Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Radę Unii Europejskiej pełnego dostępu do opinii prawnych odnoszących się do wniosków ustawodawczych dotyczących rozporządzeń w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (EUROJUST).

W trakcie dochodzenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Rada zgodziła się na ujawnienie dwóch z czterech dokumentów, lecz ponownie odmówiła pełnego ujawnienia dwóch pozostałych, mimo że przyznała do nich dostęp częściowy.

Rzecznik zgadza się, że odmowa ujawnienia opinii prawnych była w pełni uzasadniona na podstawie ochrony porady prawnej i postępowania sądowego. W związku z tym Rzecznik zamyka sprawę, nie stwierdzając niewłaściwego administrowania, lecz zwraca się do Rady o ponowne rozpatrzenie odmowy z uwagi na upływ czasu.

Sprawa dotyczyła wniosku skarżącego o dostęp do dwóch wiadomości e-mail wysłanych z prywatnego konta e-mail przewodniczącego Rady Zarządzającej Agencji Wykonawczej Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych do członków rady naukowej Agencji. Gdy Agencja odmówiła dostępu na tej podstawie, że obie wiadomości e-mail nie były w jej posiadaniu, ponieważ zostały wysłane z prywatnego konta, skarżący zwrócił się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Rzecznik wszczął dochodzenie w tej sprawie, po czym przewodniczący Rady Zarządzającej przekazał Agencji kopie obu e-maili. W związku z tym Agencja mogła ocenić wniosek skarżącego o dostęp do wiadomości e-mail na podstawie rozporządzenia 1049/2001^[1]. Następnie Agencja udzieliła skarżącemu częściowego dostępu do dokumentów. Rzecznik uzyskał pełne kopie dwóch e-maili i był w stanie sprawdzić, czy utajnienia dokonane w kopiach ujawnionych skarżącemu były uzasadnione.

W związku z tym Rzecznik zamknęła dochodzenie, stwierdzając, że nie doszło do niewłaściwego administrowania.

Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Komisję publicznego dostępu do projektów sprawozdań z oceny skutków dotyczących pośredniej zmiany użytkowania gruntów związanej z biopaliwami. Odmówiono ujawnienia dokumentów ze względu na to, że naruszyłoby to proces decyzyjny Komisji. Skarżący, grupa organizacji, uznała, że należy udzielić jej dostępu do żądanych dokumentów.

Rzecznik Praw Obywatelskich zainteresował się tą sprawą. Zauważyła, że we wrześniu 2015 r. Parlament i Rada przyjęły dyrektywę 2015/1513. Dyrektywa ta opierała się na wniosku ustawodawczym Komisji, do którego dołączono sprawozdanie z oceny skutków, którego projekty były przedmiotem niniejszej sprawy. Rzecznik zaproponował zatem, aby w świetle tych nowych okoliczności Komisja udzieliła publicznego dostępu do żądanych dokumentów. Komisja nie zgodziła się z tym twierdzeniem, twierdząc, że nie doszło do niewłaściwego administrowania z jej strony. Zwróciła się jednak do skarżącego o złożenie nowego wniosku o dostęp do dokumentów w świetle nowych okoliczności. Skarżący poinformował później Rzecznika, że w następstwie nowego wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów Komisja udzieliła dostępu do dokumentów, o które wnioskowała. Rzecznik zamknęła zatem sprawę, stwierdzając, że dalsze dochodzenie w sprawie skargi nie było uzasadnione. Zwróciła również uwagę, że Rzecznik Praw Obywatelskich ma prawo zwrócić się do instytucji o uwzględnienie, w odpowiedzi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dotyczącej dostępu do dokumentów, nowych argumentów przemawiających za ujawnieniem dokumentu.

Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Komisję Europejską publicznego dostępu do formularzy oceny opracowanych w celu oceny wniosków państw członkowskich o współfinansowanie przez Komisję krajowych systemów przetwarzania danych dotyczących przelotu pasażera (PNR [1]). Skarga została złożona przez posła do Parlamentu Europejskiego.

Odmawiając dostępu do wymaganych formularzy oceny, Komisja oparła się na wyroku Sądu, w którym uznano potrzebę zachowania poufności prac komisji oceniających w odniesieniu do procedur przetargowych. W tej sprawie Trybunał orzekł, że ujawnienie opinii członków komisji oceniającej naruszyłoby ich niezależność, a tym samym poważnie naruszyłoby proces decyzyjny danej instytucji. Skarżący uznał jednak, że wyrok ten nie ma zastosowania do procedury oceny dotyczącej oceny wniosków o finansowanie złożonych przez państwa członkowskie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i stwierdził, że odmowa ujawnienia przez Komisję żądanych dokumentów nie była uzasadniona. Ponadto zgodziła się, że za ujawnieniem żądanych dokumentów przemawia nadrzędny interes publiczny. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił Komisji udostępnienie żądanych dokumentów (zgodziła się jednak, że nazwiska oceniających mogą zostać utajnione).

Komisja odmówiła przyjęcia zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich, nie przedstawiając przekonujących powodów swojego stanowiska. Rzecznik zamknęła zatem sprawę stwierdzeniem niewłaściwego administrowania.

[1] Dane dotyczące przelotu pasażera (PNR) to informacje przekazywane przez pasażerów podczas rezerwacji i rezerwacji biletów oraz podczas odprawy na lotach, a także gromadzone przez przewoźników lotniczych do ich własnych celów komercyjnych. Zawiera on kilka różnych rodzajów informacji, takich jak daty podróży, trasa podróży, informacje o biletach, dane kontaktowe, biuro podróży, za pośrednictwem którego zarezerwowano lot, wykorzystane środki płatności, numer miejsca i informacje o bagażu. Dane są przechowywane w bazach danych linii lotniczych dotyczących rezerwacji i kontroli odlotów.

Sprawa dotyczyła braku odpowiedzi Komisji na korespondencję skarżącego w kontekście audytu finansowego na poziomie państwa członkowskiego. W następstwie interwencji Rzecznika Komisja udzieliła odpowiedzi. Ujawniła dokument, o który wnioskował skarżący, ale utajniła niektóre dane osobowe (imiona i nazwiska osób fizycznych). Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja prawidłowo uzasadniła utajnienie na mocy rozporządzenia 45/2001.

Sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ) wniosku skarżącego o publiczny dostęp do „umowy o dialogu politycznym i współpracy” między UE a Kubą. W toku dochodzenia prowadzonego przez Rzecznika ESDZ opublikowała ten dokument. W rezultacie Rzecznik zamknęła sprawę zgodnie z ustaleniami.

Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Komisję publicznego dostępu do opinii w sprawie projektu serbskiej ustawy o bezpłatnej pomocy prawnej.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i przeprowadził kontrolę przedmiotowego dokumentu. Rzecznik ocenił informacje zawarte w aktach sprawy i stwierdził, że odmowa Komisji była uzasadniona na podstawie odpowiednich obowiązujących przepisów dotyczących dostępu do dokumentów (rozporządzenie 1049/2001).

W związku z tym Rzecznik zamknęła sprawę, stwierdzając, że nie doszło do niewłaściwego administrowania. Niemniej jednak ustalenia Rzecznika opierają się na wykładni prawa stosowanej w dniu, w którym Komisja wydała decyzję w sprawie ponownego wniosku skarżącego. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby Komisja, działając w interesie publicznym, dążyła do większej przejrzystości w sposobie prowadzenia negocjacji przedakcesyjnych oraz w miarę ich postępu lub ostatecznego zakończenia. Wejście w życie projektu ustawy o bezpłatnej pomocy prawnej, tymczasowe zamknięcie rozdziału 23 negocjacji akcesyjnych i ewentualne przystąpienie Serbii do UE to czasy, w których Komisja mogła ponownie ocenić sytuację, aby ustalić, czy nadal mają zastosowanie powody uzasadniające odmowę udzielenia dostępu do wnioskowanego dokumentu. Rzecznik ma nadzieję, że Komisja przeprowadzi tę refleksję.

Sprawa ta dotyczyła odmowy udzielenia przez Komisję Europejską pełnego publicznego dostępu do sprawozdań z oceny wniosków dotyczących finansowanego przez UE projektu dotyczącego Romów w Albanii.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i stwierdził, że Komisja słusznie odmówiła pełnego dostępu na podstawie wyjątku od publicznego dostępu, który chroni interesy handlowe. W związku z tym stwierdziła, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Skarżący, dziennikarz finansowy z siedzibą w Londynie, zwrócił się o publiczny dostęp do dokumentów zawierających szczegółowe informacje na temat dwóch programów zakupu aktywów realizowanych przez Europejski Bank Centralny do marca 2017 r. Celem tych programów jest doprowadzenie stopy inflacji do poziomu zbliżonego do 2 %. W szczególności skarżący był zainteresowany podziałem programów zakupu według krajów, banków i produktów według produktów, w tym cenami zapłaconymi za papiery wartościowe, zakupionymi ilościami, a także opłatami uiszczanymi na rzecz pośredników.

EBC odpowiedział, że chociaż zagregowane informacje na temat programów zakupów są dostępne na jego stronie internetowej, nie można udzielić dostępu do wymaganych szczegółowych i zdezagregowanych informacji na temat programów zakupów. EBC argumentował, że informacje te są objęte wyjątkami dotyczącymi (i) ochrony interesu publicznego w odniesieniu do polityki finansowej, pieniężnej lub gospodarczej Unii oraz (ii) ochrony interesów handlowych osoby fizycznej lub prawnej. Skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich, twierdząc, że EBC niesłusznie odmówił dostępu do danych.

Na spotkaniu z EBC Rzecznik poprosił o dodatkowe wyjaśnienia i wyjaśnienia dotyczące odmowy udzielenia dostępu przez EBC. EBC stwierdził, że dysponuje specjalną wewnętrzną bazą danych dotyczącą programów zakupów i że na podstawie uzyskanych z niej informacji EBC sporządza cotygodniowe poufne sprawozdania wewnętrzne, aby umożliwić Zarządowi monitorowanie dokonanych zakupów i podejmowanie decyzji w sprawie ewentualnych przyszłych zakupów. EBC przedstawił również Rzecznikowi przykład cotygodniowego sprawozdania wewnętrznego. Raport zawierał arkusze kalkulacyjne ze szczegółami zakupów w podziale na kraje.

Na podstawie dodatkowych informacji uzyskanych podczas spotkania Rzecznik stwierdził, że odmowa udzielenia przez EBC dostępu do szczegółowych danych, o które wnioskował skarżący, była zgodna z odpowiednim orzecznictwem i w związku z tym uzasadniona. Stwierdziła, że EBC nie dopuścił się niewłaściwego administrowania, i zamknęła sprawę.

To strategiczne dochodzenie dotyczy przejrzystości ważnej nieformalnej części procesu legislacyjnego UE, a mianowicie przejrzystości rozmów trójstronnych.

Dwa organy ustawodawcze UE, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, uchwalają akty prawne na wniosek Komisji Europejskiej. Podczas tego procesu obaj współprawodawcy, wspierani przez Komisję, często negocjują w ramach tzw. rozmów trójstronnych, które są nieformalnymi spotkaniami przedstawicieli trzech zaangażowanych instytucji. Podczas rozmów trójstronnych Parlament i Rada starają się uzgodnić wspólny tekst, oparty na ich początkowych stanowiskach, który jest następnie poddawany pod głosowanie zgodnie z formalną procedurą ustawodawczą. Rozmowy trójstronne okazały się bardzo skuteczne w osiąganiu takich porozumień i większość przepisów jest obecnie przyjmowana w ten sposób.

Unia Europejska jest demokracją przedstawicielską, w której obywatele mają prawo pociągać swoich przedstawicieli do odpowiedzialności za wybory polityczne dokonane w ich imieniu. Obywatele mają również prawo uczestniczyć w procesie demokratycznym UE. Przejrzystość rozmów trójstronnych jest kluczowym elementem zapewniającym skuteczność tych praw i legitymizację przepisów przyjmowanych przez UE. Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że zdolność obywateli UE do poznania względów leżących u podstaw działań ustawodawczych jest warunkiem wstępnym skutecznego korzystania przez nich z praw demokratycznych.

Chociaż proces legislacyjny UE jest ogólnie dość przejrzysty, w tym w porównaniu z wieloma państwami członkowskimi, ta część procesu wzbudziła obawy co do równowagi między skutecznością procesu rozmów trójstronnych a jego przejrzystością.

W tym kontekście Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie strategiczne. Przeanalizowała, jakie informacje i dokumenty należy proaktywnie udostępniać opinii publicznej i w jakim momencie, aby obywatele mogli korzystać ze swoich praw.

Przejrzystość rozmów trójstronnych jest zasadniczym elementem legitymacji prawodawczej UE. Obywatele muszą mieć możliwość kontrolowania wyników swoich przedstawicieli w tej kluczowej części procesu legislacyjnego. Obywatele potrzebują również informacji na tematy omawiane podczas rozmów trójstronnych, aby móc skutecznie uczestniczyć w procesie legislacyjnym.

Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje dotychczasowe postępy w zwiększaniu przejrzystości rozmów trójstronnych; proponuje jednak, aby trzy instytucje podały do wiadomości publicznej następujące dokumenty i informacje: daty rozmów trójstronnych, wstępne stanowiska trzech instytucji, ogólne porządki obrad rozmów trójstronnych, dokumenty czterokolumnowe, ostateczne teksty kompromisowe, notatki z rozmów trójstronnych, które zostały podane do wiadomości publicznej, wykazy zaangażowanych decydentów politycznych oraz, w miarę możliwości, wykaz innych dokumentów przedłożonych podczas negocjacji. Wszystkie te informacje powinny być udostępniane w łatwej w użyciu i zrozumiałej wspólnej bazie danych. Chociaż niektóre dokumenty mogłyby zostać udostępnione w trakcie negocjacji trójstronnych, instytucje mogą uznać za konieczne w interesie publicznym zapewnienie proaktywnego publicznego dostępu do niektórych rodzajów dokumentów dopiero po zakończeniu negocjacji.