Bhain an cás le diúltú an Bhainc Ceannais Eorpaigh (BCE) rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméid ina bhfuil comhairle maidir lena bheartas inscne agus bearta gaolmhara. Mheas BCE go mbainfeadh nochtadh an bonn de chosaint comhairle dlí agus dá chinnteoireacht inmheánach. D’áitigh an gearánach go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh, eadhon tuiscint a fháil ar an réasúnaíocht dhlíthiúil atá mar bhonn taca le beartas inscne BCE agus le bearta gaolmhara.

Rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar na doiciméid atá i gceist. Bunaithe ar an méid sin, chinn an tOmbudsman go bhféadfaí ábhar na ndoiciméad a mheas go réasúnta mar chomhairle dlí agus go raibh sé réasúnach do BCE a mheas go mbainfeadh nochtadh na ndoiciméad an bonn den chosaint a thugtar do chomhairle dlí. Ina theannta sin, chinn an tOmbudsman go raibh sé réasúnach do BCE a mheas nach raibh aon leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

Dá bhrí sin, dhún an tOmbudsman an fiosrúchán agus chinn sé nach raibh aon drochriarachán i gceist.

Baineann na trí chás leis an gcaoi ar chuir an Coimisiún Eorpach a rialacha ‘Rialáil Níos Fearr’ agus a cheanglais nós imeachta eile i bhfeidhm agus tograí reachtacha á n-ullmhú aige maidir le dícheall cuí inbhuanaitheachta corparáidí (983/2025/MAS), smuigleáil imirceach a chomhrac (2031/2024/VB) agus an Comhbheartas Talmhaíochta (1379/2024/MIK). Mheas an Coimisiún go raibh práinn leis na tograí sin agus, dá bhrí sin, d’fhág sé céimeanna dá bhforáiltear ina rialacha ar lár, amhail measúnuithe tionchair agus comhairliúcháin phoiblí. Mheas na gearánaigh, ar eagraíochtaí sochaí sibhialta iad, gur sháraigh na heasnaimh sin rialacha an Choimisiúin maidir le ‘Rialáil Níos Fearr’. In dhá chás, d’áitigh na gearánaigh freisin gur theip ar an gCoimisiún seiceáil a dhéanamh ar chomhsheasmhacht na dtograí reachtacha le spriocanna aeráide an Aontais, mar a cheanglaítear leis an Dlí Aeráide Eorpach. I gcás amháin, bhí imní ar an ngearánach freisin gur sháraigh an Coimisiún a Rialacha Nós Imeachta maidir le comhairliúcháin idirsheirbhíse.   

Chuir an tOmbudsman tús le fiosrúcháin maidir leis na trí chás. Fuair sí freagra i scríbhinn ón gCoimisiún i ngach ceann de na trí chás, rinne sí cigireacht ar chomhaid ábhartha an Choimisiúin agus bhuail a foirne fiosrúcháin le hionadaithe ón gCoimisiún i gcomhthéacs dhá fhiosrúchán.

D’fhreagair an Coimisiún nach dlí ceangailteach iad na rialacha maidir le ‘Rialáil Níos Fearr’ ach gur tacar uirlisí ceaptha beartas iad chun faisnéis ábhartha a bhailiú ar cheart iad a chur i bhfeidhm ar bhealach comhréireach. D’áitigh sé freisin gur bhailigh sé an fhianaise ábhartha uile sular ghlac sé na tograí reachtacha atá i gceist, gur chuaigh sé i gcomhairle le páirtithe leasmhara agus go ndearna sé na measúnuithe ar chomhsheasmhacht aeráide agus an comhairliúchán idirsheirbhíse i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme.

Bunaithe ar a cuid fiosrúchán, d’aimsigh an tOmbudsman roinnt easnamh nós imeachta sa chaoi ar ullmhaigh an Coimisiún na tograí reachtacha arb ionann iad, nuair a chuirtear le chéile iad, agus drochriarachán.

Go háirithe, chinn an tOmbudsman gur ghlac an Coimisiún léirmhíniú leathan ar ‘phráinn’ agus gur theip air údar leordhóthanach a thabhairt le ‘práinn’ na dtograí reachtacha i leith an phobail agus a mhaoluithe ar na rialacha is infheidhme maidir le Rialáil Níos Fearr a dhoiciméadú. Chinn an tOmbudsman freisin nach bhfuil nós imeachta curtha i bhfeidhm ag an gCoimisiún lena n-áiritheofaí, mar a cheanglaítear leis na Conarthaí agus leis an gcásdlí, ullmhúchán trédhearcach, fianaise-bhunaithe agus cuimsitheach de thograí reachtacha ‘práinneacha’. Chinn an tOmbudsman freisin, toisc nár choimeád sé taifid chuí ar sheiceálacha comhsheasmhachta éigeantacha ar a thograí le spriocanna aeráide an Aontais, gur theip ar an gCoimisiún gníomhú ar bhealach cuntasach.

Chun aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh sin, rinne an tOmbudsman dhá mholadh. Mhol an tOmbudsman gur cheart don Choimisiún cur i bhfeidhm intuartha, comhsheasmhach agus neamhthreallach a rialacha maidir le Rialáil Níos Fearr a áirithiú, trí chásanna ‘práinneacha’ a shainiú a thugann údar le maolú ar na ceanglais a leagtar amach sna rialacha. Thairis sin, i gcás ina ndeonaítear maoluithe, ba cheart don Choimisiún nós imeachta a bhunú chun a áirithiú go mbeidh ullmhú práinneach tograí reachtacha fós i gcomhréir leis na prionsabail a bhaineann le próiseas reachtóireachta trédhearcach, fianaisebhunaithe agus cuimsitheach. Chun cabhrú leis an gCoimisiún sa chúram seo, rinne an tOmbudsman ceithre mholadh, lena n-áirítear soiléiriú a dhéanamh ar a rialacha comhairliúcháin le páirtithe leasmhara maidir le tograí práinneacha agus a chinntiú go bhfoilsítear an fhianaise a thacaíonn lena thograí in am trátha chun díospóireacht phoiblí a chumasú sula nglactar reachtaíocht.

Bhain an fiosrúchán féintionscnaimh seo leis an gcaoi a ndéanann an Coimisiún Eorpach cinneadh maidir le hiarratais arna gcur isteach ag cuideachtaí ar údaruithe le haghaidh substaintí ceimiceacha an-chontúirteach faoi Rialachán an Aontais maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (‘Rialachán REACH’). D’fhéadfadh substaintí fíorchontúirteach den sórt sin a bheith carcanaigineach, só-ghineach, tocsaineach don atáirgeadh, nó d’fhéadfadh airíonna réabtha iontálaigh a bheith acu. Cé go bhfuil an próiseas cinnteoireachta maidir leis na hiarratais sin fós ar siúl, is féidir le cuideachtaí a chuir na hiarratais isteach laistigh de sprioc-am leanúint d’úsáid a bhaint as na substaintí san Aontas. I bhfianaise na n-ábhar imní faoi mhoilleanna i bpróiseas cinnteoireachta an Choimisiúin, d’fhiosraigh an tOmbudsman an t-am a thógann sé ar an gCoimisiún cinneadh a dhéanamh maidir le hiarratais ar údarú substaintí ceimiceacha atá thar a bheith contúirteach, chomh maith le trédhearcacht an phróisis údaraithe.

Chinn an tOmbudsman, cé gurb é trí mhí an spriocdháta reachtúil, gur thóg sé 14.5 mí ar an meán ar an gCoimisiún agus, i gcásanna áirithe, roinnt blianta chun dréachtchinntí a ullmhú chun údarú a dheonú nó a dhiúltú. Thairis sin, bhí easpa trédhearcachta sa phróiseas cinnteoireachta. Chinn an tOmbudsman gurbh ionann mainneachtain shistéamach an Choimisiúin an spriocdháta reachtúil a urramú agus trédhearcacht a áirithiú agus drochriarachán.

Is riosca tromchúiseach don tsláinte phoiblí agus don chomhshaol iad na moilleanna. Baineann na moilleanna an bonn freisin de leasanna cuideachtaí a bhféadfaí cur isteach ar a ngníomhaíochtaí eacnamaíocha mar gheall ar éiginnteacht leanúnach maidir le cé acu a dheonófar nó nach ndeonófar údarú. I bhfianaise na ndúshlán sin, ba cheart don Choimisiún a dhícheall a dhéanamh chun plean soiléir a thíolacadh maidir le conas aghaidh a thabhairt ar na moilleanna.

Rinne an tOmbudsman moltaí don Choimisiún chun athbhreithniú a dhéanamh ar a nósanna imeachta inmheánacha chun a chinntiú gur féidir leis cinntí níos tapúla a dhéanamh maidir leis na hiarratais sin. Mar chuid de sin, ba cheart don Choimisiún an riail a chur i bhfeidhm ar dá réir nach mór do na hiarratasóirí a chruthú gur chomhlíon siad na coinníollacha dlíthiúla maidir le húdarú (an dualgas cruthúnais) agus tosaíocht a thabhairt do dhiúltú do na hiarratais sin nach bhfuil faisnéis leordhóthanach iontu ina leith sin. Ba cheart don Choimisiún a áirithiú freisin go bhfoilseoidh sé taifid achoimre níos fónta ar chruinnithe ‘Coiste REACH’, atá comhdhéanta d’ionadaithe na mBallstát, a fhormheasann na cinntí críochnaitheacha.

Ghlac an Coimisiún leis an moladh ón Ombudsman taifid achoimre níos fónta a fhoilsiú ar chruinnithe an ‘Choiste REACH’. Mar sin féin, d’easaontaigh sé le hanailís an Ombudsman ar phríomhchúiseanna na moilleanna, ag rá gur tosca nach raibh neart aige orthu ba chúis leis na moilleanna den chuid is mó, eadhon líon mór na n-iarratas, éagsúlachtaí i measc chomhaltaí Choiste REACH, agus an t-am is gá chun athruithe a éilíonn an Chúirt a chur chun feidhme.

Ar an drochuair, níor thug an Coimisiún aghaidh ar mholadh an Ombudsman athbhreithniú a dhéanamh ar a nósanna imeachta inmheánacha fada agus chuir sé faisnéis neamhréireach agus neamhiomlán ar fáil maidir lena chleachtas an dualgas cruthúnais a fhorfheidhmiú agus iarratais ar údarú á measúnú aige. Ar an iomlán, níor thíolaic an Coimisiún plean soiléir cuimsitheach maidir le conas aghaidh a thabhairt ar dhúshlán na moilleanna sa nós imeachta údarúcháin. Tá gá le tuilleadh gníomhaíochtaí ón gCoimisiún chun spriocanna Rialachán REACH agus an cásdlí a bhí ann le déanaí a chur chun feidhme go hiomlán chun moilleanna ar bhainistiú riosca substaintí ceimiceacha atá thar a bheith contúirteach a sheachaint. Dá bhrí sin, coinníonn an tOmbudsman a cinneadh maidir le drochriarachán.

Bhain an fiosrúchán féintionscnaimh seo leis an gcaoi a ndéanann an Coimisiún Eorpach cinneadh maidir le hiarratais arna gcur isteach ag cuideachtaí ar údaruithe maidir le húsáidí sonracha substaintí ceimiceacha atá an-chontúirteach. D’fhéadfadh na substaintí sin a bheith carcanaigineach, só-ghineach, tocsaineach don atáirgeadh, nó d’fhéadfadh airíonna réabtha iontálaigh a bheith acu. De réir Rialachán an Aontais maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (‘Rialachán REACH’), cé go bhfuil an próiseas cinnteoireachta sin ar siúl faoi láthair, is féidir le cuideachtaí a chuir na hiarratais isteach laistigh de sprioc-am leanúint d’úsáid a bhaint as na substaintí san Aontas. Cuireadh ábhair imní in iúl maidir le moilleanna sa phróiseas cinnteoireachta — rud a chiallaíonn go leantar de shubstaintí contúirteacha den sórt sin a úsáid — chomh maith le heaspa trédhearcachta an phróisis.  

Chinn an tOmbudsman, cé gurb é trí mhí an spriocdháta reachtúil, gur thóg sé 14.5 mí ar an meán ar an gCoimisiún agus, i gcásanna áirithe, roinnt blianta chun dréachtchinntí a ullmhú chun údarú a dheonú nó a dhiúltú. Is ionann na moilleanna sistéamacha sin agus mainneachtain an Choimisiúin dá bharr cloí le spriocdhátaí reachtúla sa phróiseas cinnteoireachta agus drochriarachán. Chun aghaidh a thabhairt air sin, mhol an tOmbudsman gur cheart don Choimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar a nósanna imeachta inmheánacha chun a chinntiú gur féidir leis cinntí níos tapúla a dhéanamh maidir leis na hiarratais sin. Léireodh sé sin cuspóir na reachtaíochta, arb é atá ann deireadh a chur de réir a chéile le húsáid substaintí ceimiceacha atá an-chontúirteach nó an úsáid sin a rialú go práinneach. Mar chuid de sin, ba cheart don Choimisiún a áirithiú go gcomhlíonfaidh cuideachtaí a dhéanann iarratas ar údaruithe a n-oibleagáid iarratais a chur isteach ina bhfuil faisnéis leordhóthanach don Choimisiún chun cinneadh a dhéanamh ar comhlíonadh na coinníollacha dlíthiúla maidir le húdarú, agus ba cheart dó tosaíocht a thabhairt do dhiúltú do na hiarratais sin nach bhfuil faisnéis leordhóthanach iontu. Chiallódh sé sin freisin nach mbeadh cuideachtaí a mhainníonn faisnéis leordhóthanach a sholáthar lena gcur i bhfeidhm in ann leanúint de na substaintí a mhargú le haghaidh na húsáide atá i gceist.

Bhí an tOmbudsman den tuairim freisin nach n-áirithíonn an Coimisiún trédhearcacht leordhóthanach sa phróiseas cinnteoireachta, arb ionann é agus drochriarachán. Chun aghaidh a thabhairt air sin, mhol an tOmbudsman don Choimisiún tuarascálacha níos fónta a fhoilsiú ó chruinnithe ‘Coiste REACH’ lena dtugtar le chéile ionadaithe ón gCoimisiún agus ó na Ballstáit, agus lena bhformheastar na cinntí críochnaitheacha. Ba cheart na tuarascálacha sin a fhoilsiú go tráthúil agus go cinnte roimh an gcéad chruinniú eile. I bhfianaise a thábhachtaí atá plé an choiste, ba cheart don phobal a bheith in ann a chuid oibre a leanúint ag na céimeanna éagsúla den phróiseas cinnteoireachta maidir le substaintí sonracha agus na cúiseanna le moilleanna a d’fhéadfadh a bheith ann a thuiscint chun na gníomhaithe lena mbaineann a thabhairt chun cuntais.