WSTĘP DO SKARGI

1. Skarżący, który wydaje się być obywatelem Republiki Czeskiej, uważa, że przedsięwzięcie budowy drogi w Republice Czeskiej („obwodnica Pragi”) narusza jego prawa i prawa obywateli w ogóle. W tym kontekście skarżący wielokrotnie zwracał się już do Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Polityki Regionalnej („DG Regio”).

2. W dniu 16 września 2008 r. skarżący zwrócił się do DG Regio o dostęp do korespondencji JASPERS dotyczącej obwodnicy Pragi. W dniu 18 września 2008 r. skarżący przedstawił dalsze szczegóły dotyczące swojego wniosku w piśmie do DG Regio.

3. JASPERS (Joint Assistance to Support Projects in European RegionS) jest instrumentem wsparcia technicznego utworzonym w 2006 r., aby pomóc 12 państwom członkowskim, które przystąpiły do UE w 2004 i 2007 r., w określeniu i przygotowaniu projektów potencjalnie kwalifikujących się do pomocy w ramach funduszy strukturalnych UE. Zarządza nim Europejski Bank Inwestycyjny ("EBI"). Pozostali partnerzy to Komisja Europejska, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju oraz Kreditanstalt für Wiederaufbau, które dołączyły do JASPERS w 2008 r. jako partner stowarzyszony.

4. W dniu 20 listopada 2008 r. skarżący złożył ponowny wniosek o udzielenie dostępu.

5. W dniu 27 lutego 2009 r. skarżący skierował do DG Regio przypomnienie.

6. W dniu 3 kwietnia 2009 r. Komisja poinformowała skarżącego, że JASPERS jest jednostką w ramach EBI, która jest finansowana z dotacji Komisji. Dodał, że nie ma korespondencji z EBI w sprawie wskazanej przez skarżącego. Komisja zaleciła skarżącemu zwrócenie się do EBI.

PRZEDMIOT POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO

7. W skardze skarżący podniósł zasadniczo następujące zarzuty:

Komisja nie rozpatrzyła jego wniosku o dostęp do korespondencji JASPERS dotyczącej obwodnicy Pragi i jego ponownego wniosku we właściwy sposób i w terminach przewidzianych w rozporządzeniu 1049/2001.

W tym kontekście skarżący stwierdził, że (i) w odniesieniu do jego pierwotnego wniosku z dnia 16 września 2008 r. nie wysłano potwierdzenia odbioru; (ii) że wniosek ten nie został rozpatrzony w terminie przewidzianym w rozporządzeniu 1049/2001; (iii) nie wysłano potwierdzenia odbioru w odniesieniu do jego ponownego wniosku z dnia 20 listopada 2008 r.; (iv) że ten ponowny wniosek nie został rozpatrzony w terminie przewidzianym w rozporządzeniu 1049/2001; (v) że nie można sobie wyobrazić, aby Komisja lub DG Regio jako jeden z trzech partnerów wchodzących w skład JASPERS nie prowadziły żadnej korespondencji; oraz (vi) że w piśmie DG Regio z dnia 3 kwietnia 2009 r. nie poinformowano go o możliwościach odwołania przewidzianych w art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001.

8. Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 wnioski o udzielenie dostępu rozpatruje się w ciągu 15 dni roboczych od daty rejestracji. W przypadku niedotrzymania tego terminu obywatele mają możliwość złożenia ponownego wniosku. Tak właśnie postąpił skarżący w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach Rzecznik uznał, że nie ma potrzeby prowadzenia dochodzenia w sprawie pkt (ii), tj. domniemanego opóźnienia w rozpatrywaniu pierwotnego wniosku o udzielenie dostępu.

WNIOSEK

9. Skarga została złożona w dniu 6 maja 2009 r. W dniu 7 maja 2009 r. skarżący przedstawił dalsze dowody dotyczące swojej skargi.

10. Skarżący złożył wcześniej kolejną skargę (skarga 3085/2008/GG), o której zachowanie poufności zwrócił się. W odpowiedzi na takie pytanie w niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o zachowanie poufności w odniesieniu do swojego adresu i adresu e-mail, ale nie w odniesieniu do jego nazwiska. Zasugerował ponadto, że Rzecznik Praw Obywatelskich powinien uważnie obsługiwać (prywatny) adres e-mail czeskiego ministra, o którym wspomniano w jego skardze. W związku z powyższym Rzecznik uznał, że skargę należy traktować jako poufną w całości.

11. W dniu 2 czerwca 2009 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o wydanie opinii w sprawie tej skargi.

12. Komisja przesłała swoją opinię w dniach 5 listopada (oryginał w języku angielskim) i 1 grudnia 2009 r. (tłumaczenie na język niemiecki). Opinia została przekazana skarżącemu wraz z wezwaniem do przedstawienia uwag do dnia 31 grudnia 2009 r. Nie otrzymano żadnych uwag od skarżącego.

ANALIZA I WNIOSKI RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH

A. Zarzut nierozpatrzenia wniosku o udzielenie dostępu we właściwy sposób i w terminach przewidzianych w rozporządzeniu 1049/2001

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

13. W swojej opinii Komisja przyznała, że nie rozpatrzyła wniosku skarżącego o udzielenie dostępu z dnia 16 września 2008 r. i jego ponownego wniosku z dnia 20 listopada 2008 r. w terminach przewidzianych w rozporządzeniu 1049/2001 oraz zgodnie z wymogami proceduralnymi określonymi w decyzji Komisji 2001/937/WE z dnia 5 grudnia 2001 r. zmieniającej jej regulamin wewnętrzny [1] ("decyzja 2001/937"). Komisja wyraziła ubolewanie z powodu opóźnienia, które miało miejsce.

14. Komisja wskazała jednak, że gabinet właściwego komisarza i DG Regio otrzymały od skarżącego znaczną liczbę pism, e-maili i rozmów telefonicznych dotyczących odcinków 518 i 519 obwodnicy Pragi. Zdaniem Komisji skarżący wielokrotnie składał wnioski dotyczące tych sekcji. Komisja wyjaśniła, że w związku z tym została poinformowana pocztą elektroniczną z dnia 3 czerwca 2008 r. i pismem z dnia 6 sierpnia 2008 r., że jej służby zaprzestaną wszelkiej dalszej wymiany korespondencji dotyczącej tych sekcji. Komisja wyjaśniła, że w związku z tym jej służby początkowo nie zdawały sobie sprawy, że pismo z dnia 16 września 2008 r. dotyczyło innego tematu. Podniosła ona, że DG Regio działała z należytą starannością, gdy zrozumiała, czego dotyczy wniosek. Komisja dodała, że opóźnienie, które wystąpiło, wynikało głównie z dużej liczby pism, wiadomości e-mail i telefonów od skarżącego oraz szerokiego zakresu jego wniosków.

15. Jeżeli chodzi o wniosek o udzielenie dostępu jako taki, Komisja wyjaśniła, że DG Regio nie posiadała dokumentów, o które wnioskował skarżący.

16. Komisja zauważyła, że w e-mailu do Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 7 maja 2009 r. skarżący odniósł się do pisma JASPERS do czeskiego ministerstwa i załączonego do niego planu działania JASPERS. W tym planie działania wymieniono między innymi obwodnicę Pragi. Kopia tego pisma została wysłana do DG REGIO przez JASPERS. Komisja wyjaśniła, że DG Regio nie uznała informacji zawartych w planie działania JASPERS za istotne dla obwodnicy Pragi, ponieważ EBI nie podjął jeszcze żadnych działań w odniesieniu do tego projektu. Dodała, że DG Regio nie posiada żadnej korespondencji związanej z obwodnicą Pragi między EBI a czeskim Ministerstwem Transportu, czeskim Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, czeskimi politykami i osobami prywatnymi z Republiki Czeskiej.

17. Jeżeli chodzi o domniemany brak poinformowania skarżącego o możliwościach odwołania przewidzianych w art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001, w piśmie z dnia 3 kwietnia 2009 r. Komisja stwierdziła, że DG Regio nie odmówiła dostępu do żadnych dokumentów. Zdaniem Komisji nie było zatem potrzeby informowania skarżącego o środkach odwoławczych.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

18. W odniesieniu do aspektów proceduralnych Rzecznik zauważa, że Komisja przyznała, iż nie rozpatrzyła wniosku skarżącego o udzielenie dostępu z dnia 16 września 2008 r. zgodnie z wymogami proceduralnymi określonymi w decyzji Komisji 2001/937. Artykuł 3 szczegółowych zasad rozpatrywania wniosków na mocy rozporządzenia 1049/2001 załączonego do tej decyzji stanowi, że „niezwłocznie po zarejestrowaniu wniosku wnioskodawca otrzymuje potwierdzenie odbioru, chyba że odpowiedź może zostać przesłana pocztą powrotną”. Odzwierciedla to treść art. 7 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001, zgodnie z którym potwierdzenie odbioru jest przesyłane wnioskodawcy. Rzecznik zauważa ponadto, że Komisja przyznała, iż nie rozpatrzyła ponownego wniosku skarżącego z dnia 20 listopada 2008 r. w terminie przewidzianym w rozporządzeniu 1049/2001. Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 ponowne wnioski należy rozpatrzyć w ciągu 15 dni roboczych od daty rejestracji.

19. Rzecznik stwierdza, że nie przesyłając potwierdzenia odbioru w odniesieniu do wniosku skarżącego o udzielenie dostępu z dnia 16 września 2008 r. oraz nie odpowiadając na ponowny wniosek skarżącego z dnia 20 listopada 2008 r. w odpowiednim terminie, Komisja nie zastosowała się do art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001. Pominięcia te stanowią dwa przypadki niewłaściwego administrowania.

20. Rzecznik zauważa, że Komisja wyraziła ubolewanie z powodu opóźnienia w rozpatrywaniu ponownego wniosku skarżącego. Należy jednak wziąć pod uwagę art. 12 ust. 3 Europejskiego kodeksu dobrej praktyki administracyjnej [2], który stanowi, co następuje: „W przypadku wystąpienia błędu, który negatywnie wpływa na prawa lub interesy członka społeczeństwa, urzędnik przeprasza za ten błąd (...)”. W niniejszej sprawie nie przedstawiono takich przeprosin. Wręcz przeciwnie, Komisja argumentowała, że opóźnienie, które wystąpiło, wynikało głównie z dużej liczby pism, wiadomości e-mail i telefonów od skarżącego oraz szerokiego zakresu jego wniosków. Rzecznik rozumie, że fakt, iż skarżący wielokrotnie zwracał się do DG Regio, mógł spowodować, że DG Regio wykonała znaczną pracę. Składający petycję nie jest jednak w stanie zrozumieć, dlaczego Komisja nie rozpatrzyła wniosku skarżącego z dnia 16 września 2008 r., który został wyraźnie oznaczony jako wniosek o udzielenie dostępu zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001, zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie w tej dziedzinie. Prawdą jest, że skarżący rozszerzył zakres swojego wniosku o udzielenie dostępu w swoim późniejszym piśmie z dnia 18 września 2008 r.[3] Fakt ten nie zmienia jednak wniosku, że wniosek skarżącego z dnia 16 września 2008 r. miał stanowić wniosek o udzielenie dostępu do dokumentów na mocy rozporządzenia 1049/2001, był wyraźnie rozpoznawalny jako taki i w związku z tym powinien zostać odpowiednio rozpatrzony. W każdym razie Rzecznik zauważa, że Komisja nie przeprosiła ani przynajmniej nie wyraziła ubolewania w związku z nieprzesłaniem potwierdzenia odbioru. W tych okolicznościach Rzecznik uważa, że należy poczynić krytyczną uwagę w odniesieniu do wyżej wymienionych przypadków niewłaściwego administrowania.

21. Jeżeli chodzi o rzekomy brak przesłania potwierdzenia odbioru dotyczącego ponownego wniosku skarżącego, Rzecznik zauważa, że ani rozporządzenie 1049/2001, ani decyzja 2001/937 nie wymagają wyraźnie wysłania potwierdzenia odbioru po otrzymaniu ponownego wniosku. Rzecznik uważa, że można argumentować, iż art. 7 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001, który stanowi, że potwierdzenie odbioru jest wysyłane po otrzymaniu pierwotnego wniosku o udzielenie dostępu, powinien być stosowany przez analogię. Data zarejestrowania ponownego wniosku jest bowiem istotna w odniesieniu do terminu, w którym instytucja musi rozpatrzyć ten wniosek. To z kolei ma bezpośrednie znaczenie dla okresu, jaki skarżący ma na podjęcie decyzji, czy chce wnieść skargę do sądu wspólnotowego, czy też złożyć skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik zauważa jednak, że skarżący powołał się w tym kontekście jedynie na art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001, nie argumentując, że obowiązek przesłania potwierdzenia odbioru określony w art. 7 ust. 1 powinien być stosowany przez analogię. Biorąc pod uwagę, że Komisja nie zajęła się tą kwestią, że skarżący nie przedstawił żadnych dalszych uwag i że w każdym razie odpowiednia kwestia wydaje się stanowić niewielki aspekt niniejszej skargi, Rzecznik uważa, że nie ma podstaw do dalszego zajmowania się nią w niniejszym dochodzeniu.

22. Jeżeli chodzi o domniemany brak poinformowania skarżącego o możliwościach odwołania przewidzianych w art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001, przepis ten stanowi, że w przypadku całkowitej lub częściowej odmowy instytucja informuje wnioskodawcę o przysługujących mu środkach odwoławczych, a mianowicie o wszczęciu postępowania sądowego przeciwko instytucji lub złożeniu skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik zauważa, że pismo Komisji z dnia 3 kwietnia 2009 r. nie zawiera takich informacji. Na pierwszy rzut oka argument Komisji, że skarżący nie musiał być informowany o wyżej wymienionych środkach zaradczych, ponieważ DG Regio nie dysponowała dokumentami, których szukał skarżący, wydaje się atrakcyjny. W przypadku gdy dokument, do którego wnioskodawca wnosi o dostęp, nie znajduje się w posiadaniu danej instytucji, wniesienie skargi do sądu wspólnotowego lub wniesienie skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich zwykle nie jest pomocne dla wnioskodawcy. Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że nie można wykluczyć, iż kontrola sprawowana przez sądy wspólnotowe lub Rzecznika Praw Obywatelskich może prowadzić do tego, że dokument, którego instytucja uważała za niebędący w jej posiadaniu, znajduje się w jej archiwach. Poinformowanie wnioskodawcy o przysługujących mu środkach odwoławczych na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 może być zatem przydatne nawet wtedy, gdy instytucja uważa, że dany dokument nie znajduje się w jej posiadaniu. Rzecznik zauważa jednak, że nieudzielenie przez Komisję informacji na temat środków zaradczych określonych w art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 nie miało negatywnego wpływu na skarżącego. Skarżący był bowiem wyraźnie dobrze poinformowany o swoich prawach wynikających z tego rozporządzenia. Rzecznik uważa zatem, że nie ma podstaw do dalszych dochodzeń dotyczących tego aspektu niniejszej sprawy.

23. W odniesieniu do merytorycznego aspektu niniejszej sprawy Rzecznik zauważa, że skarżący zwrócił się o dostęp do korespondencji JASPERS dotyczącej obwodnicy Pragi. Rzecznik zauważa, że skarżący nie zakwestionował oświadczenia Komisji, zgodnie z którym JASPERS był jednostką w ramach EBI. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2009 r. DG Regio stwierdziła jednak, że nie prowadzi korespondencji z EBI w sprawie wskazanej przez skarżącego. Wydaje się to sugerować, że DG Regio zinterpretowała wniosek skarżącego o udzielenie dostępu jako dotyczący korespondencji między Komisją a EBI w odniesieniu do obwodnicy Pragi. Jest to oczywiście zbyt wąska interpretacja wniosku skarżącego. Wniosek skarżącego odnosił się do korespondencji JASPERS dotyczącej tej kwestii. W związku z tym obejmował on również kopie korespondencji między JASPERS a osobami trzecimi, które zostały przekazane DG Regio. O tym, że nie była to jedynie hipotetyczna możliwość, świadczy kopia pisma z dnia 4 lipca 2008 r. skierowanego przez JASPERS do czeskiego organu, którą skarżący przedłożył Rzecznikowi Praw Obywatelskich. W załączniku do niniejszego pisma, w planie działania JASPERS, wspomniano o projekcie dotyczącym obwodnicy Pragi. Rzecznik zauważa, że Komisja wyjaśniła, iż DG Regio nie uznała informacji zawartych w planie działania JASPERS załączonym do wspomnianego pisma JASPERS za istotne dla obwodnicy Pragi, ponieważ EBI nie podjął jeszcze żadnych działań w odniesieniu do tego projektu. Rzecznik nie uważa tego za przekonujące wyjaśnienie. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że DG Regio nie posiada żadnej korespondencji dotyczącej obwodnicy Pragi między EBI a czeskim Ministerstwem Transportu, czeskim Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, czeskimi politykami i osobami prywatnymi z Republiki Czeskiej. Rzecznik zakłada, że Komisja zamierzała stwierdzić, iż nie posiadała żadnej takiej korespondencji poza kopią pisma JASPERS z dnia 4 lipca 2008 r.

24. Zgodnie z orzecznictwem sądów wspólnotowych domniemanie zgodności z prawem wiąże się z każdym oświadczeniem instytucji dotyczącym nieistnienia żądanych dokumentów. Domniemanie to można obalić na podstawie istotnych i spójnych dowodów.[4] Jak orzekł niedawno Sąd, domniemanie to należy stosować przez analogię, jeżeli instytucja oświadcza, że nie posiada żądanych dokumentów [5].

25. Rzecznik zauważa, że skarżący nie przedstawił żadnych wskazówek, które mogłyby sugerować, że oświadczenie Komisji, że nie posiada żadnych innych istotnych dokumentów, może być nieprawidłowe. W tych okolicznościach Rzecznik uważa, że nie ma podstaw do dalszych dochodzeń w tym aspekcie niniejszej sprawy.

B. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka ją następującą uwagą krytyczną:

Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 stanowi, że w przypadku wniosku o dostęp do dokumentów wnioskodawca otrzymuje potwierdzenie odbioru. Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1049/2001 ponowne wnioski należy rozpatrzyć w ciągu 15 dni roboczych od daty rejestracji. W niniejszej sprawie Komisja nie potwierdziła otrzymania wniosku skarżącego o udzielenie dostępu z dnia 16 września 2008 r. i nie rozpatrzyła jego ponownego wniosku z dnia 20 listopada 2008 r. w terminie określonym w rozporządzeniu 1049/2001. Stanowi to dwa przypadki niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja Europejska zostaną poinformowani o tej decyzji.

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

Sporządzono w Strasburgu dnia 15 lutego 2010 r.

[1] Dz.U. L 345, s. 94. Niniejsza decyzja określa szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1049/2001 przez Komisję.

[2] Kodeks jest dostępny na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich (http://www.ombudsman.europa.eu).

[3] Przedłużenie to nie ma znaczenia dla niniejszego dochodzenia, biorąc pod uwagę, że skarga złożona do Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczy wyłącznie rozpatrzenia pierwotnego wniosku o udzielenie dostępu złożonego w dniu 16 września 2008 r.

[4] Sprawy połączone T-110/03, T-150/03 i T-405/03 Sison przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2005, s. II-1429, pkt 29.

[5] Wyrok z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawach połączonych T-355/04 i T-446/04 Co-Frutta przeciwko Komisji, pkt 155.