Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Με την παρούσα επιστολή θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας στα πορίσματα της έρευνάς μου (OI/3/2023/MHZ) σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις του στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά την έρευνα και διάσωση στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων θαλάσσιας επιτήρησης.

Όπως ίσως γνωρίζετε, δρομολόγησα την παρούσα έρευνα μετά την τραγωδία της Αντριάνας στις 23 Ιουνίου 2023, όταν περισσότεροι από 600 άνδρες, γυναίκες και παιδιά έχασαν τη ζωή τους στα ανοικτά των ακτών της Πύλου στην Ελλάδα. Ωστόσο, το ευρύτερο πλαίσιο είναι ότι, κατά την τελευταία δεκαετία, εκτιμάται ότι 20 000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Μεσόγειο Θάλασσα, προσπαθώντας να φτάσουν στην ΕΕ, σε ένα πλαίσιο συνεχιζόμενων καταγγελιών και αυξανόμενων ανησυχιών σχετικά με παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τις αρχές που είναι υπεύθυνες για την πρόληψη τέτοιων απωλειών ανθρώπινων ζωών.

Η έρευνά μου εντόπισε ορισμένα ζητήματα που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο ίδιος ο Frontex, ώστε να διασφαλιστεί ότι μπορεί να διαδραματίσει πιο προορατικό ρόλο στην αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα που αφορούν σκάφη μεταναστών. Στην παρούσα επιστολή επισυνάπτεται η απόφασή μου με την οποία περατώνεται η έρευνα.

Ωστόσο, υπάρχουν και ευρύτερα ερωτήματα για την ΕΕ που τέθηκαν στο πλαίσιο της έρευνάς μου και τα οποία καλώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσουν. Αυτά παρατίθενται στα γενικά συμπεράσματα που συνοδεύουν την έρευνά μου, τα οποία επισυνάπτονται επίσης. Ειδικότερα, αφορούν την απουσία προορατικών επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης της ΕΕ και την απουσία ενιαίου μηχανισμού λογοδοσίας σε επίπεδο ΕΕ για την αξιολόγηση περιστατικών που αφορούν εικαζόμενες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και/ή υποχρεώσεων έρευνας και διάσωσης.

Για να αντιμετωπιστεί αυτό, πιστεύω ότι υπάρχει ανάγκη:

σύσταση ανεξάρτητης εξεταστικής επιτροπής για την αξιολόγηση των αιτίων του μεγάλου αριθμού θανάτων στη Μεσόγειο, την άντληση διδαγμάτων από περιστατικά όπως το ναυάγιο της Adriana και τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με τον τρόπο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του δικαιώματος στη ζωή για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα· ·

να διασφαλίσει τις συνέπειες σε επίπεδο ΕΕ για τυχόν διαπιστώσεις ότι μια αρχή κράτους μέλους δεν έχει συμμορφωθεί με τα θεμελιώδη δικαιώματα και/ή τις υποχρεώσεις έρευνας και διάσωσης όσον αφορά το εν λόγω περιστατικό και γενικότερα· και

να εξετάσει τις αλλαγές στη νομοθεσία που καθορίζει την εντολή του Frontex, οι οποίες θα του επιτρέψουν να διαδραματίσει πιο ολοκληρωμένο και προορατικό ρόλο έρευνας και διάσωσης. ·

Η συνεχιζόμενη απώλεια ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο Θάλασσα αποτελεί κατηγορητήριο για τη δέσμευση της ΕΕ να προασπίσει αυτό το πλέον θεμελιώδες δικαίωμα και ελπίζω ότι θα αντιμετωπίσετε το ζήτημα αυτό με τον επείγοντα χαρακτήρα που του αξίζει.

Με εκτίμηση,

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 26/02/2024

Συνημμένα:

Απόφαση με παράρτημα

Γενικά συμπεράσματα