Ιστορικό

1.  Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας («το Ταμείο»)[1] είναι χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ που παρέχει στήριξη για συνεργατικά έργα έρευνας και ανάπτυξης ικανοτήτων στον τομέα της άμυνας που συμπληρώνουν τις εθνικές συνεισφορές. Η χρηματοδοτική στήριξη παρέχεται κυρίως μέσω επιχορηγήσεων ύψους έως και 100 % των επιλέξιμων δαπανών σε εταιρείες για έργα που αποσκοπούν στην ανάπτυξη τεχνολογιών και εξοπλισμού, ανάλογα με τις σχετικές δραστηριότητες. Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τη μετατόπιση της προσέγγισης όσον αφορά τη χρηματοδότηση της άμυνας και της ασφάλειας από την ΕΕ, το Ταμείο έχει υποβληθεί σε ακόμη μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο.

2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται το Ταμείο, το οποίο έχει ως στόχο να συμπληρώσει τις προσπάθειες των κρατών μελών της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης όσον αφορά την ασφάλεια και την άμυνα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ δεσμεύτηκε να δαπανήσει περίπου 8 δισ. EUR μεταξύ 2021 και 2027. Η Επιτροπή είναι αρμόδια να αποφασίζει τον τρόπο κατανομής αυτής της χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο αυτό, επικουρείται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, οι οποίοι συμβάλλουν στην αξιολόγηση, στην «επανεξέταση δεοντολογίας»[2] και στην εκτίμηση του προϋπολογισμού των προτάσεων. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έχει λάβει αποφάσεις σχετικά με τρεις «ετήσιους γύρους δαπανών»[3].

3. Σύμφωνα με τον κανονισμό για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας («ο κανονισμός»)[4], η Επιτροπή πρέπει να καταρτίσει κατάλογο εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι επιλέγονται με βάση τις δεξιότητες, την πείρα και τις γνώσεις τους, λαμβάνοντας υπόψη τα καθήκοντα που θα τους ανατεθούν. Πρέπει επίσης να εξασφαλίζει επαρκή εναλλαγή των εμπειρογνωμόνων και κατάλληλη ισορροπία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

4. Κανονικά, όταν η Επιτροπή επιλέγει και αμείβει εξωτερικούς εμπειρογνώμονες για να βοηθήσουν στην αξιολόγηση των προτάσεων, οι κατάλογοι των επιλεγμένων εμπειρογνωμόνων δημοσιεύονται στη δικτυακή πύλη «Funding & Tenders» της Επιτροπής ^[5], επιτρέποντας έτσι κάποιο δημόσιο έλεγχο. Ο κανονισμός για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας παρεκκλίνει ρητά από αυτόν τον γενικό κανόνα ^[6].

5. Τον Δεκέμβριο του 2022, στο πλαίσιο προηγούμενης στρατηγικής πρωτοβουλίας, η Διαμεσολαβήτρια απέστειλε επιστολή στην Επιτροπή ρωτώντας ποια μέτρα έχουν ληφθεί για να διασφαλιστεί ότι η συμμετοχή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων στον δεοντολογικό έλεγχο και στην αξιολόγηση των προτάσεων για το Ταμείο δεν δημιουργεί κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων.[7] Η Επιτροπή απάντησε, [8] αναφέροντας ότι η προσέγγισή της για τη διαχείριση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων απαιτεί από τους εμπειρογνώμονες i) να αναγνωρίζουν τον κώδικα δεοντολογίας στη σύμβαση που υπογράφουν, πριν αρχίσουν να εργάζονται, και ii) να επιβεβαιώνουν, υπογράφοντας δήλωση για κάθε μεμονωμένη πρόταση που αξιολογούν, ότι δεν υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων.[9] Η Επιτροπή ενημερώνει επίσης τους εμπειρογνώμονες σχετικά με πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και διενεργούνται διάφοροι έλεγχοι σε επόμενα στάδια της διαδικασίας αξιολόγησης.

6. Ο κανονισμός για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας απαιτεί από την Επιτροπή να εκπονήσει ενδιάμεση αξιολόγηση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πείρα της από τους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και τις σχετικές πτυχές των συγκρούσεων συμφερόντων, η οποία θα καλύπτει την περίοδο έως τις 31 Ιουλίου 2024 [10].

Η έρευνα

7. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα για να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή διασφαλίζει ότι δεν υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων με εξωτερικούς εμπειρογνώμονες που την επικουρούν στις αξιολογήσεις προτάσεων έργων, στη δεοντολογική εξέταση και στις εκτιμήσεις κόστους στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας.

8. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε την απάντηση [11] της Επιτροπής σχετικά με τις ερωτήσεις του Διαμεσολαβητή [12]. Η ομάδα έρευνας του Διαμεσολαβητή επιθεώρησε επίσης τον φάκελο της Επιτροπής σχετικά με την υπόθεση αυτή, ο οποίος κοινοποιήθηκε στον Διαμεσολαβητή σε εμπιστευτική βάση [13].

Επιχειρήματα της Επιτροπής

9. Οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες με σχετική εμπειρογνωμοσύνη καλούνται να συμπληρώσουν έρευνα σχετικά με τη θεματική και γενική πείρα τους, στην οποία πρέπει επίσης να δηλώσουν ότι δεν αναμένουν να βρεθούν σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων σε σχέση με οποιαδήποτε πρόταση. Από τις περίπου 300 εκδηλώσεις ενδιαφέροντος που ελήφθησαν, 52 υποψήφιοι εμπειρογνώμονες ανέφεραν στην έρευνα ότι είχαν (δυνητική) σύγκρουση συμφερόντων. Η έρευνα περιλαμβάνει σύνδεσμο προς τον κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ ^[14].

10. Οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες υποβάλλουν επίσης πληροφορίες σε βάση δεδομένων της Επιτροπής, η οποία περιλαμβάνει τα προσωπικά τους δεδομένα, την εκπαίδευσή τους, τομείς εμπειρογνωσίας και επαγγελματικής πείρας με εν ενεργεία και πρώην εργοδότες, λέξεις-κλειδιά και δημοσιεύσεις.

11. Τα αρμόδια μέλη του προσωπικού της Επιτροπής αξιολογούν κατά περίπτωση κάθε (δυνητική) σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει από την έρευνα. Οι αξιολογήσεις αυτές επιβεβαιώνονται στη συνέχεια από την «ομάδα συντονισμού κλήσεων»^[15], η οποία εξετάζει τις πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων διασταυρώνοντας το βιογραφικό σημείωμα και τον κατάλογο των οντοτήτων που απαρτίζουν τις κοινοπραξίες έργων. Οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες μπορούν να κληθούν να υποβάλουν πρόσθετες λεπτομέρειες σχετικά με τα βιογραφικά τους σημειώματα, εάν είναι απαραίτητο. Το διαθέσιμο στο κοινό υλικό (για παράδειγμα στο LinkedIn) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επαλήθευση των σχέσεων μεταξύ εμπειρογνωμόνων και οντοτήτων ή μεταξύ οντοτήτων σε τέτοιες περιπτώσεις. Μπορεί επίσης να ζητηθεί η γνώμη των μελών του προσωπικού της Επιτροπής σε οντότητες και υπουργεία άμυνας για να αποσαφηνιστούν πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, ενώ ζητούνται ορισμένες αναφορές σχετικά με την ποιότητα του εμπειρογνώμονα. Η προεπιλογή των εμπειρογνωμόνων τεκμηριώνεται σε εσωτερικά σημειώματα, τα οποία επιβεβαιώνονται από τον αρμόδιο διευθυντή. Τα σημειώματα αυτά περιγράφουν λεπτομερώς τους κανόνες και τις αρχές που ακολούθησαν τα μέλη του προσωπικού της Επιτροπής για την επιλογή των εμπειρογνωμόνων, μεμονωμένα και στο σύνολό τους (για παράδειγμα, όσον αφορά τη διασφάλιση επαρκώς διαφορετικών ομάδων αξιολόγησης όσον αφορά την ιθαγένεια).

12. Οι επιλεγμένοι εμπειρογνώμονες υπογράφουν σύμβαση με την Επιτροπή, η οποία περιλαμβάνει τον ισχύοντα κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ (βλ. υποσημείωση 14). Στη συνέχεια, οι εμπειρογνώμονες λαμβάνουν στοχευμένη ενημέρωση σχετικά με τους κανόνες που ισχύουν για τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται εάν θεωρούν ότι υπάρχει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων μετά την παραλαβή της πρότασης ή των προτάσεων και τη διενέργεια αρχικής επανεξέτασης του περιεχομένου, ιδίως του αντικειμένου της πρότασης και της σύνθεσης της κοινοπραξίας ή των κοινοπραξιών. Οι εμπειρογνώμονες υποχρεούνται να επαληθεύουν ότι δεν βρίσκονται σε καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων που θα τους εμπόδιζαν να συμμετάσχουν στην αξιολόγηση του θέματος ή της πρότασης της πρόσκλησης. Οι εμπειρογνώμονες πρέπει να υπογράψουν δήλωση σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη μη γνωστοποίηση [16] για όλες τις προτάσεις που αξιολογούν στο πλαίσιο της ίδιας ομάδας. Οι δηλώσεις αυτές υποβάλλονται.

13. Το λογισμικό που χρησιμοποιείται για τη διαχείριση της αξιολόγησης των προτάσεων απαιτεί περαιτέρω από τους εμπειρογνώμονες να επιβεβαιώσουν την απουσία συγκρούσεων συμφερόντων προτού αρχίσουν να ολοκληρώνουν την αξιολόγησή τους στο διαδίκτυο.

14. Τα εμπλεκόμενα μέλη του προσωπικού της Επιτροπής χρησιμοποιούν έγγραφο αναφοράς [17] στο οποίο περιγράφονται λεπτομερώς οι ανωτέρω έλεγχοι, καθώς και όλα τα στάδια του τρόπου με τον οποίο η Επιτροπή επιλέγει και χρησιμοποιεί εμπειρογνώμονες που την επικουρούν στο πλαίσιο του Ταμείου (βλ. παράρτημα).

15. Εάν ένας εμπειρογνώμονας δηλώσει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων μετά την παραλαβή των προτάσεων, ο αρμόδιος υπεύθυνος έργου, σε διαβούλευση με την «ομάδα συντονισμού κλήσεων», αξιολογεί το ζήτημα με βάση όλα τα στοιχεία που παρέχουν οι εμπειρογνώμονες και συντάσσει σημείωμα στο οποίο περιγράφονται λεπτομερώς τα συμπεράσματα της αξιολόγησης.^[18] Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την προώθηση της ομοιόμορφης ερμηνείας και εφαρμογής των κανόνων για την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων αποτελούν τη βάση της αξιολόγησης των συγκρούσεων συμφερόντων που δηλώνουν οι ίδιοι οι εμπειρογνώμονες [19].

16. Όσον αφορά τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του 2021, δύο εμπειρογνώμονες αξιολόγησης που περιλαμβάνονταν στην ομάδα θεωρήθηκαν ότι βρίσκονταν σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων, αφού είχαν κηρύξει πιθανή σύγκρουση κατά την έναρξη των προτάσεων. Δεν διατηρήθηκαν για το θέμα αυτό. Θεωρήθηκε ότι δύο ακόμη εμπειρογνώμονες αντιμετώπιζαν σύγκρουση συμφερόντων στο πλαίσιο της δεοντολογικής εξέτασης και στη συνέχεια ανακατανεμήθηκαν. Όσον αφορά τις προσκλήσεις του 2022, τέσσερις εμπειρογνώμονες αξιολόγησης που περιλαμβάνονταν στη δεξαμενή θεωρήθηκαν ότι έχουν σύγκρουση συμφερόντων, αφού δήλωσαν πιθανή σύγκρουση κατά την έναρξη των προτάσεων. Δεν διατηρήθηκαν για το θέμα αυτό.

17. Οι συμβάσεις που υπογράφονται με εμπειρογνώμονες επιτρέπουν στην Επιτροπή να διενεργεί λογιστικούς και άλλους ελέγχους, για παράδειγμα σε περίπτωση αμφιβολίας σχετικά με την αμεροληψία τους κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης. Κατά τον χρόνο της απάντησης, η Επιτροπή δεν είχε διενεργήσει τέτοιους ελέγχους.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

18. Οι προκαταρκτικές αξιολογήσεις της Επιτροπής σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων που διενεργούνται πριν από την παραλαβή των προτάσεων από τους εμπειρογνώμονες βασίζονται στις πληροφορίες που παρέχουν οι εμπειρογνώμονες στο πλαίσιο έρευνας, βάσης δεδομένων της Επιτροπής και διασταύρωσης των βιογραφικών σημειωμάτων των εμπειρογνωμόνων. Η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας διευκρίνισε ότι η Επιτροπή ζητεί πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των υποψήφιων εμπειρογνωμόνων όταν προκύπτει ανάγκη. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι τα αιτήματά της για παροχή πληροφοριών μπορούν να βασίζονται σε δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες, για παράδειγμα μέσω επαγγελματικών δικτύων όπως το «LinkedIn», ή μέσω προσωπικών επαφών σε τρίτα μέρη και υπουργεία άμυνας.

19. Είναι σαφές ότι η Επιτροπή δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις πληροφορίες που παρέχονται από τους ίδιους τους υποψήφιους εμπειρογνώμονες, αλλά θα πρέπει να ζητεί πρόσθετες λεπτομέρειες, εάν είναι αναγκαίο, και θα πρέπει να συμβουλεύεται δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες ή επαφές σε οντότητες ή στις διοικήσεις των κρατών μελών, σε περίπτωση αμφιβολίας.

20. Ο Διαμεσολαβητής εξέτασε τρία παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες η Επιτροπή είχε ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες. Τα αιτήματα αυτά βασίστηκαν σε ενδείξεις ότι οι εργοδότες των υποψηφίων εμπειρογνωμόνων συμμετείχαν στις προτάσεις. Οι πληροφορίες αυτές ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, διαθέσιμες στην Επιτροπή με βάση τις πληροφορίες που παρείχαν οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες, συμπεριλαμβανομένων των βιογραφικών τους σημειωμάτων. Δεν είναι σαφές αν οι προσπάθειες της Επιτροπής να εντοπίσει και να μετριάσει τους κινδύνους σε λιγότερο προφανείς περιπτώσεις είναι αποτελεσματικές, ιδίως όταν οι πληροφορίες που υποβάλλουν οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες είναι ελλιπείς ή ανεπαρκείς.

21. Μολονότι η Επιτροπή δήλωσε ότι, κατά τον εντοπισμό και την αξιολόγηση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων, υπερβαίνει τις πληροφορίες που παρέχουν οι υποψήφιοι, δεν είναι σαφές πόσο συστηματικό και διεξοδικό είναι αυτό. Ο Διαμεσολαβητής ενθαρρύνει την Επιτροπή να επιδεικνύει επιμέλεια στην προορατική αναζήτηση πρόσθετων πληροφοριών που ενδέχεται να υποδηλώνουν κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων, αντί να βασίζεται μόνο στις πληροφορίες που υποβάλλονται από εμπειρογνώμονες.

22. Σύγκρουση συμφερόντων υφίσταται όταν η αμερόληπτη και αντικειμενική άσκηση των καθηκόντων δημοσιονομικού παράγοντα ή άλλου προσώπου, όπως οι εμπειρογνώμονες τους οποίους αφορά η παρούσα έρευνα, υπονομεύεται από οικογενειακούς ή συναισθηματικούς λόγους, από πολιτικούς ή εθνικούς δεσμούς, από οικονομικό συμφέρον ή από οποιοδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον [20].

23. Η προσέγγιση της Επιτροπής για τον εντοπισμό και την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε πληροφορίες που υποβάλλονται από τους ίδιους τους εμπειρογνώμονες, κυρίως σε σχέση με τα οικονομικά συμφέροντα και τα συμφέροντα σταδιοδρομίας. Αν και σημαντικές, αυτές δεν είναι οι μόνες κατηγορίες συμφερόντων που εμπίπτουν στον ορισμό του τι θα μπορούσε να συνιστά σύγκρουση συμφερόντων.

24. Ο Διαμεσολαβητής εκφράζει την ανησυχία του για το γεγονός ότι ορισμένες καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων ενδέχεται επί του παρόντος να μην εντοπίζονται, εκτός εάν δηλώνονται από τον ίδιο τον εμπειρογνώμονα. Για παράδειγμα, είναι πιθανό ένας εργοδότης που περιλαμβάνεται στο βιογραφικό σημείωμα εμπειρογνώμονα να είναι συνδεόμενος τρίτος με έναν ή περισσότερους από τους αιτούντες και να μην έχει δηλωθεί ή ένας τρίτος που βρίσκεται κοντά στον εμπειρογνώμονα, όπως στενό μέλος της οικογένειας ή φίλος, να έχει συμφέρον σε μια πρόταση. Ωστόσο, εάν ο εμπειρογνώμονας δεν έχει δηλώσει αυτή την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων, δεν υπάρχει μηχανισμός με τον οποίο θα μπορούσε να εντοπιστεί και να τεθούν σε εφαρμογή μέτρα μετριασμού.

25. Προκειμένου να διασφαλιστεί το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ακεραιότητας των εμπειρογνωμόνων, καθώς και η εμπιστοσύνη του κοινού στις δραστηριότητες της Επιτροπής σε σχέση με το Ταμείο, τα άτομα που υποβάλλουν αίτηση για να διοριστούν ως εξωτερικοί εμπειρογνώμονες στο πλαίσιο του Ταμείου θα πρέπει να γνωστοποιούν τυχόν περιστάσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σύγκρουση συμφερόντων. Ωστόσο, η προσέγγιση της Επιτροπής δεν απαιτεί επί του παρόντος από τους εμπειρογνώμονες να συμπληρώνουν και να υπογράφουν λεπτομερή δήλωση συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειακών και οικονομικών συμφερόντων. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι η Επιτροπή κάνει χρήση αυτών των δηλώσεων όταν εμπλέκει εξωτερικούς εμπειρογνώμονες σε άλλους τομείς των εργασιών της. Για παράδειγμα, αυτό ισχύει για τους εμπειρογνώμονες που διορίζονται υπό την προσωπική τους ιδιότητα σε ομάδες εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής [21], για τα εξωτερικά μέλη της επιτροπής ρυθμιστικού ελέγχου της Επιτροπής [22] και για τους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες που συμβουλεύουν τον μηχανισμό επιστημονικών συμβουλών της Επιτροπής [23].

26. Η συμπερίληψη λεπτομερούς δήλωσης συμφερόντων, μαζί με τις πληροφορίες που ζητούνται στη διαδικτυακή πύλη «Funding & Tenders» και στο βιογραφικό τους σημείωμα, θα μπορούσε να βελτιώσει την ικανότητα της Επιτροπής να εντοπίζει και να αποφεύγει συγκρούσεις συμφερόντων με εμπειρογνώμονες. Όταν εντοπίζονται κίνδυνοι, η Επιτροπή θα μπορούσε στη συνέχεια να θέσει σε εφαρμογή κατάλληλα μέτρα μετριασμού. Στη συνέχεια, ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει αντίστοιχη πρόταση βελτίωσης.

27. Αφού οι εμπειρογνώμονες προεπιλεγούν, ενημερώνονται σχετικά με τους κανόνες που ισχύουν για τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται εάν θεωρούν ότι υπάρχει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων κατά την παραλαβή των προτάσεων. Η ενημέρωση περιλαμβάνει σύνοψη των κατηγοριών σύγκρουσης συμφερόντων που απορρέουν από τον κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ, παραδείγματα περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων που θα διερευνούσε η Επιτροπή, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τον χρόνο ενημέρωσης της Επιτροπής για πιθανή σύγκρουση, τις συνέπειες και τον τρόπο αντιμετώπισής της από την Επιτροπή. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτρέπει τους εμπειρογνώμονες να δηλώνουν κάθε πληροφορία που θα μπορούσε να υποδεικνύει κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων σε σχέση με τις προτάσεις που αξιολογούν.  

28. Όσον αφορά την αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων που δηλώνουν οι εμπειρογνώμονες, η Διαμεσολαβήτρια επιθεώρησε εννέα εσωτερικά σημειώματα στα οποία καταγράφονται οι εν λόγω αξιολογήσεις στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι τα εν λόγω εσωτερικά σημειώματα δεν εξετάζουν με συνέπεια όλα τα στοιχεία που σχετίζονται με τη σύγκρουση συμφερόντων και περιλαμβάνονται στον εφαρμοστέο κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ. Μόνο σε δύο από τα εννέα εσωτερικά σημειώματα η Επιτροπή αξιολόγησε συστηματικά αν υπήρχαν άμεσες, έμμεσες ή δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων και αν υφίσταντο εξαιρετικές περιστάσεις. Οι υπόλοιπες επτά υποθέσεις δεν παρείχαν καταγραφή μιας τέτοιας λεπτομερούς αξιολόγησης. Ως εκ τούτου, δεν είναι σαφές αν διενεργήθηκε λεπτομερής αξιολόγηση, αλλά δεν καταγράφηκε, ή αν δεν διενεργήθηκε με συνέπεια σε όλες τις περιπτώσεις. Παρά ταύτα, και στα εννέα παραδείγματα που εξέτασε η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή αποφάσισε να εξαιρέσει τους εν λόγω εμπειρογνώμονες, τουλάχιστον από την/τις πρόταση/-εις που ενείχαν κίνδυνο (δυνητικών) συγκρούσεων συμφερόντων και, σε μία περίπτωση, από το σύνολο της πρόσκλησης. Αυτά τα μέτρα μετριασμού είναι εύλογα. Ωστόσο, στο μέλλον, ο Διαμεσολαβητής είναι της άποψης ότι είναι προτιμότερη μια δομημένη, πλήρης καταγραφή της αξιολόγησης σε όλες τις περιπτώσεις. Για την αντιμετώπισή του, ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει πρόταση βελτίωσης.

29. Η Διαμεσολαβήτρια εκτιμά το γεγονός ότι η σχέση μεταξύ της Επιτροπής και των εμπειρογνωμόνων βασίζεται στην εμπιστοσύνη και ότι η Επιτροπή μπορεί να κινήσει ελέγχους, ακόμη και αφού οι εμπειρογνώμονες έχουν επιτελέσει το έργο τους, και ιδίως σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς την αμεροληψία των αξιολογήσεων. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι οι εν λόγω πιθανοί έλεγχοι αποτελούν χρήσιμο αποτρεπτικό παράγοντα.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες.

Η Επιτροπή θα ενημερωθεί για την απόφαση αυτή.

Προτάσεις βελτίωσης

1. Η Επιτροπή θα πρέπει να ζητήσει από τους υποψήφιους εμπειρογνώμονες να υποβάλουν συμπληρωμένη και υπογεγραμμένη δήλωση συμφερόντων, με σκοπό τη βελτίωση της ικανότητάς της να εντοπίζει και να μετριάζει τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων.

2. Η Επιτροπή θα πρέπει να χρησιμοποιεί υπόδειγμα για την αξιολόγηση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων που δηλώνουν οι εμπειρογνώμονες, το οποίο θα διασφαλίζει ότι αξιολογεί συστηματικά όλες τις σχετικές πτυχές που σχετίζονται με άμεσες, έμμεσες και δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων που προβλέπονται στον εφαρμοστέο κώδικα δεοντολογίας.

 

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Στρασβούργο, 09/12/2024

 

Παράρτημα

Βήματα που ακολούθησε η Επιτροπή κατά τη διαδικασία επιλογής, πρόσληψης και χρήσης των ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων που συνδράμουν στις δεοντολογικές επανεξετάσεις και την αξιολόγηση των προτάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας

1. Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος

Υπάρχει ανοικτή πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για εμπειρογνώμονες με δεξιότητες, πείρα και γνώσεις σχετικές με τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Για να είναι επιλέξιμοι, οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν προσωπική εξουσιοδότηση ασφαλείας από το κράτος μέλος τους. Οι υποψήφιοι πρέπει να εγγραφούν συμπληρώνοντας λεπτομερείς πληροφορίες στη διαδικτυακή πύλη της Επιτροπής «Funding & Tenders portal»[24], η οποία περιλαμβάνει τους σχετικούς κανόνες για τις συγκρούσεις συμφερόντων («κώδικας δεοντολογίας εμπειρογνωμόνων της ΕΕ»[25]).

2. Υποβολή της έρευνας

Στη συνέχεια, οι υποψήφιοι εμπειρογνώμονες με σχετική εμπειρογνωμοσύνη καλούνται, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, να συμπληρώσουν έρευνα σχετικά με τη θεματική και γενική εμπειρία τους, στην οποία πρέπει επίσης να δηλώσουν ότι δεν αναμένουν να βρεθούν σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων σε σχέση με οποιαδήποτε πρόταση. Η έρευνα περιλαμβάνει σύνδεσμο προς τον κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ.

3. Αξιολόγηση της έρευνας

Οι υπεύθυνοι έργου και οι νομικοί υπάλληλοι της Επιτροπής αξιολογούν κατά περίπτωση κάθε (πιθανή) σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει από την έρευνα. Στη συνέχεια, οι αξιολογήσεις αυτές επικυρώνονται από την «ομάδα συντονισμού κλήσεων»^[26]. Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τους εμπειρογνώμονες περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με το βιογραφικό τους σημείωμα, εάν είναι αναγκαίο για να αποσαφηνιστούν πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων [27]. Ορισμένες κατηγορίες εμπειρογνωμόνων αποκλείονται άμεσα είτε από όλες τις προσκλήσεις είτε από ορισμένα θέματα. Στις κατηγορίες αυτές περιλαμβάνονται τα μέλη της «επιτροπής προγράμματος» του Ταμείου [28], τα εθνικά εστιακά σημεία [29], τα πρώην μέλη του προσωπικού της Επιτροπής εντός τριών ετών από την αποχώρησή τους και οι εμπειρογνώμονες που έχουν υπερβολικά πολλά κατεστημένα συμφέροντα στις προσκλήσεις, όπως εκπρόσωποι της βιομηχανίας ή μέλη του προσωπικού αμυντικών εταιρειών που συμμετέχουν στον συντονισμό του Ταμείου. Τέλος, τα άτομα που συμμετέχουν στον καθορισμό των θεμάτων του προγράμματος εργασίας του Ταμείου αποκλείονται από την αξιολόγηση των θεμάτων στα οποία συμμετείχαν.

4. Επιλογή εμπειρογνωμόνων στον κατάλογο

Οι υπεύθυνοι έργου που είναι αρμόδιοι για συγκεκριμένες προτάσεις προεπιλέγουν εμπειρογνώμονες από τον κατάλογο υποψηφίων εμπειρογνωμόνων με τα πλέον κατάλληλα προφίλ για την αξιολόγηση των εν λόγω προτάσεων. Οι εν λόγω προεπιλεγμένοι εμπειρογνώμονες αποτελούν τη «δεξαμενή εμπειρογνωμόνων». Για να αποφασίσουν αν θα αναθέσουν μια πρόσκληση ή ένα θέμα σε εμπειρογνώμονα, οι αρμόδιοι για το έργο υπάλληλοι διαπιστώνουν την έλλειψη σύγκρουσης συμφερόντων διασταυρώνοντας το βιογραφικό σημείωμα και τον κατάλογο των οντοτήτων που απαρτίζουν τις κοινοπραξίες έργων (προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εμπειρογνώμονες δεν έχουν ή δεν είχαν τον ίδιο εργοδότη) και μπορούν να ζητήσουν από τους εμπειρογνώμονες περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με τα βιογραφικά τους σημειώματα, εάν είναι απαραίτητο. Το διαθέσιμο στο κοινό υλικό (για παράδειγμα στο LinkedIn) χρησιμοποιείται για την επαλήθευση των σχέσεων μεταξύ εμπειρογνωμόνων και οντοτήτων, ή μεταξύ οντοτήτων σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως και οι προσωπικές επαφές σε οντότητες και υπουργεία Άμυνας, για την αποσαφήνιση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων, ενώ ζητούνται ορισμένες αναφορές σχετικά με την ποιότητα του εμπειρογνώμονα. Οι υπεύθυνοι έργου τεκμηριώνουν την προεπιλογή των εμπειρογνωμόνων σε εσωτερικά σημειώματα επικυρωμένα από τον αρμόδιο προϊστάμενο μονάδας. Στις σημειώσεις περιγράφονται λεπτομερώς οι κανόνες και οι αρχές (οι οποίες δημιουργούν πρόσθετες απαιτήσεις για την αντιμετώπιση της μεροληψίας λόγω ιθαγένειας)^[30] που ακολούθησε ο υπεύθυνος του έργου για την επιλογή των εμπειρογνωμόνων, μεμονωμένα και στο σύνολό τους. Εάν είναι απαραίτητο, ο εμπειρογνώμονας μπορεί να ανατεθεί από την ομάδα συντονισμού της πρόσκλησης σε άλλη πρόσκληση ή θέμα, ή η ομάδα μπορεί να αποφασίσει ότι ο εμπειρογνώμονας θα πρέπει να αξιολογήσει μόνο ορισμένες προτάσεις.

5. Υπογραφή της σύμβασης

Οι εμπειρογνώμονες που είναι επιφορτισμένοι με την αξιολόγηση μιας πρότασης υπογράφουν σύμβαση με την Επιτροπή, η οποία περιλαμβάνει τον κώδικα δεοντολογίας των εμπειρογνωμόνων της ΕΕ, τον οποίο οι εμπειρογνώμονες δεσμεύονται να τηρούν. Μόνο μετά την υπογραφή της σύμβασης, οι εμπειρογνώμονες αποκτούν πρόσβαση στις προτάσεις.

6. Ενημέρωση και άνοιγμα προτάσεων

Μετά την υπογραφή της σύμβασης, η Επιτροπή παρέχει στους επιλεγμένους εμπειρογνώμονες στοχευμένη ενημέρωση σχετικά με τους κανόνες που ισχύουν για τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται εάν θεωρούν ότι υπάρχει δυνητική σύγκρουση συμφερόντων μετά την παραλαβή της πρότασης ή των προτάσεων και τη διενέργεια αρχικής επανεξέτασης του περιεχομένου, ιδίως του αντικειμένου της πρότασης και της σύνθεσης της κοινοπραξίας ή των κοινοπραξιών. Οι εμπειρογνώμονες υποχρεούνται να επαληθεύουν ότι δεν βρίσκονται σε καταστάσεις σύγκρουσης συμφερόντων που θα τους εμπόδιζαν να συμμετάσχουν στην αξιολόγηση του θέματος ή της πρότασης της πρόσκλησης. Οι εμπειρογνώμονες πρέπει να υπογράψουν δήλωση σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων και τη μη δημοσιοποίηση για όλες τις προτάσεις που αξιολογούν στο πλαίσιο της ίδιας ομάδας. Οι δηλώσεις αυτές καταχωρίζονται από την Επιτροπή σε μητρώο. Εάν ένας εμπειρογνώμονας δηλώσει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων μετά την παραλαβή των προτάσεων, ο υπεύθυνος έργου, σε διαβούλευση με την ομάδα συντονισμού της πρόσκλησης, αξιολογεί το θέμα με βάση όλα τα στοιχεία που παρέχουν οι εμπειρογνώμονες και συντάσσει σημείωμα στο οποίο περιγράφονται λεπτομερώς τα συμπεράσματα της αξιολόγησης.^[31] Το λογισμικό που χρησιμοποιείται για τη διαχείριση της αξιολόγησης των προτάσεων απαιτεί περαιτέρω από τους εμπειρογνώμονες να επιβεβαιώσουν την έλλειψη σύγκρουσης συμφερόντων προτού αρχίσουν να ολοκληρώνουν την επιγραμμική αξιολόγησή τους.

7. Συνεχής παρακολούθηση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης

Οι υπεύθυνοι έργου έχουν εντολή να παρακολουθούν, κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης, τυχόν ενδείξεις πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων ή οποιαδήποτε άλλη εξωτερική πτυχή που θα μπορούσε να επηρεάσει την αξιολόγηση, και να λαμβάνουν άμεσα μέτρα εάν εντοπίσουν τυχόν συγκρούσεις συμφερόντων. Οι εμπειρογνώμονες ενθαρρύνονται επίσης να εφιστούν την προσοχή των υπευθύνων έργου όταν υποπτεύονται ότι κάποιος άλλος εμπειρογνώμονας ενδέχεται να έχει σύγκρουση συμφερόντων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ομάδα συντονισμού κλήσεων θα ενημερώνεται και θα διερευνά το θέμα. Για τις προσκλήσεις του 2021 και του 2022, η Επιτροπή δεν έλαβε προειδοποιήσεις από άλλους εμπειρογνώμονες, εκτός από τις υπεύθυνες δηλώσεις των οικείων εμπειρογνωμόνων.

8. Επανεξέταση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων μετά την ολοκλήρωση των εργασιών των εμπειρογνωμόνων

Οι συμβάσεις που υπογράφονται με εμπειρογνώμονες επιτρέπουν στην Επιτροπή να επαληθεύει, μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης των προτάσεων από τους εμπειρογνώμονες, κατά πόσον υπήρξαν δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων, συμπεριλαμβανομένης της διενέργειας ελέγχων. Μέχρι σήμερα αυτό δεν έχει συμβεί.

 

[1] Βλέπε: https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/european-defence-fund-edf-official-webpage-european-commission_en.

[2] Προκειμένου να αποφευχθεί η χρηματοδότηση δεοντολογικά προβληματικών δραστηριοτήτων, ορισμένα προγράμματα χρηματοδότησης απαιτούν διαδικασία δεοντολογικού ελέγχου για την έγκριση των προτάσεων. Οι λεπτομέρειες και το πεδίο εφαρμογής της δεοντολογικής εξέτασης εξαρτώνται από κάθε πρόγραμμα.

[3] Βλ. τα αποτελέσματα των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων των ΕΤΑ 2021, 2022 και 2023: https://defence-industry-space.ec.europa.eu/funding-and-grants/calls-proposals/european-defence-fund-2021-calls-proposals-results_en, https://defence-industry-space.ec.europa.eu/funding-and-grants/calls-proposals/result-edf-2022-calls-proposals_en#:~:text=Following%20the%20second%20calls%20for,Million%20are%20selected%20for%20funding, και https://defence-industry-space.ec.europa.eu/funding-opportunities-0/calls-proposals/results-edf-2023-calls-proposals_details#details

[4] Κανονισμός 2021/697 για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1092, ο οποίος είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0697&from=EN

[5] Σύμφωνα με το άρθρο 237 του δημοσιονομικού κανονισμού της ΕΕ.

[6] Βλ. άρθρο 26 παράγραφος 2 του κανονισμού 2021/697, το οποίο προβλέπει στα σχετικά μέρη του ότι «κατά παρέκκλιση από το άρθρο 237 του δημοσιονομικού κανονισμού, ο κατάλογος των ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων δεν δημοσιοποιείται». Η Επιτροπή δήλωσε ότι ο κατάλογος των εμπειρογνωμόνων του ΕΤΑ δεν δημοσιοποιείται για την προστασία των εμπειρογνωμόνων, μεταξύ άλλων από πιθανές πιέσεις, για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους και για την αποφυγή της έκθεσης της ειδικής εμπειρογνωμοσύνης των εμπειρογνωμόνων στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας, η οποία διαφορετικά θα μπορούσε να υπονομεύσει τα διαπιστευτήριά τους ασφάλειας.

[7] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/163874.

[8] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/169355.

[9] Οι δηλώσεις αυτές υποβάλλονται στην «Funding & Tenders Portal», μια αίτηση που παρέχει η Επιτροπή για αιτούντες, εμπειρογνώμονες και αναδόχους στο πλαίσιο χρηματοδοτικών προγραμμάτων της ΕΕ: https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/home.

[10] Βλ. άρθρο 29.

[11] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/185435.

[12] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/177626.

[13] Βλέπε: https://www.ombudsman.europa.eu/doc/inspection-report/196801.

[14] Ο κώδικας δεοντολογίας, που παρατίθεται στο παράρτημα 1 των συμβάσεων εμπειρογνωμόνων, είναι «EVALUATORS — ALL (εκτός των παρατηρητών)», ο οποίος είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/experts_manual/h2020-experts-mono-contract_en.pdf.

[15] Η ομάδα συντονισμού της πρόσκλησης, η οποία αποτελείται από τον συντονιστή της πρόσκλησης, τον βοηθό συντονιστή της πρόσκλησης και τη διαχείριση των μονάδων υλοποίησης της Επιτροπής.

[16] Η δήλωση που υπογράφουν οι εμπειρογνώμονες έχει ως εξής: «Δηλώνω ότι δεν συμμετέχω σε καμία πρόταση που υποβάλλεται προς αξιολόγηση στο πλαίσιο της/των πρόσκλησης/-εων υποβολής προτάσεων που αναφέρεται/-ονται στο ΕΤΑ και ότι έχω στην κατοχή μου έγκυρη προσωπική εξουσιοδότηση ασφαλείας τουλάχιστον ισοδύναμη με «Εμπιστευτικό ΕΕ» επικυρωμένο από τη χώρα ιθαγένειάς μου.»

[17] Η «μεθοδολογία αξιολόγησης του ΕΤΑ».

[18] Το αποτέλεσμα της αξιολόγησης μπορεί να είναι:
α) μη ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων και διατήρηση του εμπειρογνώμονα,
β) αποκλεισμός από την αξιολόγηση μιας πρότασης,
γ) αποκλεισμός από την αξιολόγηση μιας πρότασης και για όλες τις προτάσεις που ανταγωνίζονται για την ίδια πρόσκληση κατά τμήματα του προϋπολογισμού και
δ) αποκλεισμός από την αξιολόγηση (λήξη της σύμβασης).

[19] Βλέπε: https://commission.europa.eu/document/d2bd9c0d-6486-45ab-be49-984844946c17_en.

[20] Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού, Δημοσιονομικός κανονισμός που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης (αναδιατύπωση), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2024, βλ.: https://data.europa.eu/doi/10.2761/686790.

[21] Βλέπε: https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/expert-groups-explained?lang=en.

[22] Βλ. παράγραφο 20 της απόφασης του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 439/2023/KR σχετικά με τη σύνθεση της επιτροπής ρυθμιστικού ελέγχου και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά με τους εκπροσώπους συμφερόντων, η οποία είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/192464.

[23] Βλ. παράγραφο 1 της απόφασης του Διαμεσολαβητή στην υπόθεση 560/2019/KR σχετικά με εικαζόμενες συγκρούσεις συμφερόντων εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στον μηχανισμό επιστημονικών συμβουλών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/126307.

[24] Οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχουν οι εμπειρογνώμονες περιλαμβάνουν τα προσωπικά τους δεδομένα, την εκπαίδευσή τους, τομείς εμπειρογνωμοσύνης και επαγγελματικής εμπειρίας με πραγματικούς και πρώην εργοδότες, λέξεις-κλειδιά και δημοσιεύσεις.

[25] Ο κώδικας δεοντολογίας, που παρατίθεται στο παράρτημα 1 των συμβάσεων εμπειρογνωμόνων, είναι «EVALUATORS — ALL (εκτός των παρατηρητών)», ο οποίος είναι διαθέσιμος εδώ: https://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/experts_manual/h2020-experts-mono-contract_en.pdf.

[26] Η ομάδα συντονισμού των προσκλήσεων, η οποία αποτελείται από τον συντονιστή των προσκλήσεων, τον βοηθό συντονιστή των προσκλήσεων και τη διοίκηση των μονάδων υλοποίησης, συγκρίνει τις προτάσεις με την ομάδα εμπειρογνωμόνων, για παράδειγμα αναζητώντας αντιστοιχίες σε εργοδότες και προτάσεις εμπειρογνωμόνων ή σε προσφορές ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και προτάσεις εμπειρογνωμόνων.

[27] Τα αιτήματα παροχής πληροφοριών από την Επιτροπή μπορούν να βασίζονται σε δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες, για παράδειγμα πληροφορίες στο LinkedIn, ή μέσω προσωπικών επαφών σε οντότητες και υπουργεία άμυνας για την αποσαφήνιση πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων, ενώ ζητούνται ορισμένες αναφορές σχετικά με τον εμπειρογνώμονα.

[28] Η επιτροπή του προγράμματος καθορίζει τα ετήσια προγράμματα εργασίας του ΕΤΑ με την Επιτροπή και περιλαμβάνει εκπροσώπους των κρατών μελών, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας (ΕΟΑ) και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ).

[29] Τα εθνικά σημεία επαφής είναι σημεία επαφής του ΕΤΑ στις διοικήσεις των κρατών μελών της ΕΕ και της Νορβηγίας.

[30] Οι εν λόγω κανόνες και αρχές καθορίζονται στη μεθοδολογία αξιολόγησης του ΕΤΑ:

• αποδεδειγμένη και τεκμηριωμένη εμπειρογνωμοσύνη στους τεχνικούς τομείς που σχετίζονται με το θέμα των προσκλήσεων·

• Διαθεσιμότητα για την εκτέλεση του καθήκοντος και (εκ πρώτης όψεως) απουσία σύγκρουσης συμφερόντων·

• Ποικιλομορφία υποβάθρου/υποβάθρων για τη μεγιστοποίηση της κάλυψης της συνολικής αξιακής αλυσίδας και του σχετικού τομέα της πρόσκλησης/του θέματος·

Τουλάχιστον 3 εμπειρογνώμονες ανά πρόταση (4 σε περίπτωση πολύπλοκων έργων) και ομάδες που διασφαλίζουν τη γεωγραφική ισορροπία και την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων·

• Από τους ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που συμμετέχουν στην αξιολόγηση της πρότασης, δύο εμπειρογνώμονες δεν έχουν την ίδια ιθαγένεια·

• Κανένας από τους εμπειρογνώμονες δεν θα πρέπει να έχει την ίδια ιθαγένεια με τον συντονιστή του έργου.

Οι δύο τελευταίοι κανόνες προστίθενται στις απαιτήσεις που ορίζονται στον κανονισμό ΕΤΑ και αποσκοπούν να διασφαλίσουν περαιτέρω ότι δεν υπάρχει (ασυνείδητη) μεροληψία με βάση την ιθαγένεια.

[31] Το αποτέλεσμα της αξιολόγησης μπορεί να είναι:
α) μη ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων και διατήρηση του εμπειρογνώμονα,
β) αποκλεισμός από την αξιολόγηση μιας πρότασης,
γ) αποκλεισμός από την αξιολόγηση μιας πρότασης και για όλες τις προτάσεις που ανταγωνίζονται για την ίδια πρόσκληση κατά τμήματα του προϋπολογισμού και
δ) αποκλεισμός από την αξιολόγηση (λήξη της σύμβασης).