A Uachtaráin, a chara,

Fuair mé gearán i gcoinne an Choimisiúin Eorpaigh ón bhFaireachlann um Eoraip Chorparáideach. Baineann an gearán leis an gcaoi a n-áirithíonn an Coimisiún go ndéanann na hEagraíochtaí Eorpacha um Chaighdeánú (ESOnna) a bhfuil sé de chúram orthu ‘caighdeáin chomhchuibhithe’ maidir leis an intleacht shaorga (IS) a fhorbairt chun an Gníomh um an Intleacht Shaorga [1] a chur chun feidhme é sin ar bhealach trédhearcach, cuimsitheach agus cuntasach.

An 22 Bealtaine 2023, d’eisigh an Coimisiún iarraidh ar chaighdeánú maidir leis an intleacht shaorga chuig dhá ESO: an Coiste Eorpach um Chaighdeánú (CEN) agus Coiste Eorpach na gCaighdeán Leictriteicniúil (CENELEC).[2] D’iarr an Coimisiún ar CEN agus ar CENELEC a áirithiú go rannchuideoidh na caighdeáin chomhchuibhithe leis na rioscaí a eascraíonn as IS don tsláinte, don tsábháilteacht agus do chearta bunúsacha a íoslaghdú. Ciallaíonn sé sin go mbeidh ar CEN agus CENELEC aghaidh a thabhairt ní hamháin ar roghanna lánroghnacha teicniúla ach freisin ar roghanna lánroghnacha níos leithne maidir leis an gcaoi ar cheart córais intleachta saorga ardriosca a dhearadh agus a úsáid chun an leibhéal iomchuí sábháilteachta agus cosanta do chearta bunúsacha a áirithiú san Aontas.

Sa chomhthéacs sin, tá imní ar an ngearánach nár áirithigh an Coimisiún go fóill go bhfuil an próiseas chun caighdeáin chomhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga a fhorbairt ag CEN agus CENELEC cuimsitheach, trédhearcach agus cuntasach. Tá imní ar leith ar an ngearánach nár chuir an Coimisiún de cheangal ar CEN agus CENELEC faisnéis a fhoilsiú faoi chomhaltaí an Chomhchoiste Theicniúil 21 (dá ngairtear ‘JTC 21’[3]) a bunaíodh chun na caighdeáin agus na leasanna a ndéanann na comhaltaí sin ionadaíocht orthu a fhorbairt. Cuireann an gearánach in iúl freisin nach bhfuil miontuairiscí na gcruinnithe agus doiciméid eile na meithle poiblí. Thairis sin, áitíonn an gearánach gur theip ar an gCoimisiún ionadaíocht chothrom leasanna a áirithiú don phróiseas chun na caighdeáin a fhorbairt, i gcás ina ndeir an gearánach go bhfuil forlámhas ag cuideachtaí móra teicneolaíochta.

Tá cinneadh déanta agam fiosrúchán a oscailt maidir leis an ngearán seo.

Cé gur thug an Coimisiún freagra ar chuid de na hábhair imní sin,[4] is é mo thuairim nár thug sé aghaidh go hiomlán fós ar na saincheisteanna uile a ardaíodh. Tugaim faoi deara freisin go ndúirt an Coimisiún, ina fhreagra ar an ngearánach, nach bhfuil sé freagrach as an bpróiseas ná as a thorthaí, ar cosúil go bhfuil sé deacair iad a réiteach leis an gcásdlí a bhí ann le déanaí.

Dá bhrí sin, iarraim ar an gCoimisiún a thuairimí maidir leis an ngearán seo agus, go háirithe, na ceisteanna a liostaítear in Iarscríbhinn 1 a ghabhann leis an litir seo a chur in iúl i bhfreagra i scríbhinn, faoin 15 Eanáir 2026. Tabhair faoi deara le do thoil go bhfuil sé i gceist agam do fhreagra a roinnt leis an ngearánach agus é a fhoilsiú.

Chinn mé freisin gur gá iniúchadh a dhéanamh ar na doiciméid a liostaítear in Iarscríbhinn 2 a ghabhann leis an litir seo. Ní nochtfar faisnéis nó doiciméid a mheasann an Coimisiún a bheith rúnda don ghearánach nó d’aon duine eile gan comhaontú roimh ré ón gCoimisiún. [5] Iarrtar ar an gCoimisiún na doiciméid a iarradh a chur ar fáil faoin 27 Deireadh Fómhair 2025.

I gcás aon cheist, is féidir le foireann an Choimisiúin teagmháil a dhéanamh leis an Uasal Michał Krajewski, an t-oifigeach fiosrúcháin atá freagrach as an bhfiosrúchán seo.

Le dea-mhéin, 

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 26/09/2025

Iarscríbhinn 1: Ceisteanna faoi ról an Choimisiúin maidir le faireachán a dhéanamh ar fhorbairt caighdeán comhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga

Faisnéis chúlra

Is féidir leis an gCoimisiún iarraidh ar ESOnna caighdeáin chomhchuibhithe a fhorbairt chun éifeacht a thabhairt do na buncheanglais sábháilteachta a leagtar síos i reachtaíocht an Aontais le haghaidh táirgí a mhargaítear san Aontas. Sa chleachtas, is féidir gurb é cloí le caighdeáin chomhchuibhithe an t-aon bhealach amháin d’oibreoirí eacnamaíocha chun comhlíonadh reachtaíocht an Aontais maidir le sábháilteacht a dtáirgí a léiriú. Ar an gcúis sin, rialaigh an Chúirt Bhreithiúnais le déanaí, cé go bhforbraíonn ESOnna caighdeáin chomhchuibhithe, is é sin, eagraíochtaí príobháideacha, go bhfuil na caighdeáin sin ‘mar chuid de dhlí an Aontais’ mar sin féin.[6] Thairis sin, shoiléirigh an Chúirt ‘go bhfuil ról lárnach ag an gCoimisiún sa chóras Eorpach um chaighdeánú’.[7] Go háirithe, ní mór don Choimisiún obair ESOnna a chur faoi réir ‘faireachán mionsonraithe’[8] agus a fhíorú, sula bhfoilseofar tagairt don chaighdeán comhchuibhithe san Iris Oifigiúil, an gcomhlíonann an caighdeán sin ‘na ceanglais is aidhm dó a chumhdach agus a leagtar amach i reachtaíocht chomhfhreagrach an Aontais um chomhchuibhiú’.[9]

Beidh ról ríthábhachtach ag caighdeáin chomhchuibhithe i gcur chun feidhme an Ghnímh um an Intleacht Shaorga. Agus an gníomh seo á mholadh aige, leag an Coimisiún amach a mhian go mbeadh an tAontas ina cheannaire domhanda maidir le IS sábháilte, trí ‘chreat rialála láidir bunaithe ar chearta an duine agus ar luachanna bunúsacha’ a chur ar fáil. [10]

I bhfianaise phríomhról an Choimisiúin sa chóras Eorpach um chaighdeánú, mar a léiríodh thuas, iarrann an tOmbudsman ar an gCoimisiún aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna seo a leanas.

Ceisteanna ar an gCoimisiún

A. Ról an Choimisiúin maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar an bpróiseas chun caighdeáin chomhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga agus a torthaí a fhorbairt

Ina fhreagra ar an ngearánach, dúirt an Coimisiún go bhfuil baint i bhfad níos mó aige leis an bpróiseas caighdeánaithe a bhaineann leis an intleacht shaorga ná mar atá aige le próisis chaighdeánaithe eile. An tráth céanna, luaigh an Coimisiún ‘nach bhfuil sé freagrach as an ábhar a tháirgeann [ESOnna] ná as an mbealach a tháirgeann siad é’.

Ba mhaith leis an Ombudsman tuilleadh faisnéise a fháil maidir leis an mbaint shonrach atá ag an gCoimisiún leis an bpróiseas caighdeánaithe a bhainistiú agus faireachán a dhéanamh air, agus maidir leis an gcaoi a ndéanfaidh sé athbhreithniú ar a thorthaí.

Maidir leis an bpróiseas:

1. Conas is féidir an ráiteas ón gCoimisiún maidir leis an easpa freagrachta atá air as an bpróiseas agus a thorthaí a réiteach le rialú James Elliott Construction, inar chinn an Chúirt Bhreithiúnais nach mór don Choimisiún ‘faireachán mionsonraithe’ a dhéanamh ar obair na ESOnna agus ‘comhlíonadh dhréachtaí críochnaitheacha na gcaighdeán comhchuibhithe, sula bhfoilseofar iad i sraith ‘C’ d’Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh’ a dheimhniú?[11]

2. Conas a áirithíonn an Coimisiún go ginearálta go bhfuil a fhaireachán ‘mionsonraithe’ go leordhóthanach de réir bhrí an rialaithe thuasluaite? An áirithíonn an Coimisiún go gcuireann ESOnna Vademecum an Choimisiúin maidir le Caighdeánú Eorpach [12] i bhfeidhm? Mar shampla, ar ainmnigh an Coimisiún ‘breathnóirí agus comhairleoirí san obair chaighdeánaithe’, mar a luaitear in Vademecum [13]? Más ea, cad iad na ranna den Choimisiún a ndéanann siad ionadaíocht orthu agus cén ról atá acu?  

Maidir leis an tsubstaint:

3. Conas a dhéanfaidh an Coimisiún athbhreithniú ar shubstaint na gcaighdeán comhchuibhithe a bhaineann leis an intleacht shaorga? Go háirithe, cé na ranna den Choimisiún a mbeidh baint acu leis an athbhreithniú seo, cad iad na critéir a mbeidh feidhm acu, agus conas a bheidh feidhm acu? An bhfuil saineolas inmheánach ag an gCoimisiún chun an t-athbhreithniú sin a dhéanamh agus cén caighdeán athbhreithnithe a chuirfear i bhfeidhm?

4. Conas a thabharfaidh an Coimisiún aghaidh ar aon easnamh a shainaithníonn sé i gcaighdeáin chomhchuibhithe arna soláthar ag CEN agus CENELEC? Go háirithe, an smaoineoidh an Coimisiún ar a ‘shonraíochtaí coiteanna’ féin [14] a eisiúint chun teacht in ionad caighdeáin chomhchuibhithe easnamhacha?

5. An ndearna an Coimisiún aon athbhreithniú eatramhach ar réamhthorthaí obair CEN agus CENELEC?

B. Trédhearcacht an phróisis

Ina fhreagra ar an ngearánach, dúirt an Coimisiún go gcomhroinntear miontuairiscí an chruinnithe agus liosta rannpháirtithe JTC 21 i measc na rannpháirtithe. Mar sin féin, ‘ar chúiseanna cosanta sonraí pearsanta agus cóipchirt araon, ní féidir [miontuairiscí na gcruinnithe] a roinnt go leathan leis an bpobal i gcoitinne’.

Ardaíonn sé sin ceisteanna faoi thrédhearcacht an phróisis chaighdeánaithe, maidir leis na rannpháirtithe a bhfuil baint acu leis an bpróiseas, na leasanna a ndéanann siad ionadaíocht orthu, agus substaint an phlé leanúnaigh.

Dá bhrí sin, ba mhaith leis an Ombudsman tuilleadh faisnéise a fháil faoi na saincheisteanna seo a leanas:

6. Cad iad na rialacha rúndachta a chuireann CEN agus CENELEC i bhfeidhm agus caighdeáin chomhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga á bhforbairt?

7. Cad iad na cleachtais trédhearcachta a chuireann CEN agus CENELEC i bhfeidhm sa phróiseas chun caighdeáin chomhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga a fhorbairt? Roinn tagairtí don fhaisnéis a d’fhoilsigh CEN agus CENELEC maidir leis an bpróiseas atá i gceist leis an Ombudsman.

8. Cad iad tuairimí an Choimisiúin maidir le hargóint an ghearánaigh go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann i nochtadh faisnéise faoi bhallraíocht JTC 21, an leas nó na leasanna a ndéanann siad ionadaíocht orthu agus a gcuid oibre leanúnaí, i bhfianaise thionchar na gcaighdeán ar chearta bunúsacha agus stádas dlíthiúil na gcaighdeán?

C. Cuimsitheacht an phróisis chaighdeánaithe

Ina fhreagra ar an ngearánach, dúirt an Coimisiún gurb é cuimsitheacht an phróisis sin a thosaíocht, agus sin an fáth a n-áirithíonn sé cistiú d’eagraíochtaí Iarscríbhinn III [15], i measc nithe eile, chun a rannpháirtíocht a chumasú. Luaigh sé freisin tascfhórsa maidir le cuimsitheacht arna eagrú ag na ESOnna, atá ceaptha figiúirí a sholáthar maidir leis na gníomhaithe lena mbaineann. Cé gur aithin an Coimisiún go bhféadfaí tuilleadh feabhais a chur ar chúrsaí, thug sé faoi deara go bhfuil líon na saineolaithe a thagann ón tsochaí shibhialta thar a bheith ard sa phróiseas caighdeánaithe sin.

Ba mhaith leis an Ombudsman tuilleadh faisnéise a fháil faoin gcaoi a n-áirithíonn an Coimisiún cuimsitheacht an phróisis chaighdeánaithe maidir le IS:

9. Cé mhéad comhalta de JTC 21 a dhéanann ionadaíocht ar an tionscal, ar chomhairleoireachtaí príobháideacha, ar eintitis phríobháideacha eile, ar údaráis phoiblí, ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus ar institiúidí acadúla? Iarrtar ort aon sonraí staitistiúla ina leith sin a roinnt leis an Ombudsman.

10. Soláthair an liosta d’eagraíochtaí Iarscríbhinn III atá rannpháirteach sa phróiseas caighdeánaithe a bhaineann leis an intleacht shaorga.

11. Conas a chuidigh Vademecum maidir le Caighdeánú Eorpach le heagraíochtaí Iarscríbhinn III bacainní ar a rannpháirtíocht éifeachtach sa phróiseas caighdeánaithe a shárú?

12. Roinn tuilleadh eolais le do thoil faoi chomhdhéanamh agus obair an tascfhórsa maidir le cuimsitheacht.

13. An bhféadfadh an Coimisiún seasamh a ghlacadh maidir le moladh an ghearánaigh rialacha a thabhairt isteach do ESOnna bunaithe ar na rialacha do ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin maidir le comhdhéanamh grúpaí, coinbhleachtaí leasa, agus trédhearcacht [16]?

Iarscríbhinn 2: Doiciméid atá le hiniúchadh

Soláthair na doiciméid seo a leanas lena n-iniúchadh:

• torthaí aon athbhreithnithe eatramhacha ar na dréachtchaighdeáin chomhchuibhithe a rinne CEN agus CENELEC agus aon doiciméad a bhaineann leis na hathbhreithnithe sin,
• rialacha nó beartais trédhearcachta agus rúndachta is infheidhme maidir le hobair CEN agus CENELEC i ndáil leis na caighdeáin chomhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga,
• liosta d’ainmneacha agus de chleamhnachtaí (cuideachtaí, údaráis, eagraíochtaí etc.) chomhaltaí JTC 21,
• liosta d’ainmneacha agus de chleamhnachtaí chomhaltaí an tascfhórsa maidir le cuimsitheacht,
• liosta de chruinnithe an tascfhórsa maidir le cuimsitheacht, lena n-áirítear aon chláir oibre, miontuairiscí nó tuarascálacha,
• torthaí chruinnithe an tascfhórsa maidir le cuimsitheacht, lena n-áirítear aon chinntí a rinneadh.

[1] Rialachán 2024/1689 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Meitheamh 2024 lena leagtar síos rialacha comhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga, IO L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng.

[2] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=C(2023)3215&lang=ga

[3] https://jtc21.eu/

[4] https://corporateeurope.org/sites/default/files/2025-01/response-CEO-8Jan.pdf

[5] Marcáil go soiléir an t-ábhar sin ‘Rúnda’. Is féidir ríomhphoist chriptithe a sheoladh chuig ár mbosca ríomhphoist tiomnaithe. Scriosfar faisnéis agus doiciméid den chineál sin ó chomhaid an Ombudsman Eorpaigh go gairid tar éis dheireadh an fhiosrúcháin.

[6] Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 5 Márta 2024, Public.Resource.Org Inc. v an Coimisiún, Cás C‑588/21 P, mír 80, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=283443&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&;amp;occ=first&part=1&cid=26696941.

[7] Ibid, mír 72.

[8] Breithiúnas Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh an 27 Deireadh Fómhair 2016, James Elliott Construction Limited, Cás C‑613/14, mír 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[9] Airteagal 10(6) de Rialachán 1025/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 maidir le caighdeánú Eorpach (...), IO L 316/12, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/1025/oj/eng.

[10] https://commission.europa.eu/news-and-media/news/ai-act-enters-force-2024-08-01_en

[11] Breithiúnas Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh an 27 Deireadh Fómhair 2016, James Elliott Construction Limited, Cás C‑613/14, mír 45, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=184891&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=26431641.

[12] Doiciméad Inmheánach Oibre de chuid an Choimisiúin – Vademecum on European Standardisation in support of Union Legislation and policies [Vademecum maidir le Caighdeánú Eorpach chun tacú le Reachtaíocht agus beartais an Aontais], SWD(2015) 205 final, https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/european-standards/vademecum-european-standardisation_en.

[13] Mar a fhoráiltear ina Vademecum, ibid., Cuid 1, pointe 4.2.2., lch. 12.

[14] Faoi Airteagal 41 den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[15] Is é sin, eagraíochtaí a chomhlíonann na critéir a leagtar síos in Iarscríbhinn III a ghabhann le Rialachán 1025/2012 (fonóta 9), amhail eagraíochtaí de chineál neamhrialtasach agus neamhbhrabúsach.

[16] https://ec.europa.eu/transparency/documents-register/detail?ref=C(2016)3301&lang=ga.