W ramach tego dochodzenia z własnej inicjatywy zbadano, w jaki sposób Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) zapewnia poszanowanie praw podstawowych w kontekście operacji poszukiwawczo-ratowniczych na Morzu Śródziemnym w kontekście działań w zakresie nadzoru i wspólnych operacji morskich z organami państw członkowskich. W dochodzeniu, które wszczęto częściowo w odpowiedzi na tragiczny wrak statku Pylos w Grecji w czerwcu 2023 r., oceniono, w jaki sposób Frontex zapewnia przestrzeganie swoich obowiązków w zakresie działań poszukiwawczo-ratowniczych i praw podstawowych.

Dochodzenie wykazało niedociągnięcia w sposobie, w jaki Frontex reaguje w sytuacjach nadzwyczajnych na morzu, w które się angażuje, zarówno w kontekście wspólnych operacji morskich, jak i odrębnych działań w zakresie nadzoru powietrznego. Obejmują one nieodpowiednie wytyczne dotyczące sposobu, w jaki jednostki Fronteksu powinny reagować w przypadku wykrycia łodzi w potencjalnych sytuacjach nadzwyczajnych w kontekście ich konkretnych i wyjątkowych działań. Dochodzenie wykazało również potrzebę większej jasności co do ról i obowiązków oraz, co ważne, charakteru współpracy Fronteksu z organami krajowymi. Dochodzenie wykazało również, że nie zapewniono wystarczającego zaangażowania obserwatorów praw podstawowych Fronteksu w podejmowanie decyzji w sprawie sytuacji nadzwyczajnych na morzu wykrytych podczas działań nadzorczych Fronteksu.

Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik przedstawiła szereg sugestii dotyczących aspektów pracy Fronteksu. Podkreśliła jednak, że nie mogą one zaradzić brakowi proaktywnych działań poszukiwawczo-ratowniczych na szczeblu UE, zwłaszcza w połączeniu z powtarzającymi się zarzutami dotyczącymi postępowania organów w niektórych państwach członkowskich. W tym celu Rzecznik zasugerowała, że w przypadku gdy organy krajowe nie wypełniają odpowiednio swoich obowiązków w zakresie działań poszukiwawczo-ratowniczych lub w inny sposób uczestniczą w naruszaniu praw podstawowych lub gdy organy krajowe ograniczają rolę i zdolności Fronteksu w zakresie działań poszukiwawczo-ratowniczych, powinno to skłonić dyrektora wykonawczego do ponownego rozważenia, czy Frontex powinien kontynuować bieżącą współpracę.

Frontex przesłał odpowiedź na sugestie Rzecznika Praw Obywatelskich. Komisja Europejska i Parlament Europejski wysłały również pisma do Rzecznika Praw Obywatelskich w odpowiedzi na jej ustalenia.