Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki Komisja Europejska zapewnia pełne wykonanie przez Rumunię wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie bezprawnej odmowy wydania dowodów osobistych obywatelom rumuńskim zamieszkałym w innych państwach członkowskich.

Rzecznik stwierdził, że sprawa wydaje się ewoluować na szczeblu krajowym oraz że Komisja aktywnie i w rozsądnych odstępach czasu monitoruje sytuację.

Rzecznik zamknęła sprawę, stwierdzając, że na tym etapie dalsze dochodzenia nie są uzasadnione. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się jednak do Komisji o przedstawienie jej w terminie sześciu miesięcy aktualnych informacji na temat oceny przestrzegania przez Rumunię wyroku i wszelkich dalszych działań podjętych przez Komisję.

Sprawa dotyczyła wniosku o publiczny dostęp do dokumentów będących w posiadaniu Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) dotyczących jej współpracy z organami państw członkowskich, Zjednoczonym Królestwem i Fronteksem w zakresie zwalczania przemytu w kanale La Manche. Europol uznał 197 dokumentów za objęte zakresem wniosku i odmówił dostępu do wszystkich z nich. Odmawiając dostępu, Europol podniósł, że ujawnienie dokumentów naruszyłoby ochronę interesu publicznego w odniesieniu do bezpieczeństwa publicznego i jego stosunków międzynarodowych. 

Zespół dochodzeniowy Rzecznika zbadał próbki spornych dokumentów i spotkał się z przedstawicielami Europolu. Na tej podstawie i biorąc pod uwagę szeroki margines swobody, jakim dysponują instytucje i agencje UE, gdy uznają, że bezpieczeństwo publiczne i stosunki międzynarodowe są zagrożone, Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że decyzja Europolu o odmowie publicznego dostępu nie była oczywiście błędna.

Biorąc pod uwagę, że wchodzący w grę interes publiczny nie może zostać zastąpiony innym interesem publicznym, który uznaje się za ważniejszy, Rzecznik zamknęła dochodzenie, stwierdzając, że Europol nie dopuścił się niewłaściwego administrowania.

Skarżący zwrócił się do Komisji Europejskiej o udzielenie publicznego dostępu do dokumentów dotyczących wsparcia UE na rzecz zarządzania migracją na Cyprze. Komisja określiła cztery dokumenty jako objęte zakresem wniosku: dwa sprawozdania ze spotkań, briefing i raport Flash, ale umożliwiono dostęp tylko do części raportu Flash. Odmawiając dostępu do pozostałych dokumentów, Komisja powołała się na wyjątki przewidziane w przepisach UE dotyczących publicznego dostępu do dokumentów, argumentując, że ich ujawnienie mogłoby naruszyć interes publiczny w odniesieniu do bezpieczeństwa publicznego i stosunków międzynarodowych, a także jej procesy decyzyjne. Gdy Komisja nie odpowiedziała na wniosek skarżącego o dokonanie przeglądu („wniosek potwierdzający”) w obowiązującym terminie, skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie dorozumianej odmowy Komisji (pełnego) ujawnienia żądanych dokumentów, a zespół dochodzeniowy Rzecznika zbadał przedmiotowe dokumenty. Na podstawie kontroli Rzecznik podzieliła się z Komisją swoją wstępną opinią, że można udzielić szerszego dostępu do dokumentów. Wkrótce po tym, jak Rzecznik przesłała swoją wstępną opinię, Komisja przyjęła decyzję potwierdzającą w sprawie wniosku skarżącego o udzielenie dostępu, w której potwierdziła swoje pierwotne stanowisko i odmówiła dalszego dostępu. Rzecznik zwróciła się o spotkanie swojego zespołu śledczego z przedstawicielami Komisji w celu uzyskania dalszych wyjaśnień dotyczących stanowiska Komisji.

Rzecznik wyraziła ubolewanie, że Komisja nie udzieliła szerszego dostępu do sprawozdań ze spotkań i briefingu w trakcie dochodzenia. Biorąc pod uwagę, że Komisja potwierdziła swoje stanowisko w decyzji potwierdzającej oraz podczas spotkania z zespołem dochodzeniowym Rzecznika, Rzecznik uznał, że dalsze prowadzenie sprawy w kontekście niniejszej sprawy nie będzie miało żadnego celu. Rzecznik oczekuje jednak, że Komisja uwzględni jej szczegółową ocenę przy rozpatrywaniu przyszłych wniosków o publiczny dostęp do briefingów i sprawozdań z posiedzeń, takich jak przedmiotowe.

Trzy sprawy dotyczą sposobu, w jaki Komisja Europejska stosowała przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa i inne wymogi proceduralne podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (983/2025/MAS), zwalczania przemytu migrantów (2031/2024/VB) oraz wspólnej polityki rolnej (1379/2024/MIK). Komisja uznała te wnioski za pilne i w związku z tym pominęła kroki przewidziane w jej przepisach, takie jak oceny skutków i konsultacje publiczne. Skarżący, którzy są organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, uznali te pominięcia za naruszenie przepisów Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa. W dwóch przypadkach skarżący twierdzili również, że Komisja nie sprawdziła spójności wniosków ustawodawczych z celami klimatycznymi UE, zgodnie z wymogami Europejskiego prawa o klimacie. W jednym przypadku skarżący był ponadto zaniepokojony tym, że Komisja naruszyła swój regulamin wewnętrzny dotyczący konsultacji między służbami.   

Rzecznik wszczął dochodzenia w tych trzech sprawach. Otrzymała pisemną odpowiedź Komisji we wszystkich trzech sprawach, zapoznała się z odpowiednimi aktami Komisji, a jej zespoły śledcze spotkały się z przedstawicielami Komisji w ramach dwóch dochodzeń.

Komisja odpowiedziała, że przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa nie są wiążącym prawem, lecz zbiorem narzędzi kształtowania polityki służących gromadzeniu istotnych informacji, które należy stosować w sposób proporcjonalny. Twierdziła również, że przed przyjęciem przedmiotowych wniosków ustawodawczych zgromadziła wszystkie istotne dowody, skonsultowała się z zainteresowanymi stronami oraz przeprowadziła oceny spójności klimatycznej i konsultacje między służbami zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami.

Na podstawie swoich dochodzeń Rzecznik stwierdziła szereg niedociągnięć proceduralnych w sposobie, w jaki Komisja przygotowała wnioski ustawodawcze, które łącznie stanowią niewłaściwe administrowanie.

W szczególności Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja przyjęła szeroką interpretację pojęcia „pilności” i nie uzasadniła w wystarczającym stopniu „pilności” wniosków ustawodawczych skierowanych do opinii publicznej ani nie udokumentowała odstępstw od obowiązujących przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa. Rzecznik stwierdziła również, że Komisja nie wprowadziła procedury, która zapewniłaby, zgodnie z wymogami Traktatów i orzecznictwa, przejrzyste, oparte na dowodach i pluralistyczne przygotowanie „pilnych” wniosków ustawodawczych. Rzecznik stwierdziła ponadto, że nie prowadząc odpowiednich rejestrów obowiązkowych kontroli spójności swoich wniosków z celami klimatycznymi UE, Komisja nie działała w sposób odpowiedzialny.

Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik wydał dwa zalecenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił, aby Komisja zapewniła przewidywalne, spójne i niearbitralne stosowanie swoich przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa poprzez zdefiniowanie „pilnych” sytuacji, które uzasadniają odstępstwo od wymogów określonych w przepisach. Ponadto w przypadku przyznania odstępstw Komisja powinna ustanowić procedurę zapewniającą, aby pilne przygotowanie wniosków ustawodawczych było nadal zgodne z zasadami przejrzystego, opartego na dowodach i pluralistycznego procesu stanowienia prawa. Aby wesprzeć Komisję w tym zadaniu, Rzecznik przedstawił cztery sugestie, które obejmują wyjaśnienie zasad konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do pilnych wniosków oraz zapewnienie publikacji dowodów potwierdzających jego wnioski w odpowiednim czasie, aby umożliwić debatę publiczną przed przyjęciem przepisów.