Η εν λόγω αυτεπάγγελτη έρευνα εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης (SAR) στη Μεσόγειο στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων επιτήρησης και των κοινών θαλάσσιων επιχειρήσεων με τις αρχές των κρατών μελών. Η έρευνα, η οποία ξεκίνησε εν μέρει ως απάντηση στο τραγικό ναυάγιο της Πύλου στην Ελλάδα τον Ιούνιο του 2023, αξιολόγησε τον τρόπο με τον οποίο ο Frontex διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του όσον αφορά την ΕΔΠ και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Η έρευνα κατέδειξε ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά ο Frontex σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα στις οποίες εμπλέκεται, είτε στο πλαίσιο κοινών θαλάσσιων επιχειρήσεων είτε στο πλαίσιο χωριστών δραστηριοτήτων εναέριας επιτήρησης. Σε αυτές περιλαμβάνεται η ανεπαρκής καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να ανταποκρίνονται οι μονάδες του Frontex όταν εντοπίζουν σκάφη σε δυνητικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στο πλαίσιο των ειδικών και μοναδικών δραστηριοτήτων τους. Η έρευνα κατέδειξε επίσης την ανάγκη για μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά τους ρόλους και τις αρμοδιότητες και, κυρίως, τη φύση της συνεργασίας του Frontex με τις εθνικές αρχές. Από την έρευνα προέκυψε επίσης ότι δεν διασφαλίζεται η επαρκής συμμετοχή των παρατηρητών θεμελιωδών δικαιωμάτων του Frontex στη λήψη αποφάσεων σχετικά με καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα που εντοπίζονται κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων επιτήρησης του Frontex.

Για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων, η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε σειρά προτάσεων σχετικά με πτυχές του έργου του Frontex. Ωστόσο, τόνισε ότι τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την απουσία προορατικής έρευνας και διάσωσης σε επίπεδο ΕΕ, ιδίως όταν συνδυάζονται με επανειλημμένες καταγγελίες σχετικά με τη συμπεριφορά των αρχών σε ορισμένα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτό, η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε, όταν οι εθνικές αρχές δεν εκπληρώνουν επαρκώς τις υποχρεώσεις τους στον τομέα της έρευνας και διάσωσης, ή εμπλέκονται με άλλον τρόπο σε παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και/ή όταν οι εθνικές αρχές περιορίζουν τον ρόλο και την ικανότητα του Frontex στον τομέα της έρευνας και διάσωσης, αυτό να οδηγήσει τον εκτελεστικό διευθυντή να επανεξετάσει κατά πόσον ο Frontex θα πρέπει να συνεχίσει τη συνεχιζόμενη συνεργασία του.

Ο Frontex απέστειλε απάντηση στις προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέστειλαν επίσης επιστολές στη Διαμεσολαβήτρια ως απάντηση στα πορίσματά της.