάσσονται για την καταγραφή των συνεδριάσεων των ομάδων εμπειρογνωμόνων και των υποομάδων τους, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων, να είναι όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα.

Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει i) την έκδοση απόφασης το 2015 για τον καθορισμό του γενικού πλαισίου για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων και ii) την επανεξέταση της σύνθεσης των ομάδων εμπειρογνωμόνων που είναι ενεργές ή σε αναμονή, μετά την έκδοση της εν λόγω απόφασης.

 

[1] Ωστόσο, η Επιτροπή μπορεί να επιλέξει να εφαρμόσει τα μέτρα που θεσπίζει ανταποκρινόμενη στην εν λόγω αυτεπάγγελτη έρευνα και στις εν λόγω ομάδες.

[2] Οι οριζόντιοι κανόνες που διέπουν τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής καθορίζονται στην ακόλουθη ανακοίνωση της Επιτροπής: Πλαίσιο για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής: Οριζόντιοι κανόνες και δημόσιο μητρώο, 10.11.2010 (C(2010) 7649 τελικό, SEC(2010) 1360).

[3] Θα ήθελα να διευκρινίσω ότι τα ανωτέρω δεν υπονομεύουν, σε καμία περίπτωση, τη σημασία της αυτεπάγγελτης έρευνάς μου OI/7/2014/NF σχετικά με το ζήτημα της ισορροπημένης σύνθεσης των ομάδων διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών που φιλοξενεί η ΓΔ AGRI. Το OI/7/2014 άνοιξε με συγκεκριμένο στόχο την προσεκτική επανεξέταση του διορισμού των μελών στις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών. Δεν επικεντρώνεται στην αξιολόγηση του νομικού πλαισίου στο οποίο στηρίζονται οι ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών.

[4] Βλ. υποσημείωση 2 ανωτέρω.

[5] Δεδομένου ότι η απόφαση της Επιτροπής για τη θέσπιση πλαισίου για τις ομάδες διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της ΓΔ AGRI, η οποία εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2013, προβλέπει υποχρεωτική πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων για κάθε ομάδα, και δεδομένης της διεξοδικής ανάλυσής της επί του θέματος κατά τη διάρκεια της παρούσας αυτεπάγγελτης έρευνας (συμπεριλαμβανομένων των σχετικών επιχειρημάτων που προβλήθηκαν στις απαντήσεις στη δημόσια διαβούλευσή της), η άποψη της Διαμεσολαβήτριας σχετικά με την ανάγκη δημόσιας πρόσκλησης υποβολής υποψηφιοτήτων για κάθε ομάδα εμπειρογνωμόνων έχει εξελιχθεί από τότε που έλαβε την απόφασή της να περατώσει την έρευνα για την καταγγελία 1682/2010/(ANA)BEH.

[6] Βλ. http://ec.europa.eu/yourvoice/consultations/index_en.htm.

[7] Όσον αφορά την ασυνεπή επισήμανση/κατηγοριοποίηση των οργανισμών που διορίζονται σε ομάδες εμπειρογνωμόνων, η Διαμεσολαβήτρια ανέπτυξε με τον τρόπο αυτό τη σκέψη της σχετικά με την ανάγκη ύπαρξης γενικών και σαφώς καθορισμένων κατηγοριών ενδιαφερόμενων μερών από τότε που έλαβε την απόφασή της να περατώσει την έρευνα σχετικά με την καταγγελία 1682/2010/(ANA)BEH. Οι κύριοι παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη αυτή ήταν η εις βάθος ανάλυση του θέματος κατά τη διάρκεια της παρούσας αυτεπάγγελτης έρευνας (συμπεριλαμβανομένων των σχετικών επιχειρημάτων που προβλήθηκαν στις απαντήσεις στη δημόσια διαβούλευσή της), η έναρξη ισχύος της αναθεωρημένης διοργανικής συμφωνίας για το Μητρώο Διαφάνειας, καθώς και η δέσμευση της Προέδρου της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση για υποχρεωτικό Μητρώο Διαφάνειας.

[8] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη συλλογή και τη χρήση εμπειρογνωμοσύνης από την Επιτροπή: αρχές και κατευθυντήριες γραμμές, COM(2002) 713 τελικό, σελίδα 9.

[9] Το άρθρο 11 παράγραφος 5 των οριζόντιων κανόνων για τις ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής προβλέπει ότι εφαρμόζεται η υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου που προβλέπεται στις Συνθήκες, καθώς και οι κανόνες εφαρμογής τους. Επιπλέον, οι διατάξεις των κανόνων ασφαλείας της Επιτροπής σχετικά με την προστασία των διαβαθμισμένων πληροφοριών της ΕΕ, που ορίζονται στο παράρτημα της απόφασης 2001/884/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ της Επιτροπής, εφαρμόζονται στις ομάδες εμπειρογνωμόνων. Υπό το πρίσμα αυτών των ειδικών διασφαλίσεων, δεν είναι προφανές ότι υπάρχει ανάγκη περαιτέρω περιορισμού της διαφάνειας.

[10] Ο Κανόνας του Chatham House προβλέπει ότι «όταν μια συνάντηση, ή μέρος αυτής, πραγματοποιείται σύμφωνα με τον Κανόνα του Chatham House, οι συμμετέχοντες είναι ελεύθεροι να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν, αλλά δεν μπορεί να αποκαλυφθεί ούτε η ταυτότητα ούτε η σχέση του ομιλητή ή των ομιλητών, ούτε εκείνη οποιουδήποτε άλλου συμμετέχοντα».

[11] Για την ακριβή διατύπωση της εν λόγω πρότασης, ανατρέξτε στο πλήρες κείμενο της σχετικής παραγράφου της επιστολής του Διαμεσολαβητή.