Magħmul skont l-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew ^[1]

Dan il-każ kien jikkonċerna t-tweġiba tal-Kummissjoni Ewropea għal talba għal rieżami tad-deċiżjoni tagħha li tawtorizza prodotti li fihom lift taż-żrieragħ żejtnija ġenetikament modifikat. Tali talbiet jistgħu jiġu ppreżentati mill-NGOs skont l-hekk imsejjaħ “Regolament ta’ Aarhus”. L-ilmentatur, NGO Ġermaniża attiva fil-qasam tal-bijoteknoloġija, ma qabilx mal-mod li bih il-Kummissjoni kienet ittrattat it-tħassib ambjentali mressaq fit-talba għal rieżami tagħha. L-ilmentatur argumenta wkoll li l-Kummissjoni ma kinitx wieġbet sal-iskadenza applikabbli ta’ 18-il ġimgħa.

L-Ombudsman staqsiet dwar il-kwistjonijiet u talbet lill-Kummissjoni tipprovdi lill-ilmentatur bi spjegazzjonijiet addizzjonali dwar it-tħassib ambjentali tagħha. L-Ombudsman osservat li, b'mod partikolari f'oqsma li huma s-suġġett ta' dibattitu pubbliku sinifikanti, bħal fil-każ ta' organiżmi ġenetikament modifikati, il-korpi pubbliċi għandhom ikunu partikolarment favur iċ-ċittadini u għandhom jindirizzaw tħassib raġonevoli mqajjem mill-pubbliku. Il-Kummissjoni mbagħad ipprovdiet lill-ilmentatur bi spjegazzjonijiet u kjarifiki addizzjonali. L-Ombudsman għalhekk sab li l-Kummissjoni kienet solviet dan l-aspett tal-ilment.

Fir-rigward tad-dewmien fit-tweġiba għat-talba għal rieżami, l-Ombudsman sabet li kienet ħadet lill-Kummissjoni tul ta’ żmien mhux raġonevoli — 35 ġimgħa minflok 18 — biex twieġeb għat-talba tal-ilmentatur. Dan ikkostitwixxa amministrazzjoni ħażina.

L-Ombudsman għalhekk jirrakkomanda li l-Kummissjoni tirrevedi l-proċeduri tagħha bil-ħsieb li tiżgura li l-limiti ta' żmien għat-trattament tat-talbiet għal rieżami magħmula skont ir-Regolament ta' Aarhus jiġu ssodisfati. Hija tirrakkomanda wkoll li jekk, b’mod eċċezzjonali ħafna, il-Kummissjoni ma tkunx tista’ tikkonforma ma’ skadenza, hija għandha tinforma lill-NGO bir-raġunijiet għal dan u bid-dritt li tibda proċedimenti legali.

Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. L-ilmentatur, organizzazzjoni mhux governattiva Ġermaniża attiva fil-qasam tal-bijoteknoloġija, ma jaqbilx mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea ta’ April 2015 li tawtorizza t-tqegħid fis-suq tal-UE ta’ prodotti li fihom il-lift taż-żrieragħ żejtnija ġenetikament modifikat “MON 88302”^[2].

2. Ir-regoli tal-UE dwar l-organiżmi ġenetikament modifikati (“OĠM”) użati fl-ikel u fl-għalf ^[3] jirregolaw l-awtorizzazzjoni ta' tali prodotti. Skont dawn ir-regoli, l-ebda prodott bħal dan ma għandu jiġi awtorizzat sakemm il-kumpanija li tapplika għall-awtorizzazzjoni ma tkunx uriet b'mod adegwat u suffiċjenti li, fost affarijiet oħra, ma għandhomx effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem, is-saħħa tal-annimali jew l-ambjent [4]. Wara applikazzjoni minn kumpanija, l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) tħejji opinjoni xjentifika dwar il-prodott. L-EFSA tivverifika, b’mod partikolari, jekk l-ikel jew l-għalf ibbażat fuq OĠM jikkonformax mal-kriterji ta’ hawn fuq [5]. Fi ħdan l-EFSA, il-valutazzjoni xjentifika ssir mill-Bord dwar l-Organiżmi Ġenetikament Modifikati, li l-membri tiegħu huma xjentisti minn madwar l-Ewropa ^[6].

3. F'dan il-każ, f'Awwissu 2011, kumpanija tal-bijoteknoloġija agrokimika u agrikola ressqet applikazzjoni [7] għat-tqegħid fis-suq tal-UE ta' prodotti li fihom iż-żrieragħ tal-lift ġenetikament modifikati MON 88302. L-applikazzjoni ma koprietx il-kultivazzjoni [8]. Il-kolza MON 88302 ġiet żviluppata biex tagħti tolleranza għall-erbiċida glifosat.

4. F’Ġunju 2014, il-Bord tal-EFSA dwar Organiżmi Ġenetikament Modifikati ħareġ opinjoni favorevoli [9] dwar l-applikazzjoni, fejn ikkonkluda li l-MON 88302 kien sikur daqs il-kontroparti konvenzjonali tiegħu u l-varjetajiet kummerċjali taż-żrieragħ tal-lift mhux ĠM. Skont il-bord, il-MON 88302 x’aktarx li ma kienx se jkollu effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem u tal-annimali u fuq l-ambjent fil-kuntest tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-applikazzjoni.

5. Abbażi ta' din l-opinjoni [10], il-Kummissjoni ppreżentat abbozz ta' deċiżjoni [11] li tawtorizza l-kolza MON 88302 lill-Kumitat Permanenti dwar il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf, kumitat magħmul minn rappreżentanti tal-Istati Membri kollha u ppresedut minn rappreżentant tal-Kummissjoni [12]. Dan il-kumitat jivvota [13] dwar l-abbozzi ta' deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjonijiet għall-awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq ta' ikel ġenetikament modifikat [14]. Madankollu, fil-każ tal-kolza MON 88302, il-kumitat naqas milli joħroġ opinjoni (pożittiva jew negattiva) dwar l-abbozz ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni [15]. F'każijiet bħal dawn, il-Kummissjoni tista' mbagħad tissottometti l-abbozz lil kumitat ta' appell [16].

6. F’Novembru 2014, il-kumitat ta’ appell naqas ukoll milli jiddeċiedi [17] dwar jekk jaqbilx jew le mal-abbozz ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni [18]. Għalhekk, il-Kummissjoni kienet libera li tiddeċiedi jekk tadottax l-abbozz ta' deċiżjoni tagħha [19]. F'April 2015, f'konformità mal-opinjoni tal-EFSA, il-Kummissjoni ħarġet deċiżjoni li tawtorizza l-importazzjoni fl-UE taż-żrieragħ tal-kolza MON 88302 għall-fini tal-ipproċessar sussegwenti tagħhom f'ikel u għalf tal-annimali u t-tqegħid fis-suq ta' prodotti (ikel għall-konsum mill-bniedem u għalf tal-annimali) li fihom iż-żrieragħ tal-kolza MON 88302 ^[20]. Hija ma awtorizzatx il-kolza MON 88302 għall-kultivazzjoni.

7. F’Ġunju 2015, l-ilmentatur ressaq talba għal rieżami intern tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni [21], li aktar tard ġiet appoġġata minn tmien organizzazzjonijiet oħra [22]. Din it-talba saret skont ir-regoli tar-Regolament ta’ Aarhus ^[23], li jiddikjara li “kwalunkwe organizzazzjoni mhux governattiva li tissodisfa l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 11 [[24]] hija intitolata li tagħmel talba għal rieżami intern lill-istituzzjoni jew lill-korp tal-Komunità li jkun adotta att amministrattiv skont il-liġi ambjentali”. Ir-Regolament ta' Aarhus jimplimenta l-Konvenzjoni ta' Aarhus [25], ftehim internazzjonali dwar ir-responsabbiltà, it-trasparenza u r-rispons tal-gvern fi kwistjonijiet ambjentali.

8. L-EFSA pprovdiet lill-Kummissjoni b’parir xjentifiku dwar it-talba tal-ilmentatur. Dan il-parir ġie ppubblikat ukoll online [26]. L-EFSA kkonkludiet li l-ebda wieħed mill-argumenti mressqa fit-talba ma kien jinvalida l-konklużjonijiet preċedenti tal-valutazzjoni tar-riskju u r-rakkomandazzjonijiet tal-ġestjoni tar-riskju. L-ilmentatur ipprovda lill-Kummissjoni bil-kummenti tiegħu dwar il-parir xjentifiku tal-EFSA.

9. Fi Frar 2016, il-Kummissjoni wieġbet għat-talba tal-ilmentatur għal rieżami intern. Hija argumentat li ċertu tħassib imressaq mill-ilmentatur ma kienx relatat ma’ kwistjonijiet ambjentali u għalhekk ma kienx jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament ta’ Aarhus. Il-Kummissjoni pprovdiet lill-ilmentatur b’rispons fil-fond għal dak it-tħassib li hija qieset li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament ta’ Aarhus. Il-Kummissjoni għamlet it-tweġiba tagħha disponibbli fuq is-sit web tagħha [27].

10. Peress li ma kienx sodisfatt bit-tweġiba tal-Kummissjoni, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman f’Marzu 2016.

L-inkjesta

11. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar l-ilment. Il-pożizzjoni tal-ilmentatur hija li:

1) It-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba għal rieżami intern tad-deċiżjoni tagħha li tagħti awtorizzazzjoni tas-suq għal-lift ġenetikament modifikat MON 88302 hija żbaljata fir-rigward tal-kwistjonijiet ambjentali mressqa fit-talba għal rieżami.

2) Il-Kummissjoni naqset milli twieġeb għat-talba għal reviżjoni interna fil-limiti ta' żmien tar-Regolament ta' Aarhus.

12. L-Ombudsman l-ewwel talab lill-ilmentatur biex jiċċara ċerti aspetti tal-ilment. L-Ombudsman imbagħad talab lill-Kummissjoni twieġeb għal għadd ta’ mistoqsijiet ibbażati fuq l-argumenti tal-ilmentatur. L-Ombudsman irċeviet ukoll il-kummenti tal-ilmentatur dwar it-tweġiba tal-Kummissjoni. Ir-rakkomandazzjoni tal-Ombudsman tqis l-argumenti u l-fehmiet imressqa mill-partijiet.

It-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba għal rieżami intern

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

13. L-ilmentatur argumenta li t-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba għal rieżami intern kienet żbaljata. B’mod partikolari, l-ilmentatur iddikjara li:

(a) L-EFSA naqset milli tivvaluta kif xieraq informazzjoni ġdida dwar l-invażività u l-persistenza potenzjali taż-żrieragħ tal-lift b’mod ġenerali (b’mod partikolari, studju dwar il-popolazzjonijiet taż-żrieragħ tal-lift selvaġġi [28]);

(b) L-EFSA naqset milli tinvestiga l-invażività u l-persistenza speċifiċi taż-żrieragħ tal-lift MON 88302 fil-popolazzjonijiet selvaġġi;

(c) l-EFSA ma kinitx ivvalutat ir-riskji ambjentali kif meħtieġ mil-liġi u mill-gwida tal-EFSA stess (b’mod partikolari, dwar il-karatterizzazzjoni tar-riskju u l-allegat rilaxx permanenti fl-ambjent); u

(d) għall-kuntrarju tad-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni u tal-EFSA, il-pjan ta’ monitoraġġ ambjentali ta’ wara t-tqegħid fis-suq ma kienx biżżejjed (il-miżuri previsti fil-pjan ta’ monitoraġġ jenħtieġ li jkomplu wara l-iskadenza tal-awtorizzazzjoni, li tingħata għal 10 snin).

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

Ir-rwol tal-Ombudsman fir-rigward tal-evalwazzjonijiet xjentifiċi

14. L-argumenti fl-ilment lill-Ombudsman jikkonċernaw prinċipalment il-valutazzjoni xjentifika sostantiva tal-applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni tal-kolza MON 88302 kif ukoll tal-valutazzjoni xjentifika sostantiva sussegwenti tat-talba tal-ilmentatur għal rieżami intern.

15. L-Uffiċċju tal-Ombudsman Ewropew mhuwiex korp xjentifiku. L-Ombudsman tittratta lmenti dwar attivitajiet amministrattivi u mhuwiex fil-mandat tagħha ^[29] li teżamina l-merti tal-evalwazzjonijiet xjentifiċi mwettqa minn aġenziji xjentifiċi speċjalizzati.

16. Madankollu, l-Ombudsman jista’ jfittex li jivvaluta jekk korpi xjentifiċi bħall-EFSA għandhomx is-salvagwardji proċedurali meħtieġa fis-seħħ biex jiżguraw li l-parir xjentifiku pprovdut mill-kumitati esperti jkun kemm jista’ jkun komplut u indipendenti, u jekk dawn is-salvagwardji ġewx applikati kif xieraq fi kwalunkwe proċedura partikolari [30].

17. F’dan il-każ, l-ilmentatur ma jargumentax li nkisru xi regoli jew salvagwardji proċedurali matul il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq tal-MON 88302 (l-argument tal-ilmentatur li l-limiti ta’ żmien applikabbli nkisru mill-Kummissjoni fit-trattament tagħha tat-talba għal rieżami intern huwa analizzat separatament hawn taħt).

18. Madankollu, b'mod partikolari f'oqsma li huma s-suġġett ta' dibattitu pubbliku sinifikanti, kif inhu l-każ tal-organiżmi ġenetikament modifikati, il-korpi pubbliċi għandhom, kemm jista' jkun, ikunu favur iċ-ċittadini u jippruvaw jindirizzaw tħassib raġonevoli mqajjem mill-pubbliku [31]. Dan se jservi biex isaħħaħ il-fiduċja u l-kunfidenza taċ-ċittadini fir-regoli u l-azzjonijiet ambjentali tal-UE [32].

L-ispjegazzjonijiet addizzjonali tal-Kummissjoni

19. Filwaqt li l-Kummissjoni kienet diġà pprovdiet lill-ilmentatur bi tweġiba dettaljata għat-talba tagħha għal rieżami intern (ara l-paragrafu 9), l-Ombudsman talbet lill-Kummissjoni tipprovdi lill-ilmentatur bi spjegazzjonijiet addizzjonali dwar it-tħassib li fadal stabbilit hawn fuq.

20. Il-Kummissjoni wieġbet dwar is-sustanza tal-punti kollha, prinċipalment billi argumentat li t-tħassib tal-ilmentatur kien diġà ġie indirizzat fit-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba għal rieżami intern. Il-Kummissjoni pprovdiet spjegazzjonijiet addizzjonali dwar xi wħud mill-punti mqajma. Madankollu, hija ddikjarat li xi aspetti kienu diġà ġew ittrattati b’mod komprensiv fit-tweġiba għat-talba għal rieżami intern u għalhekk ma kinitx f’pożizzjoni li tipprovdi spjegazzjonijiet addizzjonali sinifikanti dwar xi wħud mill-punti mqajma mill-ilmentatur.

21. Il-Kummissjoni ddikjarat, fost affarijiet oħra, li l-EFSA kienet ħadet inkunsiderazzjoni l-istudju msemmi mill-ilmentatur. Fil-fatt, dak l-istudju ssemma diversi drabi kemm fit-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba tal-ilmentatur għal rieżami intern [33] kif ukoll fil-parir xjentifiku tal-EFSA dwar dik it-talba [34].

22. Fir-rigward tal-valutazzjoni tar-riskju ambjentali, il-Kummissjoni argumentat li l-ilmentatur deher li qies li l-għan ta’ tali valutazzjoni jenħtieġ li jkun li jiġi ppruvat in-nuqqas totali ta’ riskju, sabiex anke l-probabbiltà baxxa ħafna ta’ effett ta’ ħsara kienet tfisser li l-valutazzjoni tar-riskju ma kinitx eżawrjenti. Skont il-Kummissjoni, dan kien nuqqas ta’ fehim tal-kunċett ta’ valutazzjoni tar-riskju. Li jiġi ppruvat in-nuqqas ta’ kwalunkwe riskju jkun kemm mhux realistiku — sa fejn huwa ġeneralment impossibbli li tiġi pprovduta tali prova f’termini xjentifiċi peress li ma jeżisti l-ebda riskju fil-prattika [35]— kif ukoll kuntrarju għall-prinċipju tal-proporzjonalità [36].

23. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni ddikjarat ukoll li awtorizzazzjoni limitata għall-importazzjoni ta’ organiżmi ġenetikament modifikati, u l-ipproċessar sussegwenti tagħhom f’ikel u għalf tal-annimali, ma ppermettietx ir-rilaxx intenzjonat tal-pjanta ġenetikament modifikata fl-ambjent. Għalhekk, il-valutazzjoni tar-riskju ambjentali, fl-applikazzjonijiet tal-importazzjoni u tal-ipproċessar, tiffoka fuq l-effetti ambjentali possibbli tat-tixrid aċċidentali ta’ żrieragħ vijabbli. Dan jista’ jseħħ, pereżempju, meta l-lift taż-żrieragħ żejtnija jkun qed jiġi ttrasportat qabel ma jiġi pproċessat f’ikel jew f’għalf [37]. Wieħed minn dawn l-effetti huwa l-okkorrenza okkażjonali possibbli ta’ pjanti ġenetikament modifikati selvaġġi. L-impjanti ferali ma humiex inkompatibbli mal-kamp ta’ applikazzjoni, peress li l-okkorrenza tagħhom, kif iddikjarat il-Kummissjoni, tibqa’ aċċidentali. Il-Kummissjoni ddikjarat li l-EFSA kienet ikkonkludiet, abbażi tal-valutazzjoni xjentifika tar-riskju tagħha, li dan it-tip ta’ okkorrenza ma kienx, bħala tali, “ħsara ambjentali”. Din il-kunsiderazzjoni xjentifika, li t-tixrid aċċidentali okkażjonali mhuwiex, mill-perspettiva tax-xjenza, “ħsara ambjentali” ma tammontax, madankollu, għall-awtorizzazzjoni tar-rilaxx intenzjonat tal-pjanta ġenetikament modifikata.

24. Dwar il-kwistjonijiet imqajma rigward il-pjan ta’ monitoraġġ ambjentali ta’ wara t-tqegħid fis-suq għal-lift taż-żrieragħ żejtnija MON 88302, il-Kummissjoni ddikjarat li kienet żiedet miżuri addizzjonali mal-pjan ta’ monitoraġġ propost mill-kumpanija, u maqbul mill-EFSA, biex tipprevjeni t-telf u t-tixrid tal-lift taż-żrieragħ żejtnija MON 88302.

25. Fir-rigward tal-obbligi ta’ monitoraġġ wara l-iskadenza tal-awtorizzazzjoni attwali, il-Kummissjoni ddikjarat li l-operaturi tan-negozju tal-ikel u tal-għalf ġeneralment ma jitħallewx bil-liġi milli jqiegħdu fis-suq ikel jew għalf mhux kopert minn awtorizzazzjoni eżistenti. Barra minn hekk, għad irid jiġi vverifikat jekk hijiex ser issir applikazzjoni għat-tiġdid tal-awtorizzazzjoni taż-żrieragħ tal-kolza MON 88302. Wieħed jista’ jassumi b’mod raġonevoli li awtorizzazzjoni mġedda tkun akkumpanjata wkoll minn obbligi ta’ monitoraġġ.

Il-konklużjonijiet tal-Ombudsman

26. Il-Kummissjoni pprovdiet lill-ilmentatur bi spjegazzjonijiet u kjarifiki addizzjonali dwar it-tħassib tagħha, u spjegat għaliex ċerti punti ma jistgħux jiġu ċċarati aktar. L-Ombudsman għalhekk jikkonkludi li l-Kummissjoni solviet dan l-aspett tal-ilment.

27. Peress li l-ilmentatur ma jaqbilx mal-evalwazzjonijiet u l-konklużjonijiet xjentifiċi tal-Kummissjoni, mhuwiex f’idejn l-Ombudsman li jieħu pożizzjoni dwar kwistjonijiet tax-xjenza.

Id-dewmien fit-tweġiba tal-Kummissjoni għat-talba għal rieżami intern

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

28. L-ilmentatur iddikjara li l-Kummissjoni ħadet aktar minn 30 ġimgħa biex twieġeb għat-talba tiegħu għal rieżami intern. L-ilmentatur argumenta li dan kien jikkostitwixxi ksur ċar tar-Regolament ta’ Aarhus. Il-Kummissjoni kienet qalet, f’Novembru 2015, li kienet qed tiġi ffinalizzata tweġiba. Madankollu, it-tweġiba ntbagħtet biss fi Frar 2016.

29. Il-Kummissjoni spjegat li, meta kienet indunat li ma kinitx se tkun tista' tissodisfa l-iskadenza inizjali ta' 12-il ġimgħa prevista mir-Regolament ta' Aarhus [38], hija kienet bagħtet tweġiba proviżorja lill-ilmentatur, fejn infurmat lill-ilmentatur dwar id-dewmien u ddikjarat li setgħet tkun mistennija tweġiba sal-iskadenza estiża ta' 18-il ġimgħa [39].

30. Madankollu, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li kienet qabżet l-iskadenza ta’ 18-il ġimgħa b’madwar 17-il ġimgħa. Dan kien dovut kemm għaċ-ċirkostanzi speċifiċi tal-każ kif ukoll għal kwistjonijiet strutturali. B’mod partikolari, id-dossier ippreżentat mill-ilmentatur flimkien mat-talba għal rieżami intern [40] kien twil u dettaljat ħafna. L-ilmentatur kien bagħat ukoll informazzjoni addizzjonali matul il-proċedura ta’ rieżami. Fl-aħħar nett, id-dipartiment tal-Kummissjoni li jittratta t-talbiet għal rieżami intern kellu jittratta diversi talbiet fl-istess ħin.

31. Fir-rigward tal-kwistjonijiet strutturali, il-Kummissjoni ddikjarat li kellha diffikultajiet prattiċi biex tikkonforma mal-iskadenzi previsti fir-Regolament ta’ Aarhus. It-talbiet għal rieżami intern tal-awtorizzazzjonijiet tal-OĠM normalment iqajmu kwistjonijiet tekniċi kumplessi. Dawn il-kwistjonijiet tipikament jeħtieġu l-assistenza tal-EFSA minħabba li normalment jikkonċernaw il-valutazzjoni tar-riskju mwettqa minnha. Kemm il-kumplessità tal-proċeduri interni tal-Kummissjoni, kif ukoll il-ħtieġa li jiġi kkonsultat korp barra mill-Kummissjoni, itawlu l-proċess. Barra minn hekk, f’dan il-każ, il-Kummissjoni ddeċidiet li tikkonsulta lill-EFSA darbtejn peress li l-ilmentatur ipprovda informazzjoni addizzjonali f’Settembru 2015.

32. Meta l-Kummissjoni rċeviet it-tieni tweġiba tal-EFSA, l-iskadenza ta’ 18-il ġimgħa kienet diġà skadiet. Minħabba li, f’dan il-punt, kien meħtieġ xi żmien ieħor biex jiġi analizzat il-kontribut tal-EFSA u biex tiġi abbozzata tweġiba, il-Kummissjoni bagħtet email lill-ilmentatur fejn infurmatha dwar id-dewmien u skużat ruħha għalih. L-ammont kbir ta’ xogħol tad-dipartiment tal-Kummissjoni kkonċernat matul dak il-perjodu tawwal dan l-isforz finali. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni kienet qed tipproċessa talbiet għal rieżami intern rigward l-awtorizzazzjonijiet ta’ tliet fażola tas-sojja ġenetikament modifikata. Kien għadu qed jeżamina wkoll jekk sitt organizzazzjonijiet li kienu appoġġaw [41] it-talba għal rieżami intern inkwistjoni f’dan l-ilment fil-fatt ikkwalifikawx skont ir-Regolament ta’ Aarhus bħala NGOs intitolati li jitolbu rieżami.

33. Madankollu, il-Kummissjoni rrikonoxxiet li kienet obbligata tikkonforma mal-iskadenzi stabbiliti fir-Regolament ta’ Aarhus għat-trattament tat-talbiet għal rieżami intern. L-ispjegazzjonijiet tagħha għad-dewmien f’din il-kawża ma bidlux dan l-obbligu. Il-Kummissjoni ddikjarat li se tkompli tagħmel kull sforz biex tikkonforma mal-iskadenzi.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman li twassal għal rakkomandazzjoni

34. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li ma rrispettatx l-iskadenza stabbilita fir-Regolament ta’ Aarhus għat-trattament tat-talbiet għal rieżami intern tal-atti amministrattivi adottati skont il-liġi ambjentali. Ir-Regolament ta’ Aarhus jiddikjara li “Fi kwalunkwe każ, l-istituzzjoni jew il-korp tal-Komunità għandhom jaġixxu fi żmien 18-il ġimgħa minn meta jirċievu t-talba”[42] (enfasi miżjuda). Minn din il-formulazzjoni jirriżulta li l-leġiżlatur ippreveda li korp tal-Unjoni li jittratta talba għal eżami mill-ġdid intern għandu, bħala prinċipju, dejjem ikun jista’ jwieġeb għat-talba f’terminu ta’ 18-il ġimgħa.

35. L-Ombudsman jifhem li t-talbiet għal rieżami intern tad-deċiżjonijiet dwar l-OĠM jistgħu jqajmu kwistjonijiet kumplessi ħafna tax-xjenza, li jistgħu jirrikjedu konsultazzjoni ma’ korpi esterni responsabbli għall-valutazzjoni xjentifika (pereżempju l-EFSA jew l-Aġenzija Ewropea għas-Sustanzi Kimiċi). Madankollu, f’dan il-każ, il-Kummissjoni ħadet kważi 35 ġimgħa — jiġifieri, kważi d-doppju taż-żmien previst fir-Regolament ta’ Aarhus — biex twieġeb għat-talba.  Jidher ċar li dan huwa qbiż inaċċettabbli tal-limitu ta’ żmien, b’mod partikolari minħabba li d-deċiżjoni ta’ rieżami tal-Kummissjoni ttieħdet biss erba’ xhur wara li l-EFSA kienet ipprovdiet l-aħħar input tagħha dwar it-talba.

36. It-talbiet għal rieżami intern skont ir-Regolament ta’ Aarhus kważi inevitabbilment se jinvolvu kwistjonijiet li huma diffiċli xjentifikament u, xi drabi, politikament. Fl-iffissar tat-terminu ta’ reviżjoni fir-Regolament ta’ Aarhus, irridu nassumu li l-leġiżlatur fittex li jirrikonċilja t-talbiet li tali reviżjonijiet jagħmlu lill-Kummissjoni mad-drittijiet tal-pubbliku, u tal-NGOs eliġibbli, rikonoxxuti fil-Konvenzjoni ta’ Aarhus u fir-Regolament ta’ Aarhus. Huwa raġonevoli li wieħed jistenna li l-Kummissjoni tadatta l-proċeduri ta’ rieżami tagħha biex jissodisfaw il-limiti ta’ żmien statutorji aktar milli testendi unilateralment il-limiti ta’ żmien biex ikunu adattati għall-proċeduri tagħha. Il-Kummissjoni tidher li qed tgħid li huwa dejjem improbabbli li jintlaħaq il-limitu ta’ żmien statutorju fil-każ ta’ talbiet għal rieżami intern li jinvolvi l-OĠM. Jekk il-Kummissjoni temmen li dan huwa l-każ, fil-fehma tal-Ombudsman, hija għandha tipproponi emenda għal-leġiżlazzjoni li tfittex perjodu ta' żmien li hija tqis bħala aktar realistiku u li jista' jinkiseb. Mudell ta’ nuqqas kontinwu ta’ twettiq ta’ rieżamijiet fil-limiti ta’ żmien statutorji għandu jkun inaċċettabbli; dan iċaħħad lil dawk li jagħmlu t-talba għal rieżami mid-drittijiet tagħhom u jservi biex jimmina l-fiduċja tal-pubbliku fl-istituzzjonijiet tal-UE.

37. L-Ombudsman issib li d-dewmien tal-Kummissjoni fit-trattament tat-talba tal-ilmentatur għal rieżami intern jikkostitwixxi amministrazzjoni ħażina. L-Ombudsman jagħmel żewġ rakkomandazzjonijiet lill-Kummissjoni li jirriżultaw minn din l-inkjesta u mis-sejba ta' amministrazzjoni ħażina.

Rakkomandazzjonijiet

Abbażi tal-inkjesta dwar dan l-ilment, l-Ombudsman jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin [43] lill-Kummissjoni:

Jenħtieġ li l-Kummissjoni, bil-ħsieb li tikkonforma mal-limiti ta' żmien statutorji applikabbli għal talbiet għal rieżami intern skont ir-Regolament ta' Aarhus, tirrieżamina l-proċeduri tagħha għat-trattament ta' tali rieżamijiet kif ukoll ir-riżorsi li teħtieġ f'dak ir-rigward. Din ir-reviżjoni tal-proċeduri u r-riżorsi għandha, b'mod partikolari, tieħu kont tal-fatt li ħafna minn dawn ir-reviżjonijiet ser jinvolvu valutazzjonijiet xjentifiċi kumplessi bħal awtorizzazzjonijiet ta' prodotti li fihom organiżmi ġenetikament modifikati. F’każ li l-Kummissjoni tikkonkludi li l-limiti ta’ żmien statutorji ma jistgħux, f’ħafna każijiet, jiġu ssodisfati, jenħtieġ li tipproponi emenda leġiżlattiva tal-limiti ta’ żmien.

Meta f’każijiet eċċezzjonali l-Kummissjoni ma tkunx tista’, minkejja li teżerċita d-diliġenza dovuta, tikkonforma mal-iskadenza ta’ 18-il ġimgħa għat-tlestija tar-rieżamijiet kif previst fir-Regolament ta’ Aarhus, jenħtieġ li, malajr kemm jista’ jkun (u mhux aktar tard mill-perjodu ta’ 18-il ġimgħa), tinforma lill-NGO li tkun għamlet it-talba bir-raġunijiet għad-dewmien fil-konklużjoni tar-rieżami u bid-dritt tagħha li tibda proċedimenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’konformità mal-Artikolu 12(2) tar-Regolament ta’ Aarhus.

Il-Kummissjoni u l-ilmentatur se jiġu infurmati b’dawn ir-rakkomandazzjonijiet. F'konformità mal-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew, il-Kummissjoni għandha tibgħat opinjoni dettaljata sas-16 ta' Marzu 2018.

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 12/12/2017

 

[1] Id-Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew tad-9 ta’ Marzu 1994 dwar ir-regolamenti u l-kundizzjonijiet ġenerali li jirregolaw it-twettiq tal-obbligi tal-Ombudsman (94/262/KEFA, KE, Euratom), ĠU 1994 L 113, p. 15, disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/statute.faces

[2] Id-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/687 tal-24 ta’ April 2015 li tawtorizza t-tqegħid fis-suq ta’ prodotti li fihom, jikkonsistu minn, jew li huma prodotti mil-lift ġenetikament modifikat MON 88302 (MON-883Ø2-9) skont ir-Regolament (KE) Nru 1829/2003 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ĠU 2015, L 112, p. 22, disponibbli fuq: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2015.112.01.0022.01.ENG

[3] Regolament (KE) Nru 1829/2003 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Settembru 2003, dwar ikel u għalf modifikat ġenetikament (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 26, p. 349), verżjoni kkonsolidata disponibbli fuq: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1508832423352&uri=CELEX:02003R1829-20080410

[4] L-Artikoli 4(3) u 18(3) tar-Regolament 1829/2003.

[5] L-Artikolu 6 tar-Regolament 1829/2003.

[6] https://www.efsa.europa.eu/en/panels/gmo

[7] Referenza EFSA-GMO-BE-2011-101.

[8] L-applikazzjoni kienet għat-tqegħid fis-suq ta’ ikel, ingredjenti tal-ikel, u għalf li fihom, li jikkonsistu minn, jew li huma prodotti miż-żrieragħ tal-lift MON 88302 kif ukoll għat-tqegħid fis-suq taż-żrieragħ tal-lift MON 88302 fi prodotti li jikkonsistu minnhom jew li fihom minnhom għal kwalunkwe użu ieħor għajr l-ikel u l-għalf bħal kwalunkwe żrieragħ tal-lift oħra (il-Premessi 1-2 tad-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni 2015/687).

[9] Il-Bord tal-EFSA dwar l-Organiżmi Ġenetikament Modifikati (OĠM), 2014. Opinjoni Xjentifika dwar l-applikazzjoni (EFSA-

OĠM-BE-2011-101) għat-tqegħid fis-suq ta’ lift taż-żrieragħ żejtnija ġenetikament modifikat MON 88302 tolleranti għall-erbiċidi għal użi fl-ikel u fl-għalf, għall-importazzjoni u għall-ipproċessar skont ir-Regolament (KE) Nru 1829/2003 minn Monsanto (l-“opinjoni tal-EFSA”). EFSA Journal 2014;12(6):3701, 37 pp. doi:10.2903/j.efsa.2014.3701,disponibbli fuq: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2014.3701/epdf

[10] L-Artikolu 7(1) tar-Regolament 1829/2003.

[11] Aktar informazzjoni hija disponibbli fuq: http://ec.europa.eu/transparency/regcomitology/index.cfm?do=search.documentdetail&Dos_ID=10132&DS_ID=36170&Version=1

[12] Aktar informazzjoni hija disponibbli fuq: https://ec.europa.eu/food/committees/paff_en

[13] L-Artikolu 5 tar-Regolament 182/2011 (Regolament (UE) Nru 182/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Frar 2011 li jistabbilixxi r-regoli u l-prinċipji ġenerali dwar il-modalitajiet ta’ kontroll mill-Istati Membri tal-eżerċizzju mill-Kummissjoni tas-setgħat ta’ implimentazzjoni, ĠU 2011, L 55, p. 13, disponibbli fuq: http://data.europa.eu/eli/reg/2011/182/oj). Il-kumitat jagħti l-opinjonijiet tiegħu permezz tal-hekk imsejħa “maġġoranza kwalifikata” ta’ mill-inqas 55 % tal-Istati Membri, li tinkludi mill-inqas ħmistax minnhom u li tirrappreżenta Stati Membri li jinkludu mill-inqas 65 % tal-popolazzjoni tal-Unjoni. Minoranza li timblokka trid tinkludi mill-inqas erba’ Stati Membri (l-Artikolu 16(4) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, disponibbli fuq: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1508835020492&uri=CELEX:12016M016).

[14] L-Artikolu 35(1) tar-Regolament 1829/2003.

[15] Rapport ta' sinteżi tal-Kumitat Permanenti dwar il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf li sar fi Brussell fl-24 ta' Ottubru 2014, paġni 3-4, disponibbli fuq: https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/plant/docs/sc_modif-genet_sum_20141024_en.pdf

[16] It-tielet subparagrafu tal-Artikolu 5(4) tar-Regolament 182/2011. Il-kumitat ta' appell huwa magħmul ukoll minn rappreżentanti tal-Istati Membri kollha u ppresedut minn rappreżentant tal-Kummissjoni.

[17] 10 Stati Membri li jirrappreżentaw popolazzjoni ta' 149 miljun persuna vvutaw favur, 12-il Stat Membru li jirrappreżentaw popolazzjoni ta' 150 miljun ċittadin vvutaw kontra 5 Stati Membri li jirrappreżentaw 160 miljun persuna astjenew (http://ec.europa.eu/transparency/regcomitology/index.cfm?do=search.documentdetail&Dos_ID=10383&DS_ID=37491&Version=1). Il-mudelli tal-votazzjoni tal-Istati Membri individwali mhumiex ippubblikati.

[18] Rapport fil-qosor tal-kumitat ta' appell, ikel u għalf ġenetikament modifikat, 28 ta' Novembru 2014, paġna 2, disponibbli fuq: https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/app-comm_gmffer_20141128_sum.pdf

[19] L-Artikolu 6(3) tar-Regolament 182/2011.

[20] Id-Deċiżjoni ta' Implimentazzjoni tal-Kummissjoni 2015/687.

[21] Il-Kummissjoni għamlet it-talba (http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/requests/31/TestBiotech.pdf) u l-isfond tekniku mehmuż (http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/requests/31/TBT%20complaint%20_MON_88302_.pdf) disponibbli fuq is-sit web tagħha.

[22] Aktar informazzjoni hija disponibbli fuq: http://ec.europa.eu/environment/aarhus/requests.htm

[23] Ir-Regolament (KE) Nru 1367/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-6 ta' Settembru 2006 dwar l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta' Aarhus dwar l-Aċċess għall-Informazzjoni, il-Pubbliku

Parteċipazzjoni fit-teħid tad-deċiżjonijiet u l-aċċess tal-Komunità għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali

istituzzjonijiet u korpi, ĠU 2006, L 264, p. 13, disponibbli fuq: http://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1367/oj

[24] L-Artikolu 11(1) tar-Regolament ta' Aarhus: “Organizzazzjoni mhux governattiva għandha tkun intitolata li tagħmel talba għal rieżami intern f’konformità mal-Artikolu 10, dment li: (a) hija persuna ġuridika indipendenti mingħajr skop ta' qligħ f'konformità mal-liġi jew il-prattika nazzjonali ta' Stat Membru; (b) ikollha l-objettiv primarju ddikjarat li tippromwovi l-protezzjoni ambjentali fil-kuntest tal-liġi ambjentali; (c) ilha teżisti għal aktar minn sentejn u qed issegwi b’mod attiv l-objettiv imsemmi fil-punt (b); (d) is-suġġett li fir-rigward tiegħu ssir it-talba għal rieżami intern huwa kopert mill-objettiv u l-attivitajiet tiegħu. ”

[25] Il-Konvenzjoni tal-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Aċċess għall-Informazzjoni, il-Parteċipazzjoni Pubblika fit-Teħid ta' Deċiżjonijiet u l-Aċċess għall-Ġustizzja fi Kwistjonijiet Ambjentali, adottata, inkluż mill-Unjoni Ewropea, fil-25 ta' Ġunju 1998 fil-belt Daniża ta' Aarhus. It-test sħiħ tal-Konvenzjoni huwa disponibbli fuq: http://www.unece.org/env/pp/treatytext.html 

[26] EFSA (Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel), 2015. Parir xjentifiku lill-Kummissjoni Ewropea dwar ir-rieżami intern ippreżentat skont ir-Regolament (KE) Nru 1367/2006 dwar l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus kontra d-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni 2015/687 biex jiġi awtorizzat il-lift taż-żrieragħ żejtnija ġenetikament modifikat MON88302. Il-pubblikazzjoni ta' sostenn tal-EFSA 2015:EN-864. 44 pp. Disponibbli fuq: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/sp.efsa.2015.EN-864/epdf

[27] Jikkonsisti f'ittra (http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/31/letter_TB_redacted.pdf), anness dwar il-qafas legali (http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/31/Annex_I.PDF) u anness dwar ir-raġunijiet tal-ilment (http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/31/Annex_II.PDF).

[28] Banek G (2014) Popolazzjonijiet taż-żrieragħ tal-lift Feral fi ħdan pajsaġġ Skoċċiż: Implikazzjonijiet għall-koeżistenza ĠM u l-valutazzjoni tar-riskju ambjentali, disponibbli fuq: http://discovery.dundee.ac.uk/portal/files/4838849/Banks_phd_2014.pdf

[29] L-Artikolu 228(1) tat-TFUE: "Ombudsman Ewropew, elett mill-Parlament Ewropew, għandu jkollu s-setgħa li jirċievi lmenti minn kwalunkwe ċittadin tal-Unjoni jew kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li tirrisjedi jew li jkollha l-uffiċċju reġistrat tagħha fi Stat Membru dwar każijiet ta' amministrazzjoni ħażina fl-attivitajiet tal-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji jew l-aġenziji tal-Unjoni, bl-eċċezzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li taġixxi fir-rwol ġudizzjarju tagħha. Huwa għandu jeżamina dawn l-ilmenti u jirrapporta dwarhom” (enfasi miżjuda).

[30] Ara d-Deċiżjoni fil-każ 1475/2016/JAS dwar it-trattament mill-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini tal-proċedura ta’ riferiment relatata mal-vaċċini tal-virus tal-papilloma uman (HPV), il-paragrafi 21-22, disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/decision.faces/en/84736/html.bookmark

[31] Ara wkoll id-Deċiżjoni fil-każ 1375/2016/JAS dwar it-trattament mill-Kummissjoni Ewropea ta’ tħassib rigward it-tiġdid tal-approvazzjoni tal-ingredjent erbiċida glifosat, il-paragrafi 15 u 18, disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/decision.faces/en/75832/html.bookmark

[32] Ara wkoll is-Seba’ Programm ta’ Azzjoni Ambjentali, paragrafu 65(d) (Deċiżjoni Nru 1386/2013/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Novembru 2013 dwar Programm Ġenerali ta’ Azzjoni Ambjentali tal-Unjoni sal-2020 “Ngħixu tajjeb, fil-limiti tal-pjaneta tagħna”, ĠU 2013, L 354, p. 171, disponibbli fuq: http://data.europa.eu/eli/dec/2013/1386/oj).

[33] http://ec.europa.eu/environment/aarhus/pdf/31/Anness_II.PDF

[34] EFSA, 2015.

[35] Is-Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-11 ta’ Settembru 2002, Pfizer Animal Health vs Il-Kunsill, T-13/99, ECLI:EU:T:2002:209, il-paragrafu 145, disponibbli fuq: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=47642&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1127839 u s-Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-11 ta’ Settembru 2002, Alpharma vs Il-Kunsill, T-70/99, ECLI:EU:T:2002:210, il-paragrafu 158, disponibbli fuq: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=47643&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1127240

[36] Is-Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-21 ta’ Ottubru 2003, Solvay Pharmaceuticals vs Il-Kunsill, T-392/02, ECLI:EU:T:2003:277, il-punt 130 u l-ġurisprudenza ċċitata, disponibbli fuq: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=48343&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1125953

[37] Opinjoni tal-EFSA, paġna 2.

[38] L-Artikolu 10(2) tar-Regolament ta' Aarhus: "L-istituzzjoni Komunitarja [...] għandha tikkunsidra kwalunkwe talba bħal din, sakemm ma tkunx b'mod ċar mhux sostanzjata. L-istituzzjoni Komunitarja [...] għandha tagħti r-raġunijiet tagħha fi tweġiba bil-miktub mill-aktar fis possibbli, iżda mhux aktar tard minn 12-il ġimgħa wara li tirċievi t-talba” (enfasi miżjuda).

[39] L-Artikolu 10(3) tar-Regolament ta' Aarhus: "Meta l-istituzzjoni Komunitarja [...] ma tkunx tista', minkejja li tkun eżerċitat id-diliġenza dovuta, taġixxi skond il-paragrafu 2, hija għandha tinforma lill-organizzazzjoni mhux governattiva li tkun għamlet it-talba malajr kemm jista' jkun u mhux aktar tard mill-perijodu msemmi f'dak il-paragrafu, bir-raġunijiet għan-nuqqas tagħha li taġixxi u meta jkollha l-ħsieb li tagħmel dan. Fi kwalunkwe każ, l-istituzzjoni jew il-korp tal-Komunità għandhom jaġixxu fi żmien 18-il ġimgħa minn meta jirċievu t-talba” (enfasi miżjuda).

[40] Ara n-nota 21 f'qiegħ il-paġna.

[41] Ara n-nota 22 f'qiegħ il-paġna.

[42] L-Artikolu 10(3) tar-Regolament ta' Aarhus.

[43] Skont l-Artikolu 3(6) tal-Istatut tal-Ombudsman Ewropew.