Η υπόθεση αφορούσε αίτημα δημοσιογράφου για πρόσβαση του κοινού στις δηλώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που υπέβαλαν δικαστές και γενικοί εισαγγελείς του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου από την 1η Ιανουαρίου 2018. Οι δηλώσεις των εν ενεργεία μελών του Ελεγκτικού Συνεδρίου δημοσιεύονται στον ιστότοπό του, αλλά διαγράφονται μόλις λήξει η θητεία τους. Το Δικαστήριο αρνήθηκε την πρόσβαση στις ζητηθείσες δηλώσεις πρώην μελών, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν «δικαστικά έγγραφα», τα οποία δεν εμπίπτουν στην απόφασή του σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα διοικητικά έγγραφα του Δικαστηρίου.

Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την εν λόγω καταγγελία και ζήτησε διευκρινίσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο διακρίνει μεταξύ δικαστικών και διοικητικών εγγράφων μεταξύ εκείνων που έχει στην κατοχή του. Ωστόσο, λίγο μετά την έναρξη της έρευνας, το Δικαστήριο ενημέρωσε τον Διαμεσολαβητή ότι είχε αλλάξει την πρακτική του και ότι πλέον παρέχει πρόσβαση κατόπιν αιτήματος στις δηλώσεις συμφερόντων, με εξαίρεση τα εμπιστευτικά παραρτήματα των εν λόγω δηλώσεων. Το Συνέδριο δήλωσε επίσης ότι θα καταστήσει διαθέσιμες, κατόπιν αιτήματος, όλες τις προηγούμενες δηλώσεις των μελών του των οποίων η θητεία έχει λήξει.

Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για την έγκαιρη απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου να αυξήσει τη διαφάνεια στον τομέα αυτό. Θεωρούσε ότι η καταγγελία είχε διευθετηθεί και περάτωσε την υπόθεση. Ταυτόχρονα, κοινοποίησε στο Ελεγκτικό Συνέδριο ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την εντολή της σε σχέση με τη διοικητική δραστηριότητα του Ελεγκτικού Συνεδρίου όσον αφορά τη διεκπεραίωση αιτημάτων πρόσβασης του κοινού.

Η υπόθεση αφορούσε τον χειρισμό από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) διαδικαστικών πτυχών που σχετίζονται με έκθεση μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος την οποία υπέβαλε ο καταγγέλλων [1] το 2022. Η καταγγελία αφορούσε εικαζόμενη οικογενειακή σχέση μεταξύ υπαλλήλου πρόσληψης και του προσώπου που προσλήφθηκε.

Ο καταγγέλλων επέδειξε συμπεριφορά των φερόμενων ως παραβατών, η οποία, κατά την εκτίμησή του, ισοδυναμούσε με ανάρμοστη συμπεριφορά (συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης). Ο καταγγέλλων ζήτησε σχετική διοικητική έρευνα.

Η ΕΚΤ αποφάσισε να αξιολογήσει την καταγγελία από κοινού με το ζήτημα της εικαζόμενης ανάρμοστης συμπεριφοράς. Ενημέρωσε επίσης τον καταγγέλλοντα ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που υποβλήθηκαν δεν δικαιολογούσαν την έναρξη διοικητικής έρευνας. Ο καταγγέλλων αμφισβήτησε και τα δύο σημεία μέσω διοικητικής καταγγελίας, την οποία η ΕΚΤ έκρινε απαράδεκτη λόγω έλλειψης ατομικού συμφέροντος (από κοινού χειρισμός των δύο ζητημάτων) ή λόγω έλλειψης απόφασης δεκτικής προσφυγής (μη κίνηση διοικητικής έρευνας).

Ο καταγγέλλων προσέφυγε στον Διαμεσολαβητή, αμφισβητώντας την απόφαση της ΕΚΤ περί απαραδέκτου. Κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, η καταγγέλλουσα ζήτησε επίσης από τη Διαμεσολαβήτρια να εξετάσει διεξοδικότερα τον χειρισμό των αναφορών και των καταγγελιών των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στην ΕΚΤ.

Ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι οι λόγοι που προέβαλε η ΕΚΤ για να κηρύξει απαράδεκτη τη διοικητική καταγγελία του καταγγέλλοντος δεν ήταν πειστικοί.

Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε επίσης ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνάς της, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στο θέμα και ότι οι σχετικές εσωτερικές έρευνες υψηλού επιπέδου βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Επιπλέον, η ΕΚΤ ολοκλήρωσε την αυτεπάγγελτη επανεξέταση του πλαισίου υποβολής εκθέσεων, ερευνών και πειθαρχικών διαδικασιών. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν δικαιολογούνταν περαιτέρω έρευνες εκείνη τη χρονική στιγμή και περάτωσε την έρευνα.

 

[1] Για λόγους ανωνυμίας, μεταξύ άλλων όσον αφορά το φύλο του καταγγέλλοντος, το κείμενο αναφέρεται στον καταγγέλλοντα ως «αυτοί»/«αυτοί»/«αυτοί».

 

Οι οργανισμοί της ΕΕ διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο με την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ και την παροχή τεχνικής, επιστημονικής και νομικής εμπειρογνωσίας σε βασικούς τομείς. Οποιαδήποτε αντίληψη ότι οι δημόσιοι υπάλληλοί τους επιδιώκουν ιδιωτικά συμφέροντα που συγκρούονται με τα καθήκοντά τους μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού στο έργο τους. Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια έχει επανειλημμένα επισημάνει τους κινδύνους του φαινομένου της μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα —όπου το προσωπικό μετακινείται σε εξωτερικούς ρόλους, ιδίως στον ιδιωτικό τομέα. Ακόμη και ένας μικρός αριθμός υποθέσεων υψηλού προφίλ μπορεί να προκαλέσει δημόσια ανησυχία και βλάβη στη φήμη, όπως αντικατοπτρίζεται σε πρόσφατες έρευνες.

Ταυτόχρονα, η διοίκηση της ΕΕ πρέπει να προσελκύσει ειδικευμένους επαγγελματίες για την αντιμετώπιση προτεραιοτήτων όπως η βιωσιμότητα, η ψηφιοποίηση και η ασφάλεια. Μέτρα όπως οι περίοδοι αναμονής και οι περιορισμοί της απασχόλησης μπορούν να επηρεάσουν την ευελιξία της σταδιοδρομίας, ιδίως σε τομείς όπως η νομοθεσία, τα οικονομικά ή η τεχνολογία.

Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα έρευνα εξέτασε, από συστημική άποψη, τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί της ΕΕ χειρίζονται υποθέσεις μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Στόχος ήταν να εντοπιστούν ορθές πρακτικές και πιθανές ελλείψεις στις εφαρμοζόμενες πολιτικές και πρακτικές. Για τον σκοπό αυτό, η Διαμεσολαβήτρια διενήργησε λεπτομερή επανεξέταση των πολιτικών που εφάρμοσαν 15 οργανισμοί της ΕΕ και εξέτασε 54 φακέλους για μεμονωμένες υποθέσεις που εξετάστηκαν από εννέα οργανισμούς της ΕΕ. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας συναντήθηκε με εκπροσώπους πέντε οργανισμών της ΕΕ για την αποσαφήνιση εκκρεμών ζητημάτων.

Σχεδόν όλοι οι οργανισμοί της ΕΕ που υπέβαλαν έγγραφα στη Διαμεσολαβήτρια δήλωσαν ότι υιοθέτησαν την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των νομικών υποχρεώσεων του προσωπικού που μεταβαίνει σε ρόλους του ιδιωτικού τομέα, είτε κατά την αναχώρηση είτε κατά τη διάρκεια άδειας άνευ αποδοχών. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ορισμένοι οργανισμοί της ΕΕ διαθέτουν λεπτομερέστερη και πληρέστερη καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω νομικών υποχρεώσεων από ό,τι άλλοι. Οι διαφορές που εντόπισε η Διαμεσολαβήτρια αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί χειρίζονται τις καθυστερημένες ή ελλιπείς κοινοποιήσεις μεταϋπηρεσιακών δραστηριοτήτων, τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί αξιολογούν τις εν λόγω κοινοποιήσεις, τη φύση των μέτρων μετριασμού που επιβάλλονται, τη διαφάνεια των αποφάσεων σχετικά με τις κοινοποιηθείσες μεταϋπηρεσιακές δραστηριότητες και τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθούνται τυχόν υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτές, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί εκπαιδεύουν το προσωπικό σχετικά με τις υποχρεώσεις δεοντολογίας τους.

Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι οι κανόνες και οι πολιτικές που διέπουν τις δραστηριότητες μετά τη λήξη της θητείας των μη μελών του προσωπικού, δηλαδή των μελών των διοικητικών συμβουλίων ή των συμβουλίων εποπτών των οργανισμών, διαφέρουν σημαντικά. Τα περισσότερα μέλη του διοικητικού συμβουλίου των οργανισμών διορίζονται από τις εθνικές αρχές και εκπροσωπούν τα αντίστοιχα κράτη μέλη τους, πράγμα που σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπόκεινται στους εθνικούς κανόνες δεοντολογίας, οι οποίοι διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Για την αντιμετώπιση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων και ζημιών στη φήμη που προκύπτουν από μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, λίγα μόνο από τα διοικητικά όργανα των οργανισμών της ΕΕ που εξετάστηκαν στην παρούσα έρευνα έχουν υιοθετήσει πολιτικές που ρυθμίζουν τις δραστηριότητες των (πρώην) μελών του διοικητικού συμβουλίου μετά τη λήξη της θητείας τους.

Για να βοηθήσει τους οργανισμούς της ΕΕ να ενισχύσουν περαιτέρω τους κανόνες τους σχετικά με τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, η Διαμεσολαβήτρια καθόρισε μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών ορθής πρακτικής:

• Ένα ισχυρό πλαίσιο ακεραιότητας ξεκινά με την πρόληψη: ο εξοπλισμός του προσωπικού και των μελών του διοικητικού συμβουλίου με σαφή καθοδήγηση, τακτική εκπαίδευση και συνεχείς πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης για τη διασφάλιση της πλήρους κατανόησης των δεοντολογικών υποχρεώσεων είναι απαραίτητος.
• Αυτό ενισχύεται από ισχυρές τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας για τον χειρισμό καταστάσεων μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα, οι οποίες παρέχουν μια σαφή, βήμα προς βήμα προσέγγιση όσον αφορά τις κοινοποιήσεις, τις αξιολογήσεις και τη συμμόρφωση.
• Πρέπει να θεσπιστούν εκ των προτέρων διαφανή κριτήρια για τον περιορισμό των καθηκόντων μετά τη λήξη της θητείας ή μετά τη λήξη της θητείας, ώστε τα άτομα να έχουν πλήρη επίγνωση των περιορισμών πριν από την προσχώρησή τους.
• Όταν σηματοδοτείται η μετάβαση στον ιδιωτικό τομέα, οι οργανισμοί θα πρέπει να ενεργούν γρήγορα - με τη διενέργεια ενδελεχών εκτιμήσεων κινδύνου, τον εντοπισμό πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων και τη λήψη άμεσων προληπτικών μέτρων, όπως η ανάκληση των δικαιωμάτων πρόσβασης ή η εκ νέου ανάθεση αρμοδιοτήτων, όπου απαιτείται.
• Η λήψη αποφάσεων θα πρέπει να είναι δίκαιη, διαφανής και καλά τεκμηριωμένη, επιτρέποντας στα άτομα να σχολιάζουν τους προτεινόμενους περιορισμούς, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων μέσω αναλογικών μέτρων, όπως περίοδοι αναμονής, απαγορεύσεις άσκησης πίεσης ή, όπου απαιτείται, οριστικές απαγορεύσεις.
• Έγκαιρα, οι αιτιολογημένες αποφάσεις πρέπει να περιγράφουν σαφώς τα δικαιώματα προσφυγής.
• Πέρα από τη διεξοδική λήψη αποφάσεων, η λογοδοσία εξαρτάται από την αυστηρή επιβολή. Αυτό περιλαμβάνει τη δημοσίευση περιλήψεων των εγκεκριμένων δραστηριοτήτων, την ενεργό παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τους επιβαλλόμενους όρους και την τήρηση των υποχρεώσεων εμπιστευτικότητας.
• Όταν υπάρχουν υπόνοιες για παραβάσεις, οι υπηρεσίες πρέπει να ανταποκρίνονται άμεσα - διαπιστώνοντας τα γεγονότα και προβαίνοντας σε πειθαρχικές ενέργειες σε σοβαρές περιπτώσεις - για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και τη διασφάλιση της θεσμικής ακεραιότητας.

Η Διαμεσολαβήτρια καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι οργανισμοί της ΕΕ μπορούν να αντλήσουν πολλά διδάγματα ο ένας από τις πρακτικές του άλλου. Η Διαμεσολαβήτρια προτίθεται να εφαρμόσει αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές ορθής πρακτικής σε υποθέσεις που ενδέχεται να υποπέσει στην αντίληψή της στο μέλλον.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Αφρικανική Ένωση) χειρίστηκε μια αίτηση επιχορήγησης και ανησυχίες σχετικά με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων.

Ο καταγγέλλων έλαβε μέρος σε πρόσκληση υποβολής προτάσεων για σχέδιο στήριξης των παναφρικανικών εκλογικών ικανοτήτων. Η αντιπροσωπεία απέρριψε την αίτηση του καταγγέλλοντος διότι ζητούσε χρηματοδότηση από την ΕΕ πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό στο πλαίσιο της πρόσκλησης. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι επρόκειτο για τυπογραφικό σφάλμα και ότι η αντιπροσωπεία θα έπρεπε να είχε ζητήσει διευκρινίσεις αντί να απορρίψει την αίτησή της. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε επίσης ότι ένας εμπειρογνώμονας που συμμετείχε στην ανάπτυξη του έργου που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο της παρούσας πρόσκλησης εργαζόταν για μια οντότητα που υπέβαλε αίτηση στο πλαίσιο της πρόσκλησης.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η Επιτροπή, βάσει των δικών της εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών, θα έπρεπε να είχε θεωρήσει το σφάλμα του καταγγέλλοντος ως «προφανές σφάλμα εκ παραδρομής» και ζήτησε από τον καταγγέλλοντα διευκρινίσεις και/ή διόρθωση του σφάλματος του καταγγέλλοντος. Διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή δεν αξιολόγησε επαρκώς τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος σχετικά με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Οι δύο αυτές ελλείψεις ισοδυναμούσαν με κακοδιοίκηση. Και για τις δύο διαπιστώσεις, η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να διατυπωθούν αντίστοιχες συστάσεις, καθώς στο μεταξύ η επιχορήγηση έχει ήδη χορηγηθεί. Ωστόσο, διατύπωσε τρεις προτάσεις με στόχο την πρόληψη παρόμοιων προβλημάτων σε μελλοντικές παρόμοιες περιπτώσεις.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετρίασε τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων που σχετίζονται με μια θέση εργασίας στον ιδιωτικό τομέα την οποία ανέλαβε πρώην διοικητικό στέλεχος. Ο υπάλληλος, ο οποίος απασχολούνταν κατά το παρελθόν στην υπηρεσία ανταγωνισμού της Επιτροπής, μετακόμισε σε διακρατική εταιρία ως ανώτερο διοικητικό στέλεχος αρμόδιο για τον ανταγωνισμό και τα ρυθμιστικά θέματα, μεταξύ άλλων και για την Ευρώπη. Πριν αναλάβει τον ρόλο της [αναδιατυπωμένης] εταιρίας, ο πρώην υπάλληλος είχε αποχωρήσει από την Επιτροπή και είχε προσχωρήσει σε δικηγορικό γραφείο παγκόσμιας εμβέλειας. Η Επιτροπή είχε εγκρίνει τη μετακόμιση στο δικηγορικό γραφείο, αφού ο πρώην υπάλληλος της γνωστοποίησε την πρόθεσή του να αναλάβει την εν λόγω θέση.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι, στο πλαίσιο της έγκρισης της μετακόμισης στο δικηγορικό γραφείο, η Επιτροπή είχε λάβει μέτρα για τον μετριασμό του κινδύνου που ενέχει το πρώην μέλος του προσωπικού που εργάζεται σε φακέλους ή υποθέσεις που θα ήταν σημαντικές για τη θέση εργασίας στο δικηγορικό γραφείο. Η απόφαση της Επιτροπής να επιτρέψει τη μετακόμιση στο δικηγορικό γραφείο περιλάμβανε επίσης διάφορους περιορισμούς. Για παράδειγμα, απαγορεύτηκε στον πρώην υπάλληλο να εργάζεται, άμεσα ή έμμεσα, σε υποθέσεις που εμπίπτουν στην ευθύνη του πρώην υπαλλήλου κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του ή σε υποθέσεις που σχετίζονται άμεσα με αυτόν. Για να βοηθήσει τον πρώην υπάλληλο να εντοπίσει τις υποθέσεις που θα μπορούσαν να εγείρουν ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων ανά πάσα στιγμή μετά την αποχώρησή του από την υπηρεσία, η Επιτροπή συμπεριέλαβε κατάλογο υποθέσεων, τον οποίο ενημέρωσε μετά την πραγματική αποχώρησή του.

Η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή υιοθέτησε αυστηρή προσέγγιση προκειμένου να εκτιμήσει, στο πλαίσιο του μεταγενέστερου ρόλου του πρώην υπαλλήλου στην [αναδιατυπωθείσα] εταιρεία, αν οι υποθέσεις ανταγωνισμού που δεν περιλαμβάνονται στον προαναφερόμενο κατάλογο θα μπορούσαν παρά ταύτα να οδηγήσουν σε σύγκρουση συμφερόντων, διότι σχετίζονται με υποθέσεις για τις οποίες ήταν υπεύθυνος ο πρώην υπάλληλος. Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε την ικανοποίησή της για την προσέγγιση αυτή.

Η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή αντιμετώπισε τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων που σχετίζονται με την εν λόγω θέση εργασίας.