Europejska rzeczniczka praw obywatelskich Teresa Anjinho powiedziała, że odmowa udzielenia przez Komisję Europejską publicznego dostępu do dokumentów związanych z wnioskiem o przyznanie statusu przyspieszonego projektu wydobycia litu w Serbii na mocy aktu w sprawie surowców krytycznych jest nieuzasadniona i stwierdzono niewłaściwe administrowanie.

Ustalenie to jest następstwem dwóch skarg złożonych przez osoby fizyczne w celu uzyskania przejrzystości co do sposobu, w jaki projekt w Dolinie Jadar w Serbii został oceniony i wybrany jako „projekt strategiczny”.

Komisja odmówiła dostępu do siedmiu dokumentów, które zidentyfikowała, uzasadniając to tym, że powinno istnieć ogólne domniemanie nieujawniania informacji ze względu na potencjalne ryzyko dla interesów handlowych danego przedsiębiorstwa górniczego. Oznaczało to, że Komisja nie zbadała indywidualnie przedmiotowych dokumentów przed odmową dostępu.

Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich wykazało, że wiele informacji zawartych w dokumentach nie było szczególnie chronionych z handlowego punktu widzenia. Dokumenty te zawierały jednak istotne informacje dotyczące środowiska, które podlegają wyższym wymogom przejrzystości.

Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśliła, że ponieważ projekt wydobywczy będzie miał duży wpływ na środowisko, Komisja powinna być w stanie wyjaśnić opinii publicznej, dlaczego uważa, że wpływ ten będzie wystarczająco monitorowany i uwzględniany.

Ponadto fakt, że projekt był przedmiotem kontrowersji, sprawia, że jeszcze ważniejsze jest, aby opinia publiczna mogła kontrolować decyzję Komisji dotyczącą jego strategicznego znaczenia.

Podobny przypadek

Po raz drugi Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdziła niewłaściwe administrowanie w odniesieniu do sposobu, w jaki Komisja rozpatrzyła wniosek o udzielenie dostępu związany z projektami strategicznymi na podstawie aktu w sprawie surowców krytycznych.

Opierając się na podobnych argumentach, Komisja odmówiła udzielenia dostępu do dokumentów dotyczących innych projektów, które ubiegały się o status strategiczny, w szczególności do towarzyszących im dokumentów dotyczących zgodności z wymogami ochrony środowiska.

Kontekst

Zgodnie z aktem w sprawie surowców krytycznych niektóre projekty dotyczące przetwarzania i recyklingu górnictwa można uznać za „projekty strategiczne”, co oznacza, że pozwolenia na realizację projektu należy udzielać jak najszybciej.

W 2025 r. Komisja wyznaczyła 60 projektów jako projekty strategiczne, z których 13 znajdowało się poza UE, w tym projekt wydobycia litu w Serbii.

Aby projekt został uznany za strategiczny, musi spełniać określone kryteria, w tym wnosić znaczący wkład w dostawy surowców strategicznych do UE i być wdrażany w sposób zrównoważony.