Skarżący, przedstawiciel grup interesu z Francji, wyraził obawy dotyczące systemu „akredytacji” stosowanego przez Parlament Europejski w celu ułatwienia dostępu do jego pomieszczeń. W szczególności uznał, że proces ten jest mylący, i zakwestionował fakt, że niektóre wytyczne są dostępne wyłącznie w języku angielskim.

W ramach dochodzenia Parlament zobowiązał się do udostępnienia przedmiotowej dokumentacji w języku francuskim i niemieckim, a także wyjaśnił, w jaki sposób pomaga osobom ubiegającym się o akredytację.

Rzecznik przyjęła to z zadowoleniem i zamknęła dochodzenie, stwierdzając, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione.

Sprawa dotyczyła wniosku o publiczny dostęp do dokumentów związanych ze spotkaniem przedstawicieli Instytutu Tony'ego Blaira ds. Globalnego Zarządzania (TBI) z dwoma członkami gabinetu węgierskiego komisarza 19 czerwca 2024 r. W szczególności skarżący był zainteresowany wiedzą, czy na spotkaniu obecny był konkretny przedstawiciel TBI, którego skarżący uważał za osobę publiczną, która wcześniej sprawowała urząd publiczny.

Komisja udzieliła skarżącemu częściowego dostępu do sprawozdania ze spotkania oraz wiadomości e-mail otrzymanej od TBI przed spotkaniem. Komisja utajniła nazwiska przedstawicieli TBI. Uznał on, że argumenty przedstawione przez skarżącego nie były wystarczające, aby wykazać szczególną potrzebę ujawnienia tych danych osobowych w interesie publicznym („konieczność”). Niezależnie od braku konieczności Komisja uznała, że ujawnienie naruszyłoby uzasadnione interesy zainteresowanych osób. Jeżeli chodzi o wniosek o udzielenie dostępu dotyczący zidentyfikowanej osoby fizycznej, Komisja odpowiedziała, że nie może potwierdzić ani zaprzeczyć, czy dana osoba uczestniczyła w spotkaniu, ponieważ również to uznano za dane osobowe.

Rzecznik uznał za zasadne, aby Komisja uznała, że skarżący nie przedstawił wystarczających argumentów wykazujących konieczność przekazania mu danych osobowych w określonym celu w interesie publicznym. Rzecznik zamknęła zatem dochodzenie, stwierdzając, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione. Rzecznik zauważył jednak, że Komisja mogła skonsultować się z TBI w sprawie ujawnienia nazwisk ich przedstawicieli na spotkaniu w celu usunięcia wszelkich podstaw do publicznych spekulacji, i przedstawił odpowiednią sugestię.

Po ujawnieniu, że (były) dyrektor generalny Komisji Europejskiej udał się do Kataru i otrzymał związaną z tym gościnność kosztem osób trzecich, co wywołało obawy o konflikt interesów, Rzecznik po raz pierwszy napisał do Komisji w marcu 2023 r. Zwróciła się o uzyskanie informacji na temat zakresu tej praktyki i sposobu, w jaki Komisja sprawdza, czy nie ma konfliktu interesów, gdy osoby trzecie pokrywają wydatki poniesione przez pracowników Komisji.

Niedługo potem Komisja zaktualizowała swoje przepisy dotyczące udziału osób trzecich w podróżach służbowych. Rzecznik stwierdził wówczas, że jeżeli przepisy te będą stosowane z należytą starannością, zapobiegną one sytuacji, w której składki osób trzecich na podróże służbowe prowadziłyby do konfliktu interesów.

Z odpowiedzi Komisji wynika jednak, że chociaż istniały jedynie ograniczone przykłady podróży służbowych pracowników Komisji, za które płaciły osoby trzecie, niektóre z nich miały miejsce na najwyższym szczeblu kierownictwa Komisji.

W tym kontekście przed wejściem w życie zaktualizowanych przepisów Rzecznik wszczął dochodzenie z własnej inicjatywy w celu dokonania przeglądu próby takich spraw. Celem tego dochodzenia było ustalenie, w jaki sposób Komisja oceniła potencjalne konflikty interesów związane z podróżami służbowymi opłacanymi przez osoby trzecie oraz jakie kroki podjęła w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia wszelkich zidentyfikowanych konfliktów interesów.

W toku dochodzenia nie zidentyfikowano żadnej sprawy, która wzbudzałaby obawy o konflikt interesów, innej niż sprawa (byłego) dyrektora generalnego Komisji, której dotyczyły powyższe doniesienia. W dochodzeniu wskazano jednak, że kwestie te mają szerszy zakres. Biorąc pod uwagę, że Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych przeprowadził dochodzenie w tej sprawie, a Prokuratura Europejska wszczęła dochodzenie, Rzecznik uznał, że dalsze dochodzenia w tej sprawie nie są uzasadnione.  

Niemniej jednak dochodzenie wykazało niedociągnięcia w odniesieniu do sposobu, w jaki Komisja wdrożyła swoje poprzednie przepisy dotyczące podróży służbowych. W szczególności Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja nie odnotowała, w jaki sposób merytorycznie oceniła ryzyko konfliktu interesów związane ze składkami płaconymi przez osoby trzecie. Komisja nie odnotowała również, jaka była wartość wkładów osób trzecich. Ponieważ niedociągnięcia te są nadal istotne w sposobie, w jaki Komisja stosuje zaktualizowane przepisy, Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił dwie propozycje ulepszeń w tym zakresie.

Dochodzenie to dotyczyło przestrzegania przez Komisję Europejską przepisów dotyczących lobbingu tytoniowego określonych w Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu (FCTC). W szczególności Rzecznik ocenił, w jaki sposób Komisja zapewnia przejrzystość swoich interakcji z przemysłem tytoniowym.

Wcześniejsze prace Rzecznika Praw Obywatelskich pokazały, w jaki sposób Dyrekcje Generalne Komisji ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) i Podatków (DG TAXUD) wypełniają obowiązki w tym obszarze. Dochodzenie to miało na celu ocenę, w jaki sposób Komisja wywiązuje się ze swoich obowiązków we wszystkich departamentach i w odniesieniu do wszystkich pracowników Komisji.

W trakcie dochodzenia Rzecznik podzieliła się z Komisją swoimi wstępnymi ustaleniami. Zasygnalizowała, że brak spójnego podejścia Komisji we wszystkich jej departamentach do wywiązywania się z obowiązków dotyczących przejrzystości interakcji z przedstawicielami przemysłu tytoniowego stanowi niewłaściwe administrowanie. Obejmowało to brak przechowywania i udostępniania protokołów spotkań z przedstawicielami grup interesu ds. wyrobów tytoniowych, a także brak zapewnienia systemowej oceny we wszystkich dyrekcjach generalnych, czy potrzebne są potencjalne spotkania z przedstawicielami przemysłu tytoniowego.

W swojej odpowiedzi Komisja powtórzyła swoje standardowe podejście do przejrzystości lobbingu i odniosła się do dodatkowych środków podjętych przez DG SANTE i DG TAXUD, które istniały przed dochodzeniem Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik podtrzymała zatem swoje stwierdzenie, że niezapewnienie przez Komisję kompleksowego podejścia we wszystkich jej departamentach do przejrzystości spotkań z przedstawicielami przemysłu tytoniowego stanowi niewłaściwe administrowanie.

Komisja dodała jednak, że zleci swojemu kierownictwu przeprowadzenie oceny ryzyka narażenia przemysłu tytoniowego. Rzecznik z zadowoleniem przyjął to zobowiązanie jako znak, że sytuacja może ulec poprawie w przyszłości. Na początku 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystosuje do Komisji pismo z uwagami, które powinna przekazać swoim dyrektorom generalnym, szefom służb i szefom gabinetów podczas przeprowadzania tej oceny. Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci się również do Komisji o przedstawienie do 30 czerwca 2024 r. sprawozdania z wyników oceny i postępów poczynionych na tej podstawie.

Unijny rejestr służący przejrzystości został utworzony, aby umożliwić społeczeństwu śledzenie działań przedstawicieli grup interesu i zdawanie sobie sprawy z ich potencjalnego wpływu na politykę i proces decyzyjny UE. Instytucje UE polegają również na rejestrze przy kontaktach z zainteresowanymi stronami.

Skarżący w tej sprawie, organizacja konsumencka, wyraził zaniepokojenie faktem, że dwa podmioty w rejestrze służącym przejrzystości nie ujawniły informacji na temat swoich powiązań z przemysłem spożywczym i przedstawiły wprowadzające w błąd informacje na temat relacji między nimi, reprezentowanych przez nie interesów i źródeł ich finansowania. Skarżący zgłosił te obawy Sekretariatowi, który zarządza rejestrem służącym przejrzystości dla Parlamentu Europejskiego, Rady UE i Komisji Europejskiej. Następnie zwrócił się do Rzecznika o wyjaśnienie, w jaki sposób Sekretariat rozpatrywał jego skargi.

Rzecznik podkreślił zasadniczą rolę, jaką społeczeństwo odgrywa w identyfikowaniu niedokładnych lub niekompletnych informacji w rejestrze służącym przejrzystości. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził w tej sprawie, że pomimo powiadomienia o problemach Sekretariat nie przeprowadził konstruktywnych dochodzeń w sprawie skarg. Przeprowadziła ograniczoną ocenę odpowiedzi otrzymanych od dwóch zainteresowanych podmiotów i zastosowała wąską definicję „powiązania” podmiotów w rejestrze, co nie jest zgodne z jej duchem i celem. Ponadto nie oceniła ona twierdzenia skarżącego w zakresie działalności objętej rejestrem służącym przejrzystości.

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że w ujęciu łącznym zidentyfikowane problemy stanowią przypadek niewłaściwego administrowania. Ponieważ jednak jeden z tych podmiotów nie figuruje już w rejestrze służącym przejrzystości, sprawozdawczyni uznała, że zalecenie przeprowadzenia nowego dochodzenia w sprawie tych dwóch skarg nie służy żadnemu użytecznemu celowi. W związku z tym Rzecznik przedstawił Sekretariatowi cztery sugestie, wzywając go do złożenia sprawozdania w ciągu trzech miesięcy.

Sprawa dotyczyła Rady ds. Kontroli Regulacyjnej (RSB), która jest niezależnym organem w ramach Komisji Europejskiej dokonującym przeglądu projektów ocen skutków Komisji i wydającym opinie na ich temat, które towarzyszą wnioskom ustawodawczym. Skarżący, organizacja pozarządowa, wyraził obawy dotyczące składu Rady ds. Kontroli Regulacyjnej i jej kontaktów z przedstawicielami grup interesu.

Biorąc pod uwagę istotną rolę Rady ds. Kontroli Regulacyjnej w podejmowaniu przez Komisję decyzji dotyczących wniosków ustawodawczych, Komisja powinna dopilnować, aby nie było podstaw do tego, by opinia publiczna miała wątpliwości co do niezależności i bezstronności Rady ds. Kontroli Regulacyjnej. Rzecznik zasugerował zatem, że podejmując decyzję w sprawie działań informacyjnych, członkowie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej powinni brać pod uwagę nie tylko rzeczywiste ryzyko nadmiernego wpływu na pracę Rady ds. Kontroli Regulacyjnej, ale także publiczne postrzeganie wpływu takich działań na jej pracę. W tym kontekście członkowie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej powinni w szczególności powstrzymać się od spotkań z indywidualnymi przedstawicielami grup interesu.

Jeżeli chodzi o skład, skarżący był zaniepokojony tym, że ze względu na brak wiedzy fachowej w zakresie kwestii społecznych i środowiskowych kwestie polityki gospodarczej są traktowane priorytetowo w stosunku do innych kwestii związanych ze sposobem wykonywania zadań przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej. Rzecznik zasugerował, aby Komisja zapewniła, aby w przyszłości skład Rady ds. Kontroli Regulacyjnej wyraźnie odpowiadał różnorodności wiedzy fachowej wymaganej w jej komunikacie w sprawie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej, tj. trzem filarom zrównoważonego rozwoju, a mianowicie makro- i mikroekonomii, polityce społecznej i polityce ochrony środowiska. Komisja powinna również jasno opisać kryteria, które stosuje przy wyborze członków Rady ds. Kontroli Regulacyjnej w tym celu.