Η υπόθεση αφορούσε τον χειρισμό από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) διαδικαστικών πτυχών που σχετίζονται με έκθεση μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος την οποία υπέβαλε ο καταγγέλλων [1] το 2022. Η καταγγελία αφορούσε εικαζόμενη οικογενειακή σχέση μεταξύ υπαλλήλου πρόσληψης και του προσώπου που προσλήφθηκε.

Ο καταγγέλλων επέδειξε συμπεριφορά των φερόμενων ως παραβατών, η οποία, κατά την εκτίμησή του, ισοδυναμούσε με ανάρμοστη συμπεριφορά (συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης). Ο καταγγέλλων ζήτησε σχετική διοικητική έρευνα.

Η ΕΚΤ αποφάσισε να αξιολογήσει την καταγγελία από κοινού με το ζήτημα της εικαζόμενης ανάρμοστης συμπεριφοράς. Ενημέρωσε επίσης τον καταγγέλλοντα ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που υποβλήθηκαν δεν δικαιολογούσαν την έναρξη διοικητικής έρευνας. Ο καταγγέλλων αμφισβήτησε και τα δύο σημεία μέσω διοικητικής καταγγελίας, την οποία η ΕΚΤ έκρινε απαράδεκτη λόγω έλλειψης ατομικού συμφέροντος (από κοινού χειρισμός των δύο ζητημάτων) ή λόγω έλλειψης απόφασης δεκτικής προσφυγής (μη κίνηση διοικητικής έρευνας).

Ο καταγγέλλων προσέφυγε στον Διαμεσολαβητή, αμφισβητώντας την απόφαση της ΕΚΤ περί απαραδέκτου. Κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, η καταγγέλλουσα ζήτησε επίσης από τη Διαμεσολαβήτρια να εξετάσει διεξοδικότερα τον χειρισμό των αναφορών και των καταγγελιών των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στην ΕΚΤ.

Ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι οι λόγοι που προέβαλε η ΕΚΤ για να κηρύξει απαράδεκτη τη διοικητική καταγγελία του καταγγέλλοντος δεν ήταν πειστικοί.

Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε επίσης ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνάς της, σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στο θέμα και ότι οι σχετικές εσωτερικές έρευνες υψηλού επιπέδου βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Επιπλέον, η ΕΚΤ ολοκλήρωσε την αυτεπάγγελτη επανεξέταση του πλαισίου υποβολής εκθέσεων, ερευνών και πειθαρχικών διαδικασιών. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν δικαιολογούνταν περαιτέρω έρευνες εκείνη τη χρονική στιγμή και περάτωσε την έρευνα.

 

[1] Για λόγους ανωνυμίας, μεταξύ άλλων όσον αφορά το φύλο του καταγγέλλοντος, το κείμενο αναφέρεται στον καταγγέλλοντα ως «αυτοί»/«αυτοί»/«αυτοί».

 

Οι οργανισμοί της ΕΕ διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο εφαρμόζοντας τις πολιτικές της ΕΕ και παρέχοντας τεχνική, επιστημονική και νομική εμπειρογνωμοσύνη σε βασικούς τομείς. Οποιαδήποτε αντίληψη ότι οι δημόσιοι υπάλληλοί τους επιδιώκουν ιδιωτικά συμφέροντα που έρχονται σε σύγκρουση με τα καθήκοντά τους μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού στην εργασία τους. Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια έχει επανειλημμένα επισημάνει τους κινδύνους του φαινομένου της μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα, όπου το προσωπικό μεταβαίνει σε εξωτερικούς ρόλους, ιδίως στον ιδιωτικό τομέα. Ακόμη και ένας μικρός αριθμός υποθέσεων υψηλού προφίλ μπορεί να προκαλέσει δημόσια ανησυχία και βλάβη στη φήμη, όπως αντικατοπτρίζεται στις πρόσφατες έρευνες.

Ταυτόχρονα, η διοίκηση της ΕΕ πρέπει να προσελκύσει ειδικευμένους επαγγελματίες για την αντιμετώπιση προτεραιοτήτων όπως η βιωσιμότητα, η ψηφιοποίηση και η ασφάλεια. Μέτρα όπως οι περίοδοι αναμονής και οι περιορισμοί στην απασχόληση μπορούν να επηρεάσουν την ευελιξία της σταδιοδρομίας, ιδίως σε τομείς όπως η νομοθεσία, η χρηματοδότηση ή η τεχνολογία.

Στο πλαίσιο αυτό, η εν λόγω έρευνα εξέτασε, από συστημική άποψη, τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί της ΕΕ χειρίζονται υποθέσεις μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Στόχος ήταν ο εντοπισμός ορθών πρακτικών και πιθανών ελλείψεων στις εφαρμοζόμενες πολιτικές και πρακτικές. Για τον σκοπό αυτό, η Διαμεσολαβήτρια προέβη σε λεπτομερή επανεξέταση των πολιτικών που εφαρμόζουν 15 οργανισμοί της ΕΕ και επιθεώρησε 54 φακέλους μεμονωμένων υποθέσεων που χειρίστηκαν εννέα οργανισμοί της ΕΕ. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας συναντήθηκε με εκπροσώπους πέντε οργανισμών της ΕΕ για να αποσαφηνίσει εκκρεμή ζητήματα.

Σχεδόν όλοι οι οργανισμοί της ΕΕ που υπέβαλαν έγγραφα στη Διαμεσολαβήτρια δήλωσαν ότι είχαν υιοθετήσει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των νομικών υποχρεώσεων της μετάβασης του προσωπικού σε θέσεις του ιδιωτικού τομέα, είτε κατά την αναχώρηση είτε κατά τη διάρκεια άδειας άνευ αποδοχών. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι ορισμένοι οργανισμοί της ΕΕ διαθέτουν λεπτομερέστερη και πληρέστερη καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή των εν λόγω νομικών υποχρεώσεων σε σύγκριση με άλλους. Οι διαφορές που εντόπισε η Διαμεσολαβήτρια αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί χειρίζονται καθυστερημένες ή ελλιπείς κοινοποιήσεις μεταϋπηρεσιακών δραστηριοτήτων, τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί αξιολογούν τις εν λόγω κοινοποιήσεις, τη φύση των μέτρων μετριασμού που επιβάλλονται, τη διαφάνεια των αποφάσεων σχετικά με τις κοινοποιηθείσες μεταϋπηρεσιακές δραστηριότητες και τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθούνται τυχόν υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτές, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί εκπαιδεύουν το προσωπικό σχετικά με τις υποχρεώσεις δεοντολογίας τους.

Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι οι κανόνες και οι πολιτικές που διέπουν τις δραστηριότητες των μη υπαλλήλων μετά τη λήξη της θητείας τους, δηλαδή των μελών των διοικητικών συμβουλίων ή των συμβουλίων εποπτών των οργανισμών, διαφέρουν σημαντικά. Τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου των περισσότερων οργανισμών διορίζονται από τις εθνικές αρχές και εκπροσωπούν τα αντίστοιχα κράτη μέλη τους, γεγονός που σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπόκεινται στους εθνικούς κανόνες δεοντολογίας, οι οποίοι διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Για την αντιμετώπιση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων και βλάβης της φήμης που προκύπτουν από μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, λίγα μόνο από τα διοικητικά όργανα των οργανισμών της ΕΕ που εξετάστηκαν στην παρούσα έρευνα έχουν εγκρίνει πολιτικές που ρυθμίζουν τις δραστηριότητες των (πρώην) μελών του διοικητικού συμβουλίου μετά τη λήξη της θητείας τους.

Για να βοηθήσει τους οργανισμούς της ΕΕ να ενισχύσουν περαιτέρω τους κανόνες τους σχετικά με τη μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, η Διαμεσολαβήτρια καθόρισε μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών ορθής πρακτικής:

• Ένα ισχυρό πλαίσιο ακεραιότητας ξεκινά με την πρόληψη: ο εξοπλισμός του προσωπικού και των μελών του διοικητικού συμβουλίου με σαφή καθοδήγηση, τακτική κατάρτιση και συνεχείς πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης για τη διασφάλιση της πλήρους κατανόησης των δεοντολογικών υποχρεώσεων είναι ουσιαστικής σημασίας.
• Αυτό ενισχύεται από ισχυρές τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας για τον χειρισμό καταστάσεων μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα, οι οποίες παρέχουν σαφή, σταδιακή προσέγγιση όσον αφορά τις κοινοποιήσεις, τις αξιολογήσεις και τη συμμόρφωση.
• Πρέπει να θεσπιστούν εκ των προτέρων διαφανή κριτήρια για τον περιορισμό των ρόλων μετά την υπηρεσία ή μετά τη λήξη της θητείας, ώστε τα άτομα να έχουν πλήρη επίγνωση των περιορισμών πριν από την ένταξή τους.
• Όταν επισημαίνεται η μετάβαση στον ιδιωτικό τομέα, οι οργανισμοί θα πρέπει να ενεργούν γρήγορα —διενεργώντας διεξοδικές εκτιμήσεις κινδύνου, εντοπίζοντας πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και λαμβάνοντας άμεσα προληπτικά μέτρα, όπως η ανάκληση των δικαιωμάτων πρόσβασης ή η εκ νέου ανάθεση αρμοδιοτήτων, όπου απαιτείται.
• Η λήψη αποφάσεων θα πρέπει να είναι δίκαιη, διαφανής και καλά τεκμηριωμένη, επιτρέποντας στα άτομα να σχολιάζουν τους προτεινόμενους περιορισμούς, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων μέσω αναλογικών μέτρων, όπως περίοδοι αναμονής, απαγορεύσεις άσκησης πίεσης ή, όπου απαιτείται, οριστικές απαγορεύσεις.
• Οι έγκαιρες, αιτιολογημένες αποφάσεις πρέπει να περιγράφουν σαφώς τα δικαιώματα προσφυγής.
• Πέρα από την ενδελεχή λήψη αποφάσεων, η λογοδοσία εξαρτάται από την αυστηρή επιβολή της νομοθεσίας. Αυτό περιλαμβάνει τη δημοσίευση περιλήψεων των εγκεκριμένων δραστηριοτήτων, την ενεργό παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τους επιβαλλόμενους όρους και την τήρηση των υποχρεώσεων εμπιστευτικότητας.
• Όταν υπάρχουν υπόνοιες για παραβιάσεις, οι οργανισμοί πρέπει να ανταποκρίνονται άμεσα - διαπιστώνοντας τα γεγονότα και επιδιώκοντας πειθαρχικά μέτρα σε σοβαρές περιπτώσεις - για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και τη διασφάλιση της θεσμικής ακεραιότητας.

Η Διαμεσολαβήτρια καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι οργανισμοί της ΕΕ μπορούν να μάθουν πολλά ο ένας από τις πρακτικές του άλλου. Η Διαμεσολαβήτρια προτίθεται να εφαρμόσει αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές ορθής πρακτικής σε υποθέσεις που ενδέχεται να τεθούν υπόψη της στο μέλλον.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Αφρικανική Ένωση) χειρίστηκε μια αίτηση επιχορήγησης και ανησυχίες σχετικά με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων.

Ο καταγγέλλων έλαβε μέρος σε πρόσκληση υποβολής προτάσεων για σχέδιο στήριξης των παναφρικανικών εκλογικών ικανοτήτων. Η αντιπροσωπεία απέρριψε την αίτηση του καταγγέλλοντος διότι ζητούσε χρηματοδότηση από την ΕΕ πάνω από το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό στο πλαίσιο της πρόσκλησης. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι επρόκειτο για τυπογραφικό σφάλμα και ότι η αντιπροσωπεία θα έπρεπε να είχε ζητήσει διευκρινίσεις αντί να απορρίψει την αίτησή της. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε επίσης ότι ένας εμπειρογνώμονας που συμμετείχε στην ανάπτυξη του έργου που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο της παρούσας πρόσκλησης εργαζόταν για μια οντότητα που υπέβαλε αίτηση στο πλαίσιο της πρόσκλησης.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η Επιτροπή, βάσει των δικών της εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών, θα έπρεπε να είχε θεωρήσει το σφάλμα του καταγγέλλοντος ως «προφανές σφάλμα εκ παραδρομής» και ζήτησε από τον καταγγέλλοντα διευκρινίσεις και/ή διόρθωση του σφάλματος του καταγγέλλοντος. Διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή δεν αξιολόγησε επαρκώς τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος σχετικά με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων. Οι δύο αυτές ελλείψεις ισοδυναμούσαν με κακοδιοίκηση. Και για τις δύο διαπιστώσεις, η Διαμεσολαβήτρια έκρινε ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να διατυπωθούν αντίστοιχες συστάσεις, καθώς στο μεταξύ η επιχορήγηση έχει ήδη χορηγηθεί. Ωστόσο, διατύπωσε τρεις προτάσεις με στόχο την πρόληψη παρόμοιων προβλημάτων σε μελλοντικές παρόμοιες περιπτώσεις.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετρίασε τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων που σχετίζονται με μια θέση εργασίας στον ιδιωτικό τομέα την οποία ανέλαβε πρώην διευθυντικό στέλεχος. Ο υπάλληλος, ο οποίος είχε απασχοληθεί στο παρελθόν στην υπηρεσία ανταγωνισμού της Επιτροπής, μεταπήδησε σε διεθνική εταιρία ως ανώτερο διευθυντικό στέλεχος αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού και κανονιστικών ρυθμίσεων, μεταξύ άλλων και για την Ευρώπη. Πριν από τη μετάβαση στον ρόλο της [διορθωμένης] εταιρείας, το πρώην μέλος του προσωπικού είχε αποχωρήσει από την Επιτροπή και είχε προσχωρήσει σε μια παγκόσμια δικηγορική εταιρεία. Η Επιτροπή είχε εγκρίνει τη μετακόμιση στο δικηγορικό γραφείο, αφού ο πρώην υπάλληλος της γνωστοποίησε την πρόθεσή του να αναλάβει τη θέση αυτή.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι, στο πλαίσιο της έγκρισης της μετακόμισης στο δικηγορικό γραφείο, η Επιτροπή είχε λάβει μέτρα για τον μετριασμό του κινδύνου που ενείχε το πρώην μέλος του προσωπικού που εργαζόταν σε φακέλους ή υποθέσεις που θα ήταν συναφείς με τη θέση εργασίας στο δικηγορικό γραφείο. Η απόφαση της Επιτροπής να εγκρίνει τη μετακόμιση στο δικηγορικό γραφείο περιλάμβανε επίσης διάφορους περιορισμούς. Για παράδειγμα, απαγορεύτηκε στον πρώην υπάλληλο να εργάζεται, άμεσα ή έμμεσα, σε υποθέσεις που ενέπιπταν στην αρμοδιότητα του πρώην υπαλλήλου κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του ή σε υποθέσεις που σχετίζονται άμεσα με αυτόν. Για να βοηθήσει τον πρώην υπάλληλο να εντοπίσει τις υποθέσεις που θα μπορούσαν να εγείρουν ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων ανά πάσα στιγμή μετά την αποχώρησή του από την υπηρεσία, η Επιτροπή συμπεριέλαβε κατάλογο υποθέσεων, τον οποίο επικαιροποίησε μετά την πραγματική αποχώρησή του από την υπηρεσία.

Η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή υιοθέτησε μια ισχυρή προσέγγιση για την αξιολόγηση, στο πλαίσιο του επακόλουθου ρόλου του πρώην υπαλλήλου με την [επεξεργασθείσα] εταιρεία, του κατά πόσον οι υποθέσεις ανταγωνισμού που δεν περιλαμβάνονται στον προαναφερθέντα κατάλογο θα μπορούσαν παρά ταύτα να οδηγήσουν σε σύγκρουση συμφερόντων, διότι σχετίζονται με υποθέσεις για τις οποίες ήταν υπεύθυνος ο πρώην υπάλληλος. Ο Διαμεσολαβητής εξέφρασε την ικανοποίησή του για την προσέγγιση αυτή.

Η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την έρευνα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή αντιμετώπισε τους κινδύνους σύγκρουσης συμφερόντων που σχετίζονται με την εν λόγω θέση εργασίας.