Cúlra an fhiosrúcháin

1. Aithnítear go forleathan gur bagairt mhór don tsláinte phoiblí é caitheamh táirgí tobac. De réir na hEagraíochta Domhanda Sláinte (WHO), tá 1.3 billiún úsáideoir tobac ar fud an domhain inniu. Tá andúil tobac freagrach as níos mó ná 8 milliún duine a mharú gach bliain, lena n-áirítear 1.3 milliún duine nach gcaitheann tobac agus atá nochtaithe do thoit thánaisteach. Análaíonn beagnach leath de na leanaí go léir aer atá truaillithe ag deatach tobac agus faigheann 65 000 leanbh bás gach bliain mar gheall ar thinnis a bhaineann le deatach athláimhe.[1]

2. De réir an Choimisiúin Eorpaigh, is é tomhaltas tobac an riosca sláinte inseachanta is mó, agus is é is cúis leis an mbás anabaí san Aontas, arb é is cúis le beagnach 700 000 bás gach bliain. Faigheann thart ar 50 % de dhaoine a chaitheann tobac bás roimh am (ar an meán 14 bliana roimhe sin)[2].

3. Tháinig Creat-Choinbhinsiún na hEagraíochta Domhanda Sláinte maidir le Rialú Tobac (FCTC) i bhfeidhm in 2005, agus tá an tAontas agus a Bhallstáit araon ina bpáirtithe conarthacha ann. Dá bhrí sin, tá FCTC ceangailteach orthu ó thaobh dlí de.[3] Tá cur chun feidhme iomlán FCTC mar chuid de Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe.

4. I measc na n-oibleagáidí a leagtar amach in FCTC, ceanglaítear le hAirteagal 5(3) ar an Aontas a bheartais sláinte poiblí a chosaint ar ‘leasanna tráchtála agus leasanna dílsithe eile thionscal an tobac’. Áirítear le ‘tionscal an tobac’ monaróirí, allmhaireoirí agus dáileoirí táirgí tobac agus próiseálaithe duilleog tobac, chomh maith le hionadaithe sainleasa a dhéanann brústocaireacht thar a gceann. Tá sé mar aidhm ag na leasanna príobháideacha seo go léir brabús a ghiniúint, go díreach nó go hindíreach, ó tháirgí tobac.

5. Cé go ndíríonn Airteagal 5(3) ar an tsláinte phoiblí, shonraigh EDS ina dhiaidh sin, i dTreoirlínte 2008 uaidh maidir le hAirteagal 5(3)[4] a chur chun feidhme, go ‘giorraíonn trasnaíocht thionscal an tobac (...) thar roinnt réimsí beartais rialaithe tobac’. Mar thoradh air sin, moltar sna Treoirlínte gur cheart ‘gach brainse rialtais’ a chur ar an eolas faoi iarrachtaí an tionscail cur isteach ar bheartais, agus gur cheart idirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac a theorannú don mhéid atá fíor-riachtanach le haghaidh rialáil éifeachtach. Cuirtear i dtábhacht sna Treoirlínte freisin, nuair a tharlaíonn idirghníomhaíochtaí den sórt sin, go bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfar iad ar bhealach trédhearcach. Is éard atá i gceist leis sin, mar shampla, éisteachtaí poiblí, fógra poiblí faoi idirghníomhaíochtaí, chomh maith le haon mhiontuairiscí cruinnithe a chur ar fáil don phobal.

6. Mar sin féin, tá imní ann go raibh deacrachtaí ag go leor sínitheoirí FCTC, lena n-áirítear an tAontas ^[5], a bpróisis chinnteoireachta a chosaint ar chur isteach ó thionscal an tobac. Dá réir sin, measadh go raibh comhlíonadh na n-oibleagáidí faoi Airteagal 5(3) neamhiomlán. [6] In 2022, d’iarr Parlaimint na hEorpa go gcuirfí FCTC chun feidhme go pras agus go hiomlán.[7]

7. Rinne an tOmbudsman Eorpach measúnú roimhe seo (in 2016) ar chur chun feidhme FCTC ag an gCoimisiún Eorpach.[8] Ag an am, mhol an tOmbudsman Ard-Stiúrthóireacht an Choimisiúin um Shláinte agus Sábháilteacht Bia (AS SANTE) as a beartas trédhearcachta réamhghníomhach. Éilíonn an beartas seo go bhfoilsítear sonraí go huathoibríoch maidir le gach cruinniú leis an tionscal tobac ag gach leibhéal. Mar sin féin, chuir an tOmbudsman in iúl gur oth léi nár chuir an Coimisiún an ceanglas trédhearcachta sin i bhfeidhm ar bhonn níos leithne. I ranna eile, níor liostaíodh ach cruinnithe a bhí ag oifigigh ardchéime (coimisinéirí, comhaltaí a gcaibinéid, agus ardstiúrthóirí), agus ní nochtfaí aon mhiontuairiscí gaolmhara ach amháin arna iarraidh sin. Mar thoradh air sin, dhún an tOmbudsman an fiosrúchán le cinneadh drochriaracháin, toisc gur mheas sí gur theip ar an gCoimisiún na rialacha trédhearcachta níos déine a cheanglaítear faoin dlí idirnáisiúnta a chur i bhfeidhm ar fud a sheirbhísí go léir.

8. In 2021, i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar reachtaíocht tobac an Aontais, scríobh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún maidir leis an ábhar sin, ag iarraidh ar an gCoimisiún an fhaisnéis uile maidir le hidirghníomhaíochtaí idir an Coimisiún agus tionscal an tobac a chur ar fáil go réamhghníomhach don phobal. [9] Níos déanaí in 2021, chuir an tOmbudsman fáilte roimh an gcinneadh ó Ard-Stiúrthóireacht an Chánachais agus an Chustaim sa Choimisiún (AS TAXUD) cloí le AS SANTE maidir le beartas trédhearcachta réamhghníomhach a chur chun feidhme maidir le hidirghníomhaíochtaí a foirne le hionadaithe leasa tobac, ar gach leibhéal. Léiríodh le cinneadh AS TAXUD nár cheart an beartas trédhearcachta feabhsaithe i ndáil le rialú tobac a theorannú don roinn a dhéileálann go príomha le beartais sláinte poiblí.[10]

9. Ina fhreagra, mhínigh an Coimisiún gur threisigh sé a chreat ginearálta eitice agus trédhearcachta agus mheabhraigh sé oibleagáidí FCTC dá ardoifigigh. D’áitigh an Coimisiún gur leor an creat ginearálta neartaithe sin chun comhlíonadh iomlán Airteagal 5(3) a ráthú. Mar thoradh air sin, níor beartaíodh treoirlínte sonracha a fhorbairt maidir le hidirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac.

10. I bhfianaise an mhéid sin, chinn an tOmbudsman an fiosrúchán féintionscnaimh seo a oscailt.

An fiosrúchán

11. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán féintionscnaimh chun measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a gcinntíonn an Coimisiún go bhfuil a idirghníomhaíochtaí le hionadaithe leasa tobac trédhearcach.

12. Le linn an fhiosrúcháin, rinne an tOmbudsman iniúchadh ar dhoiciméid a bhí i seilbh an Choimisiúin maidir le hidirghníomhaíochtaí le hionadaithe tobac idir 2020 agus 2021. Áiríodh leis sin iarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhaineann le hidirghníomhaíochtaí den sórt sin agus treoraíocht maidir le hidirghníomhaíochtaí thionscal an tobac a chomhroinntear laistigh den Choimisiún ar fud a ranna.

13. Bhuail foireann fiosrúcháin an Ombudsman le hionadaithe ón gCoimisiún freisin chun saincheisteanna a d'eascair as iniúchadh doiciméad a phlé.[11] Ina theannta sin, lorg an tOmbudsman tuilleadh doiciméad agus soiléirithe ón gCoimisiún a d'eascair as an gcruinniú agus as na doiciméid a ndearnadh cigireacht orthu, a chuir an Coimisiún ar fáil i roinnt malartuithe ina dhiaidh sin.

14. Bunaithe ar na malartuithe sin, d’eisigh an tOmbudsman litir chuig an gCoimisiún inar leagadh amach a réamhthorthaí, lena n-áirítear drochriarachán, an 14 Aibreán 2023.[12] An 7 Nollaig 2023, thug an Coimisiún freagra ar deireadh don Ombudsman, lenar tabhaíodh moill shuntasach, in ainneoin meabhrúcháin éagsúla.[13]

15. Cuirtear i láthair sna ranna seo a leanas argóintí an Choimisiúin agus measúnú an Ombudsman agus béim ar leith á leagan ar thrédhearcacht na n-idirghníomhaíochtaí le hionadaithe leasa tobac agus ar mheasúnú ar riachtanas agus iad ag idirghníomhú le tionscal an tobac.

16. Le linn an fhiosrúcháin, fuair an tOmbudsman ionchur freisin ó roinnt eagraíochtaí ‘geallsealbhóirí’, lena n-áirítear beirt ionadaithe ó thionscal an tobac, eadhon Tobacco Europe agus British American Tobacco [14], chomh maith leis an ngrúpa leasa phoiblí ‘Smokefree Partnership’.[15]

Trédhearcacht na n-idirghníomhaíochtaí le hionadaithe leasa tobac

Argóintí arna gcur i láthair ag an gCoimisiún

17. D’athdhearbhaigh an Coimisiún a thiomantas do na prionsabail agus na hoibleagáidí a eascraíonn as FCTC, agus dúirt sé gur chomhlíon sé go hiomlán iad. Léirítear an gealltanas sin, a dúirt sé, i bPlean Sáraithe Ailse na hEorpa, inar leag an Coimisiún síos an cuspóir glúin saor ó thobac a chruthú faoi 2040.[16]

18. Tá dhá phríomhchuid i gcur chuige an Choimisiúin maidir lena bheartais a chosaint ar chur isteach ó thionscal an tobac:

• Ar an gcéad dul síos, cuireann an Coimisiún a chóras ginearálta maidir le trédhearcacht agus brústocaireacht i bhfeidhm maidir le hidirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac. Forbraíodh an córas sin in 2014, agus tá feidhm aige ar fud ranna agus réimsí beartais an Choimisiúin. Ceanglaítear leis sonraí áirithe a fhoilsiú ar shuíomhanna gréasáin an Choimisiúin maidir leis na cruinnithe uile a bhíonn ag coimisinéirí, ag comhaltaí a gcaibinéid (oifigí príobháideacha) agus ag ardstiúrthóirí le hionadaithe sainleasa. Ar bhonn cás ar chás agus arna iarraidh sin, féadfaidh an Coimisiún na miontuairiscí ó na cruinnithe sin (chomh maith le doiciméid ábhartha eile) a nochtadh don phobal i gcomhréir le reachtaíocht an Aontais maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid atá i seilbh institiúidí an Aontais.[17] Thairis sin, ceanglaíonn an Coimisiún ar na hionadaithe sin gan bualadh ach le hionadaithe sainleasa atá cláraithe sa Chlár Trédhearcachta.[18]
• Ar an dara dul síos, cuireann dhá Ard-Stiúrthóireacht (ASanna) de chuid an Choimisiúin, eadhon AS SANTE, atá freagrach go príomha as beartais sláinte poiblí a leagan síos agus a chur chun feidhme i ndáil le rialú tobac, agus AS TAXUD, socruithe breise i bhfeidhm agus iad ag idirghníomhú le hionadaithe thionscal an tobac. Maidir le trédhearcacht, foilsíonn na hArd-Stiúrthóireachtaí sin go réamhghníomhach ar shuíomh gréasáin tiomnaithe liosta agus miontuairiscí na gcruinnithe sin arna dtionól ag baill foirne ar gach leibhéal, lena n-áirítear faoi bhun leibhéal na n-ardstiúrthóirí.

19. Measann an Coimisiún go gcosnaíonn an cur chuige dúbailte sin maidir le trédhearcacht a phróiseas cinnteoireachta go leordhóthanach ar chur isteach ó thionscal an tobac. Measann sé freisin go bhfuil an córas sin comhréireach le spriocanna FCTC a bhaint amach. Dúirt an Coimisiún nach nglacann ach AS SANTE agus AS TAXUD cur chuige réamhghníomhach i leith na trédhearcachta, ós rud é nach mbíonn cruinnithe ócáideacha ag ranna eile ach le hionadaithe leasa tobac, agus dá bhrí sin go dtugtar cosaint leordhóthanach dóibh tríd an gcóras trédhearcachta ginearálta. Nuair a bhíonn amhras orthu, is féidir leo dul i gcomhairle le AS SANTE, a chuireann comhairle ar fáil dóibh arna iarraidh sin dóibh.

20. Maidir leis an gceist ghaolmhar i dtaobh an dtógtar miontuairiscí go córasach le linn cruinnithe le hionadaithe sainleasa, dúirt an Coimisiún, cé nach bhfuil miontuairiscí éigeantach do gach cruinniú, go moltar taifead i scríbhinn ar chruinnithe i gcás ina mbaineann siad le faisnéis thábhachtach. Ní mór na taifid sin a chlárú i gcóras bainistíochta doiciméad an Choimisiúin. Maidir le hábhar na miontuairiscí, dúirt an Coimisiún nach bhfuil aon chleachtas caighdeánach ann maidir le conas miontuairiscí a ghlacadh, ach gur gnách gur moladh don fhoireann a gciall choiteann a úsáid bunaithe ar an gcuspóir gur cheart na miontuairiscí a bheith fíorasach agus úsáideach araon, agus breithnithe cosanta sonraí á n-urramú ag an am céanna.

21. Ina fhreagra ar réamhthorthaí an Ombudsman, dúirt an Coimisiún go dtabharfaidh sé treoir anois dá ardstiúrthóirí, dá chinn seirbhíse, agus dá chinn caibinéid, measúnú a dhéanamh ar nochtadh a seirbhísí do bhrústocaireacht ag ionadaithe tobac i gcomhthéacs beartas sláinte agus beartas a bhaineann le rialú tobac. I gcás nochtadh dóchúil, ba cheart d’fhoireann shinsearach sin an Choimisiúin a áirithiú go ndéanfaidh a mbaill foirne féin miontuairiscí cruinnithe le hionadaithe tobac a chur ar fáil go poiblí ag áit ainmnithe ar a suíomh gréasáin.

Measúnú an Ombudsman

22. Tugann an tOmbudsman dá haire go n-admhaíonn an Coimisiún an tábhacht a bhaineann le trédhearcacht a áirithiú ina idirghníomhaíocht le tionscal an tobac. Tá sé sin ríthábhachtach, toisc gur gné bhunriachtanach í an trédhearcacht i gcur chun feidhme Airteagal 5(3) de FCTC EDS. I réamhrialú le déanaí,[19] mheabhraigh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh don Aontas gur glacadh na treoirlínte maidir le léirmhíniú ar Airteagal 5(3) ‘de chomhthoil, lena n-áirítear ag an Aontas Eorpach agus a Bhallstáit’, agus ‘go deimhin, molann siad gur cheart idirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac a bheith teoranta agus trédhearcach’. Mar sin féin, cé gur cheart béim a leagan ar an sprioc chomhroinnte sin maidir le trédhearcacht mhéadaithe, tá sé chomh tábhachtach céanna a mheas an gcuirtear chun feidhme go nithiúil í agus conas a chuirtear chun feidhme í.

23. Sainmhíníonn FCTC rialú tobac mar thagairt do raon beart cuimsitheach chun daoine a chosaint ar éifeachtaí tomhaltais tobac agus deataigh tobac athláimhe. Is iad na bearta (i) daoine a chosaint ar nochtadh do thoit tobac, (ii) fógraíocht, cur chun cinn agus urraíocht tobac a thoirmeasc, (iii) díolacháin tobac le mionaoisigh a thoirmeasc, (iv) rabhaidh sláinte a éileamh maidir le pacáistiú tobac, (v) scor tobac a chur chun cinn, agus (vi) cánachas tobac a mhéadú, mar shampla.[20] Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach trédhearcacht réamhghníomhach chomhsheasmhach a áirithiú i ngach cuid den Choimisiún a bhféadfadh aon cheann de na réimsí sin a bheith san áireamh ina ghníomhaíochtaí.

24. Léiríodh i bhfiosrúchán an Ombudsman go raibh cruinnithe ag roinnt ardstiúrthóireachtaí de chuid an Choimisiúin (thar AS SANTE agus AS TAXUD) le hionadaithe leasa tobac, lena n-áirítear Talmhaíocht agus Forbairt Tuaithe (AS AGRI), Gníomhú ar son na hAeráide (AS CLIMA), an Comhshaol (AS ENV), Cobhsaíocht Airgeadais, Seirbhísí Airgeadais agus Aontas na Margaí Caipitil (AS FISMA), an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus FBManna (AS GROW), Soghluaisteacht agus Iompar (AS MOVE), Comharsanacht agus Méadú (AS NEAR), Trádáil (AS TRADE), chomh maith leis an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF). D’iarr cuid de na ranna sin comhairle ar AS SANTE freisin maidir leis an mbealach is fearr chun déileáil le hiarrataí ar chruinnithe ó thionscal an tobac, rud a léiríonn gur ábhar imní é comhlíonadh FCTC a roinntear ar ranna éagsúla den Choimisiún.

25. Léiríodh i bhfiosrúchán an Ombudsman freisin gur tionóladh na cruinnithe sin ní hamháin le baill foirne shinsearacha laistigh den Choimisiún (coimisinéirí, cinn chomh-aireachtaí agus ardstiúrthóirí), ach le baill foirne ar leibhéil níos ísle freisin.[21] Léiríonn sé sin an bhearna i gcreat trédhearcachta reatha an Choimisiúin, i gcás nach bhfuil aon cheanglas ann idirghníomhaíochtaí den sórt sin agus/nó miontuairiscí na n-idirghníomhaíochtaí sin a chur ar fáil go réamhghníomhach don phobal mura bhfuil AS SANTE nó AS TAXUD rannpháirteach iontu. Cé gur féidir fós iarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhaineann leis na cruinnithe sin a chur isteach, déantar níos deacra é sin mura bhfuil an cruinniú ar eolas.[22]

26. Ar deireadh, léirigh fiosrúchán an Ombudsman nach cosúil go bhfuil miontuairiscí ann do roinnt cruinnithe a bhí ag foireann an Choimisiúin le hionadaithe leasa tobac. Liostaítear na cruinnithe sin san iarscríbhinn a ghabhann leis an gcinneadh seo. Léirigh an t-iniúchadh freisin nach dtugann cuid de na miontuairiscí atá ann cheana cuntas bríoch ar ábhar an chruinnithe. Ina ionad sin, níor áiríodh i roinnt nóiméad ach achoimre ghearr ar ábhar ginearálta an phlé agus ar na ráitis a rinne foireann an Choimisiúin. Dar leis an Ombudsman, níor thaifead siad na príomhphointí plé agus toradh/torthaí na gcruinnithe atá i gceist.

27. Chun cosc a chur ar thionscal an tobac féachaint le brústocaireacht a dhéanamh ar réimsí éagsúla den Choimisiún nuair nach mbíonn roinn de chuid an Choimisiúin chomh hoiriúnach céanna dá héilimh, tá sé ríthábhachtach go gcuirfear ceanglais trédhearcachta réamhghníomhacha i bhfeidhm ar fud na ranna uile agus i ndáil le gach leibhéal foirne. Tá sé sin i gcomhréir leis an moladh ó Rúnaíocht FCTC EDS ‘gur fearr nuair a chuirtear bearta cosanta [Airteagal 5(3)] i bhfeidhm ar fud an rialtais (...) [chun] cosc a chur ar an tionscal ranna neamhshláinte a úsáid chun ionadaíocht a dhéanamh ar a leasanna chun rialú tobac a chur i dtábhacht nó a lagú’.[23] Ní bheidh an Coimisiún in ann a ráthú go hiomlán go gcosnófar a chinnteoireacht ach amháin trí chur chuige cuimsitheach den sórt sin.

28. Is réamhchoinníoll don trédhearcacht é taifid fhóinteacha a choinneáil. Má tá institiúidí an Aontais le bheith cuntasach as a gcuid gníomhaíochtaí, ní mór dóibh taifid a choinneáil ar na gníomhaíochtaí sin ar dtús. Is trí sin amháin is féidir le daoine aonair nó eagraíochtaí a d’fhéadfadh féachaint leis na hinstitiúidí a thabhairt chun cuntais an fhaisnéis sin a athbhreithniú níos déanaí. I gcás ina mbaineann cruinnithe le hidirghníomhaíocht le hionadaithe thionscal an tobac, tá oibleagáidí trédhearcachta níos tábhachtaí fós, mar a léirítear go soiléir i dTreoirlínte FCTC [24]. Dá bhrí sin, tá an tOmbudsman den tuairim gur cheart miontuairiscí a chur ar fáil do gach cruinniú le hionadaithe leasa tobac.

29.  I bhfianaise a bhfuil thuas, measann an tOmbudsman nach bhfuil a chuid oibleagáidí maidir le trédhearcacht brústocaireachta tobac á gcomhlíonadh go hiomlán ag an gCoimisiún. Dá bhrí sin, seasann an tOmbudsman lena cinneadh gur drochriarachán é mainneachtain an Choimisiúin cur chuige cuimsitheach a áirithiú ar fud a ranna uile maidir le trédhearcacht cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac.

30. Fáiltíonn an tOmbudsman, mar chomhartha go bhféadfadh rudaí feabhas a chur amach anseo, roimh thiomantas an Choimisiúin mar fhreagra ar a réamhthorthaí chun measúnú breise a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil a sheirbhísí nochta do bhrústocaireacht ag ionadaithe tobac. Scríobhfaidh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún, ag tús 2024, leis na pointí a áitíonn sí air a chur in iúl dá ardstiúrthóirí, dá chinn seirbhíse agus dá chinn caibinéid agus an measúnú sin á dhéanamh acu. Iarrfaidh an tOmbudsman ar an gCoimisiún freisin tuairisc a thabhairt faoin 30 Meitheamh 2024 ar thoradh an mheasúnaithe agus ar an dul chun cinn atá déanta ar an mbonn sin.

Measúnú ar ‘riachtanas’ agus idirghníomhú á dhéanamh le hionadaithe leasa tobac

31. D’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún míniú a thabhairt ar an gcaoi ar chomhlíon sé gné eile de na Treoirlínte maidir le cur chun feidhme Airteagal 5(3), eadhon ‘nár cheart do pháirtithe idirghníomhú le tionscal an tobac ach amháin nuair a bheidh fíorghá leis agus a mhéid a bheidh fíorghá leis chun a chur ar a gcumas tionscal an tobac agus táirgí tobac a rialáil go héifeachtach’. Tháinig an cheist seo chun cinn mar chuid de na malartuithe a bhí ag foireann fiosrúcháin an Ombudsman le hionadaithe an Choimisiúin, áit ar chosúil go ndearna baill foirne seiceálacha riachtanais uaireanta roimh chruinnithe le hionadaithe tobac. Mar sin féin, ní raibh sé soiléir an raibh sé seo ina chleachtas córasach nó nach raibh.

Argóintí arna gcur i láthair ag an gCoimisiún

32. Mar fhreagra ar an Ombudsman, dúirt an Coimisiún nach bhfuil aon nós imeachta ná riail shonrach aige maidir le measúnú a dhéanamh an bhfuil gá le cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac.

33. Tharraing an Coimisiún aird ar na rialacha cothrománacha atá ann cheana maidir le heitic agus iompar a bhfuil feidhm acu maidir le foireann an Aontais agus lena gcumhdaítear caidreamh le páirtithe leasmhara agus lena leagtar síos oibleagáidí ceangailteacha. Cinntíonn siad go gcuirtear prionsabail an neamhspleáchais, na neamhchlaontachta, na hoibiachtúlachta agus na dílseachta i bhfeidhm i riarachán an Aontais. Luaigh an Coimisiún freisin gur thacaigh sé le ‘Moltaí praiticiúla d’oifigigh phoiblí’ an Ombudsman maidir le hidirghníomhaíocht le hionadaithe sainleasa’[25] agus d’iarr sé ar a fhoireann iad a chur i bhfeidhm go dícheallach. Ina theannta sin, cuirtear oiliúint ábhartha maidir le heitic agus iompar foirne ar fáil don fhoireann nuair a earcaítear iad agus ar bhonn leanúnach. Bunaithe air sin, dúirt an Coimisiún go bhfuil a fhoireann in ann breithiúnais eolasacha a dhéanamh, lena n-áirítear maidir le measúnú a dhéanamh an bhfuil gá le cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac, chun aon riosca coinbhleachtaí leasa a sheachaint chomh maith le haon riosca go gcuirfí íomhá agus clú an Choimisiúin i mbaol. Nuair a bhíonn amhras orthu, ba cheart don fhoireann dul i gcomhairle lena seirbhísí bainistíochta líne agus eitice.

34. Ar deireadh, dúirt an Coimisiún gur laghdaigh AS SANTE, óna thaobh féin de, a idirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac go dtí na hidirghníomhaíochtaí sin a bhfuil fíorghá leo chun críoch rialála agus mhol sé do ranna eile de chuid an Choimisiúin an cur chuige céanna a ghlacadh.

Measúnú an Ombudsman

35. Luaitear i dTreoir EDS maidir le hAirteagal 5(3) de FCTC, i moladh 2.1, nár cheart idirghníomhaíochtaí a dhéanamh le tionscal an tobac ach amháin ‘agus a mhéid is fíorghá’ chun rialáil éifeachtach thionscal an tobac agus táirgí tobac a chumasú. Ó 2011 i leith, chuir AS SANTE de cheangal ar a fhoireann measúnú foirmiúil a dhéanamh maidir leis an ngá atá le cruinnithe le hionadaithe ó thionscal an tobac.[26] Shainaithin an tOmbudsman cás freisin inar mheas AS AGRI go raibh gá le cinneadh a dhéanamh i dtaobh ar cheart do Choimisinéir bualadh le hionadaithe ó thionscal an tobac. Sa chás sin, bhí AS AGRI ag brath ar oibleagáidí FCTC, lena n-áirítear moladh 2.1, chun diúltú don iarraidh ar chruinniú.[27]

36. D’athdhearbhaigh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh le déanaí an gá atá le hidirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac a theorannú i gcomhthéacs leibhéal astaíochtaí toitíní a shocrú. [28] Shonraigh an Chúirt nach dtoirmeasctar le hAirteagal 5(3) gach idirghníomhaíocht le tionscal an tobac, ach go bhfuil sé beartaithe leis ‘cosc a chur ar bheartais rialaithe tobac na bpáirtithe sa choinbhinsiún a bheith faoi thionchar leas an tionscail sin’, agus d’athdhearbhaigh sí go moltar leis na Treoirlínte ‘go deimhin gur cheart idirghníomhaíochtaí le tionscal an tobac a bheith teoranta agus trédhearcach’. Thug an Chúirt dá haire, cé nach bhfuil feidhm cheangailteach ag na Treoirlínte iad féin, go bhfuil siad beartaithe chun cabhrú leis na páirtithe conarthacha forálacha ceangailteacha FCTC a chur chun feidhme. Thug an Chúirt dá haire freisin gur glacadh na treoirlínte sin de chomhthoil, lena n-áirítear le tacaíocht ón Aontas.[29]

37. Measann an tOmbudsman nach féidir leis an gCoimisiún a áirithiú go bhfuil cinneadh eolasach á dhéanamh aige agus go bhfuil sé i gcomhréir le spiorad FCTC ach amháin trí mheasúnú cás ar chás a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil fíorghá le cruinniú féideartha chun críocha rialála. Dá bhrí sin, measann an tOmbudsman gur cheart don Choimisiún a áirithiú go gcuirfidh sé cur chuige córasach i bhfeidhm maidir le measúnú roimh ré ar an ngá atá le cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac. Go hidéalach, ba cheart a shainiú le cur chuige sistéamach den sórt sin na módúlachtaí atá le comhlíonadh, nó an doiciméadacht atá le soláthar, chun a mheas ar cheart cruinniú le hionadaithe tobac a reáchtáil. Déanfaidh an tOmbudsman moladh chun aghaidh a thabhairt air sin.

38. Ar deireadh, tugann an tOmbudsman dá haire nach é teorainn a chur leis an idirghníomhaíocht le tionscal an tobac an t-aon cheanglas d’Airteagal 5(3) de FCTC. Ceanglaítear le FCTC freisin ar rialtais agus ar chomhlachtaí poiblí a áirithiú go ndéanfar aon idirghníomhaíocht le tionscal an tobac ar bhealach lena seachnófar aon bhraistint ar chomhpháirtíocht nó ar chomhar. Go praiticiúil, ciallaíonn sé sin gur cheart do státseirbhísigh an Aontais staonadh ó pháirt a ghlacadh in imeachtaí nó ar ardáin lena mbaineann aidhmeanna beartais nó díospóireachtaí, i gcás inar urraitheoir nó comhalta é tionscal an tobac go hoscailte nó faoi cheilt.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gconclúid seo a leanas:

Is drochriarachán é mainneachtain an Choimisiúin cur chuige cuimsitheach a áirithiú ar fud a ranna uile maidir le trédhearcacht cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac. Áirítear leis sin mainneachtain an Choimisiúin measúnú córasach a áirithiú, ar fud na n-ardstiúrthóireachtaí uile, i dtaobh an bhfuil gá le cruinnithe a d’fhéadfadh a bheith ann le hionadaithe thionscal an tobac.

Cuirfear an Coimisiún Eorpach ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Moltaí le haghaidh feabhsúcháin

Fáiltíonn an tOmbudsman roimh thiomantas an Choimisiúin measúnú breise a dhéanamh ar an gcaoi a nochtar a sheirbhísí do bhrústocaireacht a dhéanann ionadaithe tobac. Is é seo an chéad chéim thábhachtach. Scríobhfaidh an tOmbudsman chuig an gCoimisiún, ag tús 2024, leis na pointí a áitíonn sí air a chur in iúl dá ardstiúrthóirí, dá chinn seirbhíse agus dá chinn caibinéid agus an measúnú sin á dhéanamh acu. Iarrfaidh an tOmbudsman ar an gCoimisiún ansin tuairisc a thabhairt faoin 30 Meitheamh 2024 ar thoradh an mheasúnaithe agus ar an dul chun cinn atá déanta ar an mbonn sin.

Ba cheart don Choimisiún nós imeachta foirmiúil a chur i bhfeidhm chun measúnú a dhéanamh ar an ngá atá le cruinnithe le hionadaithe thionscal an tobac, sula dtionólfar na cruinnithe sin, agus a áirithiú go gcuirfear é sin i bhfeidhm go comhsheasmhach ar fud a sheirbhísí uile.

 

Emily O'Reilly An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 19/12/2023

 

Iarscríbhinn - Mionsonraí na gcruinnithe a bhfuil miontuairiscí ar iarraidh ina leith

Seirbhís	Cruinniú	Dáta	Freagra ón gCoimisiún inar dearbhaíodh an cruinniú	Nótaí
ENV	Ceardlanna le páirtithe leasmhara arna reáchtáil ag conraitheoir chun Treoir SUP a chur chun feidhme (rannpháirtithe suntasacha: ESTA/Poeschl Tobacco; Tobacco Europe/BAT/PMI)	25/02/2020	Freagra 2 (08/2022)
ERCEA	Cruinniú neamhsceidealta idir iar-Uachtarán ERC agus POF Philip Morris le linn an Fhóraim Eacnamaíoch Dhomhanda	01/2020	Freagra 2 (08/2022)	Tá sé doiléir má thagraíonn cruinniú neamhsceidealta don phlé painéil nó do phlé eile (níl tuilleadh faisnéise sa fhreagra ón gCoimisiún)
FISMA	Tobacco Europe AISBL le comhalta Comh-Aireachta an iar-Choimisinéara atá freagrach as an gcaidreamh trádála a bheidh ann amach anseo idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe	22/07/2020	Freagra 1 (02/2022)
GROW, TRÁDÁIL agus TAXUD	Cruinniú le ECMA	12/02/2021	Freagra 2 (08/2022)
Caidreamh Idirinstitiúideach agus Fadbhreathnaitheacht	Cruinniú PMI le comhalta Comh-Aireachta Leas-Uachtarán an Choimisiúin um Chaidreamh Idirinstitiúideach maidir le Tosaíochtaí oibre an Choimisiúin Eorpaigh nua	23/01/2020	Freagra 1 (02/2022)	Cé nár chuir an Coimisiún na miontuairiscí isteach mar fhreagairt ar an iarraidh ar chigireacht, tá an tOmbudsman ar an eolas fúthu trí iarraidh ar rochtain phoiblí (GESTDEM 2020/2580)
MOVE	ETRC le hiar-Ardstiúrthóir AS MOVE ar theacht isteach fíorúil saor ó dhleacht	06/11/2020	Freagra 1 (02/2022)
NEAR	Cruinniú PMI le comhalta Comh-Aireachta an Choimisinéara um an gComharsanacht agus um Méadú tráth an Bhricfeasta le páirtithe leasmhara institiúideacha agus eacnamaíocha arna n-eagrú ag Comin & comhpháirtithe	11/09/2020	Freagra 1 (02/2022)
OLAF	Cruinniú le ETRC maidir le cur chun feidhme Phrótacal FCTC	14/04/2021	Freagra 2 (08/2022)
	Cruinniú le A1 Fakher maidir le trádáil aindleathach i dtobac píopa uisce	12/10/2021
TAXUD	ETCR le hArd-Stiúrthóir AS TAXUD tráth físchomhdhála leis an mBeilg maidir le rialacha máil agus CBL	27/11/2020	Freagra 1 (02/2022)
TAXUD	Cruinniú idir TAXUD agus comh-aireacht an Choimisinéara um an nGeilleagar le Príomhoifigeach Rialála JUUL Labs	29/04/2020	Freagra 01/2023	Gan nóiméad ach ríomhphost leantach ó JUUL (táirgeoir toitíní leictreonacha) ina bhfuil páipéar seasaimh maidir leis an Treoir um Tháirgí Tobac

 

 

[1] Féach tuilleadh eolais faoi na guaiseacha a bhaineann le húsáid tobac: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobac.

[2] https://health.ec.europa.eu/tobacco/overview_en

[3] Thug an tAontas an Coinbhinsiún i gcrích le Cinneadh 2004/513/CE ón gComhairle an 2 Meitheamh 2004, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=IO% 3AJOL_2004_213_R_NS005.

[4] Treoirlínte maidir le cur chun feidhme Airteagal 5.3 de Chreat-Choinbhinsiún EDS maidir le Rialú Tobac (2008), ar fáil ag: https://fctc.who.int/publications/m/item/Guidelines-for- implementation-of-article-5.3.

[5] Hawkins and Holden (2018), European Union implementation of article 5.3 of the Framework Convention on Tobacco Control [Cur chun feidhme Airteagal 5.3 den Chreat-Choinbhinsiún maidir le Rialú Tobac ag an Aontas Eorpach], Globalization and Health [Domhandú agus Sláinte], 14:79

[6] Glahn et al (2018), “Éachtaí rialaithe tobac agus réimsí tosaíochta i Réigiún EDS na hEorpa: athbhreithniú”, Cosc agus Scor Tobac, 15.

[7] Féach pointe 13 den ‘Tuarascáil maidir leis an Eoraip a neartú sa chomhrac i gcoinne na hailse – i dtreo straitéis chuimsitheach chomhordaithe’, atá ar fáil anseo: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0001_EN.html.

[8] 852/2014/LP, ar fáil ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/73774.

[9] SI/1/2021/KR, ar fáil ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/144267.

[10] Féach óráid an Ombudsman maidir le ‘Tábhacht Airteagal 5.3 FCTC i gcomhthéacs AE’, ar fáil anseo: https://www.ombudsman.europa.eu/en/speech/en/139671.

[11] Tuarascáil ar chruinniú fhoireann fiosrúcháin an Ombudsman Eorpaigh le hionadaithe an Choimisiúin Eorpaigh, ar fáil ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/162733

[12] Réamhthorthaí in OI/6/2021/KR, ar fáil ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/preliminary-finding/en/168640

[13] D’iarr an Coimisiún dhá shíneadh míosa agus thug sé freagra ar deireadh an 7 Nollaig 2023, dhá mhí tar éis an sprioc-ama ar cuireadh síneadh leis. Féach freagra an Choimisiúin ar réamhthorthaí an Ombudsman anseo: https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/179325.

[14] Aighneacht na bpáirtithe leasmhara ó Tobacco-Europe - https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/179328. Aighneacht na bpáirtithe leasmhara ó Oifig an Aontais Eorpaigh um Tobac de chuid British American: https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/179326.

Aighneacht na bpáirtithe leasmhara ó Chomhpháirtíocht Smokefree: https://www.ombudsman.europa.eu/doc/correspondence/179327.

[15] Litir ó Tobacco Europe chuig an Ombudsman Eorpach i gcomhthéacs an fhiosrúcháin maidir le trédhearcacht idirghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le hionadaithe thionscal an tobac, ar fáil ag: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/171505

[16] Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Plean Sáraithe Ailse na hEorpa (COM(2021)44 final), pointe 3.2, mír 4, fonóta 26, leathanach 9., le fáil ag: https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-02/eu_cancer-plan_en_0.pdf

[17] Rialachán (CE) Uimh. 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid ó Pharlaimint na hEorpa, ón gComhairle agus ón gCoimisiún, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX%3A32001R1049

[18] Is bunachar sonraí é an clár trédhearcachta ina liostaítear eagraíochtaí a dhéanann iarracht tionchar a imirt ar phróiseas reachtóireachta agus cur chun feidhme beartais institiúidí an Aontais. Bunaíodh é le Comhaontú Idirinstitiúideach an 20 Bealtaine 2021, atá ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2021.207.01.0001.01.ENG.

[19] Cás C-160/20, ar fáil ag: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=184A5AC2A84062071234501852AE1054?text=&docid=254381&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=290831.

[20] Féach: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobac-and-the-who-framework-convention-on-tobacco-control#.

[21] B’amhlaidh an cás i gcruinniú de chuid Ard-Stiúrthóireacht na Trádála le hionadaithe leasa tobac an 5 Deireadh Fómhair 2020, agus i gcruinniú eile de chuid AS FISMA le cuideachta tobac an 17 Meitheamh 2021. Sa dá chás, bhí rannpháirtithe uile an Choimisiúin faoi bhun leibhéal an ard-stiúrthóra (saineolaithe sinsearacha, oifigigh bheartais, comhordaitheoirí beartais, ceannairí foirne, agus cinn aonad). Tá sé seo i gcomhréir leis na tuairiscí poist atá acu faoi láthair, mar a léirítear san eolaire Who's Who, a d'fhéadfadh a bheith ar neamhréir lena bpoist in 2020 agus 2021 tráth an chruinnithe. Go ginearálta, liostaigh an Coimisiún roinnt cruinnithe nár cuireadh ar fáil go poiblí ar an gClár Trédhearcachta. Ní féidir leis an Ombudsman teacht ar an gconclúid ach gur tionóladh na cruinnithe sin ar leibhéal níos ísle ná an tArd-Stiúrthóir, cé nach eol céannacht na rannpháirtithe. 

[22] Léiríodh san fhiosrúchán nach bhfuair an Coimisiún, in 2020 agus 2021, ach 19 n-iarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhain le cruinnithe le hionadaithe leasa tobac.

[23] Féach: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobac-and-the-who-framework-convention-on-tobacco-control#.

[24] Féach Moladh 2.2 ina moltar ‘taifid ar idirghníomhaíochtaí [tionscal tobac] a nochtadh don phobal’.

[25] Ar fáil anseo: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/79435.

[26] Leag Ard-Stiúrthóir AS SANTE an ceanglas sin amach i ‘Nóta don Fhoireann Bainistíochta’. Féach: https://www.asktheeu.org/en/request/7922/response/26900/attach/2/DG%20SANTE%20note%20to%20management%20team%20final.pdf?cookie_passthrough=1.

[27] Freagra ón gCoimisinéir um Thalmhaíocht an 15 Bealtaine 2020 ar chuideachta tobac thrasnáisiúnta.

[28] Cás C-160/20, ar fáil ag: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=184A5AC2A84062071234501852AE1054?text=&docid=254381&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=290831.

[29] Mar a luaitear in aithris 7 de Threoir 2014/40 maidir le comhfhogasú dhlíthe, rialacháin agus fhorálacha riaracháin na mBallstát a bhaineann le monarú, cur i láthair agus díol tobac agus táirgí gaolmhara, féach: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=IO% 3AJOL_2014_127_R_0001.