A Uachtaráin, a chara,

An 19 Nollaig 2023, dhún mé an fiosrúchán thuas, agus ba dhíol sásaimh dom do thiomantas treoir a thabhairt do bhainistíocht an Choimisiúin measúnú a dhéanamh ar an riosca a bhaineann le nochtadh do thionscal an tobac.[1] Táim ag scríobh anois chun béim a leagan ar na pointí a chreidim a bheith tábhachtach d’ardstiúrthóirí, do chinn seirbhíse, agus do chinn chaibinéid a choinneáil i gcuimhne agus an measúnú sin á dhéanamh acu.

De réir an Choimisiúin, is é tomhaltas tobac an riosca sláinte inseachanta is mó. Faigheann thart ar 50 % de dhaoine a chaitheann tobac bás roimh am.[2] Tá an tAontas agus a Bhallstáit araon ina bpáirtithe conarthacha i gCreat-Choinbhinsiún na hEagraíochta Domhanda Sláinte maidir le Rialú Tobac (FCTC).[3] I measc na n-oibleagáidí a leagtar amach in FCTC, ceanglaítear le hAirteagal 5(3) ar an Aontas a bheartais sláinte poiblí a chosaint ar ‘leasanna tráchtála agus leasanna dílsithe eile thionscal an tobac’. Dá bhrí sin, ní mór do pháirtithe conarthacha FCTC a n-idirghníomhaíochtaí le hionadaithe thionscal an tobac a theorannú dóibh siúd a bhfuil fíorghá leo chun an earnáil a rialáil.

Cé go ndíríonn Airteagal 5(3) ar an tsláinte phoiblí, shonraigh EDS ina dhiaidh sin, i dTreoirlínte 2008 uaidh maidir le hAirteagal 5(3)[4] a chur chun feidhme, go ‘giorraíonn trasnaíocht thionscal an tobac (...) thar roinnt réimsí beartais rialaithe tobac’. Cuirtear i dtábhacht sna Treoirlínte freisin, nuair a tharlaíonn idirghníomhaíochtaí, go bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfar iad ar bhealach trédhearcach. Is éard atá i gceist leis sin, mar shampla, éisteachtaí poiblí, fógra poiblí faoi idirghníomhaíochtaí, chomh maith le haon mhiontuairiscí cruinnithe a chur ar fáil don phobal.

Léiríodh san fhiosrúchán thuas go raibh cruinnithe ag go leor ranna de chuid an Choimisiúin le hionadaithe leasa tobac le linn na tréimhse faoi raon feidhme (2020/2021). Áirítear leis sin na ranna seo a leanas: Talmhaíocht agus Forbairt Tuaithe (AS AGRI), Gníomhú ar son na hAeráide (AS CLIMA), an Comhshaol (AS ENV), Cobhsaíocht Airgeadais, Seirbhísí Airgeadais agus Aontas na Margaí Caipitil (AS FISMA), an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus FBManna (AS GROW), Soghluaisteacht agus Iompar (AS MOVE), Comharsanacht agus Méadú (AS NEAR), Trádáil (AS TRADE), chomh maith leis an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF).

Léiríodh san fhiosrúchán freisin gur tionóladh na cruinnithe sin ní hamháin le baill foirne shinsearacha laistigh den Choimisiún (coimisinéirí, ceannairí caibinéad agus ardstiúrthóirí), ach le baill foirne ar leibhéil níos ísle freisin. Léiríonn sé sin bearna i gcreat trédhearcachta reatha an Choimisiúin i leith thionscal an tobac, i gcás nach bhfuil aon cheanglas ann idirghníomhaíochtaí den sórt sin agus/nó miontuairiscí na n-idirghníomhaíochtaí sin a chur ar fáil go réamhghníomhach don phobal mura bhfuil AS SANTE nó AS TAXUD bainteach leo. Cé gur féidir fós rochtain phoiblí a iarraidh ar dhoiciméid a bhaineann leis na cruinnithe sin, tá sé sin in aice le dodhéanta mura bhfuil an pobal ar an eolas gur tionóladh an cruinniú.

Chun cosc a chur ar thionscal an tobac féachaint le brústocaireacht a dhéanamh ar chodanna éagsúla den Choimisiún de réir mar a éiríonn roinn eile de chuid an Choimisiúin níos neamhfhreagraí dá héilimh, tá sé ríthábhachtach go gcuirfear ceanglais trédhearcachta réamhghníomhacha i bhfeidhm ar fud na ranna uile agus i ndáil le gach leibhéal foirne.

Ar deireadh, léirigh an fiosrúchán gur cosúil nach ann do mhiontuairiscí le haghaidh roinnt cruinnithe a bhí ag foireann an Choimisiúin le hionadaithe leasa tobac. I gcás roinnt cruinnithe eile, ní thugtar cuntas fóinteach sna miontuairiscí ar ábhar an chruinnithe, rud a fhágann nach ndéantar taifead ar na príomhphointí plé agus ar thoradh/thorthaí na gcruinnithe atá i gceist. Is réamhchoinníoll don trédhearcacht é taifid fhóinteacha a choinneáil. Má tá institiúidí an Aontais le bheith cuntasach as a gcuid gníomhaíochtaí, ní mór dóibh taifid a choinneáil ar na gníomhaíochtaí sin ar dtús.

Áirítear sa chinneadh deiridh in OI/6/2021/KR tuilleadh sonraí maidir leis na hábhair sin.

Ba mhaith liom cloisteáil faoi thoradh an mheasúnaithe a d’iarr tú, nuair a bheidh sé ar fáil.

Má theastaíonn aon soiléiriú ó do sheirbhísí, is féidir leo teagmháil a dhéanamh leis an Uasal Koen Roovers.

Le dea-mhéin,

Emily O'Reilly An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 29/01/2024

[1] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/179448.

[2] Féach: https://health.ec.europa.eu/tobacco/overview_en.

[3] Féach: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=IO% 3AJOL_2004_213_R_NS005.

[4] Féach: https://fctc.who.int/publications/m/item/treoirlínte le haghaidh chur chun feidhme Airteagal 5.3.