Wykonane zgodnie z art. 4 ust. 1 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich ^[1]

Kontekst skargi

1. W dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii ^[2] z 2009 r. określono cele dla państw członkowskich w zakresie produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Aby osiągnąć te cele, w dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii preferuje się stosowanie niektórych rodzajów surowców opartych na odpadach, takich jak zużyte oleje spożywcze (UCO), do produkcji biopaliw ^[3]. Dokonuje tego, umożliwiając dwukrotne zaliczenie tych rodzajów surowców na poczet odpowiednich celów ^[4].

2. Dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii przewiduje utworzenie „dobrowolnych systemów certyfikacji” w celu weryfikacji zgodności z kryteriami zrównoważonego rozwoju określonymi w dyrektywie [5]. Systemy ^dobrowolne są podmiotami prywatnymi uznanymi przez Komisję Europejską lub państwa członkowskie UE ^[6]. Składają one Komisji roczne sprawozdania na temat produkcji i przywozu surowców i biopaliw, które poświadczają. Sprawozdania zawierają następujące informacje: rodzaj produktu, kraj pochodzenia, surowiec, rok kalendarzowy oraz wartość biopaliw i surowców w tonach. UCO jest jednym z wymienionych rodzajów surowców.^[7]

3. Skarżący zwrócił się do Komisji o publiczny dostęp ^[8] do „dokumentów zawierających następujące informacje: Wykaz wszystkich krajów pochodzenia zużytego oleju kuchennego (UCO) za lata 2016, 2017, 2018 i 2019, wraz z ilościami surowców zużytego oleju kuchennego zebranych dla każdego kraju pochodzenia za każdy rok, zgłoszonymi Komisji Europejskiej przez wszystkie dobrowolne systemy certyfikacji zrównoważonego rozwoju biopaliw na podstawie dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii”.

4. Komisja odpowiedziała, że chociaż gromadziła takie dane, nie posiadała dokumentu, który odpowiadałby wnioskowi skarżącego. W szczególności stwierdziła ona, że nie przedstawiła żadnych dokumentów, które pozwoliłyby „wyodrębnić” informacje wymagane przez skarżącego ze sprawozdań będących w posiadaniu Komisji.

5. Skarżący zwrócił się następnie do Komisji o dokonanie przeglądu swojej decyzji.^[9] Stwierdził, że żądane przez niego informacje znajdują się w posiadaniu Komisji w łatwo dostępnym formacie, takim jak plik tekstowy, prosta baza danych lub arkusz Excela, a ich skopiowanie i udostępnienie wymagałoby nie więcej niż kilku chwil. Powiedział, że wszystkie wymagane informacje są gromadzone dla Komisji przez jedną organizację o nazwie „International Sustainability & Carbon Certification” (ISCC), która korzystała z prostego internetowego systemu gromadzenia danych. Podał on link do strony internetowej ISCC ^[10], na której stwierdzono, że zgodnie z dyrektywą w sprawie odnawialnych źródeł energii każdy uznany dobrowolny system certyfikacji jest zobowiązany do corocznego przesyłania Komisji sprawozdania. Sprawozdanie to musi zawierać ilości zrównoważonych materiałów (surowców i biopaliw końcowych) certyfikowanych przez system w poprzednim roku kalendarzowym. Aby spełnić ten wymóg prawny, ISCC jest zobowiązane do gromadzenia danych od użytkowników systemu ISCC, którzy zostali certyfikowani w dowolnym momencie w 2020 r.

6. Wobec braku odpowiedzi skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie sposobu, w jaki Komisja rozpatrzyła wniosek skarżącego. Zespół prowadzący dochodzenie odbył spotkanie z Komisją i skontrolował próbę sprawozdań przedłożonych mu w ramach systemów dobrowolnych. Następnie Komisja wydała również decyzję potwierdzającą, w której potwierdziła swoje pierwotne stanowisko.

Propozycja Rzecznika Praw Obywatelskich dotycząca rozwiązania

7. W następstwie kontroli dokumentów Rzecznik Praw Obywatelskich potwierdził, że Komisja posiada szczegółowe informacje na temat krajów pochodzenia i ilości zużytego oleju kuchennego zebranych za lata, w odniesieniu do których skarżący zwrócił się o dostęp. Zauważyła, że Komisja nie posiada jednego dokumentu zawierającego wszystkie wymagane informacje, ale że informacje te są rozłożone na szereg dokumentów.

8. Ponieważ skarżący wskazał, że jest zainteresowany otrzymaniem przedmiotowych informacji, nawet jeśli nie zostały one zebrane w jednym dokumencie, Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił następującą propozycję rozwiązania ^[11]:

Komisja powinna dokonać przeglądu posiadanych przez siebie dokumentów zawierających kraje pochodzenia oraz odpowiednie wielkości produkcji i przywozu zużytego oleju kuchennego w okresie wskazanym przez skarżącego w celu ich ujawnienia.

9. Rzecznik uznał, że to do Komisji należy ocena, czy informacje zawarte w tych dokumentach są chronione na mocy przepisów UE dotyczących publicznego dostępu i w związku z tym powinny zostać utajnione. Rzecznik stwierdził jednak, że podstawy odmowy dostępu powinny być interpretowane w sposób zawężający, ponieważ dane dotyczące ilości surowców zużytego oleju kuchennego należy uznać za informacje dotyczące emisji do środowiska ^[12].

10. Komisja nie przyjęła propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej rozwiązania.

11. W swojej odpowiedzi Komisja powtórzyła, że nie posiada żadnego dokumentu odpowiadającego wnioskowi skarżącego. Komisja nie ujawniła dokumentów zawierających kraje pochodzenia, wielkości produkcji i przywozu zużytego oleju kuchennego, ponieważ nie były one objęte pierwotnym wnioskiem. Ponadto Komisja zrozumiała, że skarżący nie ubiegał się o dostęp do szeregu dokumentów, z których każdy zawierał jedynie pewne informacje.

12. Komisja poinformowała również, że niedawno opublikowała nowe sprawozdanie ^[13] na temat funkcjonowania systemów dobrowolnych, które zawiera dane dotyczące pochodzenia zużytego oleju kuchennego wykorzystywanego do produkcji biopaliw, a także ocenę tych danych. Jeżeli skarżący uzna, że dane opublikowane w niniejszym sprawozdaniu są niewystarczające, może złożyć nowy wniosek o dostęp do sprawozdań przedłożonych Komisji przez systemy dobrowolne zgodnie z dyrektywą w sprawie odnawialnych źródeł energii.

13. Skarżący uznał za oczywiste, że Komisja posiada dokumenty odpowiadające jego wnioskowi. Twierdził on, że Komisja nie udzieliła mu pomocy w żadnym momencie tego procesu ^[14]. Zamiast tego kilkakrotnie opóźniała on w sposób nieuzasadniony ten proces, co skutkowało oczekiwaniem na dokumenty przez ponad rok i cztery miesiące. Skarżący uznał propozycję Komisji, aby złożyć nowy wniosek o dostęp za zbędną i czasochłonną.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich po przedstawieniu propozycji rozwiązania

14. Rzecznik jest rozczarowany, że Komisja odrzuciła jej wniosek.

15. Komisja przechowuje dane wymagane przez skarżącego, choć nie w jednym dokumencie.

16. W swojej pierwotnej odpowiedzi skierowanej do skarżącego Komisja ograniczyła się do stwierdzenia, czego nie posiadała, a mianowicie jednego dokumentu zawierającego wszystkie informacje, których chciał skarżący. Nie potwierdziła, jakie dokumenty posiadała. Nie potwierdziła również, że posiada surowe dane w bazie danych.

17. Skarżący odpowiedział następnie, wyjaśniając, czego chce i gdzie można go znaleźć (zob. pkt 5 powyżej). Bezsporne jest, że Komisja dysponuje sprawozdaniami, na które powołuje się skarżący w odpowiedzi na pierwotny wniosek.

18. Przepisy UE dotyczące publicznego dostępu do dokumentów stanowią, że jeżeli wniosek nie jest wystarczająco precyzyjny, instytucja zwraca się do wnioskodawcy o wyjaśnienie wniosku i pomaga mu w tym [15].

19. Brzmienie tego przepisu oznacza, że wnioskodawca ma prawo do wyjaśnienia wniosku. Z przepisu tego wynika również w sposób dorozumiany, że instytucja jest zobowiązana do należytego uwzględnienia wszelkich wyjaśnień przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania.

20. W niniejszej sprawie skarżący wyjaśnił, jakie dokumenty będące w posiadaniu Komisji są mu potrzebne. Mimo że Komisja nie zwróciła się do skarżącego o wyjaśnienia, przekazał on Komisji informacje, które pomogły jej zidentyfikować i zlokalizować te dokumenty. Wyjaśnienia te wyraźnie wskazywały na dokumenty, do których skarżący chciał uzyskać dostęp.

21. Komisja nie uwzględniła tych wyjaśnień w swojej odpowiedzi potwierdzającej. Jest to sprzeczne z zasadami przyjazności dla obywateli i ukierunkowania na usługi, które rządzą administracją UE.

22. Rzecznik Praw Obywatelskich zaproponował rozwiązanie, które dałoby Komisji kolejną możliwość rozstrzygnięcia tej sprawy poprzez przegląd dokumentów, które posiadała, zawierających żądane informacje. Zamiast skorzystać z możliwości zapewnienia skarżącemu podstawowego prawa dostępu do dokumentów, Komisja po prostu powtórzyła, że nie posiada żadnego dokumentu odpowiadającego wnioskowi. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może nie uznać, że odpowiedź Komisji świadczy o niechęci do rozstrzygnięcia tej sprawy.

23. W odniesieniu do oświadczenia Komisji zawartego w odpowiedzi na propozycję Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą rozwiązania, zgodnie z którym skarżący może złożyć nowy wniosek o dostęp do sprawozdań składanych w ramach systemów dobrowolnych, Rzecznik przypomina, że skarżący złożył swój pierwotny wniosek w kwietniu 2020 r. Byłoby bardziej pomocne, gdyby Komisja zaangażowała się w prace nad wnioskiem dotyczącym rozwiązania, zamiast zwracać się do skarżącego o złożenie nowego wniosku.

24. Powodem, dla którego skarżący zwrócił się o dostęp do żądanych informacji, było monitorowanie ewentualnych nadużyć finansowych w sektorze zużytego oleju kuchennego. Rzecznik uważa, że ujawnienie tych dokumentów służyłoby zatem interesowi publicznemu i mogłoby wspierać rolę monitorującą Komisji. Jest to szczególnie ważne, biorąc pod uwagę obawy społeczeństwa zgłaszane w ostatnich latach dotyczące przywozu zużytego oleju kuchennego przez UE i jego wpływu na środowisko.

25. W związku z tym Rzecznik stwierdza, że brak współpracy Komisji ze skarżącym i nieuwzględnienie jego wyjaśnień dotyczących dokumentów, do których chciał uzyskać dostęp, stanowiło niewłaściwe administrowanie.

26. Rzecznik Praw Obywatelskich po raz kolejny wzywa Komisję, aby w celu wykazania swojego zaangażowania w zapewnienie pełnej skuteczności prawa publicznego dostępu do dokumentów oraz zasad przyjazności dla obywateli i dbałości o służbę dokonała przeglądu przedmiotowych dokumentów w celu ich ujawnienia.

Zalecenie

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawia Komisji Europejskiej następujące zalecenie:

Komisja Europejska powinna współpracować ze skarżącym, uwzględniając jego wyjaśnienia i dokonać przeglądu posiadanych przez niego dokumentów zawierających kraje pochodzenia oraz odpowiednie wielkości produkcji i przywozu zużytego oleju kuchennego w okresie wskazanym przez skarżącego w celu ich ujawnienia.

Komisja Europejska i skarżący zostaną poinformowani o tym zaleceniu. Zgodnie z art. 4 ust. 2 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja Europejska przesyła szczegółową opinię do dnia 4 lutego 2022 r.

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, dnia 8 listopada 2021 r.

[1] Dostępne pod adresem: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC.

[2] Dyrektywa 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, dostępna pod adresem:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02009L0028-20151005.

[3] Art. 17 dyrektywy 2009/28/WE.

[4] Zob. załącznik IX do dyrektywy 2009/28/WE.

[5] Art. 18 dyrektywy 2009/28/WE, zob. również https://ec.europa.eu/energy/topics/renewableenergy/biofuels/voluntary-schemes_en.

[6] Art. 18 dyrektywy 2009/28/WE.

[7] Zob. https://ec.europa.eu/energy/topics/renewable-energy/biofuels/voluntary-schemes_en#documents.

[8] Na mocy rozporządzenia 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji

dokumenty, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:32001R1049.

[9] Złożył on „ponowny wniosek” na podstawie art. 7 ust. 2 rozporządzenia 1049/2001.

[10] https://www.iscc-system.org/.

[11] Więcej informacji na temat kontekstu skargi, argumentów stron i dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich można znaleźć w pełnym tekście propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej rozwiązania, dostępnym pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/145658.

[12] Art. 6 rozporządzenia 1367/2006 w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty, http://data.europa.eu/eli/reg/2006/1367/oj.

[13] https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/86eb1ce8-11b5-11eb-9a54-01aa75ed71a1.

[14] Zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia 1049/2001.

[15] Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia 1049/2001.