prezes

Komisja Europejska

Szanowny Panie Przewodniczący!

Zwracam się do Pana w nawiązaniu do mojego pisma z dnia 16 maja 2025 r., w którym poinformowałem Pana o wszczęciu dochodzenia w sprawie powyższej skargi [1].

Skarga dotyczy domniemanego nieprzestrzegania przez Komisję jej wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa i zestawu narzędzi [2] podczas przygotowywania wniosku ustawodawczego dotyczącego zmiany dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) i dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD)^[3], który jest jednym z wniosków wchodzących w skład pakietu uproszczenia zbiorczego I ^[4].

W szczególności skarżący obawiają się, że Komisja odstąpiła od kluczowych wymogów proceduralnych przewidzianych w wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa, nie przeprowadzając oceny skutków i konsultacji publicznych bez odpowiedniego uzasadnienia. Ich zdaniem Komisja przeprowadziła w pośpiechu konsultacje między służbami, które nie były zgodne z jej regulaminem wewnętrznym. Skarżący są również zaniepokojeni faktem, że Komisja nie przeprowadziła oceny spójności klimatycznej przewidzianej w Europejskim prawie o klimacie [5].

W dniu 16 czerwca 2025 r. mój zespół śledczy odbył spotkanie z podległymi mi służbami. W załączeniu do niniejszego pisma znajdą Państwo sprawozdanie z posiedzenia. Pragnę również podziękować Panu i Pańskim służbom za dostarczenie mojemu biuru dokumentacji, o którą prosiłem.

Doszedłem do wniosku, że konieczne jest otrzymanie od Komisji pisemnej odpowiedzi w sprawie głównych kwestii poruszonych w tej sprawie, opartej na materiałach zebranych do tej pory.

1. W sprawie braku oceny skutków

Chociaż przedmiotowy wniosek ustawodawczy wymagałby co do zasady pełnej oceny skutków [6], Komisja nie przeprowadziła takiej oceny, przygotowując zamiast niej dokument analityczny w formie dokumentu roboczego służb Komisji.

W wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa i zestawie narzędzi dotyczących lepszego stanowienia prawa przewidziano możliwość odstępstwa od ich wymogów, w tym wymogu przeprowadzenia oceny skutków. Odstępstwa te muszą jednak być zgodne z pewnymi przepisami proceduralnymi. Odstępstwa muszą być dokładnie uzasadnione i dobrze wyjaśnione w momencie przyjmowania wniosku ustawodawczego, aby umożliwić społeczeństwu zbadanie powodów, dla których Komisja odstępuje od swoich przepisów. W przeciwnym razie obywatele UE mogą kwestionować zaangażowanie Komisji na rzecz przejrzystego, inkluzywnego i opartego na dowodach procesu stanowienia prawa.

Na podstawie dotychczas udostępnionych materiałów wydaje się, że Komisja nie uzasadniła w odpowiedni sposób odstępstwa od swoich przepisów w tym przypadku.

W uzasadnieniu Komisja uzasadniła „krytyczny pilny charakter” wniosku i związane z nim odstępstwo od wymogu oceny skutków potrzebą utrzymania konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw. Podczas spotkania z moim zespołem śledczym Komisja wyjaśniła, że pilna potrzeba wynika z trudnej sytuacji gospodarczej w UE i faktycznych kwestii związanych z wdrażaniem, w tym konieczności umożliwienia przedsiębiorstwom planowania z wyprzedzeniem. Komisja odniosła się również do „sprawozdania Draghiego”^[7] i ujawnionych w nim wyzwań w zakresie konkurencyjności gospodarki UE, w tym w świetle obciążenia regulacyjnego nałożonego na przedsiębiorstwa.

Komisja nie wskazała jednak żadnego nagłego lub nieoczekiwanego zdarzenia, które uzasadniałoby pilny charakter sprawy. Komisja nie wyjaśniła również, dlaczego w pierwszej kolejności środki polegające na „zatrzymaniu zegara”[8] nie byłyby wystarczające, aby zaradzić wspomnianej krytycznej pilności. Wydaje się, że przyjęcie tych środków mogłoby dać Komisji wystarczająco dużo czasu na przeprowadzenie oceny skutków proponowanych istotnych zmian w CSRD i CSDDD (określonych we wniosku ustawodawczym rozpatrywanym w niniejszym dochodzeniu). Pragnę również zauważyć, że Komisja nie przewidziała kontroli żadnego dokumentu dotyczącego pilności sytuacji i wynikającej z niej potrzeby odstąpienia od wymogu oceny skutków. Byłbym zatem wdzięczny, gdyby Komisja mogła wypowiedzieć się na ten temat.

Byłbym również wdzięczny, gdyby Komisja mogła wyjaśnić, odnosząc się do odpowiednich części swoich ocen skutków obowiązujących aktów prawnych (tj. dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju), w jakim stopniu te wcześniejsze oceny skutków obejmują zmiany zawarte w przedmiotowym wniosku ustawodawczym.

2. W sprawie braku konsultacji publicznych

Rozumiem, że w tym przypadku Komisja uznała, że konsultacje publiczne nie są wymagane na mocy wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa (w przypadku braku oceny skutków) ani nie są wykonalne (z uwagi na wyżej wspomniany pilny charakter sprawy) ani konieczne (z uwagi na różne inne kontakty z zainteresowanymi stronami).

Nie jest jasne, w jakim stopniu zaproszenie do zgłaszania uwag dotyczących racjonalizacji wymogów sprawozdawczych w okresie od października do grudnia 2023 r. oraz dwa duże hybrydowe fora zainteresowanych stron w sprawie CSRD z maja i listopada 2024 r. obejmowały elementy konkretnego przedmiotowego wniosku ustawodawczego. Byłbym wdzięczny za dalsze wyjaśnienia ze strony Komisji w tym zakresie.

Wydaje się, że dwa spotkania zorganizowane w lutym 2025 r., w których uczestniczyły głównie interesy przemysłu i przedsiębiorstw, były jedyną wymianą poglądów zainteresowanych stron na temat przedmiotowego wniosku ustawodawczego.

Nie jest jasne, w jaki sposób wymiana informacji między zainteresowanymi stronami, o której mowa w uzasadnieniu, oznaczała, że konsultacje publiczne nie przyniosłyby nowych informacji, w szczególności biorąc pod uwagę, że wiele zainteresowanych stron, które w przeciwnym razie mogłyby wnieść wkład, nie zostało zaproszonych do udziału w posiedzeniach w lutym 2025 r.  

Byłbym wdzięczny, gdyby Komisja mogła ustosunkować się do tych uwag.

3. W sprawie braku oceny spójności klimatycznej

Zgodnie z Europejskim prawem o klimacie Komisja jest zobowiązana do przeprowadzenia oceny spójności klimatycznej każdego projektu środka lub wniosku ustawodawczego „i uwzględnienia tej oceny we wszelkich ocenach skutków towarzyszących tym środkom lub wnioskom oraz do podania wyników tej oceny do wiadomości publicznej w momencie przyjęcia”.[9]

Rozumiem, że ponieważ nie przeprowadzono oceny skutków, Komisja uznała, że nie musi publikować oceny spójności klimatycznej. Chociaż w uzasadnieniu stwierdzono, że proponowane zmiany nie podważają ogólnych celów Europejskiego Zielonego Ładu [10], Komisja nie zawarła w uzasadnieniu ani w dokumencie roboczym służb Komisji żadnej analizy na poparcie tego wniosku. Ponadto, chociaż Komisja przedłożyła mojemu Urzędowi dokumenty przedstawiające ogólny zakres stosowania nowych przepisów, nie wydaje się, aby dokumenty te zawierały szczegółową wewnętrzną ocenę spójności wniosku ustawodawczego z celem neutralności klimatycznej.

Wydaje się zatem, że Komisja nie przeprowadziła oceny spójności klimatycznej przed przyjęciem przedmiotowego wniosku ustawodawczego, chociaż w Europejskim prawie o klimacie nie przewidziano żadnych zwolnień z przeprowadzenia takiej oceny. Byłbym wdzięczny, gdyby Komisja mogła ustosunkować się do tych obaw.

4. Konsultacje między służbami (ISC)

Regulamin wewnętrzny Komisji [11] przewiduje formalną ISC obejmującą „usługi mające uzasadniony interes ze względu na charakter, przedmiot lub wpływ projektu aktu”.[12] Zazwyczaj służby, z którymi konsultowano się w ramach ISC, mają dziesięć dni roboczych na dokonanie przeglądu wniosku i udzielenie odpowiedzi.[13] „W wyjątkowych przypadkach i w należycie uzasadnionych pilnych przypadkach” regulamin wewnętrzny dopuszcza możliwość szybkiej ISC o skróconym terminie 48 godzin [14].  

W przypadku przedmiotowego wniosku Międzynarodowa Rada ds. Cukru została zawarta w ciągu 24 godzin. Została uruchomiona w piątkowy wieczór, a zakończyła się w sobotni wieczór. Komisja nie przedłożyła do wglądu żadnego dokumentu wyjaśniającego wyjątkowo pilny charakter sprawy, a w szczególności powody, dla których nie można było dotrzymać 48-godzinnego przedziału czasowego Fast-Track ISC. Byłbym wdzięczny, gdyby Komisja mogła udzielić jakichkolwiek wyjaśnień w tej kwestii.

5. Kolejne kroki

Byłbym wdzięczny za otrzymanie odpowiedzi Komisji, z uwzględnieniem powyższych kwestii, do dnia 15 września 2025 r.

Biorąc pod uwagę znaczenie tego dochodzenia oraz fakt, że Komisja planuje dodatkowe wnioski zbiorcze, nie zamierzam przedłużać tego terminu.

Z poważaniem,

Teresa Anjinho
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, dnia 11 lipca 2025 r.

[1] https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/205174.

[2] https://commission.europa.eu/law/law-making-process/better-regulation/better-regulation-guidelines-and-toolbox_en.

[3] COM(2025) 81 wersja ostateczna.

[4] https://commission.europa.eu/publications/omnibus-i_en.

[5] Art. 6 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej.

[6] W wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa stwierdzono, że: „Ocena skutków jest wymagana w przypadku inicjatyw Komisji, które mogą mieć znaczące skutki gospodarcze, środowiskowe lub społeczne lub które wiążą się ze znacznymi wydatkami i w przypadku których Komisja ma wybór wariantów strategicznych”.

[7] Sprawozdanie Draghiego na temat konkurencyjności UE, https://commission.europa.eu/topics/eu-competitiveness/draghi-report_en.

[8] Jak przewidziano we wniosku COM(2025)80 final.

[9] Art. 6 ust. 4 Europejskiego prawa o klimacie.

[10] Zob. uzasadnienie dotyczące wniosku COM(2025)81 final, w którym stwierdzono, że: „Niniejszy wniosek zawiera zatem przepisy mające na celu uproszczenie i usprawnienie ram regulacyjnych w celu zmniejszenia obciążenia przedsiębiorstw wynikającego z dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju bez podważania celów politycznych żadnego z tych aktów prawnych oraz zapewnienia bardziej racjonalnej pod względem kosztów realizacji ogólnych ambicji Europejskiego Zielonego Ładu związanych z zieloną i sprawiedliwą transformacją.”(podkreślenie dodane).

[11] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=Dz.U.:L_202403080.

[12] Artykuł 55 ust. 1 regulaminu wewnętrznego Komisji.

[13] Art. 59 regulaminu wewnętrznego Komisji.

[14] Artykuł 60 regulaminu wewnętrznego Komisji.