Bhain an cás le hiarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméad a bhain le cinneadh an Choimisiúin Eorpaigh tionscadal eastósctha mianraí atá lonnaithe sa tSeirbia a ainmniú mar ‘Thionscadal Straitéiseach’ faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla (CRMA). Go sonrach, d’iarr an gearánach rochtain ar fhormheas ábhartha an chinnidh sin ag an tír nach bhfuil san Aontas lena mbaineann. Chuir an gearánach a iarraidh faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh i mí Iúil 2025.

Thug an Coimisiún freagra den chéad uair i mí Lúnasa 2025. Shainaithin sé doiciméad amháin mar dhoiciméad a thagann faoi raon feidhme na hiarrata ar rochtain, ar dhiúltaigh sé rochtain phoiblí a thabhairt air ina iomláine. Agus é sin á dhéanamh aige, d’áitigh an Coimisiún go bhféadfadh nochtadh an bonn a bhaint de chaidreamh idirnáisiúnta an Aontais leis an tír ina bhfuil an tionscadal lonnaithe.

Chuir an gearánach i gcoinne chinneadh an Choimisiúin trí ‘iarratas daingniúcháin’ a dhéanamh i mí Mheán Fómhair 2025. Nuair nár thug an Coimisiún freagra sainráite, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman i mí Dheireadh Fómhair 2025.

D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán maidir le diúltú intuigthe an Choimisiúin rochtain phoiblí a dheonú agus, mar chéad chéim, d’iarr sí ar an gCoimisiún freagra sainráite a ghlacadh a luaithe is féidir ar iarratas dearbhúcháin an ghearánaigh. In éagmais freagra laistigh den teorainn ama a leagadh síos, rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar an doiciméad atá i gceist, mar aon le doiciméadacht maidir leis an gcomhairliúchán leis an tír neamh-AE lena mbaineann.

Thug an Coimisiún freagra ar an ngearánach i mí na Bealtaine 2026, agus thug sé páirt-rochtain leathan ar an doiciméad atá i gceist, gan ach sonraí pearsanta teoranta a fholú, rud nár chuir an gearánach ina choinne. Dá bhrí sin, mheas an tOmbudsman gur socraíodh an gearán maidir le diúltú intuigthe rochtana an Choimisiúin leis an rochtain a deonaíodh anois. É sin ráite, ba oth leis an Ombudsman an mhoill a thabhaigh an Coimisiún maidir le hiarratas rochtana an ghearánaigh a láimhseáil, moill a lean ar aghaidh fiú tar éis di a fiosrúchán a oscailt. Leanann an tOmbudsman de dhlúthfhaireachán a dhéanamh ar ábhar na moilleanna bunaithe ar ghearáin a chuirtear faoina bráid.

 

Bhain an cás leis an gcaoi ar chuir an Coimisiún Eorpach an pobal ar an eolas faoi stádas a thionscnaimh reachtaigh maidir leis an gcreat le haghaidh córais bhia inbhuanaithe (FSFS), a bhí mar chuid den Straitéis ‘Ón bhFeirm go dtí an Forc’. Tar éis thionscnamh agus chomhairliúchán poiblí an tionscnaimh seo, níor chuir an Coimisiún san áireamh é ina chlár oibre 2024. Bhí imní ar an ngearánach, eagraíocht a ghlac páirt sa chomhairliúchán poiblí, gur theip ar an gCoimisiún an pobal a chur ar an eolas faoi stádas an tionscnaimh agus faoi na cúiseanna leis an moill ar thogra reachtach a ghlacadh ina leith.

Le linn fhiosrúchán an Ombudsman, mhínigh an Coimisiún go ndearna sé athbhreithniú in 2023 ar a thosaíochtaí polaitiúla mar gheall ar shuaitheadh eacnamaíoch de bharr chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, agóidí na bhfeirmeoirí ar fud an Aontais, agus ábhair imní níos leithne na bpáirtithe leasmhara faoi thalmhaíocht an Aontais. In 2025, ghlac an Coimisiún ‘Fís nua don Talmhaíocht agus do Bhia’. Ós rud é nár luadh FSFS sa doiciméad sin, chreid an Coimisiún gur léir do pháirtithe leasmhara gur scoireadh den tionscnamh sin. Thairis sin, dúirt an Coimisiún go raibh faisnéis faoina thionscnaimh bheartais uile atá ar fáil ar a shuíomh gréasáin á tabhairt cothrom le dáta aige.

D’fháiltigh an tOmbudsman roimh thiomantas an Choimisiúin trédhearcacht níos fearr a sholáthar maidir le stádas a thionscnaimh bheartais agus mheas sí nach raibh údar le tuilleadh fiosrúchán ar an ábhar sin.

Bhain na trí chás leis an gcaoi ar chuir an Coimisiún Eorpach a rialacha maidir le Rialáil Níos Fearr agus ceanglais nós imeachta eile i bhfeidhm agus tograí reachtacha á n-ullmhú aige maidir le dícheall cuí inbhuanaitheachta corparáidí (983/2025/MIK), smuigleáil imirceach a chomhrac (2031/2024/VB) agus an Comhbheartas Talmhaíochta (1379/2024/MIK). Mheas an Coimisiún go raibh práinn leis na tograí sin agus, dá bhrí sin, d’fhág sé céimeanna dá bhforáiltear ina rialacha ar lár, amhail measúnuithe tionchair agus comhairliúcháin phoiblí. Mheas na gearánaigh, ar eagraíochtaí sochaí sibhialta iad, gur sháraigh na heasnaimh sin rialacha an Choimisiúin maidir le Rialáil Níos Fearr. In dhá chás, d’áitigh na gearánaigh freisin gur theip ar an gCoimisiún measúnú a dhéanamh ar chomhsheasmhacht na dtograí reachtacha le spriocanna aeráide an Aontais, mar a cheanglaítear leis an Dlí Aeráide Eorpach. I gcás amháin, bhí imní ar an ngearánach freisin gur sháraigh an Coimisiún a Rialacha Nós Imeachta maidir le comhairliúcháin idirsheirbhíse.

Bunaithe ar a cuid fiosrúchán, tháinig an tOmbudsman ar easnaimh nós imeachta sa chaoi ar ullmhaigh an Coimisiún na tograí reachtacha atá i gceist, arbh ionann iad, nuair a cuireadh le chéile iad, agus drochriarachán. Chun aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh sin, mhol an tOmbudsman don Choimisiún cur i bhfeidhm intuartha, comhsheasmhach agus neamhthreallach a rialacha maidir le Rialáil Níos Fearr a áirithiú, trí chásanna ‘práinneacha’ a shainiú lena dtugtar údar le maolú ar a gceanglais, chomh maith leis na cúiseanna le haon mhaoluithe a dheonaítear a thaifeadadh agus a mhíniú. Thairis sin, i gcás ina ndeonaítear maoluithe, ba cheart don Choimisiún nós imeachta a bhunú chun a áirithiú go mbeidh ullmhú práinneach tograí reachtacha fós i gcomhréir leis na prionsabail a bhaineann le próiseas reachtóireachta trédhearcach, fianaisebhunaithe agus cuimsitheach. Chun cabhrú leis an gCoimisiún sa chúram seo, rinne an tOmbudsman ceithre mholadh maidir le feabhsú, lena n-áirítear: a rialacha comhairliúcháin le páirtithe leasmhara maidir le tograí práinneacha a shoiléiriú; a áirithiú go ndéanfar na doiciméid anailíseacha a chuirtear in ionad measúnuithe tionchair agus ina leagtar amach an fhianaise a thacaíonn lena thograí a fhoilsiú go tráthúil chun díospóireacht phoiblí a chumasú sula nglacfar an reachtaíocht; treoir a eisiúint maidir le measúnuithe comhsheasmhachta aeráide a chur chun feidhme; réasúnuithe a sholáthar agus a thaifeadadh agus tréimhsí comhairliúcháin idirsheirbhíse á ngiorrú faoi bhun tairseacha bunaithe.

Ina fhreagra ar an Ombudsman, chomhaontaigh an Coimisiún machnamh a dhéanamh ar chásanna ‘práinneacha’ a shainiú le linn an athbhreithnithe atá ar na bacáin ar na rialacha maidir le Rialáil Níos Fearr, chomh maith leis na cúiseanna le haon mhaoluithe ar a gceanglais a chur i bhfeidhm a thaifeadadh agus a fhoilsiú. Gheall an Coimisiún freisin comhairliúcháin spriocdhírithe a áirithiú maidir lena thograí ‘práinneacha’, na doiciméid anailíseacha ina bhfuil fianaise a thacaíonn lena thograí a fhoilsiú laistigh de 3 mhí ón nglacadh, measúnuithe ar chomhsheasmhacht aeráide a áireamh i ndoiciméid anailíseacha agus i meabhráin mhíniúcháin araon le haghaidh tograí amach anseo agus réasúnuithe a sholáthar le haghaidh comhairliúcháin idirsheirbhíse ghiorraithe.

Mheas na gearánaigh, ina mbarúlacha maidir leis an bhfreagra ón gCoimisiún, nach bhfuil gealltanais an Choimisiúin soiléir ná nithiúil go leor chun próiseas reachtóireachta trédhearcach, cuimsitheach agus fianaisebhunaithe a ráthú.

D'fháiltigh an tOmbudsman roimh fhreagra cuiditheach foriomlán an Choimisiúin ar a cuid moltaí agus moltaí maidir le feabhsúchán. É sin ráite, ní thugann freagra an Choimisiúin dóthain soiléireachta fós maidir leis na céimeanna nithiúla atá beartaithe aige a ghlacadh chun moltaí agus moltaí an Ombudsman maidir le feabhsú a chur chun feidhme.

Dá bhrí sin, déanfaidh an tOmbudsman faireachán ar an ábhar sin bunaithe ar ghearáin amach anseo agus a luaithe a bheidh an t-athbhreithniú ar na rialacha maidir le Rialáil Níos Fearr tugtha chun críche ag an gCoimisiún. Ag an gcéim seo, níl údar le haon fhiosrúcháin bhreise, agus dhún an tOmbudsman na trí chás.