Szanowny Panie,

Pragnę podziękować za odpowiedź Fronteksu na moje pismo z 24 lipca 2023 r. otwierające niniejsze dochodzenie oraz za dokumenty udostępnione przez Pana do wglądu.

Na podstawie Państwa odpowiedzi, naszej kontroli dokumentów i dodatkowych informacji otrzymanych w kontekście naszych konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim [1] zdecydowałem, że konieczne są dalsze działania dochodzeniowe.

Po pierwsze, chciałbym, aby mój zespół śledczy spotkał się z odpowiednimi przedstawicielami Fronteksu (w tym z przedstawicielami urzędnika ds. praw podstawowych, którzy zajmują się zgłoszeniami poważnych incydentów, a także z przedstawicielami europejskiego zespołu monitorującego) w celu wyjaśnienia kwestii wyszczególnionych w załączniku do niniejszego pisma. W miarę możliwości byłbym wdzięczny, gdyby posiedzenie odbyło się w Pana siedzibie w Warszawie w dniach 20–21 listopada 2023 r. z udziałem Pana przedstawicieli.

Po drugie, postanowiłem, że przy okazji powyższego spotkania należy zapoznać się z dodatkowymi dokumentami znajdującymi się w aktach Fronteksu. Ta dodatkowa inspekcja powinna obejmować: dokumenty związane z dwoma incydentami, w odniesieniu do których udostępnili Państwo zgłoszenia poważnych incydentów (jeszcze nieukończone); b) plany operacyjne wspólnych operacji Posejdon i Themis; c) procedury operacyjne Fronteksu dotyczące „aktywów nadzoru” Fronteksu, w tym wzory sprawozdań z obserwacji i misji; oraz (D) sfinalizowały zgłoszenia poważnych incydentów dotyczących incydentów poszukiwawczo-ratowniczych w 2022 r. obejmujących wraki statków lub porzucenie łodzi.  

Jeżeli chodzi o lit. A), aby ułatwić identyfikację dokumentów, byłbym wdzięczny, gdyby Frontex przesłał mojemu zespołowi śledczemu do 6 listopada 2023 r. wykaz wszystkich przechowywanych przez niego dokumentów dotyczących dwóch wyżej wymienionych incydentów. Powinno to obejmować m.in. rejestry komunikacji między Fronteksem a odpowiednimi organami krajowymi i unijnymi oraz organizacjami pozarządowymi, sprawozdania sytuacyjne publikowane przez Morskie Ratownicze Centrum Koordynacyjne (MRCC) oraz sprawozdania z misji dotyczące aktywów Fronteksu, a także wewnętrzną wymianę informacji z urzędnikiem ds. praw podstawowych, obserwatorami praw podstawowych i odpowiednim urzędnikiem koordynującym. Na podstawie listy mój zespół śledczy może zidentyfikować dodatkowe dokumenty, które chcą sprawdzić. Pełną listę dokumentów, które należy skontrolować, przekażemy Fronteksowi tydzień po otrzymaniu listy dokumentów opisanych powyżej.

Po zakończeniu inspekcji i spotkania prześlę Panu kopię sprawozdania w celach informacyjnych. Wszystkie informacje poufne zostaną umieszczone w załączniku poufnym i nie zostaną podane do wiadomości publicznej.

Ponadto postanowiłem, że mój zespół śledczy powinien zebrać informacje od oficerów koordynujących wspólne operacje Posejdon i Themis. W zależności od informacji zebranych w związku z inspekcją zdecyduję, czy należy tego dokonać w drodze oddzielnych spotkań lub przesłuchań [2] z dwoma zainteresowanymi oficerami koordynującymi. W najbliższych tygodniach potwierdzę format i zakres tego dokumentu.

W razie potrzeby uzyskania dalszych informacji lub wyjaśnień, w tym sposobu przeprowadzenia kontroli dokumentów, pracownicy mogą skontaktować się z Martą Hirsch-Ziembinską, głównym doradcą ds. zgodności z Kartą, która jest odpowiedzialna za dochodzenie.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 24 października 2023 r.

Załącznik – Pytania uzupełniające na posiedzenie inspekcyjne

(1) W planie działania Fronteksu w zakresie praw podstawowych (działanie 14)[3] stwierdza się, że środki ochrony powinny pozostać w miejscu wykrytych incydentów, aby udokumentować działania policji granicznej/straż przybrzeżnej do czasu ich zakończenia, oraz że systemowa ocena/uzasadnienie dotyczące pozostania lub nieutrzymania powinny opierać się na określonych kryteriach. Stwierdza się w nim również (działanie 13), że ocena sytuacji i odpowiedni komunikat powinny zostać przesłane jak najszybciej właściwym organom. Komunikaty Mayday Relay powinny być wysyłane natychmiast po zaobserwowaniu sytuacji zagrożenia.

W jaki sposób Frontex ocenił zgodność z tymi dwoma działaniami podczas operacji poszukiwawczo-ratowniczej dotyczącej Adriany?

(2) Na jakiej podstawie Frontex decyduje, kiedy sam wydaje sygnały Mayday wszystkim łodziom znajdującym się w pobliżu pojawiającego się incydentu lub sytuacji nadzwyczajnej? Czy Frontex dysponuje wytycznymi lub wewnętrznymi protokołami regulującymi sposób i termin wydawania takich sygnałów?

(3) Frontex ostatecznie postanowił rozmieścić jeden ze swoich środków nadzoru powietrznego na współrzędnych incydentu w Adrianie, mimo że władze greckie nie poleciły ani nie wezwały go do tego. Dlaczego Frontex nie rozmieścił lub nie przemieścił wcześniej środków nadzoru lotniczego?

(4) Czy Frontex dysponuje wewnętrznymi wytycznymi lub kryteriami umożliwiającymi osobom odpowiedzialnym za jego środki nadzoru wyznaczenie statków jako znajdujących się w niebezpieczeństwie, niepewności lub alarmujących?

(5) Na podstawie publicznie dostępnych informacji Frontex stwierdził, że zaoferował władzom greckim udostępnienie środków nadzoru z powietrza w związku z incydentem w Adrianie, ale władze greckie nie odpowiedziały na tę ofertę. Mając na uwadze wcześniejsze ustalenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i inne sprawozdania, czy Frontex dysponuje wytycznymi lub protokołem dla swoich odpowiednich pracowników (np. oficerów koordynujących) w zakresie współpracy z organami krajowymi w kontekście incydentów, w przypadku których ma powody sądzić, że istnieje ryzyko cierpienia i utraty życia, ale w przypadku których organy krajowe nie reagują na oferty pomocy lub zwracają się do Fronteksu o rozmieszczenie aktywów w innym miejscu?

6) Czy Frontex posiada protokoły z organami krajowymi, na mocy których powinien informować Frontex w czasie rzeczywistym o krokach podjętych w ramach operacji poszukiwawczo-ratowniczych?

(7) Czy dyrektor wykonawczy odpowiedział na obawy zgłoszone przez urzędnika ds. praw podstawowych w 2022 r. dotyczące wielozadaniowego nadzoru powietrznego w środkowej części Morza Śródziemnego, czy też podjęto jakiekolwiek działania następcze w związku z opinią urzędnika ds. praw podstawowych? Jeśli tak, czy ta odpowiedź lub szczegóły dotyczące działań następczych mogą zostać przekazane mojemu zespołowi śledczemu?

(6) W odpowiedzi Fronteksu z 8 października 2023 r. przedstawiono szczegółowe informacje na temat zaangażowania operacyjnego i działań w zakresie budowania zdolności. Czy mojemu zespołowi śledczemu można przekazać dalsze informacje i dokumenty dotyczące tych działań?

(7) W odpowiedzi Fronteksu z 8 października 2023 r. stwierdzono, że szczegółowy plan działania dotyczący wspólnej operacji „Posejdon” wymaga, aby zasoby morskie wykorzystywane we wspólnej operacji odpowiednio dokumentowały wszystkie działania. Podlega to ustawodawstwu krajowemu, w tym przepisom o ochronie danych. Czy przy zawieraniu planów operacyjnych Frontex wyjaśnia mające zastosowanie przepisy państw członkowskich w celu ustalenia, czy istnieją przeszkody w stosowaniu kamer na pokładach takich statków? W przypadku zidentyfikowania takich przeszkód, w jaki sposób uwzględniono je w planie, aby zapewnić zgodność użytkowania statków z prawami podstawowymi?

(8) Czy Frontex mógłby wyjaśnić swoją odpowiedź na pytanie postawione w moim piśmie z 24 lipca 2023 r. dotyczące tego, czy posiada protokół w sprawie komunikacji z organizacjami pozarządowymi, które wspierają operacje poszukiwawczo-ratownicze, w celu zapewnienia koordynacji i szybkiego reagowania na sytuacje zagrożenia na morzu? W przypadku gdy takie organizacje kontaktują się z Fronteksem lub otrzymuje on informacje dotyczące incydentu morskiego, w jaki sposób Frontex postępuje z taką komunikacją lub informacjami? Czy Frontex dysponuje wewnętrznymi wytycznymi w tym zakresie?

(9) W odpowiedzi z 8 października 2023 r. Frontex stwierdził, że obserwatorzy praw podstawowych są przydzielani do każdego działania operacyjnego i że udzielają koordynatorowi porad na temat aspektów związanych z prawami podstawowymi. Na jakim etapie udzielana jest ta rada? Czy Frontex mógłby udzielić mojemu zespołowi dochodzeniowemu porad udzielonych w ramach działań operacyjnych, o których mowa w niniejszym dochodzeniu?

(10) W okolicznościach, w których Frontex zidentyfikuje statek na morzu w obszarze działań poszukiwawczo-ratowniczych państwa członkowskiego, czy Frontex dysponuje wytycznymi lub protokołem określającym, jakie konkretne informacje lub ocenę statku należy przekazać MRCC i kiedy? Czy te informacje lub ocena różnią się w zależności od charakteru aktywów lotniczych wykorzystywanych przez Frontex?

[1] Opublikowano pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/63451

[2] Zgodnie z art. 7 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich,

[3] Decyzja zarządu Fronteksu nr 61/2021 w sprawie przyjęcia planu działania w zakresie praw podstawowych dotyczącego

wdrażanie strategii w zakresie praw podstawowych: w sprawie przyjęcia planu działania w zakresie praw podstawowych

wdrożenie strategii w zakresie praw podstawowych https://www.frontex.europa.eu/assets/Key_Documents/MB_Decision/2021/MB_Decision_61_2021_adopting_the_Fundamental_Rights_Action_Plan_for_the_implementation_of_the_FRS.pdf