Cúlra an ghearáin

1. An 8 Samhain 2018, chuir an gearánach gearán maidir le sárú faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh in aghaidh na Spáinne. Bhí imní ar an ngearánach, tar éis na n-athruithe reachtacha a tugadh isteach in 2014 in Acht Calafoirt na Spáinne [1], gur chuir údarás calafoirt na nOileán Bailéarach síneadh, gan nós imeachta roghnúcháin oscailte agus ar feadh tréimhse iomarcach, le fad na ‘lamháltas’[2] chun gníomhaíochtaí spóirt uisce áineasa a dhéanamh ar fhearann poiblí an chalafoirt. Ina ngearán maidir le sárú, d’áitigh an gearánach, go bunúsach, go n-athraíonn na reachtaíochtaí sin agus gur sháraigh údarás calafoirt na nOileán Bailéarach fad na lamháltas Airteagail 49, 56 agus 106 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE).

2. An 4 Iúil 2019, chuaigh an gearánach i dteagmháil le hArd-Stiúrthóireacht Iomaíochta an Choimisiúin (‘AS COMP’) chun ceist a chur faoi stádas a ngearán maidir le sárú. An lá céanna, chuir ionadaí ó AS COMP in iúl don ghearánach go raibh a ngearán á láimhseáil ag an Ard-Stiúrthóireacht um an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus FBManna (‘AS GROW’), gur sannadh an uimhir thagartha CHAP(2018)03728 dó agus gur seoladh a ríomhphost an 4 Iúil 2019 chuig AS GROW.

3. An 6 Samhain 2019, chuir AS GROW in iúl don ghearánach, ós rud é gur ghá measúnú níos mionsonraithe a dhéanamh ar na saincheisteanna a d’ardaigh a ngearán maidir le sárú, nach raibh sé in ann cinneadh a dhéanamh litir fógra fhoirmiúil a eisiúint ná an cás a dhúnadh laistigh de bhliain amháin ó dháta cláraithe an ghearáin [3]. Dúirt AS GROW go gcoinneodh sé an gearánach ar an eolas faoi stádas an ghearáin a luaithe a bheadh cinneadh déanta maidir leis an líne atá le déanamh.

4. An 29 Meán Fómhair 2020, chuaigh an gearánach i dteagmháil le AS GROW chun ceist a chur faoi stádas a ngearán maidir le sárú agus d’áitigh sé air gníomhú i gcoinne na Spáinne. An 2 Deireadh Fómhair 2020, d’athdhearbhaigh AS GROW gur ghá measúnú níos mionsonraithe a dhéanamh ar an ngearán maidir le sárú agus go gcoinneodh sé an gearánach ar an eolas a luaithe a bheadh cinneadh déanta maidir leis an líne atá le glacadh.

5. An 19 Deireadh Fómhair 2020, scríobh an gearánach chuig AS GROW ag rá go raibh sé deacair a thuiscint cén fáth a raibh AS GROW ag tógáil chomh fada sin chun measúnú a dhéanamh ar a ngearán maidir le sárú.

6. An 18 Samhain 2020, d’iarr AS GROW ar an ngearánach aon fhaisnéis a d’fhéadfadh a bheith acu a roinnt leis maidir le tábhacht eacnamaíoch na lamháltas a luaitear ina ngearán maidir le sárú agus maidir le haon síneadh a cuireadh le déanaí le fad na lamháltas i gceist.

7. An 7 Eanáir 2021, roinn an gearánach an fhaisnéis a iarradh le AS GROW.

8. An 9 Aibreán 2021, chuir AS GROW an gearánach ar an eolas gur aistrigh sé a ghearán maidir le sárú chuig nós imeachta EU Pilot, ar a dtugtar idirphlé réamhsháraithe faoi láthair, faoi thagairt EUP(2021)9949.

9. An 30 Márta 2022, scríobh an gearánach chuig AS GROW agus chuir sé i bhfios go láidir go raibh bliain amháin caite ó osclaíodh nós imeachta EU Pilot agus 3 bliana ó cuireadh isteach a ngearán maidir le sárú.

10. An 22 Aibreán 2022, chuir AS GROW in iúl don ghearánach go raibh an t-idirphlé leis an Spáinn, i gcomhthéacs nós imeachta EU Pilot, fós ábhartha. Chuir AS GROW an gearánach ar an eolas freisin go raibh roinnt ranna de chuid an Choimisiúin ag obair ar an ngearán maidir le sárú, i bhfianaise chastacht na saincheisteanna a d’ardaigh sé, rud a mhínigh an mhoill ar mheasúnú a dhéanamh ar an ngearán.

11. An 3 Samhain 2022, scríobh an gearánach chuig AS GROW agus d’athdhearbhaigh sé a n-ábhair imní faoin am a thóg sé air nós imeachta EU Pilot a láimhseáil.

12. An 11 Samhain 2022, chuir AS GROW an gearánach ar an eolas go raibh baint fós ag roinnt ranna de chuid an Choimisiúin leis an anailís ar na freagraí a sholáthair an Spáinn i gcomhthéacs an nós imeachta EU Pilot. Maidir leis na chéad chéimeanna eile, dúirt AS GROW go bhféadfadh an Coimisiún litir fógra fhoirmiúil a sheoladh chuig an Spáinn nó cás an ghearánaigh a dhúnadh.

13. An 21 Feabhra 2023, scríobh an gearánach chuig AS GROW agus thug sé dá aire gur thionscain an Coimisiún, an 15 Feabhra 2023, imeachtaí um shárú (INFR(2022)4121) trí litir fógra fhoirmiúil a sheoladh chuig an Spáinn toisc nár áirithigh sé nós imeachta roghnúcháin trédhearcach neamhchlaonta maidir le lamháltais a dheonú a bhaineann le limistéir chósta.[4] D’áitigh an gearánach go raibh na fíorais as ar eascair tionscnamh na n-imeachtaí um shárú sin i gcoinne na Spáinne an-chosúil leis na fíorais ar a dtugtar tuairisc ina ngearán um shárú. Dar leo, ba é an t-aon difríocht idir an dá chás ná gur bhain a gcás leis na lamháltais i bhfearann poiblí an chalafoirt ach gur bhain na himeachtaí um shárú leis na lamháltais san fhearann poiblí trastíre muirí, lasmuigh de chalafoirt. Dá bhrí sin, d’áitigh an gearánach gur cheart don Choimisiún cloí leis an réasúnaíocht ba chúis le tionscnamh na n-imeachtaí um shárú in aghaidh na Spáinne ina gcás freisin. D’athdhearbhaigh an gearánach a n-imní faoi na moilleanna gan údar maidir lena ngearán um shárú a mheasúnú.

14. An 4 Aibreán 2023, i gcomhthéacs freagra ar iarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid, chuir AS GROW in iúl don ghearánach gur cumhdaíodh go heisiach leis na himeachtaí um shárú (INFR(2022)4121) i gcoinne na Spáinne síneadh lamháltas faoi Acht Cósta na Spáinne, seachas síneadh lamháltas arna rialú ag Acht Calafoirt na Spáinne.

15. Agus é míshásta leis an am a thóg sé ar an gCoimisiún measúnú a dhéanamh ar a ngearán maidir le sárú agus leis an gcaoi ar chuir sé in iúl dóibh faoin ábhar, d’iompaigh an gearánach chuig an Ombudsman i mí Iúil 2025.

Fiosrúchán

16. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán maidir leis an am a thóg an Coimisiún chun a mheasúnú ar an ngearán sáraithe a thabhairt chun críche agus maidir leis an gcaoi ar chuir sé an t-ábhar in iúl don ghearánach.

17. Le linn an fhiosrúcháin, an 1 Nollaig 2025, chuir an Coimisiún nuashonrú ar fáil don ghearánach maidir le staid na himeartha i ndáil lena mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú. Chuir an Coimisiún in iúl don ghearánach gur dhún sé an t-idirphlé EU Pilot in 2022 a d’oscail sé i mí Aibreáin 2021 agus, i mí na Bealtaine 2025, gur ghlac roinn eile de chuid an Choimisiúin, AS MOVE, le láimhseáil an ghearáin maidir le sárú ó AS GROW. Chuir an Coimisiún in iúl don ghearánach freisin go rachadh sé i dteagmháil leo arís a luaithe a bheadh cinneadh déanta maidir leis an obair leantach.

18. Le linn an fhiosrúcháin freisin, fuair an tOmbudsman freagra an Choimisiúin ar an ngearán. Rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh freisin ar chomhad an Choimisiúin maidir leis an ngearán um shárú. I gcomhthéacs na cigireachta, d’iarr an tOmbudsman tuilleadh soiléirithe ar an gCoimisiún agus thug an Coimisiún freagra ar cheisteanna an Ombudsman.

19. Chinn an tOmbudsman gurbh ionann an t-am a thóg sé ar an gCoimisiún a mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú a thabhairt chun críche agus drochriarachán. An 31 Márta 2026, mhol an tOmbudsman don Choimisiún aghaidh a thabhairt air sin. Rinne sí dhá mholadh le haghaidh feabhsúcháin freisin.[5]

20. An 17 Aibreán 2026, chuir an Coimisiún in iúl don ghearánach gur chuir sé tús le hidirphlé nua réamhsháraithe leis an Spáinn arb é is aidhm dó imscrúdú breise a dhéanamh ar neamhchomhlíonadh féideartha Airteagail 49, 56 agus/nó 106 CFAE ag Acht Calafoirt na Spáinne.

21. An 24 Meitheamh 2026, sheol an Coimisiún a fhreagra ar mholadh an Ombudsman agus dhá mholadh le haghaidh feabhais. Chuir an gearánach barúlacha faoi bhráid an Ombudsman maidir le freagra an Choimisiúin.

Moladh an Ombudsman

22. Fuarthas amach i bhfiosrúchán an Ombudsman go raibh an t-am a thóg sé ar an gCoimisiún a mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú a thabhairt chun críche míréasúnta agus gur theip ar an gCoimisiún mínithe leordhóthanacha a sholáthar chun údar a thabhairt lena mhoill. B'ionann sin agus drochriarachán.

23. I bhfianaise an chinnidh thuas, rinne an tOmbudsman an moladh seo a leanas:

Ba cheart don Choimisiún a mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú a thabhairt chun críche gan a thuilleadh moille.

24. Thug an tOmbudsman dá aire, in ainneoin gur dúnadh, ag deireadh 2022, nós imeachta EU Pilot a osclaíodh leis an Spáinn i mí Aibreáin 2021, nár chuir an Coimisiún an gearánach ar an eolas faoi sin go dtí mí na Nollag 2025. Ba léir go raibh aiféala air sin agus go raibh sé deacair é a réiteach leis na bearta a ghlac an Coimisiún chun feabhas a chur ar an gcaoi a ndéanann sé cumarsáid faoi nósanna imeachta um shárú.[6] Dá bhrí sin, rinne an tOmbudsman an chéad mholadh seo a leanas maidir le feabhsú don Choimisiún:

Ba cheart don Choimisiún gearánaigh a chur ar an eolas in am trátha ní hamháin faoi oscailt nós imeachta EU Pilot ach faoina dhúnadh freisin.

25. Thug an tOmbudsman dá aire freisin, tar éis an fhreagra dheireanaigh a sheol an Spáinn chuig an gCoimisiún an 20 Nollaig 2021 i gcomhthéacs an nós imeachta EU Pilot a osclaíodh i mí Aibreáin 2021, nach raibh taifid i gcomhad an Choimisiúin ar aon mhalartuithe breise idir an Spáinn agus an Coimisiún ná ar anailís bhreise an Choimisiúin ar an ábhar. Bhí sé deacair é sin a réiteach le hábhar na litreach agus an ríomhphoist a sheol an Coimisiún chuig an ngearánach an 22 Aibreán 2022 agus an 11 Samhain 2022 faoi seach, inar chuir an Coimisiún an gearánach ar an eolas go raibh an t-idirphlé leis an Spáinn fós ábhartha agus go raibh roinnt ranna de chuid an Choimisiúin fós rannpháirteach san anailís ar na freagraí a sholáthair an Spáinn. Dá bhrí sin, rinne an tOmbudsman an dara moladh seo a leanas maidir le feabhas a chur ar an gCoimisiún:

Ba cheart don Choimisiún a áirithiú go gcoimeádann sé taifid leordhóthanacha maidir leis an gcaoi a láimhseálann sé nósanna imeachta EU Pilot, lena n-áirítear an anailís ghaolmhar.

Freagra an Choimisiúin ar an moladh agus dhá mholadh feabhais

26. Mar fhreagra ar mholadh an Ombudsman, chuir an Coimisiún an tOmbudsman ar an eolas go raibh anailís níos mionsonraithe déanta ag AS MOVE, ón 1 Nollaig 2025, ar an ngearán maidir le sárú in éineacht leis an reachtaíocht náisiúnta ábhartha agus gur tháinig sé ar an gconclúid go bhféadfadh sé nach gcomhlíonfadh Acht Calafoirt na Spáinne Airteagail 49, 56 agus/nó 106 CFAE. Mar thoradh air sin, chinn AS MOVE imscrúdú breise a dhéanamh ar an ábhar trí idirphlé nua réamhsháraithe leis an Spáinn agus chuir sé an gearánach ar an eolas faoi an 17 Aibreán 2026. Thug an Coimisiún dá aire freisin gur cheart an gearán maidir le sárú a choinneáil ar oscailt go dtí go mbunófar comhthéacs fíorasach agus dlíthiúil an cháis tar éis na malartuithe le húdaráis na Spáinne agus go dtí go ndéanfar cinneadh ar cheart an cás a shaothrú a thuilleadh.

27. Maidir leis an gcéad mholadh le haghaidh feabhais a rinne an tOmbudsman, mhínigh an Coimisiún, nuair a chuirtear tús le hidirphlé réamhsháraithe le Ballstát a úsáideann THEMIS/Dialogue - is é sin, feidhmchlár TF a chomhroinntear idir seirbhísí an Choimisiúin agus na Ballstáit -, agus ar bhonn an ghearáin maidir le sárú, go gcuirtear an gearánach ar an eolas go bhfuil a ghearán faoi réir idirphlé réamhsháraithe. Dúirt an Coimisiún freisin go meabhrófar dá sheirbhísí gearánaigh a chur ar an eolas freisin faoi dhúnadh na n-idirphléití réamhsháraithe.

28. Ar deireadh, maidir leis an dara moladh le haghaidh feabhais a rinne an tOmbudsman, mhínigh an Coimisiún go bhfuil sé beartaithe le THEMIS/Dialogue na doiciméid a mhalartaítear sa phróiseas idir an Coimisiún agus na Ballstáit a stóráil. Níl sé i gceist le THEMIS/Dialogue anailís an Choimisiúin a thaifeadadh, ach toradh na hanailíse sin amháin. Mar sin féin, leis an uirlis is féidir doiciméid a stóráil sa bhreis ar na doiciméid sin a malartaíodh leis na Ballstáit. Moltar do sheirbhísí an Choimisiúin úsáid níos minice a bhaint as roinn shonrach de THEMIS/Dialogue atá tiomnaithe d’fhaisnéis bhreise den sórt sin agus nach bhfuil le feiceáil ag na Ballstáit. Mhínigh an Coimisiún freisin go bhfuil sé cruthaithe go bhfuil sé an-úsáideach faisnéis bhreise a stóráil sa roinn seo i gcomhaid chasta, i gcás ina bhfuil baint ag roinnt Ard-Stiúrthóireachtaí leis an gcomhad céanna. Ar deireadh, luaigh an Coimisiún go gcuirfear i gcuimhne dá sheirbhísí go bhféadfadh THEMIS/Dialogue faisnéis a bhaineann le cás a stóráil sa roinn thiomnaithe.

Measúnú an Ombudsman tar éis an mholta

29. Bhunaigh an tOmbudsman a cinneadh maidir le drochriarachán agus moladh comhfhreagrach ar an am míréasúnta a thóg an Coimisiún chun a mheasúnú ar an ngearán sáraithe a thabhairt chun críche agus ar a mainneachtain mínithe leordhóthanacha a sholáthar chun údar a thabhairt lena mhoill. Níor luaigh an Coimisiún ach gur mar gheall ar chastacht an cháis, ar rannpháirtíocht roinnt dá ranna san anailís ar an ngearán maidir le sárú agus ar an bhfíoras, i mí na Bealtaine 2025, gur ghlac AS MOVE chuige féin láimhseáil an ghearáin maidir le sárú ó AS GROW.

30. Thug an Coimisiún freagra ar an moladh trí thagairt a dhéanamh, gan aon mhíniú breise, d’idirphlé nua réamhsháraithe leis an Spáinn ar chuir AS MOVE tús leis i mí Aibreáin 2026.

31. I ndáil leis sin, tugann an tOmbudsman dá haire nár thug an Coimisiún aon mhíniú ar an bhfáth nach raibh sé in ann an nós imeachta EU Pilot a sheoladh, a osclaíodh i mí Aibreáin 2021, go dtí dhá bhliain tar éis dó an gearán maidir le sárú a fháil, ar an bhfáth ar mhair an nós imeachta EU Pilot sin fiche mí in ionad naoi mí [7] agus ar an bhfáth a raibh an Coimisiún neamhghníomhach le linn roinnt tréimhsí ama.[8] Ina theannta sin, níor chuir an Coimisiún aon mhíniú fóinteach ná fiú leordhóthanach ar fáil maidir le castacht leanúnach dhlíthiúil agus fhíorasach líomhnaithe an cháis seo, agus ar an bhfáth ar thóg sé 6 bliana agus 5 mhí ar AS MOVE an cás a láimhseáil, agus go háirithe, trí chosúil gur oscail sé idirphlé nua réamhsháraithe leis an Spáinn arís d’fhonn na saincheisteanna ábhartha dlíthiúla agus fíorasacha (céanna) a fhionnadh. Ní léir don Ombudsman cén fáth go raibh ar an gCoimisiún tús a chur le hidirphlé eile ag an bpointe seo, tar éis dó idirphlé a dhéanamh ar feadh fiche mí cheana féin.

32. Ós rud é go bhféadfadh cás a bheith casta agus go bhfuil an staid dhlíthiúil doiléir, ní féidir údar a thabhairt leis go dtógann sé níos mó ná 7 mbliana ar an gCoimisiún teacht ar réamhchonclúid nach conclúid chinntitheach í fós.

33. I bhfianaise an mhéid sin, agus in éagmais mínithe leordhóthanacha chun údar a thabhairt leis an moill, deimhníonn an tOmbudsman gur chinn sí go raibh drochriarachán i gceist.

Measúnú an Ombudsman tar éis an dá mholadh le haghaidh feabhais

34. Thagair moltaí an Ombudsman maidir le feabhsú don ghá (i) gearánaigh a chur ar an eolas in am trátha ní hamháin faoi oscailt idirphlé réamhsháraithe ach freisin faoina ndúnadh agus (ii) a áirithiú go gcoimeádann an Coimisiún taifid leordhóthanacha maidir leis an gcaoi a láimhseálann sé idirphlé réamhsháraithe, lena n-áirítear an anailís ghaolmhar.

35. Ina fhreagra, dúirt an Coimisiún go meabhrófar dá sheirbhísí gearánaigh a chur ar an eolas freisin faoi dhúnadh na n-idirphléití réamhsháraithe agus faoin bhféidearthacht a chuireann THEMIS/Dialogue ar fáil faisnéis chás-ábhartha a stóráil sa roinn thiomnaithe, chomh maith le doiciméid a mhalartaítear leis na Ballstáit.

36. Measann an tOmbudsman go bhfuil obair leantach an Choimisiúin ar a cuid moltaí dearfach agus leanfaidh sí d’fhaireachán a dhéanamh ar an gcaoi a ndéanann an Coimisiún cumarsáid le gearánaigh nuair a dhúnann sé idirphlé réamhsháraithe agus nuair a choinníonn sé taifead i ndáil le hidirphlé réamhsháraithe.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gconclúid seo a leanas:

Bhí drochriarachán ann ag an gCoimisiún Eorpach nuair nár thug sé a mheasúnú ar an ngearán maidir le sárú chun críche tar éis níos mó ná seacht mbliana agus nuair nár thug sé mínithe leordhóthanacha fiúntacha chun údar a thabhairt leis an moill sin.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 21/08/2026

[1] Real Decreto Legislativo 2/2011, de 5 de septiembre, por el que se aprueba el Texto Refundido de la Ley de Puertos del Estado y de la Marina Mercante: https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2011-16467

[2] Úsáidtear an téarma ‘lamháltas’ sa chinneadh seo, toisc gurb é an téarma a úsáidtear in Acht Calafoirt na Spáinne agus in Acht Cósta na Spáinne araon chun tagairt a dhéanamh d’údarú chun gníomhaíocht eacnamaíoch a dhéanamh. I gcomhthéacs an chinnidh seo, ní chiallaíonn an téarma seo conradh lamháltais faoi Threoir 2014/23, atá mar chuid de rialacha soláthair phoiblí an Aontais.

[3] Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le dlí an Aontais: Torthaí níos fearr trí chur i bhfeidhm níos fearr, pointe 8: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.C_.2017.018.01.0010.01.ENG&toc=IO%3AC%3A2017%3A018%3ATOC

[4] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/inf_23_525

[5] https://www.ombudsman.europa.eu/en/moladh/en/222855

[6] Féach Nóta clabhsúir maidir leis an tionscnamh straitéiseach i ndáil leis an am a thógann sé ar an gCoimisiún Eorpach déileáil le gearáin faoi sháruithe ar dhlí an Aontais agus an chaoi a gcuireann sé nósanna imeachta um shárú in iúl (SI/6/2024/JN): https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/closing-note/en/197101.

[7] Cuirtear tús le hidirphlé réamhsháraithe d’fhonn iad a thabhairt chun críche laistigh de 9 mí: https://single-market-scoreboard.ec.europa.eu/index.php/enforcement-tools/pre-infringement-dialogue_en

[8] Níor cuireadh aon taifead ar fáil chun aon mhalartuithe nó anailís inmheánach, ná aon mhalartuithe leis an Spáinn, a thaispeáint le linn na dtréimhsí seo a leanas: ón 8 Samhain 2018 go dtí an 3 Iúil 2019, ón 5 Iúil 2019 go dtí an 5 Samhain 2019, ón 7 Samhain 2019 go dtí an 1 Deireadh Fómhair 2020, ón 19 Samhain 2020 go dtí an 8 Aibreán 2021, ón 21 Nollaig 2021 go dtí an 21 Aibreán 2022, ón 7 Nollaig 2022 go dtí an 3 Aibreán 2023, ón 5 Aibreán 2023 go dtí an 7 Lúnasa 2023, ón 9 Lúnasa 2023 go dtí an 18 Nollaig 2024 agus ón 13 Bealtaine 2025 go dtí an 30 Samhain 2025.