Chuir an gearánach, ionadaí sainleasa ón bhFrainc, ábhair imní in iúl faoin gcóras ‘creidiúnaithe’ a úsáideann Parlaimint na hEorpa chun rochtain ar a háitreabh a éascú. Go háirithe, mheas sé go raibh an próiseas mearbhlach agus bhí amhras air go bhfuil cuid de na treoirdhoiciméid ar fáil i mBéarla amháin.

I gcomhthéacs an fhiosrúcháin, gheall an Pharlaimint an doiciméadacht atá i gceist a chur ar fáil i bhFraincis agus i nGearmáinis, agus mhínigh sí freisin conas a chuidíonn sí leo siúd a dhéanann iarratas ar chreidiúnú.

D’fháiltigh an tOmbudsman roimhe sin agus dhún sé an fiosrúchán inar thángthas ar an gconclúid nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán.

Bhain an cás le hiarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhain le cruinniú idir ionadaithe ó Institiúid Tony Blair um Rialachas Domhanda (TBI) agus beirt chomhaltaí de chomh-aireacht Choimisinéir na hUngáire an 19 Meitheamh 2024. Go háirithe, bhí suim ag an ngearánach a fháil amach an raibh ionadaí sonrach TBI, ar mheas an gearánach gur duine poiblí é a bhí i seilbh oifige poiblí roimhe sin, i láthair ag an gcruinniú.

Thug an Coimisiún rochtain pháirteach don ghearánach ar thuarascáil an chruinnithe agus ríomhphost a fuair sé ó TBI roimh an gcruinniú. Rinne an Coimisiún ainmneacha ionadaithe TBI a fholú. Mheas sé nach raibh na hargóintí a chuir an gearánach chun cinn de chineál lena suitear go bhfuil gá sonrach ar mhaithe le leas an phobail leis na sonraí pearsanta sin a nochtadh (‘gá’). Gan beann ar an easpa riachtanais, mheas an Coimisiún go mbainfeadh nochtadh an bonn de leasanna dlisteanacha na ndaoine aonair lena mbaineann. A mhéid a bhaineann leis an iarraidh ar rochtain a bhaineann le duine aonair sainaitheanta, d’fhreagair an Coimisiún nach bhféadfadh sé a dheimhniú ná a dhiúltú an raibh an duine i gceist sa chruinniú toisc gur measadh gur sonraí pearsanta é sin freisin.

Chinn an tOmbudsman go raibh sé réasúnach don Choimisiún a mheas nár chuir an gearánach argóintí leordhóthanacha chun cinn lena suitear gur gá na sonraí pearsanta a aistriú chuige chun críche sonraí ar mhaithe le leas an phobail. Dá bhrí sin, dhún an tOmbudsman an fiosrúchán agus chinn sé nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán. Thug an tOmbudsman dá haire, áfach, go bhféadfadh an Coimisiún dul i gcomhairle le TBI maidir leis an gceist ainmneacha a n-ionadaithe a nochtadh ag an gcruinniú, agus é mar aidhm aige deireadh a chur le haon bhunús le hamhantraíocht phoiblí, agus rinne sé moladh comhfhreagrach.

Tar éis nochtadh gur thaistil (iar-)ardstiúrthóir sa Choimisiún Eorpach go Catar agus go bhfuair sé fáilteachas gaolmhar ar chostas tríú páirtithe, rud ba chúis le hábhair imní maidir le coinbhleacht leasa, scríobh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún den chéad uair i mí an Mhárta 2023. D’iarr sí faisnéis a fháil maidir le méid an chleachtais sin agus maidir leis an gcaoi a seiceálann an Coimisiún nach bhfuil aon choinbhleacht leasa ann nuair a chumhdaíonn tríú páirtithe na speansais arna dtabhú ag foireann an Choimisiúin.

Go gairid ina dhiaidh sin, nuashonraigh an Coimisiún a rialacha maidir le ranníocaíochtaí tríú páirtí le taisteal oibre. Tháinig an tOmbudsman ar an gconclúid ag an am, dá gcuirfí na rialacha seo i bhfeidhm go dícheallach, go gcuirfeadh siad cosc ar ranníocaíochtaí tríú páirtí le haghaidh taisteal oibre as a n-eascródh coinbhleachtaí leasa.

Léirigh freagra an Choimisiúin, áfach, cé nach raibh ach samplaí teoranta de thaisteal oibre ag foireann an Choimisiúin ar íoc tríú páirtithe astu, gur tharla cuid díobh sin ar an leibhéal is airde de bhainistíocht an Choimisiúin.

I bhfianaise an mhéid sin, d’oscail an tOmbudsman an fiosrúchán féintionscnaimh seo chun athbhreithniú a dhéanamh ar shampla de chásanna den sórt sin, sular tháinig na rialacha nuashonraithe i bhfeidhm. Ba é cuspóir an fhiosrúcháin seo a chinneadh conas a rinne an Coimisiún measúnú ar choinbhleachtaí leasa a d’fhéadfadh a bheith ann a bhaineann le taisteal oibre ar íoc tríú páirtithe as, agus cad iad na bearta a rinne sé chun na rioscaí a bhaineann le haon choinbhleachtaí leasa a sainaithníodh a mhaolú.

Níor sainaithníodh san fhiosrúchán aon chás as ar eascair ábhair imní maidir le coinbhleacht leasa seachas ábhair imní Ard-Stiúrthóir (iar-Ard-Stiúrthóir) an Choimisiúin lena mbaineann an méid a tháinig chun solais thuas. Léirigh an fiosrúchán, áfach, go raibh raon feidhme níos leithne ag na saincheisteanna. Ós rud é go bhfuil imscrúdú déanta ag an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise ar an ábhar agus go bhfuil tús curtha ag Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Eorpaigh le himscrúdú, mheas an tOmbudsman nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán ar an ábhar.  

É sin ráite, léirigh an fiosrúchán easnaimh maidir leis an gcaoi ar chuir an Coimisiún na rialacha a bhí aige roimhe seo maidir le taisteal oibre chun feidhme. Go háirithe, chinn an tOmbudsman nár thaifead an Coimisiún conas a rinne sé measúnú substainteach ar na rioscaí coinbhleachta leasa a bhaineann le ranníocaíochtaí arna n-íoc ag tríú páirtithe. Theip ar an gCoimisiún freisin taifead a dhéanamh ar luach na ranníocaíochtaí tríú páirtí. Ós rud é go bhfuil na heasnaimh sin fós ábhartha maidir leis an gcaoi a gcuireann an Coimisiún na rialacha nuashonraithe i bhfeidhm, rinne an tOmbudsman dhá mholadh maidir le feabhsú chun na críche sin.

Bhain an fiosrúchán seo le comhlíontacht an Choimisiúin Eorpaigh leis na forálacha maidir le brústocaireacht tobac, mar a leagtar amach i gCreat-Choinbhinsiún na hEagraíochta Domhanda Sláinte maidir le Rialú Tobac (FCTC). Go háirithe, rinne an tOmbudsman measúnú ar an gcaoi a n-áirithíonn an Coimisiún trédhearcacht a chuid idirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac.

Léiríodh san obair a rinne an tOmbudsman roimhe seo an chaoi a gcomhlíonann Ard-Stiúrthóireachtaí an Choimisiúin um Shláinte agus Sábháilteacht Bia (AS SANTE) agus Ard-Stiúrthóireacht an Chánachais (AS TAXUD) na hoibleagáidí sa réimse sin. Leis an bhfiosrúchán sin, féachadh le measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a gcomhlíonann an Coimisiún a oibleagáidí ar fud na ranna uile agus maidir le baill foirne uile an Choimisiúin.

Le linn an fhiosrúcháin, roinn an tOmbudsman a réamhthorthaí leis an gCoimisiún. Chuir sí in iúl gur drochriarachán é mainneachtain an Choimisiúin cur chuige comhsheasmhach a ghlacadh ar fud a ranna uile chun a oibleagáidí a chomhlíonadh maidir le trédhearcacht na n-idirghníomhaíochtaí le hionadaithe thionscal an tobac. Áiríodh leis sin mainneachtain miontuairiscí cruinnithe le hionadaithe leasa tobac a choinneáil agus a chur ar fáil, chomh maith leis an mainneachtain measúnú sistéamach a áirithiú, ar fud na n-ardstiúrthóireachtaí uile, maidir le cé acu atá nó nach bhfuil gá le cruinnithe féideartha le hionadaithe thionscal an tobac.

Ina fhreagra, d’athdhearbhaigh an Coimisiún a chur chuige caighdeánach maidir le trédhearcacht brústocaireachta agus thagair sé do na bearta breise a rinne AS SANTE agus AS TAXUD, a bhí ann roimh fhiosrúchán an Ombudsman. Dá bhrí sin, sheas an tOmbudsman lena cinneadh gur drochriarachán é mainneachtain an Choimisiúin cur chuige cuimsitheach a áirithiú ar fud a ranna uile maidir le trédhearcacht cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac.

Dúirt an Coimisiún freisin, áfach, go dtabharfaidh sé treoir dá bhainistíocht measúnú a dhéanamh ar an riosca nochta do thionscal an tobac. D'fháiltigh an tOmbudsman roimh an tiomantas sin mar chomhartha go bhféadfadh rudaí dul i bhfeabhas amach anseo. Scríobhfaidh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún, ag tús 2024, leis na pointí a áitíonn sí air a chur in iúl dá ardstiúrthóirí, dá chinn seirbhíse agus dá chinn caibinéid agus an measúnú sin á dhéanamh acu. Iarrfaidh an tOmbudsman ar an gCoimisiún freisin tuairisc a thabhairt faoin 30 Meitheamh 2024 ar thoradh an mheasúnaithe agus ar an dul chun cinn atá déanta ar an mbonn sin.

Cuireadh Clár Trédhearcachta an Aontais ar bun chun é a chur ar a chumas don phobal gníomhaíochtaí na n-ionadaithe sainleasa a leanúint agus a bheith ar an eolas faoin tionchar a d’fhéadfadh a bheith acu ar bheartais agus ar chinnteoireacht an Aontais. Bíonn institiúidí an Aontais ag brath ar an gClár freisin agus iad i dteagmháil le páirtithe leasmhara.

Bhí imní ar an ngearánach sa chás seo, eagraíocht tomhaltóirí, gur theip ar dhá eintiteas ar an gClár Trédhearcachta faisnéis a nochtadh maidir lena naisc le tionscal an bhia agus gur chuir siad faisnéis mhíthreorach ar fáil faoin gcaidreamh eatarthu, faoi na leasanna a ndéanann siad ionadaíocht orthu agus faoi fhoinsí a gcistí. Chuir an gearánach na hábhair imní sin in iúl don Rúnaíocht, a riarann an Clár Trédhearcachta do Pharlaimint na hEorpa, do Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus don Choimisiún Eorpach. Thionóil sé an tOmbudsman ansin faoin gcaoi ar dhéileáil an Rúnaíocht lena gearáin.

Leag an tOmbudsman béim ar an ról ríthábhachtach atá ag an bpobal maidir le faisnéis mhíchruinn nó neamhiomlán ar an gClár Trédhearcachta a shainaithint. Chinn an tOmbudsman sa chás seo, in ainneoin gur cuireadh ar an eolas í faoi shaincheisteanna, nach ndearna an Rúnaíocht imscrúduithe fiúntacha ar na gearáin. Rinne sé measúnú teoranta ar na freagraí a fuarthas ón dá eintiteas lena mbaineann agus chuir sé sainmhíniú cúng ar ‘cleamhnacht’ eintiteas sa Chlár i bhfeidhm, rud nach bhfuil i gcomhréir lena spiorad agus lena chuspóir. Thairis sin, theip air measúnú a dhéanamh ar mhaíomh a rinne an gearánach laistigh de theorainneacha na ngníomhaíochtaí a chumhdaítear leis an gClár Trédhearcachta.

Chinn an tOmbudsman, nuair a chuirtear le chéile iad, gurb ionann na saincheisteanna a sainaithníodh agus drochriarachán. Mar sin féin, ós rud é nach bhfuil ceann de na heintitis atá i gceist ar an gClár Trédhearcachta a thuilleadh, bhí sí den tuairim nach mbeadh aon chuspóir úsáideach ag moladh imscrúdú nua a dhéanamh ar an dá ghearán. Dá bhrí sin, chuir an tOmbudsman ceithre mholadh faoi bhráid na Rúnaíochta, ag iarraidh uirthi tuairisc a thabhairt laistigh de thrí mhí.

Bhain an cás leis an mBord um Ghrinnscrúdú Rialála (RSB), ar comhlacht neamhspleách é laistigh den Choimisiún Eorpach a dhéanann athbhreithniú ar dhréachtmheasúnuithe tionchair ón gCoimisiún a ghabhann le tograí reachtacha agus a eisíonn tuairimí ina leith. Chuir an gearánach, eagraíocht neamhrialtasach, ábhair imní in iúl maidir le comhdhéanamh RSB agus a idirghníomhaíochtaí le hionadaithe sainleasa.

I bhfianaise ról suntasach an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála i gcinnteoireacht an Choimisiúin maidir le tograí reachtacha, ba cheart don Choimisiún a áirithiú nach bhfuil aon fhoras ann go mbeadh an pobal in amhras faoi neamhspleáchas agus neamhchlaontacht an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála. Dá bhrí sin, mhol an tOmbudsman, agus cinneadh á dhéanamh maidir le gníomhaíochtaí for-rochtana, gur cheart do chomhaltaí RSB breithniú a dhéanamh ní hamháin ar an riosca iarbhír go mbeadh tionchar míchuí ar obair RSB ach freisin ar dhearcadh an phobail ar thionchar na ngníomhaíochtaí sin ar a chuid oibre. Sa chomhthéacs sin, ba cheart do chomhaltaí RSB, go háirithe, staonadh ó chruinniú le hionadaithe sainleasa aonair.

Maidir le comhdhéanamh, bhí imní ar an ngearánach, mar gheall ar easpa saineolais shóisialta agus chomhshaoil, go dtugtar tosaíocht do bhreithnithe beartais eacnamaíoch thar shaincheisteanna eile maidir leis an gcaoi a gcuireann an Bord um Ghrinnscrúdú Rialála a chúraimí i gcrích. Rinne an tOmbudsman moladh go n-áiritheodh an Coimisiún, amach anseo, go bhfreagródh comhdhéanamh an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála go soiléir d’éagsúlacht an tsaineolais a theastaíonn ina Theachtaireacht maidir leis an mBord um Ghrinnscrúdú Rialála, is é sin, trí cholún na forbartha inbhuanaithe, eadhon maicreacnamaíocht agus micreacnamaíocht, beartas sóisialta agus beartas comhshaoil. Ba cheart don Choimisiún cur síos soiléir a dhéanamh freisin ar na critéir a chuireann sé i bhfeidhm chun comhaltaí RSB a roghnú chuige sin.