Sprawa dotyczyła dorozumianej odmowy udzielenia przez Komisję Europejską publicznego dostępu do dokumentów związanych z komunikatem w sprawie instrumentalizacji migracji przez państwa trzecie do celów politycznych oraz sposobu przeciwdziałania takim „atakom hybrydowym”.

W następstwie interwencji Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja przyjęła wyraźną decyzję potwierdzającą. Umożliwiła ona szeroki częściowy dostęp do kilku not i projektu komunikatu, zatajając jedynie dane osobowe. Komisja odmówiła jednak ujawnienia streszczenia przyspieszonych konsultacji między służbami, podczas których omawiano wydanie komunikatu. Odmawiając dostępu do „przyspieszonego streszczenia”, Komisja oparła się na potrzebie ochrony interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych oraz na potrzebie ochrony jej przyszłego procesu decyzyjnego w podobnych sytuacjach.

Na podstawie kontroli streszczenia w trybie przyspieszonym i biorąc pod uwagę szeroki zakres uznania, jakim dysponują instytucje Unii przy ustalaniu, czy interes publiczny w odniesieniu do stosunków międzynarodowych jest zagrożony, Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że decyzja Komisji o odmowie dostępu nie była oczywiście błędna. Interes publiczny, o którym mowa, nie może zostać zastąpiony innym interesem publicznym, który uznaje się za ważniejszy. Ponieważ powołano się w sposób ważny na wyjątek dotyczący stosunków międzynarodowych, Rzecznik nie musiał oceniać zasadności argumentów Komisji dotyczących ochrony jej przyszłego procesu decyzyjnego. W związku z tym Rzecznik zamknęła dochodzenie, stwierdzając, że nie doszło do niewłaściwego administrowania.

Skarżący zwrócił się do Komisji Europejskiej o udzielenie publicznego dostępu do dokumentów dotyczących wsparcia UE na rzecz zarządzania migracją na Cyprze. Komisja określiła cztery dokumenty jako objęte zakresem wniosku: dwa sprawozdania ze spotkań, briefing i raport Flash, ale umożliwiono dostęp tylko do części raportu Flash. Odmawiając dostępu do pozostałych dokumentów, Komisja powołała się na wyjątki przewidziane w przepisach UE dotyczących publicznego dostępu do dokumentów, argumentując, że ich ujawnienie mogłoby naruszyć interes publiczny w odniesieniu do bezpieczeństwa publicznego i stosunków międzynarodowych, a także jej procesy decyzyjne. Gdy Komisja nie odpowiedziała na wniosek skarżącego o dokonanie przeglądu („wniosek potwierdzający”) w obowiązującym terminie, skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie dorozumianej odmowy Komisji (pełnego) ujawnienia żądanych dokumentów, a zespół dochodzeniowy Rzecznika zbadał przedmiotowe dokumenty. Na podstawie kontroli Rzecznik podzieliła się z Komisją swoją wstępną opinią, że można udzielić szerszego dostępu do dokumentów. Wkrótce po tym, jak Rzecznik przesłała swoją wstępną opinię, Komisja przyjęła decyzję potwierdzającą w sprawie wniosku skarżącego o udzielenie dostępu, w której potwierdziła swoje pierwotne stanowisko i odmówiła dalszego dostępu. Rzecznik zwróciła się o spotkanie swojego zespołu śledczego z przedstawicielami Komisji w celu uzyskania dalszych wyjaśnień dotyczących stanowiska Komisji.

Rzecznik wyraziła ubolewanie, że Komisja nie udzieliła szerszego dostępu do sprawozdań ze spotkań i briefingu w trakcie dochodzenia. Biorąc pod uwagę, że Komisja potwierdziła swoje stanowisko w decyzji potwierdzającej oraz podczas spotkania z zespołem dochodzeniowym Rzecznika, Rzecznik uznał, że dalsze prowadzenie sprawy w kontekście niniejszej sprawy nie będzie miało żadnego celu. Rzecznik oczekuje jednak, że Komisja uwzględni jej szczegółową ocenę przy rozpatrywaniu przyszłych wniosków o publiczny dostęp do briefingów i sprawozdań z posiedzeń, takich jak przedmiotowe.

Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki Komisja Europejska zapewnia przestrzeganie praw podstawowych w kontekście funduszy UE przyznanych Grecji na zarządzanie granicami. Skarżący, kilka organizacji pozarządowych, wyrazili obawy, że Komisja nie monitorowała i nie oceniała skutecznie działań w zakresie zarządzania granicami finansowanych przez UE w kontekście utrzymujących się zarzutów poważnych naruszeń praw człowieka przez władze greckie.

W dochodzeniu określono obszary, którymi Komisja powinna się zająć, aby poprawić sposób monitorowania i zapewniania przestrzegania praw podstawowych w tej dziedzinie. Ponieważ jednak Komisja oczekuje obecnie na sprawozdanie końcowe władz greckich w jednym z indywidualnych przypadków domniemanych naruszeń praw podstawowych podniesionych w tym dochodzeniu, a także oceni teraz wydatki Grecji w ramach odpowiedniego programu, Rzecznik zamknęła sprawę, stwierdzając, że dalsze dochodzenia nie były uzasadnione. Przedstawiła jednak Komisji pewne sugestie dotyczące rozwiązania problemów stwierdzonych w toku dochodzenia.

W szczególności Rzecznik wezwał Komisję do wprowadzenia wytycznych dotyczących oceny przestrzegania praw podstawowych w trakcie realizacji programu, w szczególności w odniesieniu do powiązanego „warunku podstawowego” dostępu do funduszy. W ramach tych wytycznych Komisja powinna ustanowić kryteria pozwalające określić, w jakich okolicznościach wstrzyma lub zawiesi fundusze UE w przypadku nieprzestrzegania praw podstawowych i związanego z nimi warunku finansowania, oraz opublikować te kryteria. W swojej ocenie wiarygodnych skarg dotyczących naruszeń praw podstawowych oraz ogólnego programu greckiego Komisja powinna rozważyć, czy Grecja nadal spełnia warunek dotyczący praw podstawowych związany z przedmiotowymi funduszami. Rzecznik przedstawiła również sugestie dotyczące przejrzystości procesu monitorowania i środków mających na celu zwiększenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego.

 

Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA) publicznego dostępu do 74 dokumentów związanych z warunkami przyjmowania w kilku cypryjskich ośrodkach zarządzania migracją. Odmawiając publicznego dostępu, EUAA oparła się na trzech wyjątkach określonych w przepisach Unii dotyczących dostępu do dokumentów, a mianowicie na potrzebie ochrony interesu publicznego w odniesieniu do bezpieczeństwa publicznego, danych osobowych i procesu decyzyjnego.

Na podstawie kontroli spornych dokumentów Rzecznik nie był przekonany argumentami AUEA, zgodnie z którymi szerokie ujawnienie (poważnie) naruszyłoby ochronę powołanych interesów. Rzecznik przedstawiła propozycję rozwiązania, w której zwróciła się do AUEA o ponowne rozważenie jej stanowiska w sprawie wniosku w celu udzielenia znacznie szerszego publicznego dostępu do spornych dokumentów.

AUEA zaakceptowała propozycję Rzecznika dotyczącą rozwiązania i zapewniła skarżącemu szeroki dostęp do 64 z 74 dokumentów. Rzecznik z zadowoleniem przyjęła pozytywną reakcję AUEA na jej propozycję rozwiązania i zamknęła dochodzenie.