Cúlra an ghearáin

1. An 6 Feabhra 2024, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach a thogra reachtach [1] le haghaidh athmhúnlú ar an treoir maidir le mí-úsáid ghnéasach leanaí agus teacht i dtír gnéasach ar leanaí agus ábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí a chomhrac (‘an Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí’[2]). Beartaíodh leis an togra, i measc nithe eile, leasú ar Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí. Foráiltear leis an airteagal atá ann cheana, go bunúsach, gur féidir leis na Ballstáit cinneadh a dhéanamh an mbeadh feidhm ag cionta áirithe a leagtar amach sa treoir [3] i gcomhthéacs gníomhaíochtaí gnéasacha agus caidreamh comhthoiliúil idir piaraí ‘atá gar dá chéile ó thaobh aoise agus leibhéal na forbartha síceolaíche agus fisicí de’ nó i gcás ina bhfuil an aois toilithe gnéis bainte amach ag an leanbh. Mhol an Coimisiún athruithe ar an téacs atá ann cheana [4] agus chuir sé trí mhír nua leis, a bhaineann le hábhair dhigiteacha agus le léiriú toilithe.

2. Go gairid tar éis fhoilsiú an togra, chuir an gearánach iarraidh faoi bhráid an Choimisiúin ar rochtain phoiblí [5] ar ‘gach doiciméad i ndáil le hathmhúnlú Airt[le] 8 (‘Gníomhaíochtaí gnéasacha comhthoiliúla’) de Threoir 2011/93’. Theastaigh ón ngearánach tuiscint a fháil ar an réasúnaíocht atá taobh thiar den mhodhnú atá beartaithe ar an alt.

3. I mí Aibreáin 2024, d’fhreagair an Coimisiún don ghearánach nach raibh aon doiciméad aige a thagann faoi raon feidhme na hiarrata ar rochtain. Rinne an gearánach agóid i gcoinne an chinnidh sin (trí ‘iarratas dearbhúcháin’ a chur isteach), agus d’áitigh sé go mbeadh athruithe móra ar an airteagal atá i gceist mar thoradh ar ghlacadh an togra reachtaigh, agus dá bhrí sin nach bhféadfadh sé ‘a chreidiúint’ nach raibh aon doiciméad ann a bhain leis an leasú seo atá beartaithe.

4. Tar éis moill agus an chéad idirghabháil ón Ombudsman,[6] chuir an Coimisiún a chinneadh daingniúcháin ar fáil an 24 Lúnasa 2024. Shainaithin sé trí dhoiciméad mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme iarraidh an ghearánaigh ar rochtain phoiblí:

1) An leagan foilsithe den togra reachtach ar thug sé rochtain iomlán air;

2) Dréachtleagan den fhoráil ábhartha (Airteagal 8) ar thug sé rochtain iomlán uirthi; agus

3) Nóta inmheánach ón gCoimisiún ina gcuirtear faisnéis ar fáil faoi na hathruithe atá beartaithe ar an Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí, ar chuir an Coimisiún rochtain leathan ar fáil ina leith, lena ndéantar sonraí pearsanta teoranta a fholú [7] amháin.

5. Chuir an Coimisiún ar fáil freisin, ‘ar mhaithe le hiomláine’, tagairtí do dhá dhoiciméad atá ar fáil go poiblí, treoir eile agus togra reachtach le haghaidh treoir eile [8], lena dtugtar aghaidh, dar leis, ‘go díreach nó go hindíreach, ar ghnéithe de na dúshláin a bhaineann le cionta mí-úsáide gnéasaí leanaí agus teacht i dtír ghnéasaigh ar leanaí’. Luaigh an Coimisiún gur cheart do na doiciméid sin ‘aghaidh a thabhairt ar chuid d’ábhair imní [an ghearánaigh] maidir leis na hathruithe laistigh de [A]rticle 8 den athmhúnlú spriocdhírithe ar Threoir 2011/93/AE’.

6. Agus é míshásta le cinneadh daingniúcháin an Choimisiúin, chuir an gearánach gearán nua faoi bhráid an Ombudsman i mí Mheán Fómhair 2024, ag áitiú nach féidir leis na doiciméid arna soláthar ag an gCoimisiún a bheith ina ndoiciméid uile atá i seilbh an Choimisiúin i ndáil le hathmhúnlú Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí.

An fiosrúchán

7. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán faoin gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún iarratas rochtana an ghearánaigh, go háirithe, ar shainaithin sé na doiciméid uile a thagann faoina raon feidhme.

8. Le linn an fhiosrúcháin, thionóil foireann fiosrúcháin an Ombudsman cruinniú le hionadaithe ón gCoimisiún.

9. Ina dhiaidh sin, roinn an tOmbudsman tuarascáil ar an gcruinniú leis an ngearánach agus chuir an gearánach a bharúlacha ar fáil.

Argóintí a cuireadh i láthair

10. Ina ghearán, d’áitigh an gearánach go bunúsach, i bhfianaise thábhacht an ábhair a rialaítear leis an Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí agus chineál na n-athruithe atá beartaithe, gur cheart go mbeadh níos mó doiciméad ann ná iad siúd a shainaithin an Coimisiún.

11. Le linn an chruinnithe le foireann fiosrúcháin an Ombudsman, thug ionadaithe an Choimisiúin na mínithe seo a leanas:

i. Maidir le hullmhú an togra reachtaigh atá i gceist, lean an Coimisiún an gnáthnós imeachta i gcomhréir lena ‘Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr’[9]. Is éard a bhí i gceist leis sin dul i gcomhairle le seirbhísí éagsúla de chuid an Choimisiúin. Ag an am céanna, d’ullmhaigh an Coimisiún togra reachtach le haghaidh treoir nua maidir le foréigean in aghaidh na mban agus foréigean teaghlaigh a chomhrac (Treoir 2024/1385 [10]), a raibh forluí éigin idir a hábhar agus athmhúnlú na Treorach maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí go pointe áirithe. Mar gheall ar an bhforluí sin, ba chosúil gur ghá an dá thogra a ailíniú agus an togra reachtach le haghaidh athmhúnlú ar an Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí a oiriúnú a mhéid a bhaineann leis an gcoincheap ‘toiliú’. Dúirt ionadaithe an Choimisiúin go ndearnadh an t-ailíniú sin go déanach sa phróiseas, rud a d’fhág go raibh an méid teoranta doiciméad a sainaithníodh mar dhoiciméid a thagann faoi raon feidhme na hiarrata ar rochtain;

ii. A mhéid a bhaineann le próiseáil iarraidh an ghearánaigh ar rochtain, rinne an Coimisiún cuardach ina chóras bainistithe doiciméad agus i dtaifid na mbogearraí a úsáideadh le haghaidh an phróisis formheasa inmheánaigh ábhartha. Ina theannta sin, chuardaigh an Coimisiún doiciméid agus dréachtaí féideartha nár cláraíodh (go fóill) sna boscaí ríomhphoist feidhmiúla ábhartha agus i dtiomántán comhroinnte an aonaid atá i gceannas ar an togra reachtach. Chuaigh sé i gcomhairle freisin le baill foirne a d’oibrigh ar an togra;

iii. Ní mheasann an Coimisiún gur athrú ó thaobh substainte de é an leasú atá beartaithe ar Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí ach gur ábhar soiléirithe é. Mhínigh ionadaithe an Choimisiúin go bhfuil na hathruithe atá beartaithe ag teacht le seasamh na mBallstát ar an leibhéal náisiúnta agus áirithíonn siad go léirítear an seasamh sin i gcreat dlíthiúil an Aontais, agus cur chuige cosanta leanaí á chur i bhfeidhm.

12. Ina bharúlacha maidir le tuarascáil an chruinnithe, d’áitigh an gearánach go mbeadh iarmhairtí suntasacha dlíthiúla i gceist leis na hathruithe atá beartaithe ar Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí a mhéid a bhaineann le hábhar a bhaineann le leanaí a scaipeadh, mar shampla. Dá bhrí sin, agus i bhfianaise líon suntasach sheirbhísí an Choimisiúin a bhfuil baint acu leis an bpróiseas, ba cheart go mbeadh níos mó doiciméad ann a léiríonn an próiseas cinnteoireachta as ar eascair na hathruithe atá beartaithe.

Measúnú an Ombudsman

13. Níl feidhm ag an gceart rochtana poiblí ar dhoiciméid ach amháin maidir le doiciméid atá ann cheana agus atá i seilbh na hinstitiúide de chuid an Aontais lena mbaineann.

14. De réir chásdlí an Aontais, i gcás ina sonraíonn institiúid de chuid an Aontais mar fhreagra ar iarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid nach ann do dhoiciméad iarrtha, tá toimhde dhlíthiúil ann go bhfuil ráiteas den sórt sin fíor agus cruinn [11].

15. Is féidir an toimhde sin a fhrisnéis le fianaise ábhartha chomhsheasmhach go bhfuil an doiciméad a iarradh ann agus go bhfuil sé i seilbh na hinstitiúide de chuid an Aontais lena mbaineann. Mar sin féin, is faoin iarratasóir atá sé fianaise den sórt sin a sholáthar,[12] nach mór di dul níos faide ná creideamh nó amhras amháin gur cheart na doiciméid a bheith ann.

16. Sa chás sin, luaigh an gearánach go mbeadh modhnú tábhachtach ar an gcóras dlí is infheidhme i gceist leis an athrú atá beartaithe ar Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí. Dá bhrí sin, ghlac sé leis nach mór an t-athrú sin a dhoiciméadú. Ar an gcaoi chéanna, d’áitigh an gearánach, i bhfianaise rannpháirtíocht sheirbhísí éagsúla an Choimisiúin i ndréachtú an togra reachtaigh, nach bhféadfadh sé ‘a chreidiúint’ nach raibh aon doiciméad ann a d’fhorbair an leasú atá beartaithe ar Airteagal 8.

17. I bhfianaise an mhéid thuas, ní fhéadfar argóintí den chineál sin a mheas mar fhianaise ábhartha agus chomhsheasmhach [13] de réir bhrí an chásdlí gurb ann do dhoiciméid i ndáil le hathmhúnlú Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí. É sin ráite, d’áitigh an gearánach go bhféadfadh modhnuithe substaintiúla ar na hionstraimí dlí maidir le mí-úsáid ghnéasach leanaí a chomhrac a bheith mar thoradh ar athmhúnlú an Airteagail seo. Dá bhrí sin, mheas an tOmbudsman go raibh cúiseanna leordhóthanacha agus réasúnacha ann lena mheas gur fhrisnéis an gearánach sa chás seo toimhde na dlíthiúlachta agus na fírinneachta a ghabhann le haon ráiteas ó na hinstitiúidí a bhaineann le gan doiciméid a iarradh a bheith ann.

18. I gcás ina n-éireoidh leis an iarratasóir an toimhde dlíthiúlachta sin a fhrisnéis, is féidir leis an institiúid lena mbaineann a léiriú fós nach bhfuil an doiciméad nó na doiciméid a iarradh ann nó nach bhfuil sé nó siad i seilbh an doiciméid nó na ndoiciméad sin trí mhínithe sochreidte a sholáthar lena bhféadfar na cúiseanna leis an neamhshealbhú nó leis an neamhshealbhú sin a chinneadh [14].

19. Le linn an fhiosrúcháin, chuir an Coimisiún in iúl go raibh a sheirbhís atá freagrach as an togra reachtach atá i gceist a ullmhú ar an eolas faoi fhorluí le togra reachtach eile ag céim dhéanach sa phróiseas [15]. Chinn seirbhísí an Choimisiúin lena mbaineann ansin foclaíocht an dá thogra a ailíniú chun comhleanúnachas a áirithiú a mhéid a bhaineann leis an gcoincheap ‘toiliú’. Is sa chomhthéacs sin a leasaíodh Airteagal 8 den Treoir maidir le hábhar mí-úsáide gnéasaí leanaí, tar éis malartuithe ó bhéal idir seirbhísí an Choimisiúin lena mbaineann. Níor tarraingíodh suas aon doiciméad seachas an dréacht-togra i ndáil leis sin, lena n-áirítear aon taifead ar na malartuithe ó bhéal. 

20. Chuir an Coimisiún faisnéis ar fáil freisin maidir leis an gcaoi ar phróiseáil sé iarraidh an ghearánaigh ar rochtain. Go sonrach, dúirt an Coimisiún go ndearna sé cuardach ar dhoiciméid a taifeadadh ina chórais bainistithe agus formheasa doiciméad. Ina theannta sin, chuardaigh sé ríomhphoist agus dréachtdoiciméid ábhartha a d’fhéadfadh a bheith ann agus chuaigh sé i gcomhairle leis na baill foirne a raibh baint acu le hullmhú an togra reachtaigh. Níor sainaithníodh aon doiciméad breise a thiocfadh faoi iarraidh ar rochtain an ghearánaigh mar thoradh air sin.

21. Measann an tOmbudsman go bhfuil na mínithe a chuir an Coimisiún ar fáil maidir le próiseas dréachtaithe an togra reachtaigh inchreidte. Ina theannta sin, measann an tOmbudsman go ndearna an Coimisiún cuardach críochnúil, d’fhonn doiciméid ábhartha a shainaithint. Leathnaíodh an cuardach sin go háirithe chuig ríomhphoist agus dréachtdoiciméid a d’fhéadfadh a bheith ann. Níl aon chúis amhrais ann go ndearna an Coimisiún an cuardach sin go deimhin, ná gur sainaithníodh aon doiciméad breise mar thoradh air.

22. É sin ráite, mar a luadh thuas, measann an tOmbudsman go bhfuil sé réasúnta a bheith ag súil go ndéanfaí athrú reachtach, go háirithe i gcomhthéacs athmhúnlaithe, a dhoiciméadú go cuí. Is oth leis an Ombudsman, dá bhrí sin, nár thug an Coimisiún, ina chinneadh daingniúcháin, mínithe níos mionsonraithe don ghearánach maidir leis an gcúis, sa chás áirithe seo, nach raibh aon doiciméad ann. Cé gur chuir an Coimisiún an fhaisnéis sin ar fáil le linn an chruinnithe le foireann fiosrúcháin an Ombudsman, agus gur ghlac sé ina dhiaidh sin lena roinnt leis an ngearánach (tuarascáil an chruinnithe), tá an tOmbudsman den tuairim sin go gcuirfeadh soláthar faisnéise agus/nó mínithe den sórt sin ag céim an chinnidh daingniúcháin ar chumas an ghearánaigh tuiscint níos fearr a bheith aige ar an gcúis nach raibh aon doiciméad breise ann.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, measann an tOmbudsman gurb iomchuí an cás seo a dhúnadh leis an gconclúid seo a leanas:

Níl údar le haon fhiosrúcháin bhreise.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Teresa Anjinho

An tOmbudsman Eorpach

Strasbourg, 15/04/2025

[1] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM% 3A2024% 3A60%3AFIN

[2] Treoir 2011/93/AE maidir le mí-úsáid ghnéasach leanaí agus teacht i dtír gnéasach ar leanaí agus pornagrafaíocht leanaí a chomhrac: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2011/93/oj/eng

[3] Mar shampla, ‘ábhar a tháirgeadh, a fháil nó a shealbhú a bhaineann le leanaí a bhfuil aois an toilithe gnéis slánaithe acu i gcás ina dtáirgtear agus ina sealbhaítear an t-ábhar sin le toiliú na leanaí sin agus le haghaidh úsáid phríobháideach na ndaoine lena mbaineann amháin, a mhéid nach raibh aon mhí-úsáid i gceist leis na gníomhartha’.

[4] Mar shampla, scriosadh na tagartha do ‘phiaraí atá gar dá chéile ó thaobh aoise agus leibhéal na forbartha síceolaíche nó na haibíochta’.

[5] Faoi Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid de chuid Pharlaimint na hEorpa, na Comhairle agus an Choimisiúin: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[6] Féach cás 1436/2024/MAG https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/66947

[7] I gcomhréir le hAirteagal 4(1)(b) de Rialachán 1049/2001.

[8] Treoir 2012/29/AE maidir le híoschaighdeáin a bhunú i ndáil le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2012/29/oj/eng agus Togra le haghaidh Treoir maidir leis an bhforéigean in aghaidh an fhoréigin a chomhrac

mná agus foréigean teaghlaigh: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52022PC0105 (Treoir 2024/1385: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024L1385).

[9] Leagtar amach sna Treoirlínte maidir le Rialáil Níos Fearr na prionsabail a leanann an Coimisiún Eorpach agus tionscnaimh agus tograí nua á n-ullmhú aige agus nuair a bhíonn an reachtaíocht atá ann cheana á bainistiú agus á meas aige:

https://commission.europa.eu/law/law-making-process/better-regulation_en

[10] Féach fonóta 8 thuas.

[11] Féach breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 23 Aibreán 2018, cás T‑468/16, Verein Deutsche Sprache v an Coimisiún, míreanna 34-35: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=201394&pageIndex=0&doclang=FR&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=2400999

[12] Idem, Verein Deutsche Sprache v an Coimisiún, mír 35.

[13] Féach breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 25 Meán Fómhair 2018, Psara agus eile v an Coimisiún, cásanna T‑639/15 go T‑666/15 agus T‑94/16 mír 33 https://curia.europa.eu/juris/document.jsf?text=&docid=206663&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1918688

[14] Féach breithiúnas an Bhinse an 20 Meán Fómhair 2019 i gcás T‑433/17, Dehousse v CJUE, mír 49; https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=217989&pageIndex=0&doclang=FR&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1138335

[15] Féach na tagairtí do na tograí reachtacha atá i gceist i bhfonóta 8 thuas.