Il-ftehim ma' l-inkwatru oriġinali

Osservazzjonijiet preliminari

1. It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea jirrikjedi li l-Kummissjoni tiżgura l-applikazzjoni tat-Trattati u tal-miżuri adottati mill-istituzzjonijiet skont dawn it-Trattati. F’dan ir-rwol, il-Kummissjoni xi drabi tissejjaħ “il-Gwardjan tat-Trattati”. Skont l-Artikolu 258 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), il-Kummissjoni tista’ tressaq il-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jekk tqis li Stat Membru jkun naqas milli jissodisfa obbligu skont it-Trattati. Jekk l-Istat Membru jonqos milli jikkonforma mas-sentenza sussegwenti, il-Kummissjoni tista’ terġa’ tressaq rikors quddiem il-Qorti skont l-Artikolu 260 tat-TFUE. Il-Qorti tista' timponi somma f'daqqa jew pagament ta' penali fuq l-Istat Membru kkonċernat.

2. Kulħadd jista’ jilmenta mal-Kummissjoni dwar ksur tal-liġi tal-Unjoni minn Stat Membru. Il-Kummissjoni stess enfasizzat f’diversi okkażjonijiet li l-ilmenti huma mezz vitali biex jiġi identifikat ksur tal-liġi tal-Unjoni.

3. Il-prattika tal-ilment lill-Kummissjoni mhijiex rikonoxxuta formalment la fit-Trattati u lanqas fil-leġiżlazzjoni sekondarja tal-UE. Barra minn hekk, filwaqt li l-individwi jistgħu jressqu azzjonijiet fil-qrati tal-Unjoni kontra deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jirrifjutaw ilmenti f’ċerti kwistjonijiet tal-kompetizzjoni, il-ġurisprudenza stabbilita tiċħad lill-ilmentaturi skont l-Artikolu 258 tat-TFUE d-drittijiet proċedurali li jgawdu l-ilmentaturi fi proċedimenti tal-kompetizzjoni [1].

4. Fl-2002, wara l-inizjattiva tal-Ombudsman, il-Kummissjoni qablet li tadotta kodiċi proċedurali għat-trattament tal-ilmentaturi u ħarġet il-Komunikazzjoni tagħha lill-Parlament Ewropew u lill-Ombudsman Ewropew dwar ir-relazzjonijiet mal-ilmentaturi fir-rigward tal-ksur tal-liġi Komunitarja (“il-Komunikazzjoni tal-2002”)[2].

5. Il-Komunikazzjoni toffri sensiela ta’ garanziji importanti fir-rigward tat-trattament tal-ilmenti mill-Kummissjoni. Ir-regola bażika hija li l-korrispondenza kollha li x’aktarx tiġi investigata bħala lment tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti miżmum mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kummissjoni [3] u mbagħad rikonoxxuta [4]. Dan jiżgura li l-ilment jiġi ttrattat skont il-proċeduri amministrattivi interni tal-Kummissjoni għat-trattament ta’ każijiet ta’ ksur.

6. It-tieni paragrafu tal-punt 3 (Reġistrazzjoni tal-ilmenti) tal-Komunikazzjoni tal-2002 jipprevedi sitt eċċezzjonijiet għar-regola bażika ta’ hawn fuq. Il-korrispondenza ma għandhiex tiġi investigata bħala lment u ma għandhiex tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti jekk:

• ikun anonimu, jonqos milli juri l-indirizz tal-mittent jew juri indirizz mhux komplut;
• jonqos milli jirreferi, espliċitament jew impliċitament, għal Stat Membru li għalih jistgħu jiġu attribwiti l-miżuri jew il-prattika li jmorru kontra l-liġi Komunitarja;
• hija tiddenunzja l-att jew l-ommissjonijiet ta’ persuna jew ta’ korp privat, sakemm il-miżura jew l-ilment ma jiżvelawx l-involviment tal-awtoritajiet pubbliċi jew ma jallegawx in-nuqqas tagħhom li jaġixxu b’reazzjoni għal dawk l-atti jew l-ommissjonijiet. Fil-każijiet kollha, il-Kummissjoni għandha tivverifika jekk il-korrispondenza tiżvelax imġiba li tmur kontra r-regoli tal-kompetizzjoni (l-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE);
• jonqos milli jippreżenta lment;
• jistabbilixxi lment li fir-rigward tiegħu l-Kummissjoni tkun adottat pożizzjoni ċara, pubblika u konsistenti, li għandha tiġi kkomunikata lill-ilmentatur;
• hija tistabbilixxi lment li b’mod ċar jaqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju.

7. Jekk il-korrispondenza ma tiġix irreġistrata bħala lment, din trid tkun għal waħda jew aktar mir-raġunijiet ta’ hawn fuq u l-awtur irid jiġi infurmat bir-raġuni jew bir-raġunijiet [5].

Ilment 517/2009/MHZ

8. Fis-26 ta' Frar 2009, l-Ombudsman irċieva lment, bid-data tas-16 ta' Frar 2009, minn NGO ambjentali Spanjola kontra l-Kummissjoni (ilment 517/2009/MHZ).

9. L-ilmentatur argumenta li, skont il-Komunikazzjoni tal-2002, kwalunkwe korrispondenza għandha tiġi rreġistrata bħala lment sakemm ma tikkonformax ma’ wieħed mir-rekwiżiti previsti f’dan ir-rigward. Madankollu, anke jekk il-korrispondenza tikkonforma ma ' dawn ir-rekwiżiti, il-Kummissjoni tagħżel"każijiet għar-reġistrazzjoni bħala lment mingħajr ma tagħti raġunijiet xierqa għal dan.

10. L-ilmentatur appoġġa dan l-argument abbażi ta’ korrispondenza speċifika li bagħat lill-Kummissjoni, li din tal-aħħar ma rreġistratx bħala lmenti ta’ ksur. Minħabba li, fl-ittra tagħha lill-ilmentatur datata s-16 ta' Frar 2009, u li sadanittant intbagħtet lill-ilmentatur, il-Kummissjoni ċċarat b'mod xieraq għaliex uħud mill-ittri tal-ilmentatur ma ġewx irreġistrati bħala lmenti ta' ksur, l-Ombudsman ikkunsidra li ma kienx hemm biżżejjed raġunijiet biex tinfetaħ inkjesta dwar dan l-aspett partikolari tal-ilment 517/2009/MHZ.

11. Madankollu, l-Ombudsman identifika żewġ kwistjonijiet ta' prinċipju, fl-ittra tal-Kummissjoni datata s-16 ta' Frar 2009, li kkawżaw tħassib serju u li jistħoqqilhom kjarifika f'inkjesta fuq inizjattiva proprja.

Raġunijiet għall-inkjesta fuq inizjattiva proprja

12. L-ewwel nett, fl-ittra tagħha ta’ hawn fuq datata s-16 ta’ Frar 2009, il-Kummissjoni ddikjarat li hija tagħmel ħilitha biex tittratta bi prijorità dawk il-każijiet li fihom l-intervent tagħha jidher aktar meħtieġ u jista’ jkollu aktar impatt.

13. Il-Kummissjoni fakkret li, skont il-Komunikazzjoni tagħha “Ewropa li tikseb ir-Riżultati – L-Applikazzjoni tal-Liġi Komunitarja”, għandha tingħata prijorità lil dak il-ksur li jippreżenta: (i) l-akbar riskji; (ii) impatt mifrux għaċ-ċittadini u n-negozji; u (iii) l-aktar ksur persistenti kif ikkonfermat mill-Qorti.

14. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ddikjarat li s-servizzi tagħha jidentifikaw il-kategoriji ta’ każijiet li jinvolvu allegat ksur tal-Liġi Ambjentali Komunitarja li jistħoqqilhom trattament prijoritarju. Dawn il-kategoriji huma speċifikati fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Liġi Ambjentali tal-KE. Il-Kummissjoni stiednet lill-ilmentatur biex jiffoka fuq il-prijoritajiet ta’ hawn fuq meta jissottometti l-ilmenti lilu.

15. Id-dikjarazzjonijiet ta’ hawn fuq tal-Kummissjoni li hija tagħżel il-korrispondenza riċevuta bl-għan li tiddeċiedi jekk tirreġistrahiex jew le bħala lment jistgħu jissuġġerixxu li l-“prijoritizzazzjoni” tapplika mhux biss għat-trattament tagħha tal-ilmenti u l-ksur bħala tali, iżda wkoll għat-trattament tal-korrispondenza bħala kriterju għar-reġistrazzjoni tagħha bħala lment ta’ ksur.

16. Li kieku din kienet tabilħaqq il-politika tal-Kummissjoni relatata mar-reġistrazzjoni tal-ilmenti, jidher li ma tikkonformax mal-garanzija proċedurali li jgawdu l-ilmentaturi, kif definit fil-Komunikazzjoni tal-2002. Il-Komunikazzjoni tipprevedi li l-korrispondenza kollha li x’aktarx tiġi investigata bħala lment, tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti miżmum mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kummissjoni u mbagħad rikonoxxuta, sakemm ma tikkonformax ma’ waħda mis-sitt eċċezzjonijiet stipulati fil-paragrafu 6 hawn fuq. Il-lista ta’ dawn l-eċċezzjonijiet hija eżawrjenti u ma hemm l-ebda referenza li l-korrispondenza għandha tikkonċerna tip speċifiku ta’ ksur sabiex tiġi rreġistrata bħala lment. Madankollu, jidher li l-Kummissjoni introduċiet is-seba ' kundizzjoni għar-reġistrazzjoni tal-korrispondenza bħala lment billi ddikjarat li din għandha tikkonċerna l-kategorija ta ' ksur li tinsab fil-lista ta ' "prijorità" tal-Kummissjoni.

17. It-tieni, fl-ittra tagħha ta’ hawn fuq datata s-16 ta’ Frar 2009, il-Kummissjoni rreferiet ukoll għall-prattika tagħha li ma tirreġistrax bħala lment ta’ ksur korrispondenza li tirreferi għall-aċċess għat-tagħrif ambjentali sakemm il-kwerelant ma jkunx diġà eżawrixxa l-mekkaniżmi stabbiliti għal dan il-għan skont il-liġi nazzjonali (wara l-implimentazzjoni tad-Direttiva 2003/4/KE dwar l-aċċess pubbliku għat-tagħrif ambjentali, tat-28 ta’ Jannar 2003 [6]). B’dan il-mod, deher li l-Kummissjoni reġgħet introduċiet, permezz ta’ prattika abitwali, kundizzjoni ġdida għar-reġistrazzjoni tal-korrispondenza bħala lment, li ma kinitx teżisti fil-Komunikazzjoni tal-2002.

18. L-Ombudsman kienet tal-fehma li l-Kummissjoni għandha tiċċara l-aspetti msemmija hawn fuq tal-politika tagħha rigward ir-reġistrazzjoni tal-korrispondenza bħala lmenti.

19. L-Artikolu 228 tat-TFUE (ex Artikolu 195 KE) jagħti s-setgħa lill-Ombudsman Ewropew biex iwettaq inkjesti fuq inizjattiva tiegħu stess dwar każijiet possibbli ta’ amministrazzjoni ħażina fl-attivitajiet tal-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji jew l-aġenziji tal-Unjoni. Għalhekk, l-Ombudsman iddeċidiet li tiftaħ din l-inkjesta fuq inizjattiva proprja biex tagħti lill-Kummissjoni l-opportunità li tipprovdi spjegazzjoni aħjar tal-politika tagħha li tirreġistra, fir-reġistru ċentrali tagħha tal-ilmenti, korrispondenza relatata ma’ ksur tal-liġi ambjentali tal-UE.

Is-suġġett tal-marka ta' l-individwu

20. L-Ombudsman talbet lill-Kummissjoni tieħu pożizzjoni dwar il-punti li ġejjin.

21. Id-dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni li jinsabu fl-ittra tagħha tas-16 ta' Frar 2009 jistgħu jissuġġerixxu li l-Kummissjoni introduċiet żewġ eċċezzjonijiet "ġodda" għar-regola li l-korrispondenza kollha, li x'aktarx tiġi investigata bħala lment, hija rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti miżmum mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kummissjoni. Dawn il-kundizzjonijiet mhumiex imsemmija fil-Komunikazzjoni tal-2002. Dawn jikkonsistu f’każijiet fejn: (i) il-korrispondenza inkwistjoni ma tikkonċernax il-kategorija ta’ ksur tal-Liġi Ambjentali Komunitarja li tinsab fil-“lista ta’ prijorità” tal-Kummissjoni; u (ii) korrispondenza li tirreferi għall-aċċess għall-informazzjoni ambjentali, iżda l-ilmentatur ma użax il-mekkaniżmi eżistenti stabbiliti għal dan il-għan skont il-liġi nazzjonali.

22. Għalkemm il-Kummissjoni għandha diskrezzjoni mhux ikkontestata biex temenda l-Komunikazzjoni tagħha stess dwar kif tittratta l-ilmenti u l-proċeduri ta’ ksur, u tista’ tabilħaqq iżżid l-eċċezzjonijiet “ġodda” ta’ hawn fuq, iċ-ċittadini jistgħu raġonevolment jistennew li l-eċċezzjonijiet applikabbli kollha jiġu rikonoxxuti pubblikament, u li l-Kummissjoni se tapplika r-regoli li stabbiliet hija stess sakemm il-Komunikazzjoni tiġi emendata.

23. F'dan ir-rigward, l-Ombudsman talab lill-Kummissjoni biex tiċċara jekk fil-fatt tapplikax l-eċċezzjonijiet "ġodda" ta' hawn fuq u, jekk iva, jekk tqisx li jkun utli li twessa' l-lista ta' eċċezzjonijiet li tinsab fl-ewwel paragrafu tal-punt 3 (Reġistrazzjoni tal-ilmenti) tal-Komunikazzjoni, li abbażi tagħha "[c] jew il-korrispondenza ma għandhiex tkun investigabbli bħala lment mill-Kummissjoni, u għalhekk ma għandhiex tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti."

24. L-Ombudsman issuġġerixxa wkoll li l-Kummissjoni tista' tinkludi, bħala parti mir-risposta tagħha, flow chart li turi kif il-korrispondenza li tallega nuqqas ta' konformità mal-liġi Komunitarja minn Stat Membru tiġi ttrattata mis-servizzi tagħha.

25. L-Ombudsman informa lill-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ dwar din l-inkjesta fuq inizjattiva proprja. Huwa ddikjara wkoll li kien se jagħtih l-opportunità li jissottometti osservazzjonijiet dwar l-opinjoni tal-Kummissjoni.

L-Inkwantu

26. Fit-23 ta’ Settembru 2009, il-Kummissjoni ppreżentat opinjoni bi tweġiba għall-inkjesta tal-Ombudsman. L-Ombudsman bagħat din l-opinjoni lill-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ, fejn stedinha tissottometti osservazzjonijiet jekk xtaqet tagħmel dan, sal-31 ta' Ottubru 2009. L-ilmentatur issottometta osservazzjonijiet fil-11 ta’ Frar 2010. Sadanittant, fit-22 ta' Jannar 2010, l-Ombudsman kien talab lill-Kummissjoni biex tippreżenta aktar spjegazzjonijiet sal-31 ta' Marzu 2010. Il-Kummissjoni wieġbet fit-3 ta’ Mejju 2010. It-tweġiba tagħha ntbagħtet lill-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ bi stedina biex jissottometti osservazzjonijiet, jekk xtaq jagħmel dan, sat-30 ta' Ġunju 2010. L-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ ma ppreżenta l-ebda osservazzjoni.

L-analiżi u l-konklużjonijiet ta' l-OMBUDSMAN

Fuq l-argumenti ppreżentati mill-Kummissjoni fl-opinjoni tagħha

27. Il-Kummissjoni ddikjarat li ma kinitx introduċiet żewġ eċċezzjonijiet "ġodda" għar-regola bażika tar-reġistrazzjoni tal-ilmenti fir-reġistru ċentrali tagħha.

28. Fir-rigward" tal-ilmenti mhux prijoritarji" , il-Kummissjoni fakkret li, fil-Komunikazzjoni tagħha tal-2007 " Ewropa li tikseb ir-Riżultati - L-Applikazzjoni tal-Liġi Komunitarja [7] u l-Komunikazzjoni tagħha tal-2008 "dwar l-implimentazzjoni tal-Liġi Ambjentali tal-Komunità Ewropea"[8], hija għamlitha ċara li " l-prijoritizzazzjoni" fil-ġestjoni tal-attivitajiet ta ' ksur tagħha kienet importanti ħafna.

29. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni “Ewropa li tikseb ir-Riżultati – L-Applikazzjoni tal-Liġi Komunitarja” tiddikjara li l-applikazzjoni korretta tal-liġi tista’ tittejjeb billi jiġu prijoritizzati l-każijiet u li jinkisbu riżultati aħjar għal allokazzjoni partikolari ta’ riżorsi. Min-naħa l-oħra, madankollu, l-istess Komunikazzjoni tipprovdi li “L-ilmenti u l-ksur kollha se jiġu ttrattati. Il-prijoritizzazzjoni tfisser li xi każijiet se jiġu ttrattati mill-Kummissjoni b'mod aktar immedjat u intensiv minn oħrajn." Il-Kummissjoni argumentat li l-iffissar tal-prijoritajiet m'għandux jiġi interpretat bħala r-rifjut tal-Kummissjoni li tirreġistra jew tittratta lmenti li mhumiex ikkunsidrati bħala prijorità. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni żiedet li perċentwal għoli (circa 40 %) tal-fajls ta’ ksur ambjentali tagħha jkopri każijiet li ma jaqgħux taħt il-kriterji ta’ prijorità. Barra minn hekk, il-maġġoranza l-kbira tal-ilmenti ambjentali ttrattati permezz tal-proġett EU Pilot [9] (aktar minn 100 fajl) jitqiesu bħala lmenti "mhux ta' prijorità".

30. Fil-kuntatti tagħha mal-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ, il-Kummissjoni ma indikatx li kienet se tirreġistra biss ilmenti li jikkorrispondu għall-prijoritajiet tagħha. Li l-NGOs jiġu mistiedna jkunu aktar strateġiċi ma jimplikax rifjut li jiġu ttrattati lmenti mhux ta’ prijorità. L-ilmentatur deher li fehem ħażin il-formulazzjoni tal-Kummissjoni. Fl-ittra ulterjuri tagħha, mibgħuta lill-kwerelant sadanittant (fil-25 ta’ Ġunju 2009), il-Kummissjoni ċċarat il-pożizzjoni tagħha.

31. Fir-rigward tal-ilmenti dwar l-aċċess għall-informazzjoni ambjentali, il-Kummissjoni interpretat il-pożizzjoni tagħha bħala li taqa’ taħt l-eċċezzjoni tal-Komunikazzjoni tal-2002 dwar in-nuqqas ta’ “preżentazzjoni ta’ lment”.

32. Hija argumentat ukoll li l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2003/4/KE dwar l-aċċess pubbliku għat-tagħrif ambjentali, li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 90/313/KEE [10], jipprevedi forom ta' rimedju fil-livell nazzjonali għall-benefiċċju ta' dawk li mhumiex sodisfatti b'reazzjoni uffiċjali għal talba għal tagħrif ambjentali. Għalhekk, il-mekkaniżmu nazzjonali ta’ rieżami jitqies bħala parti integrali mit-trattament tat-talba għal informazzjoni mill-Istat Membru kkonċernat. Skont il-Kummissjoni, il-leġiżlatur Komunitarju ried b’mod ċar li jkun hemm proċess ta’ reviżjoni disponibbli għal dawk li jitolbu informazzjoni ambjentali. Skont il-Kummissjoni, "ksur veru mhux se jikkristallizza qabel ma l-mekkaniżmu ta ' reviżjoni jkun ikkonkluda dwar il-kwistjoni."

33. Il-Kummissjoni tqis li problemi individwali iżolati li jseħħu fl-ewwel stadju tat-trattament minn Stat Membru ta’ talbiet għal aċċess għall-informazzjoni, li ma jirriżultawx minn leġiżlazzjoni difettuża, jaqgħu taħt l-eċċezzjoni relatata man-nuqqas ta’ preżentazzjoni ta’ lment. Dan għaliex il-proċedura sħiħa li biha tiġi stabbilita pożizzjoni dwar il-fajl fil-livell nazzjonali għadha ma tlestietx:

"Fejn il-leġislazzjoni tal-Komunità … tipprovdi espliċitament għal mezz nazzjonali ta' rimedju biex jiġu ttrattati lmenti dwar nuqqas ta' rispett tad-drittijiet mogħtija taħt dik il-leġislazzjoni, huwa xieraq li jiġi kkunsidrat li ma jirriżulta l-ebda lment fil-livell Komunitarju sakemm il-mezzi nazzjonali ta' rimedju ma jkunux ġew eżawriti."

34. Skont il-Kummissjoni, jekk teżamina każijiet li jinvolvu nuqqas ta’ sodisfazzjon b’aċċess speċifiku għal talbiet għal informazzjoni qabel ma jkunu ġew eżawriti d-dispożizzjonijiet tal-appell, dan jirriskja li jimmina dawn id-dispożizzjonijiet billi jissuġġerixxi li l-Kummissjoni nnifisha se sservi bħala mekkaniżmu ta’ rieżami parallel jew alternattiv. Barra minn hekk, l-interessi individwali ta’ dawk li japplikaw għall-aċċess għall-informazzjoni ambjentali huma żgurati aħjar permezz tal-mezzi ta’ rikors dirett previsti skont id-Direttiva milli permezz ta’ proċedimenti ta’ ksur imressqa mill-Kummissjoni. Il-Kummissjoni enfasizzat f’dan ir-rigward li mhijiex kompetenti biex tirrappreżenta l-interessi taċ-ċittadini jew tal-korpi tas-settur privat quddiem l-awtoritajiet nazzjonali.

35. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni indikat “aspett prattiku importanti”. L-għadd annwali ta’ talbiet inizjali għal informazzjoni ambjentali fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4/KE x’aktarx li jispiċċa f’miljuni madwar l-UE. Il-Kummissjoni ma tistax tinvestiga u tirrieżamina deċiżjonijiet dwar għadd daqshekk kbir ta’ talbiet inizjali.

36. Il-Kummissjoni kkonkludiet billi ħabbret li kienet introduċiet bidliet fil-proċedura għar-reġistrazzjoni tal-ilmenti li kellhom jidħlu fis-seħħ mit-28 ta’ Settembru 2009. L-għan ta’ dawn il-bidliet huwa li jirrispondu aħjar għall-interessi taċ-ċittadini, tas-soċjetà ċivili u tan-negozju.

37. Minn dik id-data, il-Kummissjoni se tirreġistra separatament u b’mod distint l-inkjesti u l-ilmenti kollha dwar l-applikazzjoni tal-liġi Komunitarja jew bħala inkjesta jew bħala lment. Dan il-proċess se jqis jekk hemmx xi indikazzjonijiet ċari fil-korrispondenza dwar l-istatus maħsub tagħha. Jekk il-korrispondenza inizjali ma tkunx ċara dwar l-istatus maħsub tal-fajl, iżda dan l-istatus jiġi kkonfermat fi stadju aktar tard, ir-reġistrazzjoni tal-korrispondenza tiġi adattata jekk ikun meħtieġ. Il-Kummissjoni se teżamina l-ilmenti skont il-kontenut tagħhom, u tinforma liċ-ċittadini kkonċernati kif xieraq. Il-fajls li jkun fihom l-ilmenti ma jingħalqux qabel ma l-ilmentatur ikollu l-opportunità li jwieġeb għall-ispjegazzjonijiet mogħtija għall-għeluq maħsub tal-fajl. Jistgħu jsiru kuntatti mal-Istati Membri li jkunu qed jieħdu sehem fil-programm Pilota, jew ma' Stati Membri oħra. Il-proċedimenti ta’ ksur jistgħu jiġu segwiti, u l-passi kollha meħuda fir-rigward tagħhom jiġu rreġistrati kif xieraq.

38. Skont il-Kummissjoni, dan l-approċċ għar-reġistrazzjoni ta’ fajls li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-liġi Komunitarja jirrispetta bis-sħiħ il-kriterji tal-Komunikazzjoni tal-2002, filwaqt li japplika sistema ta’ reġistrazzjoni aktar estensiva milli fil-passat.

Il-kumment dwar l-opinjoni tal-Kummissjoni magħmula mill-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ

39. L-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ kien tal-fehma li ħafna lmenti ambjentali mhumiex irreġistrati mill-Kummissjoni bħala tali, mhux minħabba li tapplika eċċezzjoni tal-Komunikazzjoni tal-2002, iżda minħabba li l-Kummissjoni ma tipprevedix trattament prijoritarju tal-fajl ta’ ksur għal tali lmenti.

Il-valutazzjoni inizjali tal-Ombudsman li twassal għal aktar inkjesti

39. Mill-bidu nett, l-Ombudsman laqgħet id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tbiddel il-proċedura tagħha għar-reġistrazzjoni ta' korrispondenza relatata ma' ksur tal-liġi tal-UE sabiex twieġeb aħjar għall-interessi taċ-ċittadini.

40. Abbażi tal-opinjoni tal-Kummissjoni [11], huwa fehem li, mit-28 ta' Settembru 2009, il-korrispondent innifsu jiddetermina jekk il-korrispondenza tiegħu għandhiex tiġi rreġistrata bħala lment jew le. Dan l-approċċ huwa faċli ħafna għaċ-ċittadini.

41. Peress li l-Kummissjoni ddikjarat ukoll li l-kriterji tal-Komunikazzjoni tal-2002 ġew rispettati bis-sħiħ, l-Ombudsman fehem ukoll li, irrispettivament mid-determinazzjoni jew l-intenzjoni mħabbra tal-korrispondent, il-Kummissjoni għadha tivverifika jekk l-eċċezzjonijiet stabbiliti fil-Komunikazzjoni tal-2002 rigward il-prinċipju tar-reġistrazzjoni tal-korrispondenza bħala lment japplikawx jew le. Minn dan isegwi li, jekk il-korrispondenza tkun koperta minn waħda minn dawn l-eċċezzjonijiet, din ma tkunx irreġistrata bħala lment, anki jekk l-awtur tagħha jkollu l-intenzjoni li din titqies bħala tali.

42. Dan huwa wkoll approċċ pożittiv, peress li amministrazzjoni tajba mhux neċessarjament tirrikjedi li r-reġistrazzjoni tal-korrispondenza għandha neċessarjament tkun “aktar estensiva”. Amministrazzjoni tajba tfisser li r-reġistrazzjoni ma għandhiex tkun arbitrarja, iżda għandha tikkonforma mar-regoli stabbiliti mill-Kummissjoni nnifisha fil-Komunikazzjoni tal-2002. L-Ombudsman jenfasizza f'dan ir-rigward li l-uniċi regoli proċedurali speċjali, li ċ-ċittadini jistgħu jistrieħu fuqhom fir-rigward tar-relazzjonijiet tal-Kummissjoni mal-korrispondenza tagħhom relatata mal-ksur tal-liġi tal-UE, huma dawk li l-Kummissjoni wettqet hija stess fil-Komunikazzjoni tal-2002.

43. F'dan ir-rigward, l-Ombudsman indikat li ċ-ċittadini huma intitolati li jkunu jafu liema azzjonijiet amministrattivi jistgħu jistennew f'sitwazzjoni partikolari. Dan huwa konformi mal-prinċipji stabbiliti sew tad-dritt tal-UE taċ-ċertezza legali u tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi. Għal dik ir-raġuni, jekk il-Kummissjoni tiddeċiedi li toffri liċ-ċittadini garanziji proċedurali speċjali għat-trattament tal-korrispondenza tagħhom relatata mal-ksur, jenħtieġ li tirrispettahom b’mod strett, sakemm ma tinformax liċ-ċittadini mod ieħor.

44. L-Ombudsman laqgħet id-dikjarazzjoni tal-Kummissjoni li ma introduċietx eċċezzjonijiet ġodda għar-regola bażika tal-Komunikazzjoni tal-2002 li l-korrispondenza kollha li x'aktarx tiġi investigata bħala lment hija rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti miżmum mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kummissjoni, u li huma biss is-sitt eċċezzjonijiet imsemmija fl-ewwel paragrafu tal-punt 3 (Reġistrazzjoni tal-ilmenti) tal-Komunikazzjoni tal-2002 li huma vinkolanti.

45. L-Ombudsman jifhem mill-opinjoni tal-Kummissjoni li "l-prijoritizzazzjoni" ma tikkonċernax ir-reġistrazzjoni tal-korrispondenza bħala lment, iżda l-istadju amministrattiv sussegwenti, meta l-ilment ikun diġà rreġistrat u ttrattat bħala tali.

46. Skont il-ġurisprudenza tal-qrati tal-Unjoni, il-Kummissjoni tiddisponi minn marġni wiesa' ta' diskrezzjoni biex tiddeċiedi jekk issegwix jew le Stat Membru għal allegat ksur tal-liġi tal-UE [12]. Fil-kuntest ta’ hawn fuq, jenħtieġ li l-Kummissjoni tingħata wkoll is-setgħa li tiddeċiedi, fil-proċeduri amministrattivi tagħha, għal liema trattament prijoritarju tal-ilmenti jenħtieġ li japplika. Minħabba li: (i) fil-paġni 11-12 tal-Komunikazzjoni tagħha Monitoraġġ aħjar tal-applikazzjoni tal-liġi Komunitarja [13], il-Kummissjoni tipprovdi spjegazzjonijiet eżawrjenti dwar il-kriterji li tapplika biex tiddeċiedi liema ksur huwa tant serju li jistħoqqlu trattament ta’ prijorità, u (ii) il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropa li tikseb ir-Riżultati – L-Applikazzjoni tal-Liġi Komunitarja tipprovdi li l-ilmenti kollha, kemm jekk ikunu ta’ prijorità kif ukoll jekk le, se jiġu ttrattati, l-Ombudsman jaqbel mal-ispjegazzjoni tal-Kummissjoni dwar “l-ilmenti mhux ta’ prijorità”.

47. L-Ombudsman tinnota li l-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ huwa xettiku fir-rigward tal-ispjegazzjoni tal-Kummissjoni. L-Ombudsman għandu fiduċja li, bl-azzjonijiet tagħha stess, il-Kummissjoni se tkun tista' tikkonvinċi lill-NGOs li l-ilmenti tagħhom se jiġu rreġistrati indipendentement mill-prijorità amministrattiva li se tingħata lill-kwistjoni tal-ilment, ladarba l-Kummissjoni tibda tittrattah.

47. Madankollu, l-Ombudsman kien imħasseb dwar aspett speċifiku tal-ispjegazzjoni tal-Kummissjoni rigward ir-reġistrazzjoni ta' korrispondenza relatata ma' ksur li jinvolvi aċċess għal informazzjoni ambjentali. Il-Kummissjoni tiddikjara li ma tirreġistrax bħala lmenti korrispondenza relatata ma’ ksur li jinvolvi aċċess għal informazzjoni ambjentali jekk il-mekkaniżmu nazzjonali ta’ rimedju inkwistjoni jkun għadu ma ġiex osservat. Skont il-Kummissjoni, dan l-approċċ ma jikkostitwixxix eċċezzjoni ġdida, iżda huwa pjuttost kopert mill-eċċezzjoni eżistenti tal-Komunikazzjoni tal-2002 “nuqqas li jiġi stabbilit ilment”.

48. F’dan ir-rigward, l-Ombudsman l-ewwel indika li, wara li rreġistra l-korrispondenza bħala lment, jekk il-Kummissjoni tabilħaqq tikkonkludi li l-involviment tiegħu mhuwiex xieraq, huwa għandu diversi għażliet dwar kif jittratta l-ilment.

49. It-tieni nett, ma huwiex ikkontestat li l-qrati nazzjonali huma l-ewwel gwardjani tad-dritt Komunitarju, u li kwalunkwe ksur allegat jista’ jiġi ttrattat b’mod saħansitra aktar effiċjenti permezz ta’ mezzi nazzjonali ta’ rimedju milli fil-livell tal-UE. Konsegwentement, fid-deċiżjoni preċedenti tiegħu dwar ilment individwali, l-Ombudsman appoġġa l-prattika tal-Kummissjoni li tistenna l-eżitu tar-rieżami ġudizzjarju nazzjonali rilevanti li għaddej qabel ma tiddeċiedi kif tittratta lment diġà rreġistrat kopert minn dak ir-rieżami [14].

50. Madankollu, hemm differenza bejn: (i) tiddeċiedi li tissospendi t-trattament amministrattiv ta’ lment ta’ ksur sakemm il-qorti nazzjonali/il-korp nazzjonali kompetenti jkunu temmew il-proċedura tagħhom u jkunu ddeċidew dwar l-istess kwistjoni; u (ii) tiddeċiedi li l-ilment ma għandux jiġi aċċettat bħala tali jekk il-qorti/il-korp nazzjonali kompetenti jkun għadu ma ġiex avviċinat, sabiex tiddeċiedi dwar l-istess kwistjoni.

51. Fir-rigward ta’ (ii), ta’ min ifakkar il-kliem ċar tal-QEĠ fis-sentenza klassika tagħha f’Van Gend en Loos [15]:

" il-fatt li t-Trattat iqiegħed għad-dispożizzjoni tal-Kummissjoni modi kif tiżgura li l-obbligi imposti fuq [l-Istati Membri] mit-Trattat jiġu osservati, [ma jipprekludix] il-possibbiltà, f'azzjonijiet bejn individwi quddiem qorti nazzjonali, li jiġi invokat ksur ta' dawn l-obbligi."

Fl-istess sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li:

"il-viġilanza tal-individwi kkonċernati biex jipproteġu d-drittijiet tagħhom [quddiem il-qrati nazzjonali] tammonta għal superviżjoni effettiva flimkien mas-superviżjoni fdata [minn dak iż-żmien] mill-Artikoli 169 u 170 għad-diliġenza tal-Kummissjoni u tal-Istat Membru " (enfasi miżjuda).

Fis-sentenza sussegwenti tagħha f'Molkerei-Zentrale, il-QEĠ żiedet li:

"il-proċedimenti [fil-livell nazzjonali] huma maħsuba biex jipproteġu d-drittijiet individwali f'każ speċifiku, filwaqt li l-intervent mill-awtoritajiet Komunitarji għandu bħala l-għan tiegħu l-osservanza ġenerali u uniformi tal-liġi Komunitarja."[16]

52. Fid-dawl ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman mhuwiex konvint mill-fehma tal-Kummissjoni li l-korrispondenza relatata ma' ksur ma għandhiex tiġi rreġistrata bħala lment jekk qorti nazzjonali jew korp ieħor ikun għadu ma rrevediex l-istess kwistjoni, u l-leġiżlazzjoni rilevanti tipprevedi rimedju fil-livell nazzjonali f'dan ir-rigward.

53. Barra minn hekk, fil-fehma tal-Ombudsman, l-ebda waħda mis-sitt eċċezzjonijiet eżistenti, imsemmija fl-ewwel paragrafu tal-punt 3 (Reġistrazzjoni tal-ilmenti) tal-Komunikazzjoni tal-2002, kif inhi bħalissa, ma tapplika għal sitwazzjoni fejn il-mezzi nazzjonali ta' rimedju ma ġewx osservati, fil-mument li tiġi ppreżentata l-korrispondenza relatata mal-ksur rilevanti.

54. L-Ombudsman ma jistax jaqbel mal-interpretazzjoni tal-Kummissjoni li tali sitwazzjoni hija koperta mill-eċċezzjoni li l-korrispondenza ma għandhiex tiġi investigata bħala lment, u għalhekk ma għandhiex tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti, jekk din il-korrispondenza tonqos milli tistabbilixxi lment. Jekk l-eżami ta’ korrispondenza speċifika jippermetti li jiġi konkluż li l-kwistjonijiet li tirreferi għalihom huma, jew jistgħu jkunu, is-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju jew amministrattiv nazzjonali, ma jistax jiġi ddikjarat b’mod raġonevoli li lment ma ġiex stabbilit f’dik il-korrispondenza. L-interpretazzjoni tal-Kummissjoni tal-eċċezzjoni "hija tonqos milli tistabbilixxi lment "għalhekk tkun wiesgħa wisq u mhux raġonevoli.

55. L-Ombudsman ifakkar għal darb'oħra, u b'analoġija li, skont il-ġurisprudenza tal-qrati tal-Unjoni, l-eċċezzjonijiet u d-derogi jeħtieġ li jiġu interpretati b'mod strett [17]. Il-QEĠ speċifikament sostniet li d-derogi jridu jiġu interpretati b’tali mod li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom ikun limitat għal dak li huwa strettament meħtieġ sabiex jiġu ssalvagwardjati l-interessi li dawk id-derogi jippermettu li jiġu protetti [18].

56. Bil-ħruġ tal-Komunikazzjoni tal-2002, u bl-adozzjoni tal-approċċ "ġdid" tagħha mit-28 ta' Settembru 2009, il-Kummissjoni xtaqet tipproteġi aħjar l-interessi taċ-ċittadini. Għal dik ir-raġuni, fil-fehma tal-Ombudsman, ir-regola bażika tal-Kummissjoni hija li l-korrispondenza kollha relatata mal-ksur għandha tiġi rreġistrata bħala lment. Fid-dawl tas-sejbiet tiegħu fil-paragrafi 42 u 43 hawn fuq, l-Ombudsman iqis li l-interpretazzjoni wiesgħa tal-eċċezzjoni eżistenti li "tonqos milli tippreżenta lment", kif il-Kummissjoni tipproponi li tapplikah, ma sservix tali għan.

L-ittra tal-Ombudsman lill-Kummissjoni bid-data tat-22 ta’ Jannar 2010

57. Qabel ma ħa d-deċiżjoni finali dwar l-inkjesta fuq inizjattiva tiegħu stess, l-Ombudsman iddeċieda li jaqsam il-valutazzjoni tiegħu ta' hawn fuq mal-Kummissjoni. Fl-ittra tiegħu lill-Kummissjoni, huwa stieden lill-istituzzjoni biex tispjega jekk taqbilx li tbiddel l-interpretazzjoni tagħha ta' hawn fuq tal-eċċezzjoni eżistenti tal-Komunikazzjoni tal-2002 dwar "nuqqas ta' preżentazzjoni ta' lment". Jekk tiġi applikata l-interpretazzjoni tagħha ta’ hawn fuq, il-korrispondenza taċ-ċittadini relatata ma’ ksur li jikkonċerna l-aċċess għal informazzjoni ambjentali, li għadha ma ġietx sottomessa għal rieżami ġudizzjarju/amministrattiv nazzjonali, ma tistax tiġi rreġistrata bħala lment minħabba li tali korrispondenza titqies li naqset milli tistabbilixxi lment.

57. L-Ombudsman indika wkoll fl-ittra tiegħu li huwa apprezza ħafna d-djalogu kontinwu u kostruttiv mal-Kummissjoni dwar ir-reġistrazzjoni u l-ġestjoni mhux biss tal-fajls ambjentali, iżda tal-ilmenti u tal-ksur kollha.

It-tweġiba tal-Kummissjoni għall-ittra tal-Ombudsman tat-22 ta’ Jannar 2010

58. Il-Kummissjoni aċċettat l-istedina tal-Ombudsman biex tillimita l-interpretazzjoni tagħha tal-eċċezzjoni eżistenti tal-Komunikazzjoni tal-2002 li "hija tonqos milli tippreżenta lment". Hija ddikjarat li ma kinitx se tuża dan bħala bażi għan-nuqqas ta’ reġistrazzjoni ta’ lmenti futuri dwar l-aċċess għal informazzjoni ambjentali fir-reġistru ċentrali l-ġdid tagħha tas-CHAPS.

59. Fl-opinjoni tal-Kummissjoni, sakemm il-mekkaniżmi ta ' reviżjoni nazzjonali rilevanti ma jkunux ġew eżawriti, ġeneralment mhuwiex xieraq "li l-korrispondenza li tikkonċerna l-aċċess għal rifjuti ta ' informazzjoni ambjentali fl-Istati Membri tiġi ttrattata bħala lment li jeħtieġ kuntatt mill-Kummissjoni mal-awtoritajiet nazzjonali." Għalhekk, il-Kummissjoni se tagħmilha ċara, mar-reġistrazzjoni tal-ilment fis-CHAPS, li mhu se jkun hemm l-ebda investigazzjoni ulterjuri sakemm l-ilmentatur ma jipprovdix evidenza li l-mekkaniżmi nazzjonali ġew eżawriti.

60. Inkella, il-Kummissjoni tista’ tiddeċiedi f’data futura li tieħu l-passi meħtieġa biex tagħti tifsira operattiva lill-eċċezzjoni relatata mal-ilmenti li fir-rigward tagħhom il-Kummissjoni kienet adottat pożizzjoni ċara, pubblika u konsistenti, li għandha tiġi kkomunikata lill-ilmentatur.

61. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni ħadet l-opportunità biex tiċċara r-rwol ġenerali tal-EU Pilot [19]. Huwa enfasizza li l-għan tal-EU Pilot mhuwiex li jikkumpensa għal xi volum eċċessiv ta’ lmenti dwar il-kapaċità amministrattiva tal-Kummissjoni li tittrattahom. L-għan tal-EU Pilot huwa li jorganizza aħjar il-ħidma tal-Kummissjoni meta twieġeb għall-ilmenti ta’ ksur. Il-Kummissjoni bdiet l-EU Pilot biex issaħħaħ l-impenn, il-kooperazzjoni u s-sħubija bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri sabiex ittejjeb il-kwalità u l-ħeffa tat-tweġibiet għall-mistoqsijiet u l-ilmenti relatati mal-applikazzjoni tal-liġi tal-UE.

Il-valutazzjoni finali tal-Ombudsman

62. L-Ombudsman jilqa' l-qbil tal-Kummissjoni li ma tinterpretax u ma tapplikax b'mod wiesa' l-ħames eċċezzjoni prevista fil-punt 3 tal-Komunikazzjoni tal-2002, jiġifieri, li l-korrispondenza taċ-ċittadini relatata ma' ksur li jinvolvi aċċess għal informazzjoni ambjentali, li għadha ma ġietx ippreżentata għal rieżami ġudizzjarju/amministrattiv fil-livell nazzjonali, tonqos milli tistabbilixxi lment u, għalhekk, ma tistax tiġi rreġistrata bħala ilmenti. L-Ombudsman iqis li huwa raġonevoli li, anki jekk tali korrispondenza tiġi rreġistrata bħala lment, il-Kummissjoni normalment tinvestiga l-kwistjoni biss meta l-qorti nazzjonali/il-proċedimenti amministrattivi jkunu ntemmu.

63. Għalhekk, l-Ombudsman ma jsib l-ebda każ ta’ amministrazzjoni ħażina fir-rigward tal-politika tal-Kummissjoni relatata mar-reġistrazzjoni tal-ilmenti.

Konklużjonijiet

Abbażi tal-inkjesta tiegħu dwar din l-inkjesta fuq inizjattiva proprja, l-Ombudsman jagħlaqha bil-konklużjoni li ġejja:

L-Ombudsman ma jsibx każ ta' amministrazzjoni ħażina.

Il-President tal-Kummissjoni u l-ilmentatur fil-każ 517/2009/MHZ se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

Magħmul fi Strasburgu fit-3 ta' Settembru 2010

---

[1] Ara d-digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-17 ta’ Lulju 1998, Sateba vs Il-Kummissjoni (C-422/97, Ġabra p. 4913, punt 42), u Petrie et vs Il-Kummissjoni (T-191/99, Ġabra p. II-3677, punt 70).

[2] ĠU 2002 C 244, p. 5.

[3] L-ewwel paragrafu tal-punt 3 (Reġistrazzjoni tal-ilmenti) tal-Komunikazzjoni tal-2002 jipprovdi: "Kwalunkwe korrispondenza li x'aktarx tiġi investigata bħala lment għandha tiġi rreġistrata fir-reġistru ċentrali tal-ilmenti miżmum mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kummissjoni."

[4] L-ewwel paragrafu tal-punt 5 (Konferma tar-riċevuta) tal-Komunikazzjoni tal-2002 jipprovdi: "Il-korrispondenza rreġistrata bħala lment għandha tiġi rikonoxxuta … mis-Segretarjat Ġenerali fi żmien xahar …"

[5] Ir-raba’ paragrafu tal-punt 5 (Konferma tar-riċevuta) tal-Komunikazzjoni jipprovdi: "Fejn id-dipartimenti tal-Kummissjoni jiddeċiedu li ma jirreġistrawx il-korrispondenza bħala lment, huma għandhom jinnotifikaw lill-awtur b'dan permezz ta' ittra ordinarja li tistabbilixxi waħda jew aktar mir-raġunijiet elenkati fit-tieni paragrafu tal-punt 3. "(enfasi miżjuda)

[6] ĠU 2003, L 41, p. 26.

[7] COM(2007)502.

[8] COM(2008)773.

[9] Skont is-sit web tal-Kummissjoni, il-proġett EU Pilot ilu jopera minn April 2008 bil-għan li jipprovdi tweġibiet aktar rapidi u aktar sħaħ għall-mistoqsijiet, u soluzzjonijiet għall-problemi li jinqalgħu fl-applikazzjoni tal-liġijiet tal-UE – b’mod partikolari dawk imqajma miċ-ċittadini jew min-negozji – li jeħtieġu konferma tal-pożizzjoni fattwali jew legali fi Stat Membru. Fir-rigward tal-proċedura, is-sit web jiddikjara kif ġej:

“Fl-ambitu tal-EU Pilot, il-mistoqsija jew l-ilment tiegħek se jiġu eżaminati mis-servizz responsabbli fil-Kummissjoni u jintbagħtu lill-awtorità tal-Istat Membru kkonċernat bi kwalunkwe mistoqsija jew indikazzjoni identifikata mis-servizz tal-Kummissjoni. Inti tiġi infurmat bil-miktub li dan il-metodu qed jintuża biex tiġi ttrattata l-korrispondenza tiegħek. Ġiet stabbilita skadenza ġenerali ta’ 10 ġimgħat għat-tweġibiet li għandhom jiġu pprovduti. Is-servizz tal-Kummissjoni se jinfurmak dwar l-evalwazzjoni tiegħu"http://ec.europa.eu/community_law/infringements/application_monitoring_en.htm

[10] ĠU 2003, L 41, p. 26.

[11] Id-dikjarazzjonijiet li saru fl-opinjoni ġew żviluppati aktar mis-Segretarju Ġenerali tal-Kummissjoni fl-ittra tagħha lill-Ombudsman datata s-6 ta' Novembru 2009.

[12] Il-Kawża C-191/95 il-Kummissjoni vs il-Ġermanja [1998] Ġabra I-5449, il-paragrafu 46; Il-Kawża 247/87 Star Fruit vs il-Kummissjoni [1989] Ġabra 291; Il-Kawża 87/89 Société nationale interprofessionnelle de la tomate u oħrajn v il-Kummissjoni [1990] Ġabra I 1981; Digriet tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-18 ta’ Diċembru 1998, Ségaud vs Il-Kummissjoni (T-182/97, Ġabra p. II-271). Ara wkoll id-deċiżjonijiet tal-Ombudsman dwar l-ilmenti 962/2006/OV, 3453/2005/GG, 3125/2005/BB, 995/98/OV, 480/2004/TN u 493/2000/ME, li jinsabu fuq is-sit web tal-Ombudsman (http://www.ombudsman.europa.eu).

[13] COM(2002)725.

[14] Każ 822/2009/BU, paragrafu 34 (www.ombudsman.europa.eu)

[15] Kawża 26/62 Van Gend en Loos [1963] Ġabra-0003.

[16] Il-Kawża C-28/67 Molkerei-Zentrale Westfalen [1968] Ġabra-143 p. 154.

[17] Il-Kawża C-465/04 Hoyvem [2006] I-2879, il-paragrafu 24; Il-Kawżi Magħquda C-397/01 Pfeiffer [2004] I-8835, il-paragrafu 52 u C-303/98 Simap [2000] I-7963, il-paragrafi 34 u 35.

[18] Il-Kawża 151/02 Landeshaupstadt Kiel [2003] I-8389, il-paragrafu 89.

[19] Ara n-nota 9 hawn fuq.