Η υπόθεση αφορούσε σιωπηρή άρνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παράσχει στο κοινό πρόσβαση σε έγγραφα που σχετίζονται με ανακοίνωση σχετικά με την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από τρίτες χώρες για πολιτικούς σκοπούς και σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των εν λόγω «υβριδικών επιθέσεων».

Μετά την παρέμβαση της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή εξέδωσε ρητή επιβεβαιωτική απόφαση. Παρείχε ευρεία μερική πρόσβαση σε διάφορα σημειώματα και σε σχέδιο της ανακοίνωσης, αποκρύπτοντας μόνο δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα. Ωστόσο, η Επιτροπή αρνήθηκε να κοινοποιήσει την περίληψη μιας ταχείας διυπηρεσιακής διαβούλευσης κατά τη διάρκεια της οποίας συζητήθηκε η έκδοση της ανακοίνωσης. Αρνούμενη την πρόσβαση στην «ταχεία περίληψη», η Επιτροπή στηρίχθηκε στην ανάγκη προστασίας του δημοσίου συμφέροντος όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις και στην ανάγκη προστασίας της μελλοντικής της λήψης αποφάσεων σε παρόμοιες καταστάσεις.

Με βάση τον έλεγχο της συνοπτικής παρουσίασης και λαμβάνοντας υπόψη το ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κατά τον καθορισμό του κατά πόσον διακυβεύεται το δημόσιο συμφέρον όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η απόφαση της Επιτροπής να αρνηθεί την πρόσβαση δεν ήταν προδήλως εσφαλμένη. Το διακυβευόμενο δημόσιο συμφέρον δεν μπορεί να αντικατασταθεί από άλλο δημόσιο συμφέρον που θεωρείται πιο σημαντικό. Δεδομένου ότι η εξαίρεση των διεθνών σχέσεων είχε προβληθεί βάσιμα, δεν ήταν αναγκαίο ο Διαμεσολαβητής να αξιολογήσει το βάσιμο των επιχειρημάτων της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία της μελλοντικής της λήψης αποφάσεων. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνα διαπιστώνοντας ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση.

Ο καταγγέλλων ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παράσχει στο κοινό πρόσβαση σε έγγραφα σχετικά με τη στήριξη της ΕΕ για τη διαχείριση της μετανάστευσης στην Κύπρο. Η Επιτροπή προσδιόρισε τέσσερα έγγραφα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της αίτησης: δύο εκθέσεις συνεδριάσεων, μια ενημέρωση και μια συνοπτική έκθεση, αλλά παραχωρήθηκε πρόσβαση μόνο σε μέρη της συνοπτικής έκθεσης. Αρνούμενη την πρόσβαση στα άλλα έγγραφα, η Επιτροπή επικαλέστηκε εξαιρέσεις βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση θα μπορούσε να υπονομεύσει το δημόσιο συμφέρον όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις, καθώς και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Όταν η Επιτροπή δεν απάντησε στο αίτημα του καταγγέλλοντος για επανεξέταση («επιβεβαιωτική αίτηση») εντός της ισχύουσας προθεσμίας, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή.

Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τη σιωπηρή άρνηση της Επιτροπής να κοινοποιήσει (πλήρως) τα ζητηθέντα έγγραφα και η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε τα επίμαχα έγγραφα. Βάσει της επιθεώρησης, η Διαμεσολαβήτρια μοιράστηκε με την Επιτροπή την προκαταρκτική της άποψη ότι θα μπορούσε να χορηγηθεί ευρύτερη πρόσβαση στα έγγραφα. Λίγο μετά την αποστολή της προκαταρκτικής άποψης της Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή εξέδωσε την επιβεβαιωτική απόφασή της σχετικά με το αίτημα πρόσβασης του καταγγέλλοντος, στην οποία επιβεβαίωσε την αρχική της θέση και αρνήθηκε οποιαδήποτε περαιτέρω πρόσβαση. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε συνάντηση μεταξύ της ερευνητικής της ομάδας και των εκπροσώπων της Επιτροπής για να λάβει περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με τη θέση της Επιτροπής.

Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν χορήγησε ευρύτερη πρόσβαση στις εκθέσεις των συνεδριάσεων και στην ενημέρωση κατά τη διάρκεια της έρευνάς της. Δεδομένου ότι η Επιτροπή επιβεβαίωσε τη θέση της στην επιβεβαιωτική απόφαση και κατά τη διάρκεια της συνάντησης με την ερευνητική ομάδα της Διαμεσολαβήτριας, η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι δεν θα εξυπηρετούσε κανέναν σκοπό η εξέταση του θέματος στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια αναμένει από την Επιτροπή να λαμβάνει υπόψη τη λεπτομερή αξιολόγησή της όταν εξετάζει μελλοντικές αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε ενημερώσεις και εκθέσεις συνεδριάσεων όπως οι επίμαχες.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο των κονδυλίων της ΕΕ που χορηγούνται στην Ελλάδα για τη διαχείριση των συνόρων. Οι καταγγέλλοντες, διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις, εξέφρασαν ανησυχίες ότι η Επιτροπή δεν παρακολούθησε και δεν αξιολόγησε αποτελεσματικά τις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δραστηριότητες διαχείρισης των συνόρων, σε ένα πλαίσιο επίμονων ισχυρισμών για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις ελληνικές αρχές.

Η έρευνα εντόπισε τομείς τους οποίους θα πρέπει να εξετάσει η Επιτροπή για να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθεί και διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στον τομέα αυτό. Ωστόσο, δεδομένου ότι η Επιτροπή αναμένει επί του παρόντος τελική έκθεση από τις ελληνικές αρχές σε μία από τις μεμονωμένες περιπτώσεις εικαζόμενων παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων που θίγονται στην παρούσα έρευνα, και θα αξιολογήσει επίσης τώρα τις δαπάνες της Ελλάδας στο πλαίσιο του σχετικού προγράμματος, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την υπόθεση, διαπιστώνοντας ότι δεν ήταν δικαιολογημένες περαιτέρω έρευνες. Ωστόσο, διατύπωσε ορισμένες προτάσεις προς την Επιτροπή για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας.

Ειδικότερα, η Διαμεσολαβήτρια παρότρυνε την Επιτροπή να θεσπίσει κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα καθ’ όλη τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος, ιδίως όσον αφορά τον σχετικό «αναγκαίο πρόσφορο όρο» για την πρόσβαση σε κονδύλια. Στο πλαίσιο αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει κριτήρια για τον προσδιορισμό των περιστάσεων υπό τις οποίες θα παρακρατεί ή θα αναστέλλει κονδύλια της ΕΕ λόγω μη συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τον σχετικό όρο χρηματοδότησης, και να δημοσιεύσει τα εν λόγω κριτήρια. Κατά την αξιολόγηση αξιόπιστων καταγγελιών σχετικά με παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του συνολικού ελληνικού προγράμματος, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η Ελλάδα εξακολουθεί να πληροί την προϋπόθεση των θεμελιωδών δικαιωμάτων που σχετίζεται με τα εν λόγω κονδύλια. Η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε επίσης προτάσεις σχετικά με τη διαφάνεια της διαδικασίας παρακολούθησης και μέτρα για την ενίσχυση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

 

Η υπόθεση αφορούσε την άρνηση του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) να παράσχει στο κοινό πρόσβαση σε 74 έγγραφα σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής σε διάφορες κυπριακές εγκαταστάσεις διαχείρισης της μετανάστευσης. Αρνούμενος να παράσχει πρόσβαση στο κοινό, ο EUAA επικαλέστηκε τρεις εξαιρέσεις που προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα, δηλαδή την ανάγκη προστασίας του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Βάσει της εξέτασης των επίμαχων εγγράφων, ο Διαμεσολαβητής δεν πείστηκε από τα επιχειρήματα του EUAA ότι η ευρεία δημοσιοποίηση θα έθιγε (σοβαρά) την προστασία των προβαλλόμενων συμφερόντων. Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε πρόταση λύσης, με την οποία ζήτησε από τον EUAA να επανεξετάσει τη θέση του επί του αιτήματος, με σκοπό την παροχή σημαντικά αυξημένης πρόσβασης του κοινού στα επίμαχα έγγραφα.

Ο EUAA αποδέχθηκε την πρόταση της Διαμεσολαβήτριας για λύση και παρέσχε στον καταγγέλλοντα ευρεία πρόσβαση σε 64 από τα 74 έγγραφα. Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη θετική απάντηση του EUAA στην πρότασή της για λύση και περάτωσε την έρευνα.