Αξιότιμε κ. X,

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την απάντηση του Frontex στην επιστολή μου της 24ης Ιουλίου 2023, με την οποία κινήθηκε η παρούσα έρευνα, καθώς και για τα έγγραφα που θέσατε στη διάθεσή σας για έλεγχο.

Με βάση την απάντησή σας, την εξέταση εγγράφων και τις πρόσθετες πληροφορίες που λάβαμε στο πλαίσιο της διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών[1], αποφάσισα τώρα ότι απαιτούνται περαιτέρω μέτρα έρευνας.

Πρώτον, θα ήθελα η ερευνητική μου ομάδα να συναντηθεί με τους αρμόδιους εκπροσώπους του Frontex (συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων του υπευθύνου θεμελιωδών δικαιωμάτων που ασχολούνται με τις αναφορές σοβαρών περιστατικών, καθώς και εκπροσώπων της ευρωπαϊκής ομάδας παρακολούθησης) για να αποσαφηνιστούν τα ζητήματα που περιγράφονται λεπτομερώς στο παράρτημα της παρούσας επιστολής. Εάν είναι δυνατόν, θα σας παρακαλούσα να πραγματοποιήσετε τη συνεδρίαση, με την αυτοπρόσωπη παρουσία των εκπροσώπων σας, στις εγκαταστάσεις σας στη Βαρσοβία στις 20-21 Νοεμβρίου 2023.

Δεύτερον, αποφάσισα ότι είναι αναγκαίο να επιθεωρήσω πρόσθετα έγγραφα του φακέλου του Frontex, με την ευκαιρία της ανωτέρω συνεδρίασης. Αυτή η πρόσθετη επιθεώρηση θα πρέπει να καλύπτει: (α) έγγραφα σχετικά με τα δύο περιστατικά για τα οποία διαθέσατε αναφορές σοβαρών περιστατικών (δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί), β) τα επιχειρησιακά σχέδια των κοινών επιχειρήσεων Ποσειδών και Θέμις, γ) επιχειρησιακές διαδικασίες του Frontex για τα «περιουσιακά στοιχεία επιτήρησης» του Frontex, συμπεριλαμβανομένων υποδειγμάτων διόπτευσης και εκθέσεων αποστολής· και Δ) οριστικοποίησε αναφορές σοβαρών περιστατικών σχετικά με περιστατικά έρευνας και διάσωσης το 2022 που αφορούσαν ναυάγια ή εγκατάλειψη σκαφών.  

Όσον αφορά το σημείο Α), προκειμένου να διευκολυνθεί η ταυτοποίηση των εγγράφων, θα σας παρακαλούσα να αποστείλετε στην ομάδα έρευνας του Frontex, έως τις 6 Νοεμβρίου 2023, κατάλογο όλων των εγγράφων που έχει στην κατοχή του σχετικά με τα δύο προαναφερθέντα περιστατικά. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει αρχεία καταγραφής των επικοινωνιών μεταξύ του Frontex και των αρμόδιων εθνικών και ενωσιακών αρχών και ΜΚΟ, εκθέσεις κατάστασης που δημοσιεύονται από το Κέντρο Συντονισμού Θαλάσσιας Διάσωσης (MRCC) και εκθέσεις αποστολών για τα περιουσιακά στοιχεία του Frontex, καθώς και εσωτερικές ανταλλαγές με τον υπεύθυνο θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΥΘΔ), τους παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων και τον αρμόδιο συντονιστή, μεταξύ άλλων εγγράφων. Με βάση τον κατάλογο, η ομάδα έρευνας μπορεί να εντοπίσει πρόσθετα έγγραφα που επιθυμεί να επιθεωρήσει. Θα κοινοποιήσουμε στον Frontex τον πλήρη κατάλογο των εγγράφων που πρέπει να επιθεωρηθούν μία εβδομάδα μετά την παραλαβή του καταλόγου των εγγράφων που περιγράφεται ανωτέρω.

Μόλις πραγματοποιηθεί η επιθεώρηση και η συνεδρίαση, θα σας αποστείλω αντίγραφο της έκθεσης προς ενημέρωσή σας. Όλες οι εμπιστευτικές πληροφορίες θα τοποθετηθούν σε εμπιστευτικό παράρτημα και δεν θα δημοσιοποιηθούν.

Επιπλέον, αποφάσισα ότι η ερευνητική μου ομάδα θα πρέπει να συγκεντρώσει πληροφορίες από τους συντονιστές των κοινών επιχειρήσεων «Ποσειδών» και «Θέμις». Ανάλογα με τις πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν στο πλαίσιο της επιθεώρησης, θα αποφασίσω εάν αυτό θα πρέπει να γίνει μέσω χωριστών συνεδριάσεων ή ακροάσεων[2] με τους δύο εν λόγω συντονιστές. Θα επιβεβαιώσω τη μορφή και το πεδίο εφαρμογής αυτού κατά τις προσεχείς εβδομάδες.

Εάν χρειάζεστε περαιτέρω πληροφορίες ή διευκρινίσεις, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο μπορείτε να οργανώσετε την επιθεώρηση εγγράφων, το προσωπικό σας μπορεί να επικοινωνήσει με τη Marta Hirsch-Ziembinska, κύρια σύμβουλο για τη συμμόρφωση με τον Χάρτη, η οποία είναι υπεύθυνη για την έρευνα.

Με εκτίμηση,

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Στρασβούργο, 24/10/2023

Παράρτημα - Ερωτήσεις παρακολούθησης για τη συνεδρίαση επιθεώρησης

(1) Το σχέδιο δράσης του Frontex για τα θεμελιώδη δικαιώματα (δράση 14)[3] ορίζει ότι τα μέσα επιτήρησης θα πρέπει να παραμένουν στον τόπο όπου εντοπίζονται περιστατικά για την τεκμηρίωση των μέτρων της συνοριακής αστυνομίας/της ακτοφυλακής έως ότου ολοκληρωθούν και ότι η συστημική αξιολόγηση/αιτιολόγηση σχετικά με το αν θα παραμείνουν ή όχι θα πρέπει να βασίζεται σε καθορισμένα κριτήρια. Αναφέρει επίσης (δράση 13) ότι η αξιολόγηση της κατάστασης και η αντίστοιχη κοινοποίηση θα πρέπει να αποστέλλονται το συντομότερο δυνατόν στις αρμόδιες αρχές. Οι επικοινωνίες αναμετάδοσης της Πρωτομαγιάς θα πρέπει να αποστέλλονται αμέσως μετά την παρατήρηση κατάστασης κινδύνου.

Πώς αξιολόγησε ο Frontex τη συμμόρφωσή του με τις δύο αυτές δράσεις κατά τη διάρκεια της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης (SAR) σχετικά με την Adriana;

(2) Σε ποια βάση αποφασίζει ο Frontex πότε θα εκδώσει ο ίδιος σήματα Mayday σε όλα τα σκάφη που βρίσκονται κοντά σε αναδυόμενο περιστατικό ή κατάσταση έκτακτης ανάγκης; Διαθέτει ο Frontex κατευθυντήριες γραμμές ή εσωτερικά πρωτόκολλα που διέπουν τον τρόπο και τον χρόνο έκδοσης των εν λόγω σημάτων;

(3) Ο Frontex αποφάσισε τελικά να αναπτύξει ένα από τα μέσα εναέριας επιτήρησης στις συντεταγμένες του περιστατικού της Adriana, παρόλο που οι ελληνικές αρχές δεν του έδωσαν σχετική εντολή/ζήτησαν να το πράξει. Γιατί ο Frontex δεν ανέπτυξε ή δεν αναδιοργάνωσε νωρίτερα μέσα εναέριας επιτήρησης;

(4) Διαθέτει ο Frontex εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές ή κριτήρια που επιτρέπουν στους υπεύθυνους για τα μέσα επιτήρησης να χαρακτηρίζουν σκάφη ως ευρισκόμενα σε κίνδυνο, αβεβαιότητα ή συναγερμό;

(5) Με βάση δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες, ο Frontex δήλωσε ότι προσφέρθηκε να διαθέσει μέσα εναέριας επιτήρησης στις ελληνικές αρχές σε σχέση με το περιστατικό στην Αντριάνα, αλλά ότι οι ελληνικές αρχές δεν ανταποκρίθηκαν στην προσφορά αυτή. Λαμβάνοντας υπόψη προηγούμενες διαπιστώσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και άλλες εκθέσεις, διαθέτει ο Frontex κατευθυντήριες γραμμές ή πρωτόκολλο για τα σχετικά μέλη του προσωπικού του (για παράδειγμα συντονιστές) για τη συνεργασία με τις εθνικές αρχές στο πλαίσιο συμβάντων για τα οποία έχει λόγους να πιστεύει ότι υπάρχει κίνδυνος κινδύνου και απώλειας ανθρώπινων ζωών, αλλά οι εθνικές αρχές δεν ανταποκρίνονται σε προσφορές βοήθειας ή όταν ζητούν από τον Frontex να αναπτύξει πόρους αλλού;

6) Διαθέτει ο Frontex πρωτόκολλα με τις εθνικές αρχές βάσει των οποίων θα πρέπει να ενημερώνει τον Frontex σε πραγματικό χρόνο για τα μέτρα που λαμβάνει στο πλαίσιο των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης;

(7) Απαντούσε ο εκτελεστικός διευθυντής στις ανησυχίες που εξέφρασε ο ΥΘΔ το 2022 σχετικά με την εναέρια επιτήρηση πολλαπλών σκοπών (MAS) στην Κεντρική Μεσόγειο ή δόθηκε συνέχεια στη γνώμη του ΥΘΔ; Εάν ναι, θα μπορούσε η εν λόγω απάντηση ή λεπτομέρειες σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε να παρασχεθούν στην ομάδα έρευνάς μου;

(6) Στην απάντησή του της 8ης Οκτωβρίου 2023, ο Frontex παρείχε λεπτομέρειες σχετικά με τις δράσεις επιχειρησιακής δέσμευσης και ανάπτυξης ικανοτήτων. Μπορούν να παρασχεθούν στην ομάδα έρευνας περαιτέρω πληροφορίες και έγγραφα σχετικά με τις εν λόγω δραστηριότητες;

(7) Στην απάντησή του της 8ης Οκτωβρίου 2023, ο Frontex ανέφερε ότι το ειδικό σχέδιο δραστηριοτήτων για την κοινή επιχείρηση «Ποσειδών» απαιτεί τα θαλάσσια μέσα που χρησιμοποιούνται στην κοινή επιχείρηση να τεκμηριώνουν δεόντως όλες τις δράσεις. Αυτό υπόκειται στην εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων. Κατά την κατάρτιση επιχειρησιακών σχεδίων, αποσαφηνίζει ο Frontex την ισχύουσα νομοθεσία των κρατών μελών προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχουν εμπόδια στη χρήση καμερών επί των εν λόγω σκαφών; Εάν εντοπιστούν τέτοια εμπόδια, πώς αντιμετωπίζονται στο σχέδιο προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η χρήση των σκαφών συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα;

(8) Θα μπορούσε ο Frontex να αποσαφηνίσει την απάντησή του στο ερώτημα που τέθηκε στην επιστολή μου της 24ης Ιουλίου 2023 σχετικά με το αν διαθέτει πρωτόκολλο επικοινωνίας με μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για την υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης, με σκοπό τη διασφάλιση του συντονισμού και της ταχείας αντίδρασης σε καταστάσεις κινδύνου στη θάλασσα; Όταν οι εν λόγω οργανισμοί έρχονται σε επαφή με τον Frontex και/ή του παρέχονται πληροφορίες σχετικά με ναυτικό συμβάν, πώς χειρίζεται ο Frontex την εν λόγω επικοινωνία και/ή πληροφορίες; Διαθέτει ο Frontex εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές για το θέμα αυτό;

(9) Στην απάντησή του της 8ης Οκτωβρίου 2023, ο Frontex αναφέρει ότι σε κάθε επιχειρησιακή δραστηριότητα ανατίθενται παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων και ότι παρέχουν συμβουλές στον συντονιστή σχετικά με πτυχές των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σε ποιο στάδιο παρέχεται αυτή η συμβουλή; Θα μπορούσε ο Frontex να παράσχει στην ομάδα έρευνάς μου τις συμβουλές που παρέχονται στο πλαίσιο των εν λόγω επιχειρησιακών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας;

(10) Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο Frontex εντοπίζει σκάφος εν πλω στην περιοχή έρευνας και διάσωσης ενός κράτους μέλους, διαθέτει ο Frontex κατευθυντήριες γραμμές ή πρωτόκολλο σχετικά με τις συγκεκριμένες πληροφορίες και/ή την αξιολόγηση του σκάφους που θα πρέπει να παρέχονται στο MRCC και πότε; Οι εν λόγω πληροφορίες και/ή η αξιολόγηση ποικίλλουν ανάλογα με τη φύση των εναέριων μέσων που χρησιμοποιεί ο Frontex;

[1] Δημοσιεύθηκε στη διεύθυνση https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/63451

[2] Σύμφωνα με το άρθρο 7 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή,

[3] Απόφαση 61/2021 του διοικητικού συμβουλίου του Frontex για την έγκριση του σχεδίου δράσης για τα θεμελιώδη δικαιώματα

εφαρμογή της στρατηγικής για τα θεμελιώδη δικαιώματα: για την έγκριση του σχεδίου δράσης για τα θεμελιώδη δικαιώματα

εφαρμογή της στρατηγικής για τα θεμελιώδη δικαιώματα https://www.frontex.europa.eu/assets/Key_Documents/MB_Decision/2021/MB_Decision_61_2021_adopting_the_Fundamental_Rights_Action_Plan_for_the_implementation_of_the_FRS.pdf