Αξιότιμε κ. Leijtens,

Σας διαβιβάζω συνημμένα την ανωτέρω απόφασή μου.

Με βάση την έρευνά μου, αποφάσισα να την κλείσω με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο Frontex αντιμετωπίζει πιθανές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια διατυπώνει προτάσεις βελτίωσης για την αντιμετώπιση ορισμένων ελλείψεων που εντοπίστηκαν κατά την έρευνα.

Οι προτάσεις για βελτίωση του Frontex είναι οι εξής:

Α. Εάν ο ΥΘΔ εντοπίσει συνεχείς παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων από κράτος μέλος κατά την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα ή εάν ο Frontex λάβει γνώση τέτοιων σοβαρών παραβιάσεων κατόπιν επίσημων ερευνών ή δικαστικών αποφάσεων, ο Frontex θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο τερματισμού, ανάκλησης ή αναστολής των δραστηριοτήτων του Frontex με το εν λόγω κράτος μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 46 του κανονισμού 2019/1896. Αυτό θα πρέπει επίσης να εξεταστεί στο πλαίσιο του ναυαγίου της Πύλου, για το οποίο βρίσκονται σε εξέλιξη εθνικές έρευνες. Ο Frontex θα πρέπει να εξετάζει κατά πόσον έχει καλυφθεί το κατώτατο όριο ώστε να μπορεί να τερματίσει, να αποσύρει ή να αναστείλει τις δραστηριότητές του με το εν λόγω κράτος μέλος. Θα πρέπει να αποσαφηνίζει δημοσίως τους λόγους για τους οποίους καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έχει επιτευχθεί ή δεν έχει επιτευχθεί το κατώτατο όριο.

Β. Ο Frontex θα πρέπει να διεξάγει διαρκή και σοβαρό προβληματισμό σε επίπεδο οργανισμού, υπό την καθοδήγηση του εκτελεστικού διευθυντή του και με τη συμμετοχή μελών του διοικητικού συμβουλίου του, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τηρεί τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα κατά την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα και επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης.

Γ. Ο Frontex θα πρέπει να εγκρίνει και να δημοσιεύει εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον τρόπο αντίδρασης σε θαλάσσιες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που εντοπίζονται από την εναέρια επιτήρηση του Frontex, μεταξύ άλλων όσον αφορά την έκδοση αναμεταδοτών Mayday και ενδεχομένως και άλλων σημάτων έκτακτης ανάγκης.  Αυτό θα πρέπει να καλύπτει όλους τους σχετικούς παράγοντες, μεταξύ άλλων λαμβάνοντας υπόψη κατά πόσον ο σχετικός διασταυρούμενος έλεγχος εξ αποστάσεως έχει κοινοποιήσει με σαφήνεια τις ενέργειές του και έχει επιβεβαιώσει ότι συντονίζει μια επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, καθώς και πιθανές ανησυχίες σχετικά με το ιστορικό των εθνικών αρχών. Ο Frontex θα πρέπει επίσης να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ανταποκριθεί καλύτερα σε ανεπίσημες εκθέσεις, όπως αυτές από ΜΚΟ, οι οποίες ενδέχεται να έχουν ζωτικής σημασίας πληροφορίες να μεταδώσουν, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να συμπεριλάβει τις αξιολογήσεις του. Οι αναφερόμενοι κίνδυνοι για τα παιδιά θα πρέπει να έχουν ύψιστη προτεραιότητα.

Δ. Όσον αφορά τις κοινές θαλάσσιες επιχειρήσεις που συντονίζονται από τον Frontex, τα επιχειρησιακά σχέδια θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα, εν αναμονή οδηγιών από το αρμόδιο κέντρο συντονισμού διάσωσης, μεταξύ άλλων όσον αφορά την έκδοση αναμεταδοτών της Πρωτομαγιάς.

Τα επιχειρησιακά σχέδια θα πρέπει επίσης:

i) περιλαμβάνουν διατάξεις σχετικά με τον τρόπο κατανομής των αρμοδιοτήτων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα/πιθανά περιστατικά έρευνας και διάσωσης μεταξύ της χώρας υποδοχής, του Frontex και των συμμετεχόντων κρατών μελών·

ii) προσδιορίζει τις υποχρεώσεις κάθε παράγοντα που παρεμβαίνει σε κοινές επιχειρήσεις σε σχέση με την ΕΔΠ και προσδιορίζει τα μέτρα που θα πρέπει να λαμβάνουν ο Frontex και το προσωπικό των εθνικών κέντρων συντονισμού κατά τον εντοπισμό κατάστασης έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα·

iii) να προσδιορίσουν τους όρους χρήσης του εξοπλισμού (όπως κάμερες) και να συμπεριλάβουν πιθανές κυρώσεις εάν αυτό δεν γίνει· και

iv) προσδιορίζει τον ρόλο του συντονιστή σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης για κάθε θαλάσσια κοινή επιχείρηση.

Ε. Στο πλαίσιο των αιτημάτων παροχής υπηρεσιών για εναέρια επιτήρηση βάσει του EUROSUR, ο Frontex θα πρέπει να δέχεται μόνο τα αιτήματα που προβλέπουν τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης και δεν περιλαμβάνουν προληπτικούς ή εδαφικούς περιορισμούς στις δραστηριότητες παρακολούθησής του. Επιπλέον, ο Frontex θα πρέπει να εξαρτά την υπηρεσία εναέριας επιτήρησης από τη συμφωνία του οικείου κράτους μέλους ότι:

i) οι αρμόδιες αρχές θα ενημερώνουν εγκαίρως τον Frontex σχετικά με την αντιμετώπιση εν εξελίξει θαλάσσιων καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στις οποίες εμπλέκονται ή έχουν εμπλακεί πόροι του Frontex, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό δεν θέτει σε κίνδυνο την επιχείρηση· και

ii) Τα μέσα εναέριας επιτήρησης του Frontex μπορούν να είναι παρόντα και να συνδράμουν τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, όπου είναι δυνατόν, εκτός εάν αυτό θα μπορούσε να αποβεί επιζήμιο για την επιτυχία της ίδιας της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης, και οι εθνικές αρχές να ανταποκρίνονται στις προσφορές συνδρομής του Frontex και να παρέχουν εξηγήσεις σε περίπτωση απόρριψης των εν λόγω προσφορών.

ΣΤ. Ο ΥΘΔ θα πρέπει να θεσπίσει πρακτικές ρυθμίσεις για να διασφαλίσει ότι, όταν εντοπίζονται σοβαρά ναυτικά συμβάντα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων επιτήρησης του Frontex, υπάρχει ΑΠΣ στην Ευρωπαϊκή Αίθουσα Επιτήρησης. Εάν η φυσική παρουσία της ΑΠ δεν είναι δυνατή, η ΑΠ που έχει οριστεί θα πρέπει να είναι διαθέσιμη και σε θέση να παρέχει συμβουλές σχετικά με τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα σε τέτοια περιστατικά σε πραγματικό χρόνο.

Θα σας ήμουν ευγνώμων εάν ο Frontex μπορούσε να με ενημερώσει έως το τέλος Ιουνίου του 2024 για τυχόν μέτρα που έχει λάβει σε σχέση με τις προτάσεις μου για βελτίωση.

Ωστόσο, υπάρχουν και ευρύτερα ερωτήματα για την ΕΕ που τέθηκαν στο πλαίσιο της έρευνάς μου και τα οποία καλώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσουν. Αυτά παρατίθενται στα γενικά συμπεράσματα που συνοδεύουν την έρευνά μου, τα οποία επισυνάπτονται επίσης. Ειδικότερα, αφορούν την απουσία προορατικών επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης της ΕΕ και την απουσία ενιαίου μηχανισμού λογοδοσίας σε επίπεδο ΕΕ για την αξιολόγηση περιστατικών που αφορούν εικαζόμενες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και/ή υποχρεώσεων έρευνας και διάσωσης.

Για να αντιμετωπιστεί αυτό, πιστεύω ότι υπάρχει ανάγκη:

σύσταση ανεξάρτητης εξεταστικής επιτροπής για την αξιολόγηση των αιτίων του μεγάλου αριθμού θανάτων στη Μεσόγειο, την άντληση διδαγμάτων από περιστατικά όπως το ναυάγιο της Adriana και τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με τον τρόπο προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του δικαιώματος στη ζωή για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα· ·

να διασφαλίσει τις συνέπειες σε επίπεδο ΕΕ για τυχόν διαπιστώσεις ότι μια αρχή κράτους μέλους δεν έχει συμμορφωθεί με τα θεμελιώδη δικαιώματα και/ή τις υποχρεώσεις έρευνας και διάσωσης όσον αφορά το εν λόγω περιστατικό και γενικότερα· και

να εξετάσει τις αλλαγές στη νομοθεσία που καθορίζει την εντολή του Frontex, οι οποίες θα του επιτρέψουν να διαδραματίσει πιο ολοκληρωμένο και προορατικό ρόλο έρευνας και διάσωσης. ·

Η συνεχιζόμενη απώλεια ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο Θάλασσα αποτελεί κατηγορητήριο για τη δέσμευση της ΕΕ να προασπίσει αυτό το πλέον θεμελιώδες δικαίωμα, και ελπίζω ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αντιμετωπίσουν το ζήτημα αυτό με τον επείγοντα χαρακτήρα που του αξίζει.

Προσβλέπω επίσης σε ακρόαση από τον Frontex, όπως προαναφέρθηκε.

Με εκτίμηση,

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 26/02/2024

Συνημμένα:

Απόφαση με παράρτημα

Γενικά συμπεράσματα