Cúlra an fhiosrúcháin

1. An 5 Meán Fómhair 2007, sheol an Coimisiún a Thionscadal Píolótach AE trína Theachtaireacht dar teideal Eoraip na dTorthaí - Dlí an Chomhphobail a Chur i bhFeidhm [1]. Le Treoirthionscadal an Aontais, tugadh isteach bealach nua chun déileáil le gearáin a bhaineann le sáruithe líomhnaithe ar dhlí an Aontais. Thosaigh EU Pilot ag feidhmiú i mí Aibreáin 2008. I mí Mheán Fómhair 2009, thug an Coimisiún córas nua isteach dar teideal "Gearáin a Láimhseáil - Accueil des Plaignants"(CHAP) chun gearáin agus fiosrúcháin a bhaineann le cur i bhfeidhm dhlí an AE ag Ballstát a chlárú.

2. I bhfiosrúcháin an Ombudsman maidir le gearáin a bhaineann leis an gcaoi a ndéileálann an Coimisiún le gearáin um shárú, tugadh le fios gur gá soiléiriú a dhéanamh ar an gcaidreamh idir EU Pilot agus na ráthaíochtaí nós imeachta do ghearánaigh a leagtar amach i dTeachtaireacht 2002 ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an Ombudsman Eorpach maidir leis an gcaidreamh leis an ngearánach i leith sáruithe ar dhlí an Chomhphobail [2] ("Teachtaireacht 2002").

Ábhar an fhiosrúcháin

3. D’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún é a chur ar an eolas faoina sheasamh maidir leis an gcaidreamh idir EU Pilot agus Teachtaireacht 2002 agus an raibh sé beartaithe aige athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht sin i bhfianaise na taithí agus na léargais a fuarthas ó chur i bhfeidhm EU Pilot maidir le gearáin um shárú a láimhseáil. I gcás ina raibh sé beartaithe ag an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht, d’iarr an tOmbudsman freisin go gcuirfí ar an eolas é (a) faoin amchlár le haghaidh athbhreithniú den sórt sin, (b) faoi staid a smaointeoireachta agus a mhachnaimh ar an ábhar agus (c) an raibh sé beartaithe aige dul i gcomhairle leis an Ombudsman Eorpach sa chomhthéacs sin.

An fiosrúchán

4. Osclaíodh an fiosrúchán féintionscnaimh an 18 Aibreán 2011. Sheol an Coimisiún a thuairim an 24 Deireadh Fómhair 2011. An 28 Márta 2012, chuir an tOmbudsman dréachtmholadh faoi bhráid an Choimisiúin. An 19 Aibreán 2012, chuir an Coimisiún cóip den Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig an gComhairle agus chuig Parlaimint na hEorpa chuig an Ombudsman lena nuashonraítear láimhseáil an chaidrimh leis an ngearánach i ndáil le cur i bhfeidhm dhlí an Aontais [3] (Teachtaireacht 2012 anseo feasta). An 21 Meitheamh 2012, scríobh an tOmbudsman chuig Ard-Rúnaí an Choimisiúin maidir leis an bhfíoras, murab ionann agus Teachtaireacht 2002, nár luadh an tOmbudsman i dteideal Theachtaireacht 2012. An 23 Iúil 2012, d'fhreagair Ard-Rúnaí an Choimisiúin gur lean an Coimisiún a ghnáthchleachtas maidir le Teachtaireachtaí a chur faoi bhráid na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa. An 25 Iúil 2012, sheol an Coimisiún a thuairim mhionsonraithe maidir leis an dréachtmholadh. An 7 Márta 2013, sheol an Coimisinéir Maroš Šefcovic litir eile chuig an Ombudsman maidir le Teachtaireacht 2012. An 24 Eanáir 2014, scríobh an tOmbudsman chuig Ard-Rúnaí an Choimisiúin a thug freagra i litir dar dáta an 18 Feabhra 2014.

Anailís agus conclúidí an Ombudsman

A. Athbhreithniú ar an Teachtaireacht

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

5. Ina thuairim maidir leis an bhfiosrúchán féintionscnaimh, chuir an Coimisiún in iúl, agus faireachán á dhéanamh aige ar chur i bhfeidhm dhlí an Aontais, go bhfuil leasanna na saoránach i gcuimhne dó i gcónaí. Dúirt sé, le blianta beaga anuas, go bhfuil roinnt tionscnamh déanta aige chun cosaint na leasanna sin a áirithiú agus a fheabhsú. Is samplaí iad seo a leanas de thionscnaimh den sórt sin:

- Chomh maith leis an admháil fála, seolann an Coimisiún nóta chuig na gearánaigh i gcónaí maidir le ráthaíochtaí riaracháin agus maidir leis an nós imeachta um shárú. Tá an cleachtas seo i bhfeidhm le fada an lá. Tá eolas ar shuíomh gréasáin Europa faoin gcaoi ar féidir le saoránaigh a gcearta a fheidhmiú.

- Ó bhí Aibreán 2008 ann, leis an gcóras "EU Pilot"bhíothas in ann cásanna sáraithe agus gearáin a d'fhéadfadh a bheith ann a láimhseáil go tapa, i gcomhar leis na Ballstáit, agus chuidigh sé le freagairtí níos fearr agus níos tapúla a thabhairt ar fhadhbanna a bhíonn ag saoránaigh.

Ó Mheán Fómhair 2009 i leith, tá níos mó i gceist leis an gcóras "CHAP", a ceapadh chun gearáin faoi chur i bhfeidhm dhlí an Aontais a chlárú agus a phróiseáil, ná an cleachtas a bhí ann roimhe sin. Láimhseáiltear comhfhreagras anois mar fhiosrúchán nó mar ghearán, ag brath ar an bhfaisnéis a sholáthraíonn an comhfhreagraí.

6. Ina chuid tuairimí ar fhiosrúchán féintionscnaimh an Ombudsman OI/3/2009/MHZ roimhe seo, dúirt an Coimisiún "is é cuspóir EU Pilot obair a eagrú níos fearr a chaithfidh an Coimisiún a dhéanamh agus é ag iarraidh freagra a thabhairt ar fhiosrúcháin agus ar ghearáin saoránach agus gnólachtaí maidir le cur i bhfeidhm dhlí an AE. Thionscain an Coimisiún [an] EU Pilot chun tiomantas, comhar agus comhpháirtíocht mhéadaithe idir an Coimisiún agus na Ballstáit a thástáil maidir le freagairt níos tapúla agus níos fearr a thabhairt ar na fiosrúcháin agus ar na gearáin sin. Tá EU Pilot ceaptha chun éifeachtúlacht mhéadaithe a bhaint amach in obair an Choimisiúin agus, dá bhrí sin, chun dlús a chur leis na torthaí a fhaightear agus iad a fheabhsú, agus ar an gcaoi sin úsáid níos éifeachtaí a acmhainní a áirithiú. Níl sé de chuspóir aige cúiteamh a dhéanamh as aon bhreis ar líon na ngearán maidir leis an gcumas riaracháin chun déileáil leo".

7. D’áitigh an Coimisiún gur dearadh agus gur forbraíodh córas EU Pilot faoi chuimsiú Theachtaireacht 2007 Eoraip na dTorthaí - Dlí an Chomhphobail a Chur i bhFeidhm , agus i gcomhréir le Teachtaireacht 2002 cuirtear Gearánaigh ar an eolas go hiomlán go bhfuil EU Pilot á úsáid chun déileáil lena gcomhfhreagras agus go bhfuil na ráthaíochtaí uile dá bhforáiltear i dTeachtaireacht 2002 á dteachtadh acu. Chuir an Coimisiún i dtábhacht nár modhnaíodh Teachtaireacht 2002 le tabhairt isteach EU Pilot, seachas gearánaigh a chur ar an eolas go bhféadfaí, tar éis clárú sa CHAP, gearáin agus fiosrúcháin a scrúdú a thuilleadh i gcomhar leis an mBallstát lena mbaineann.

8. Luaigh an Coimisiún, áfach, gur ghá roinnt modhnuithe a dhéanamh ar Theachtaireacht 2002 chun CHAP a thabhairt isteach. Freagraíonn an Coimisiún níos dírí anois do leasanna na saoránach, an ghnó agus na sochaí sibhialta tríd an gcomhfhreagras a chlárú mar fhiosrúchán nó mar ghearán, ag brath ar an bhfaisnéis a sholáthraíonn an comhfhreagraí. Dúirt an Coimisiún go bhféadfaí an t-athrú sin ar a mhodh oibre a léiriú in athbhreithniú ar an Teachtaireacht. Chuir sí in iúl freisin go n-eascraíonn an gá le hoiriúnuithe ar an Teachtaireacht maidir le roinnt téarmaí a modhnaíodh as an gConradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). Tá roinnt ceartúchán beartaithe freisin chun éagsúlachtaí i roinnt leaganacha teanga den Teachtaireacht a shoiléiriú.

9. Tháinig an Coimisiún ar an gconclúid go bhfuil sé ar intinn aige athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht i bhfianaise na taithí a fuarthas i réimse na ngearán le blianta beaga anuas, agus go ndíreodh an t-athbhreithniú sin ‘inter alia’ ar ailíniú leis an gcóras nua ‘CHAP’.

10. An 21 Nollaig 2011, sheol an Coimisiún an Dara Tuarascáil Mheastóireachta uaidh maidir le EU Pilot chuig an Ombudsman, tuarascáil lena gcumhdaítear an tréimhse ó cuireadh tús léi in Aibreán 2008 go dtí Meán Fómhair 2011. Ní raibh aon tuarascáil níos déanaí ann.

11. De réir an Dara Tuarascáil Mheastóireachta, tugtar 10 seachtaine do na Ballstáit chun freagairt do chásanna a tugadh isteach le EU Pilot agus tá sprioc-am breise 10 seachtaine ann don Choimisiún chun freagra an Bhallstáit a scrúdú agus a mheasúnú. Cuirtear i bhfios go láidir sa Tuarascáil go bhfuil sé ríthábhachtach go gcloífidh an dá pháirtí leis na spriocdhátaí sin chun a áirithiú go ndéanfar an cinneadh, cibé acu litir fógra fhoirmiúil a sheoladh nó an cás a dhúnadh, laistigh de bhliain amháin ó dháta an chláraithe sa CHAP nó ó dháta oscailte fiosrúcháin sa EU Pilot ar thionscnamh an Choimisiúin féin. A mhéid a bhaineann le ráta ratha na gcásanna a tugadh isteach le EU Pilot, léirítear sa Tuarascáil gur mheas an Coimisiún go raibh 80 % d’fhreagairtí na mBallstát inghlactha (is é sin, i gcomhréir le dlí an Aontais), rud a fhágann gur féidir na cásanna ábhartha a dhúnadh gan gá le nós imeachta um shárú a sheoladh faoi Airteagal 258 CFAE. Thug an Coimisiún dá aire freisin laghdú ar líon na n-imeachtaí nua um shárú ó bhí 2010 ann.

Measúnú an Ombudsman as a dtagann dréachtmholadh

12. Chuir an tOmbudsman fáilte roimh EU Pilot mar fhorbairt dhearfach lenar féidir leis an gCoimisiún gearáin faoi sháruithe ar dhlí an Aontais ag Ballstáit a láimhseáil ar bhealach níos tapúla agus níos éifeachtúla. Thug an tOmbudsman dá haire, áfach, go raibh an Dara Tuarascáil Mheastóireachta ina tost ar an gcaidreamh idir EU Pilot agus CHAP, ar thaobh amháin, agus Teachtaireacht 2002 ar an taobh eile. Cé go leagtar béim sa Tuarascáil ar thorthaí dearfacha EU Pilot do shaoránaigh, ní luaitear Teachtaireacht 2002 inti. Ní luaitear fiú córas clárúcháin CHAP ach aon uair amháin sa Tuarascáil (leathanach 4, an dara mír). Ar bhonn níos ginearálta, is cosúil go ndírítear sa Tuarascáil go heisiach ar an gcaidreamh idir an Coimisiún agus na Ballstáit ("na páirtithe"). Is cosúil nár cuireadh seasamh na ngearánach, ar foinse thábhachtach faisnéise iad le haghaidh cásanna sáraithe a d’fhéadfadh a bheith ann, san áireamh sa chomhthéacs sin. Ní luaitear sa Tuarascáil ach, ag bun leathanach 3 [4], i gcás gearáin, go n-ullmhófar freagra freisin chun an gearánach a chur ar an eolas faoi thoradh an fhiosrúcháin. Mar sin féin, níl aon léiriú sa Tuarascáil ar cé acu a choinnítear nó nach gcoinnítear gearánaigh ar an eolas freisin nuair a iarrann an Coimisiún faisnéis ar an mBallstát laistigh de 10 seachtaine nó nuair a thug an Ballstát sin freagra. Ina theannta sin, níl aon léiriú sa tuarascáil i dtaobh, sna cásanna sin ina bhfuil sé beartaithe ag roinn de chuid an Choimisiúin a mholadh nach ndéanfar aon ghníomhaíocht bhreise maidir le gearán, an dtabharfaidh an Coimisiún réamhfhógra ina leith fós don ghearánach i litir ina leagfar amach na forais ar a bhfuil sé beartaithe aige an cás a dhúnadh agus ina n-iarrfar ar an ngearánach aon bharúlacha a d’fhéadfadh a bheith aige nó aici a chur isteach laistigh de thréimhse 4 seachtaine (pointe 10 den Teachtaireacht).

13. Thug an tOmbudsman dá aire gur thug an Coimisiún le fios, ina thuairim, go raibh sé beartaithe aige athbhreithniú a dhéanamh ar Theachtaireacht 2002, ach nár chuir sé aon amchlár ar aghaidh le haghaidh athbhreithniú den sórt sin nó nár chuir sé in iúl an raibh sé beartaithe aige dul i gcomhairle leis an Ombudsman Eorpach sa chomhthéacs sin. Ós rud é go raibh ceithre bliana caite ó tugadh isteach EU Pilot in Aibreán 2008, bhí an tOmbudsman den tuairim go mbeadh sé tábhachtach don Choimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht chun a áirithiú go léiríonn sí na hathruithe a tugadh isteach le EU Pilot agus le CHAP, chomh maith le Conradh Liospóin.

14. Chuir an tOmbudsman in iúl go láidir nach raibh an dréachtmholadh dírithe ach ar Theachtaireacht 2002 a thabhairt cothrom le dáta, agus an méid a thuigeann an tOmbudsman mar chuspóirí agus spiorad na Teachtaireachta bunaidh arna dréachtú ag an gCoimisiún a choinneáil ag an am céanna. Rinneadh an dréachtmholadh, dá bhrí sin, gan dochar don fhéidearthacht go ndéanfaí athchóiriú ina dhiaidh sin ar an nós imeachta um shárú lena bhfeabhsófaí cearta na ngearánach.

15. Ar bhonn an Dara Tuarascáil Mheastóireachta ón gCoimisiún maidir le EU Pilot, scrúdaigh an tOmbudsman ansin go mion cé na codanna de Theachtaireacht 2002 ba ghá a athbhreithniú chun na hathruithe a thug EU Pilot agus CHAP isteach a léiriú. Thiomsaigh sé doiciméad a léirigh, in athruithe rianta, na modhnuithe a mheas sé a bheith iomchuí. Cé is moite d’athruithe ar Airteagail ábhartha CFAE seachas ar Chonradh CE, tagairt do dhlí an Aontais seachas do dhlí an Chomhphobail agus do naisc idirlín nua [5], bhain na modhnuithe sin go príomha leis na pointí seo a leanas:

- I bpointe 1 den Teachtaireacht ("Sainmhínithe agus raon feidhme"), ba cheart idirdhealú a dhéanamh idir "gearáin" agus "fiosrúcháin".

- D'fhéadfaí déileáil le clárú agus admháil gearán agus fiosrúchán le chéile in aon phointe amháin seachas in dhá phointe ar leith.

I bpointe eile dar teideal "Gníomhaíochtaí i ndáil le gearáin agus fiosrúcháin", ba cheart tagairt a dhéanamh don fhéidearthacht go bhféadfadh an Coimisiún déileáil le gearán faoi EU Pilot.

- Maidir le pointe 7 "Cumarsáid le gearánaigh ", b'iomchuí freisin an gearánach/na gearánaigh a chur ar an eolas faoi chinneadh an Choimisiúin an cás a chur faoi bhráid an Bhallstáit trí EU Pilot agus faoi anailís an Choimisiúin ar fhreagra an Bhallstáit a fuarthas trí EU Pilot;

- Maidir leis na teorainneacha ama chun gearáin a imscrúdú (pointe 8 den Teachtaireacht), mheas an tOmbudsman gurbh iomchuí na teorainneacha ama nua seo a leanas a áireamh i dtéacs na Teachtaireachta: i) teacht ar chinneadh próiseas EU Pilot a sheoladh laistigh de dheich seachtaine ón dáta a chláraítear gearán; ii) a iarraidh ar an mBallstát lena mbaineann barúlacha a chur ar fáil maidir le gearán nó fiosrúchán laistigh de dheich seachtaine ón dáta a sheoltar an próiseas EU Pilot; agus iii) freagra Ballstáit a scrúdú agus a mheasúnú laistigh de dheich seachtaine ón dáta a fhaightear an freagra.

16. Maidir le héagsúlachtaí idir leaganacha teanga, thug an tOmbudsman dá aire gur thagair an dara mír de phointe 9 den Teachtaireacht, i mBéarla, do "rogha an ghearáin", ach sna leaganacha Fraincise agus Gearmáinise, is é an tagairt, faoi seach, do "le choix des griefs" agus do "die Wahl der Beschwerdegründe". Dá bhrí sin, b’iomchuí an téacs Béarla a chur in oiriúint, téacs a d’fhéadfadh tagairt a dhéanamh ina ionad sin do ‘rogha na líomhaintí’.

17. Ar deireadh, thug an tOmbudsman dá aire nach raibh an Teachtaireacht ar fáil i dteangacha oifigiúla na mBallstát a d'aontaigh don AE in 2004 agus 2007. Ní raibh sé ar fáil i nGaeilge ach oiread. Dá bhrí sin, an 12 Márta 2012, d'oscail an tOmbudsman fiosrúchán féintionscnaimh ar leith (OI/2/2012/VL) ar an tsaincheist seo.

18. Mheas an tOmbudsman go bhféadfadh na moltaí thuas maidir le hathruithe íosta cabhrú leis an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar théacs Theachtaireacht 2002. Bhí an tOmbudsman fós ar fáil chun cibé cabhair is féidir a thabhairt don Choimisiún ina athbhreithniú ar Theachtaireacht 2002.

19. Ar bhonn an mhéid thuas, an 28 Márta 2012, chuir an tOmbudsman an dréachtmholadh seo a leanas faoi bhráid an Choimisiúin: "Ba cheart don Choimisiún breithniú a dhéanamh ar athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht [2002], chun a áirithiú go léireofar inti na hathruithe a tugadh isteach leis an EU Pilot agus leis an CHAP".

Na hargóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman tar éis an dréachtmholta

20. Ina thuairim mhionsonraithe, chuir an Coimisiún in iúl gur ghlac sé Teachtaireacht 2012 an 2 Aibreán 2012. Chuir an Coimisiún in iúl go ndearna sé athbhreithniú ar Theachtaireacht 2002 agus na cuspóirí seo a leanas á gcur san áireamh aige:

an gá atá ann an córas nua CHAP a seoladh in 2009 chun gearáin agus fiosrúcháin a seoladh chuig an gCoimisiún a chlárú a chur san áireamh;

- an oibleagáid foclaíocht agus tagairtí áirithe a thabhairt cothrom le dáta tar éis theacht i bhfeidhm CFAE, an gá le héagsúlachtaí áirithe idir na leaganacha teanga éagsúla de Theachtaireacht 2002 a cheartú; agus

- an gá atá le téarmaí áirithe agus módúlachtaí áirithe maidir le láimhseáil gearán a shoiléiriú nó an gá atá le cumarsáid a shimpliú.

21. Rinne an Coimisiún na barúlacha seo a leanas maidir leis na modhnuithe a mhol an tOmbudsman:

22. A mhéid a bhaineann leis an idirdhealú atá beartaithe idir ‘gearáin’ agus ‘fiosrúcháin’ maidir le cur i bhfeidhm dhlí an Aontais, mhínigh an Coimisiún go raibh modhanna oibre atá ann cheana á bhforbairt chun gur féidir fiosrúcháin agus gearáin a chlárú agus a thaifeadadh ar leithligh, agus go leanfaí de dhéileáil le gearáin mar chatagóir shonrach comhfhreagrais. Dúirt an Coimisiún go raibh treoracha sa Teachtaireacht do sheirbhísí an Choimisiúin chun déileáil le gearáin agus, dá bhrí sin, gur dhéileáil siad le gearáin a bhaineann le cur i bhfeidhm dhlí an Aontais amháin.

23. Maidir le hiarmhairtí EU Pilot don fhaisnéis atá le tabhairt do ghearánaigh, thagair an Coimisiún dá bharúlacha mar fhreagra ar fhiosrúchán féintionscnaimh an Ombudsman OI/3/2009/MHZ roimhe seo. Dúirt an Coimisiún gurbh é cuspóir EU Pilot obair an Choimisiúin a eagrú ar bhealach níos fearr chun déileáil le fiosrúcháin agus gearáin ó shaoránaigh agus ó ghnólachtaí maidir le cur i bhfeidhm dhlí an Aontais. Ceapadh EU Pilot chun éifeachtúlacht mhéadaithe a bhaint amach agus, dá bhrí sin, chun dlús a chur leis na torthaí a fuarthas agus iad a fheabhsú. D’athdhearbhaigh an Coimisiún nár modhnaíodh Teachtaireacht 2002 dá bhrí sin le tabhairt isteach EU Pilot seachas gearánaigh a chur ar an eolas go bhféadfaí, tar éis clárú sa CHAP, gearáin agus fiosrúcháin a scrúdú a thuilleadh i gcomhar leis an mBallstát lena mbaineann.

24. Bhí an Coimisiún den tuairim nach n-éilíonn EU Pilot, ar céim chomhair é den fhaisnéis fhrithpháirteach idir na Ballstáit agus an Coimisiún, rialacha sonracha chun a áirithiú go gcoinneofar an gearánach ar an eolas.

25. Tharraing an Coimisiún aird, áfach, ar phointe 7, mír 1, de Theachtaireacht 2012 inar luadh "gur féidir scrúdú breise a dhéanamh ar ghearán i gcomhar leis an mBallstát lena mbaineann. Cuirfidh an Coimisiún an gearánach ar an eolas faoi sin i scríbhinn". Dá bhrí sin, chuir an Coimisiún i dtábhacht go gcuirtear an gearánach ar an eolas nuair a bhíonn teagmhálacha leis an mBallstát mar thoradh ar an ngearán faoi chuimsiú EU Pilot. A luaithe a bheidh an chéim sin críochnaithe, cuirfear an gearánach ar an eolas freisin faoi thoradh an ghearáin (imeachtaí um shárú a dhúnadh nó a thionscnamh), i gcomhréir le pointe 10 den Teachtaireacht.

26. Shonraigh an Coimisiún, áfach, gur cheart go gcomhlíonfadh an fhaisnéis a chuirtear in iúl do ghearánaigh coinníollacha rúndachta na bhfiosrúchán agus discréid an Choimisiúin in imeachtaí um shárú (féach mír 5 de thabhairt isteach Theachtaireacht 2012 agus fonótaí 3 go 6).

27. Maidir leis an bhfaisnéis don ghearánach go háirithe faoi anailís an Choimisiúin ar fhreagra an Bhallstáit, d'athdhearbhaigh an Coimisiún, i gcás Petrie [6], gur luaigh an Chúirt Ghinearálta "go bhfuil na Ballstáit i dteideal a bheith ag súil go ráthóidh an Coimisiún rúndacht le linn imscrúduithe a bhféadfadh nós imeachta um shárú a bheith mar thoradh orthu".

28. Maidir le spriocdhátaí, luaigh an Coimisiún gur spreag sé a sheirbhísí cheana féin in 2002 chun teorainn a chur leis an am a chaitear ar ghearáin a imscrúdú. Rinne an Coimisiún tagairt do phointe 8 den Teachtaireacht ina bhforáiltear "[a] riail ghinearálta, déanfaidh an Coimisiún imscrúdú ar ghearáin d'fhonn teacht ar chinneadh fógra foirmiúil a eisiúint nó an cás a dhúnadh laistigh de bhliain amháin ar a mhéad ó dháta cláraithe an ghearáin". Mheas an Coimisiún go mbeadh gach laghdú breise ar an sprioc-am, a shocraítear go ginearálta nó go teibí, fritorthúil do cháilíocht an imscrúdaithe i bhfianaise éagsúlacht agus shainiúlacht na gcásanna. Ní chuireann sé sin cosc, áfach, ar an gCoimisiún a chuid seirbhísí a spreagadh, i gcásanna sonracha, chun spriocdhátaí níos giorra a leanúint.

29. Tháinig an Coimisiún ar an gconclúid gurbh ionann glacadh Theachtaireacht 2012 agus athbhreithniú ábhartha ar na treoracha dá sheirbhísí (go háirithe an córas clárúcháin CHAP nua) a fhreastalaíonn ar leasanna na ngearánach. Dá bhrí sin, mheas an Coimisiún gur dhéileáil an Teachtaireacht athbhreithnithe le hábhair imní an Ombudsman.

30. An 7 Márta 2013, chuir an Coimisinéir Šefcovic in iúl don Ombudsman go raibh athbhreithniú déanta ag an gCoimisiún ar a leathanach gréasáin "Do chearta a fheidhmiú"[7] chun saoránaigh a chur ar an eolas faoi ról an Ombudsman maidir leis an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún gearáin um shárú.

31. An 18 Feabhra 2014, thug Ard-Rúnaí an Choimisiúin freagra ar litir an Ombudsman an 24 Eanáir 2014, inar iarradh ar an gCoimisiún Teachtaireacht 2012 a chur ar fáil i gCróitis freisin, í a fhoilsiú san Iris Oifigiúil, an tOmbudsman a áireamh mar sheolaí na Teachtaireachta agus athbhreithniú a dhéanamh ar roinnt míreanna den Teachtaireacht maidir leis an ngearánach a chur ar an eolas [8]. D’athdhearbhaigh an Coimisiún go bhfuil Teachtaireacht 2012 ar fáil ar EUR-Lex agus gur postáladh ar Europa í freisin. Is gearr go mbeidh sé ar fáil sa Chróitis freisin. Dúirt an Coimisiún, áfach, gur scoir sé de théacs iomlán a Theachtaireachta a fhoilsiú san Iris Oifigiúil roinnt blianta ó shin. Mar fhreagra ar mholadh an Ombudsman go bhféadfaí deis a chur ar fáil leis an Teachtaireacht a chur ar fáil i gCróitis chun athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht, dúirt an Coimisiún nach féidir athbhreithniú a dhéanamh ar na Teachtaireachtaí deiridh ar bhealach den sórt sin.

32. Maidir le moltaí an Ombudsman i ndáil leis an ngearánach a chur ar an eolas, mhínigh an Coimisiún a chleachtas reatha go gcuireann sé an gearánach ar an eolas i scríbhinn faoi gach céim den nós imeachta agus go bhféadfaidh an gearánach a iarraidh, tráth ar bith le linn an nós imeachta, mínithe a fháil ar an gcás.

Measúnú an Ombudsman tar éis an dréachtmholta

33. Tugann an tOmbudsman dá haire gur glacadh Teachtaireacht 2012 an 2 Aibreán 2012, díreach cúig lá tar éis don Ombudsman an dréachtmholadh a chur faoi bhráid an Choimisiúin (an 28 Márta 2012). Cé go bhfuil taithí úsáideach faighte ag an Ombudsman maidir le déileáil le gearáin faoi chomhlíonadh Theachtaireacht 2002, níor chuathas i gcomhairle leis an Ombudsman le linn phróiseas athbhreithnithe na Teachtaireachta. Staon an Coimisiún freisin ó fhreagra a thabhairt ar cheist an Ombudsman, a ardaíodh le linn oscailt a fhiosrúcháin féintionscnaimh féin, an raibh sé beartaithe aige dul i gcomhairle leis le linn an phróisis athbhreithnithe. Mar gheall ar an tréimhse an-ghearr a chuaigh thart idir an dréachtmholadh agus glacadh Theachtaireacht 2012, is léir nach raibh deis ag an gCoimisiún moladh an Ombudsman a chur san áireamh agus Teachtaireacht 2012 á glacadh aige. Ina ionad sin, dealraíonn sé gur cuireadh Teachtaireacht 2012 faoi bhráid an Ombudsman, ní mar fhreagra ar an dréachtmholadh, ach gur eascair sí as próiseas athbhreithnithe inmheánach amháin nár coinníodh an tOmbudsman ar an eolas faoi. Agus Teachtaireacht 2012 á tabhairt isteach, aithníonn an Coimisiún, mar Chaomhnóir na gConarthaí, " an ról ríthábhachtach atá ag an ngearánach maidir le cuidiú leis an gCoimisiún sáruithe ar dhlí an Aontais a bhrath" (béim curtha leis). Is oth leis an Ombudsman nár thapaigh an Coimisiún, sular ghlac sé le Teachtaireacht 2012, an deis dul i gcomhairle leis maidir leis an ábhar tábhachtach seo agus gur theip air ina dhiaidh sin dul i mbun plé ar na moltaí a rinne an tOmbudsman faoi chuimsiú an fhiosrúcháin féintionscnaimh seo.

34. Mar a léirítear ina teideal, is nuashonrú í Teachtaireacht 2012 ar na rialacha a leagtar amach i dTeachtaireacht 2002. Mar sin féin, cé gur díríodh Teachtaireacht 2002 chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an Ombudsman Eorpach, ní dhírítear Teachtaireacht 2012 chuig an Ombudsman a thuilleadh, ach chuig an gComhairle agus chuig Parlaimint na hEorpa. Níl an réasúnaíocht a chuir Ard-Rúnaí an Choimisiúin chun cinn maidir leis an athrú sin ina litir an 23 Iúil 2012, eadhon gur lean an Coimisiún a ghnáthchleachtas maidir le Teachtaireachtaí a chur faoi bhráid na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa, áititheach. Sa litir uaidh an 7 Márta 2013, dúirt an Coimisinéir Šefcovic gur leagadh béim sa Teachtaireacht ar an ról tábhachtach is féidir leis an Ombudsman Eorpach a imirt do shaoránaigh maidir leis an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún gearáin um shárú. Chomh maith leis sin, luaitear i bpointe 13 den Teachtaireacht (chomh maith le leathanach gréasáin an Choimisiúin ‘Do chearta a fheidhmiú’) gur féidir le gearánaigh gearán a dhéanamh leis an Ombudsman Eorpach i gcás ina measann siad nár lean an Coimisiún na bearta a leagtar amach sa Teachtaireacht. Dá bhrí sin, i bhfianaise ról sonrach an Ombudsman, a aithnítear sa Teachtaireacht féin, is deacair a thuiscint cén fáth nár tagraíodh don Ombudsman a thuilleadh mar sheolaí na Cumarsáide. Mar sin féin, is féidir an ghné seo a mheas mar ghné fhoirmiúil amháin.

35. Tá sé níos tábhachtaí, áfach, gur iarr litir an Ombudsman an 24 Eanáir 2014 ar an gCoimisiún machnamh a dhéanamh ar roinnt gnéithe substainteacha den Teachtaireacht a athbhreithniú i gcomhréir le dréachtmholadh an 28 Márta 2012. Ina fhreagra, dúirt an Coimisiún nach féidir athbhreithniú a dhéanamh ar an Teachtaireacht chríochnaitheach ón gCoimisiún. Mar sin féin, ina thuairim i bhfiosrúchán féintionscnaimh OI/2/2012/VL, chuir an Coimisiún i bhfios go láidir gur beart inmheánach amháin atá i dTeachtaireacht 2002, arna hathbhreithniú in 2012, agus go leagtar amach i bhforálacha na Teachtaireachta bearta riaracháin inmheánacha nach mór a leanúint, ar mhaithe leis an ngearánach, agus gearáin á láimhseáil. Ós rud é, de réir an Choimisiúin, gur beart inmheánach amháin í an Teachtaireacht, ní féidir leis an Ombudsman a thuiscint cén fáth ar cheart go mbeadh aon bhac ar an gCoimisiún í a athbhreithniú.

36. D’áitigh an Coimisiún freisin nár foilsíodh an Teachtaireacht san Iris Oifigiúil, toisc gur scoir an Coimisiún de théacs iomlán a Theachtaireachta a fhoilsiú san Iris Oifigiúil roinnt blianta ó shin. Is ábhar iontais í an argóint sin, ós rud é gur foilsíodh roinnt Teachtaireachtaí eile san Iris Oifigiúil tar éis dháta na Teachtaireachta ó 2012 [9].

37. Dá bhrí sin, tagann an tOmbudsman ar an gconclúid nach ionann Teachtaireacht 2012 agus ábhar chomhfhreagras an Choimisiúin ina dhiaidh sin ar an ábhar agus freagra leordhóthanach ar an dréachtmholadh. Tugann sí dá haire go háirithe nár chuir an Coimisiún san áireamh aon cheann de na moltaí atá beartaithe le haghaidh modhnuithe atá dírithe ar ghearánaigh a chur ar an eolas ar bhealach níos fearr. Ina theannta sin, theip ar an gCoimisiún a mhíniú go diongbháilte cén fáth nárbh fhéidir Teachtaireacht 2012 a athbhreithniú agus cén fáth nárbh fhéidir í a fhoilsiú san Iris Oifigiúil.

38. Is oth leis an Ombudsman go háirithe gur theip ar an gCoimisiún leas a bhaint as an deis chun páirt chuiditheach a ghlacadh i bplé substainteach ar a chaidreamh le saoránaigh a dhéanann gearán faoi sháruithe. Mar a d’aithin an Coimisiún féin, tá gearáin den sórt sin ríthábhachtach chun cabhrú leis a ról mar Chaomhnóir na gConarthaí a chomhlíonadh. Is sásra tábhachtach iad trínar féidir le saoránaigh páirt a ghlacadh i gcothabháil an smachta reachta.

39. Tá breithniú déanta ag an Ombudsman ar an rogha tuarascáil speisialta a chur faoi bhráid Pharlaimint na hEorpa sa chás seo. Dealraíonn sé nach gá é sin a dhéanamh ar dhá chúis. Ar an gcéad dul síos, déanann an Pharlaimint grinnscrúdú rialta ar fheidhmíocht an Choimisiúin mar Chaomhnóir na gConarthaí, trí scrúdú a dhéanamh ar a Tuarascáil Bhliantúil maidir le Faireachán ar Chur i bhFeidhm dhlí AE. Ar an dara dul síos, tá díospóireacht phoiblí leanúnach ann, inarb í an Pharlaimint an gníomhaí lárnach, maidir leis an bhféidearthacht dlí AE maidir le nós imeachta riaracháin a dhréachtú. Measann an tOmbudsman, dá bhrí sin, go bhfuil sé úsáideach an fiosrúchán seo a dhúnadh le ráiteas criticiúil agus an cinneadh a chur ar aghaidh chuig an bParlaimint, ionas gur féidir é a chur san áireamh agus í ag déileáil le Tuarascáil Bhliantúil an Choimisiúin ar Fhaireachán ar Chur i bhFeidhm dhlí AE agus i bpléití na Parlaiminte amach anseo ar dhlí AE maidir le nós imeachta riaracháin.

C. Conclúid

Ar bhonn an fhiosrúcháin féintionscnaimh, dúnann an tOmbudsman é leis an ráiteas criticiúil seo a leanas:

Theip ar an gCoimisiún freagra leordhóthanach a thabhairt ar an dréachtmholadh agus go háirithe, theip air úsáid a bhaint as an deis chun páirt chuiditheach a ghlacadh i bplé substainteach maidir le conas feabhas a chur ar a chaidreamh le saoránaigh a dhéanann gearán faoi sháruithe. Ina theannta sin, theip ar an gCoimisiún a mhíniú go diongbháilte cén fáth nárbh fhéidir Teachtaireacht 2012 a athbhreithniú agus cén fáth nárbh fhéidir í a fhoilsiú san Iris Oifigiúil. Is ionann sin agus cás drochriaracháin.

Emily O'Reilly

Arna dhéanamh in Strasbourg an 10 Aibreán 2014

[1] COIM(2007) 502 críochnaitheach, 5 Meán Fómhair 2007.

[2] COM(2002) 141 críochnaitheach, IO 2002 C 244, lch. 5.

[3] COM(2012) 154 críochnaitheach, 2 Aibreán 2012. Níor foilsíodh an Teachtaireacht san Iris Oifigiúil, ach tá sí ar fáil ar shuíomh gréasáin EUR-Lex sna teangacha oifigiúla uile (seachas an Chróitis): http://eur-lex.europa.eu/Notice.do?checktexts=checkbox&checktexte=checkbox&val=676045%3Acs&pos=3&page=1&lang=en&pgs=10&nbl=3&list=680479%3Acs%2C680031%3Acs%2C676045%3Acs%2C&hwords=Updating%2Bthe%2Bhandling%2Bof%2Brelations%2Bwith%2Bthe%2Bcomplainant%2Bin%2Brespect%2Bof%2Bthe%2Bapplication%2Bof%2BUnion%2Blaw%257E&action=GO&visu=%23texte

[4] Sa leagan Béarla den tuarascáil.

[5] Roinnt nasc idirlín a luadh i dTeachtaireacht 2002 toisc nár oibríodh a thuilleadh í.

[6] Cás T-191/99 Petrie agus eile v An Coimisiún [2001] ECR II-3677, mír 68; Cás T-29/08 LPN v An Coimisiún [2011] ECR II-6021.

[7] http://ec.europa.eu/eu_law/your_rights/your_rights_en.htm

[8] Tá litir an Ombudsman chuig Ard-Rúnaí an Choimisiúin agus freagra an Ard-Rúnaí ar fáil ar shuíomh gréasáin an Ombudsman faoi: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/initiatives.faces

[9] Mar shampla, an ‘Teachtaireacht Bhaincéireachta’ (IO 2013 C 216, lch. 1), an Teachtaireacht maidir le díobháil a chainníochtú i gcaingne le haghaidh damáistí bunaithe ar sháruithe ar Airteagal 101 nó Airteagal 102 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (IO 2013 C 167, lch. 19) nó an Teachtaireacht maidir le síneadh a chur le cur i bhfeidhm chreat an Chomhphobail um Státchabhair le haghaidh taighde agus forbartha agus nuálaíochta (IO 2013 C 357, lch. 1).

Is fíor, murab ionann agus Teachtaireacht 2012, go bhfuil ábharthacht LEE ag baint leis an Teachtaireacht Bhaincéireachta.