Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich Emily O’Reilly wszczęła dochodzenie z własnej inicjatywy w celu wyjaśnienia roli Fronteksu w operacjach poszukiwawczo-ratowniczych na Morzu Śródziemnym po utonięciu w dniu 14 czerwca setek osób u wybrzeży Grecji. 

O’Reilly zwróciła się o zapoznanie się z szeroką gamą dokumentów dotyczących obowiązków Fronteksu w zakresie ratowania osób znajdujących się w niebezpieczeństwie na morzu, w tym z formalnym sprawozdaniem (sprawozdanie z poważnego incydentu) na temat przebiegu wydarzeń z łodzią Adriana, a także z doniesieniami o innych niedawnych incydentach wiążących się ze znacznymi ofiarami śmiertelnymi na Morzu Śródziemnym.

Poprosiła również o szczegółowe informacje na temat tego, w jaki sposób Frontex i organy krajowe dzielą się informacjami na temat operacji poszukiwawczo-ratowniczych oraz czy Frontex ma prawo głosu w sprawie sposobu, w jaki operacje te są projektowane lub realizowane.

Inne pytania dotyczą tego, czy istnieją szczegółowe przepisy dotyczące stosowania kamer montowanych na łodziach podczas wspólnych operacji oraz czy Frontex zgłasza naruszenia praw podstawowych w odniesieniu do interakcji organów państw członkowskich ze statkami organizacji pozarządowych ratującymi ludzi na morzu.

Rzecznik Praw Obywatelskich koordynuje swoje dochodzenie z greckim Rzecznikiem Praw Obywatelskich Andreasem Pottakisem, który ma uprawnienia do zbadania, w jaki sposób władze greckie postępowały z łodzią Adriana.

„Podczas gdy rola władz greckich jest badana na szczeblu krajowym, należy również wyjaśnić rolę Fronteksu w operacjach poszukiwawczo-ratowniczych. Poinformowano, że w tym przypadku Frontex powiadomił władze greckie o obecności statku i zaoferował pomoc, ale nie jest jasne, co jeszcze mógł lub powinien był zrobić” – powiedziała O’Reilly.

Tragedia na taką skalę wymaga od wszystkich zainteresowanych zastanowienia się nad ich obowiązkami i wyjaśnienia opinii publicznej, kto ponosi odpowiedzialność za te zgony. Moje biuro skoncentruje się na roli Fronteksu, starając się połączyć wydarzenia, które doprowadziły do zatopienia łodzi i śmierci co najmniej 500 osób.

„Migracja do Europy będzie kontynuowana i to do UE należy dopilnowanie, by działała w sposób zapewniający poszanowanie praw podstawowych i nie zapominała o ludzkim cierpieniu, które zmusza ludzi do poszukiwania lepszego życia poza ich krajami pochodzenia” – powiedziała Rzecznik.

Dalsze planowane dochodzenia

Jesienią Rzecznik Praw Obywatelskich przeanalizuje rolę instytucji UE w przestrzeganiu praw podstawowych w działaniach związanych z zarządzaniem granicami.

O’Reilly planuje przeprowadzenie dochodzenia z własnej inicjatywy w sprawie sposobu, w jaki Komisja monitoruje przestrzeganie praw podstawowych w kontekście operacji zarządzania granicami wspieranych z funduszy UE. Jest to następstwem dochodzenia zakończonego w 2022 r. w sprawie funduszy UE na zarządzanie granicami w Chorwacji, w którym O’Reilly zwróciła się do Komisji o zobowiązanie organów krajowych do udzielenia informacji na temat kroków podjętych w celu zbadania doniesień o złym traktowaniu migrantów i osób ubiegających się o azyl. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci się do greckiego Rzecznika Praw Obywatelskich o informacje na potrzeby nowego dochodzenia.

Rzecznik Praw Obywatelskich planuje również zwrócić się o więcej informacji na temat niedawnego porozumienia UE z Tunezją w sprawie zarządzania granicami, w tym sposobu oceny wpływu niektórych działań objętych umową na prawa człowieka.