Il-każ kien jikkonċerna r-rifjut tal-Kummissjoni Ewropea li tagħti aċċess pubbliku għal dokumenti relatati mal-applikazzjonijiet ta’ proġetti ta’ estrazzjoni u pproċessar tal-minerali li għandhom jiġu rikonoxxuti bħala “Proġetti Strateġiċi” skont l-Att dwar il-Materja Prima Kritika. B’mod speċifiku, l-ilmentatur talab aċċess għal erba’ deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jagħtu – jew le – l-istatus ta’ Proġett Strateġiku u għal partijiet mill-applikazzjonijiet ta’ 12-il proġett li jinsabu fl-UE u li l-applikazzjonijiet tagħhom kienu ta’ suċċess. Il-Kummissjoni qieset li l-iżvelar tad-dokumenti jippreġudika l-interessi kummerċjali tal-kumpanniji kkonċernati, billi bbażat ruħha, fir-rigward tal-parti l-kbira tad-dokumenti kontenzjużi, fuq preżunzjoni ġenerali ta’ nuqqas ta’ żvelar. Fost elementi oħra, l-ilmentatur sostna li hemm interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar, minħabba li d-dokumenti x’aktarx li jkun fihom informazzjoni ambjentali importanti.

L-Ombudsman qieset li, minħabba n-natura proprja tagħhom, ma kienx raġonevoli li l-Kummissjoni tapplika preżunzjoni ġenerali ta’ nuqqas ta’ divulgazzjoni għal dokumenti relatati mad-deżinjazzjoni ta’ proġetti tal-materja prima kritika bħala Proġetti Strateġiċi skont is-CRMA. Barra minn hekk, abbażi tal-ispezzjoni tad-dokumenti mit-tim ta’ inkjesta tagħha, l-Ombudsman sabet li dawn ma fihomx informazzjoni sensittiva fit-totalità tagħhom, inkluż minħabba li partijiet kbar minnhom kienu diġà ġew ippubblikati legalment fiż-żmien meta l-Kummissjoni ħarġet il-pożizzjoni finali tagħha dwar it-talba għal aċċess tal-ilmentatur. L-Ombudsman kien tal-fehma wkoll li d-dokumenti fihom informazzjoni ambjentali estensiva, inkluża “informazzjoni relatata mal-emissjonijiet fl-ambjent” li għaliha jitqies li jeżisti interess pubbliku prevalenti fl-iżvelar. L-Ombudsman għalhekk ikkonkluda li r-rifjut tal-Kummissjoni li tagħti aċċess pubbliku kien jikkostitwixxi amministrazzjoni ħażina. Hija rrakkomandat li l-Kummissjoni tikkunsidra mill-ġdid il-pożizzjoni tagħha bil-għan li tagħti aċċess wiesa’ għad-dokumenti inkwistjoni.

It-tliet każijiet kienu jikkonċernaw kif il-Kummissjoni Ewropea applikat ir-regoli tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar u rekwiżiti proċedurali oħra meta ħejjiet proposti leġiżlattivi dwar id-diliġenza dovuta tas-sostenibbiltà korporattiva (983/2025/MIK), il-ġlieda kontra l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin ta’ migranti (2031/2024/VB) u l-Politika Agrikola Komuni (1379/2024/MIK). Il-Kummissjoni qieset dawn il-proposti bħala urġenti u, għalhekk, ħalliet barra l-passi previsti fir-regoli tagħha, bħall-valutazzjonijiet tal-impatt u l-konsultazzjonijiet pubbliċi. L-ilmentaturi, li huma organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, qiesu li dawn l-ommissjonijiet jiksru r-regoli tal-Kummissjoni għal Regolamentazzjoni Aħjar. F’żewġ każijiet, l-ilmentaturi argumentaw ukoll li l-Kummissjoni naqset milli tivvaluta l-konsistenza tal-proposti leġiżlattivi mal-għanijiet klimatiċi tal-UE, kif meħtieġ mil-Liġi Ewropea dwar il-Klima. F’każ wieħed, l-ilmentatur kien imħasseb ukoll li l-Kummissjoni kisret ir-Regoli ta’ Proċedura tagħha dwar il-konsultazzjonijiet bejn is-servizzi.

Abbażi tal-inkjesti tagħha, l-Ombudsman sabet nuqqasijiet proċedurali fil-mod kif il-Kummissjoni ħejjiet il-proposti leġiżlattivi inkwistjoni, li, meħuda flimkien, kienu jammontaw għal amministrazzjoni ħażina. Biex tindirizza dawn in-nuqqasijiet, l-Ombudsman irrakkomandat li l-Kummissjoni tiżgura applikazzjoni prevedibbli, konsistenti u mhux arbitrarja tar-regoli tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar, billi tiddefinixxi sitwazzjonijiet “urġenti” li jiġġustifikaw deroga mir-rekwiżiti tagħhom, kif ukoll billi tirreġistra u tispjega r-raġunijiet għal kwalunkwe deroga mogħtija. Barra minn hekk, fejn jingħataw derogi, jenħtieġ li l-Kummissjoni tistabbilixxi proċedura biex tiżgura li t-tħejjija urġenti ta’ proposti leġiżlattivi xorta tikkonforma mal-prinċipji ta’ proċess ta’ tfassil tal-liġijiet trasparenti, ibbażat fuq l-evidenza u inklużiv. Biex jassisti lill-Kummissjoni f'dan il-kompitu, l-Ombudsman għamel ukoll erba' suġġerimenti għal titjib, li kienu jinkludu: tiċċara r-regoli tagħha dwar il-konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati għal proposti urġenti; tiżgura li d-dokumenti analitiċi li jissostitwixxu l-valutazzjonijiet tal-impatt u li jiddeskrivu l-evidenza li tappoġġa l-proposti tagħha jiġu ppubblikati fil-ħin biex ikun jista’ jsir dibattitu pubbliku qabel ma tiġi adottata l-leġiżlazzjoni; il-ħruġ ta’ gwida dwar l-implimentazzjoni ta’ valutazzjonijiet tal-konsistenza klimatika; l-għoti u r-reġistrazzjoni ta’ ġustifikazzjonijiet meta jitqassru l-perjodi ta’ konsultazzjoni bejn is-servizzi taħt il-limiti stabbiliti.

Fit-tweġiba tagħha lill-Ombudsman, il-Kummissjoni qablet li tirrifletti fuq id-definizzjoni ta’ sitwazzjonijiet “urġenti” matul ir-reviżjoni li jmiss tar-regoli għal Regolamentazzjoni Aħjar, kif ukoll li tirreġistra u tippubblika r-raġunijiet għall-applikazzjoni ta’ kwalunkwe deroga mir-rekwiżiti tagħhom. Il-Kummissjoni impenjat ruħha wkoll li tiżgura konsultazzjonijiet immirati dwar il-proposti “urġenti” tagħha, li tippubblika d-dokumenti analitiċi b’evidenza li tappoġġa l-proposti tagħha fi żmien tliet xhur mill-adozzjoni, li tinkludi valutazzjonijiet tal-konsistenza klimatika kemm fid-dokumenti analitiċi kif ukoll fil-memoranda ta’ spjegazzjoni għal proposti futuri u li tipprovdi ġustifikazzjonijiet għal konsultazzjonijiet bejn is-servizzi mqassra.

L-ilmentaturi, fil-kummenti tagħhom dwar it-tweġiba tal-Kummissjoni, qiesu li l-impenji tal-Kummissjoni la huma ċari u lanqas konkreti biżżejjed biex jiggarantixxu proċess ta’ tfassil tal-liġijiet trasparenti, inklużiv u bbażat fuq l-evidenza.

L-Ombudsman laqgħet it-tweġiba kostruttiva ġenerali tal-Kummissjoni għar-rakkomandazzjonijiet u s-suġġerimenti tagħha għal titjib. Minkejja dan, ir-rispons tal-Kummissjoni għadu ma jipprovdix biżżejjed ċarezza dwar il-passi konkreti li biħsiebha tieħu biex timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u s-suġġerimenti tal-Ombudsman għal titjib.

Għalhekk, l-Ombudsman se timmonitorja din il-kwistjoni abbażi ta’ lmenti futuri u ladarba l-Kummissjoni tkun iffinalizzat ir-reviżjoni tar-regoli għal Regolamentazzjoni Aħjar. F'dan l-istadju, l-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata, u l-Ombudsman għalaq it-tliet każijiet.