Cúlra an ghearáin

An ceanglas maidir le tomhaltas fuinnimh na hintleachta saorga ilchuspóirí a dhoiciméadú nó a mheas faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga

1. Tá córais intleachta saorga ilchuspóireacha (GPAI) deartha chun go leor cúraimí éagsúla a dhéanamh (amhail comhráite intleachta saorga ar líne, mar shampla). Tá ról lárnach ag soláthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha toisc go dtógtar go leor córais intleachta saorga atá deartha le haghaidh cúraimí níos sonraí (amhail, mar shampla, aitheantas cainte) trí úsáid a bhaint as samhlacha intleachta saorga ilchuspóireacha. Mar gheall ar an ról tábhachtach sin atá ag an intleacht shaorga ilchuspóireach, tá dóthain faisnéise de dhíth ar rialtóirí agus ar chuideachtaí a bhfuil baint acu leis an intleacht shaorga faoi shamhlacha intleachta saorga ilchuspóireacha chun tuiscint a fháil ar a gcumais, a rioscaí agus a dtionchair, lena n-áirítear tionchair ar an gcomhshaol.

2. Sin é an fáth, faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga [1], go gceanglaítear ar sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha doiciméadacht theicniúil atá cothrom le dáta a choinneáil faoina samhlacha, lena n-áirítear faisnéis faoi ídiú fuinnimh na samhlacha sin, agus an fhaisnéis sin a chomhroinnt leis na húdaráis inniúla arna iarraidh sin dóibh. Ní mór a chumhdach leis an doiciméadacht sin freisin ‘próiseas oiliúna agus tástála’ na samhlacha,[2] is é sin, na próisis forbartha a bhfuil méideanna an-mhór sonraí á dtaispeáint lena linn ionas gur féidir leis patrúin a fhoghlaim chun tuartha sochreidte a dhéanamh agus freagraí a ghiniúint ar leideanna úsáideoirí amach anseo. Ní mór ‘ídiú fuinnimh aitheanta nó measta na samhla’ a bheith sa doiciméadacht sin, lena n-áirítear an tomhaltas fuinnimh le linn an phróisis chun an tsamhail a fhorbairt.[3]

3. An tráth céanna, sonraítear sa Ghníomh um an Intleacht Shaorga ‘i gcás nach eol tomhaltas fuinnimh na samhla, féadfaidh an tomhaltas fuinnimh a bheith bunaithe ar fhaisnéis faoi acmhainní ríomhaireachtúla a úsáidtear’.[4] Is é sin le rá, mura bhfuil a fhios ag soláthraí go díreach cé mhéad fuinnimh a úsáideann an tsamhail nó a úsáidtear le linn oiliúna, ceadaítear dó meastachán a dhéanamh air trí fhéachaint ar an gcumhacht ríomhaireachta agus ar na crua-earraí a úsáidtear chun an tsamhail a chruthú nó a reáchtáil, is é sin: líon na bhfreastalaithe, na sliseanna, an t-am oiliúna, agus na n-uaireanta ríomhaireachta. Glactar leis sa Ghníomh um an Intleacht Shaorga gur féidir le soláthraithe meastachán réasúnta ar thomhaltas fuinnimh a oibriú amach bunaithe ar na tosca sin.

Ról an Chóid Cleachtais maidir leis an intleacht shaorga ilchuspóireach

4. Leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga, mar a leagtar síos in go leor píosaí de reachtaíocht an Aontais maidir le sábháilteacht táirgí, leagtar síos ceanglais dhlíthiúla ghinearálta, ar gá réitigh theicniúla a shonrú a thuilleadh ina leith chun na ceanglais sin a chomhlíonadh. Dá bhrí sin, ní mór d’Oifig an Choimisiúin um an Intleacht Shaorga [5] tarraingt suas ‘cóid chleachtais’ lena gcothaítear cur i bhfeidhm cuí an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a spreagadh agus a éascú. Féadfaidh sé cuireadh a thabhairt do sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha, d’údaráis inniúla náisiúnta, don tsochaí shibhialta, don saol acadúil agus do gheallsealbhóirí ábhartha eile rannchuidiú leis na cóid sin a tharraingt suas.[6] De réir an Ghnímh um an Intleacht Shaorga, ‘ba cheart na cóid chleachtais a bheith ina n-uirlis lárnach chun na hoibleagáidí dá bhforáiltear faoin [nGníomh um an Intleacht Shaorga] a chomhlíonadh go cuí do sholáthraithe samhlacha intleachta saorga ilchuspóireacha. Ba cheart do sholáthraithe a bheith in ann brath ar chóid chleachtais chun comhlíonadh na n-oibleagáidí a léiriú.”[7]

5. Ag an am céanna, tá na cóid chleachtais beartaithe mar réitigh shealadacha, go dtí go bhforbróidh na hEagraíochtaí Eorpacha um Chaighdeánú ‘caighdeáin chomhchuibhithe’ agus go ndéanfaidh an Coimisiún iad a fhormheas. Mar a deirtear sa Ghníomh um an Intleacht Shaorga, ‘a luaithe a fhoilsíonn Oifig [an Choimisiúin] um an Intleacht Shaorga caighdeán comhchuibhithe agus a mheasann sí a bheith oiriúnach chun na hoibleagáidí ábhartha a chumhdach, ba cheart go ndeonódh comhlíonadh caighdeáin chomhchuibhithe Eorpaigh toimhde comhréireachta do sholáthraithe’ leis na hoibleagáidí dlíthiúla a fhorchuirtear leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga.[8] Ina theannta sin, féadfaidh an Coimisiún, faoi choinníollacha áirithe, ‘sonraíochtaí coiteanna’ a bhunú trí ghníomhartha cur chun feidhme, i gcás ina dtarlaíonn sé nach bhfuil caighdeáin chomhchuibhithe ar fáil ar deireadh.[9]

6. De bhun an Ghnímh um an Intleacht Shaorga, ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar leordhóthanacht na gcód cleachtais atá beartaithe chun cur i bhfeidhm an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a éascú agus a mheasúnú a fhoilsiú.[10] I ndáil leis sin, dhréachtaigh páirtithe leasmhara Cód Cleachtais le haghaidh intleacht shaorga ilchuspóireach le déanaí, agus mheas an Coimisiún (chomh maith leis an mBord um an Intleacht Shaorga) go raibh sé leordhóthanach.[11]

7. De réir na Foirme Doiciméadachta Samhla a mholtar sa Chód seo, ‘mura féidir meastachán a dhéanamh ar an méid fuinnimh a úsáidtear le haghaidh oiliúna mar gheall ar easpa faisnéise criticiúla ó sholáthraí ríomhaireachta nó crua-earraí’, féadfaidh úsáideoirí an Chóid míniú a thabhairt ar an gcineál faisnéise atá in easnamh orthu.[12]

An gearán

8. Mheas an gearánach, Feisire de Pharlaimint na hEorpa, nach bhfuil an réiteach thuasluaite a mholtar sa Chód i gcomhréir le forálacha ábhartha an Ghnímh um an Intleacht Shaorga.

9. Chuir an gearánach a ábhair imní in iúl don Choimisiún. Thug an Leas-Uachtarán de chuid an Choimisiúin atá freagrach as Ceannasacht Teicneolaíochta, Slándáil agus an Daonlathas freagra ar ábhair imní an ghearánaigh i mí Mheán Fómhair 2025. Agus é míshásta leis an bhfreagra sin, chuaigh an gearánach i dteagmháil leis an Ombudsman i mí Dheireadh Fómhair 2025.

An fiosrúchán

10. D’oscail an tOmbudsman fiosrúchán chun soiléiriú a thabhairt ar an gcaoi a ndearna an Coimisiún Eorpach measúnú ar fhorálacha ídithe fuinnimh an Chóid.

11. I gcomhthéacs an fhiosrúcháin, bhuail foireann fiosrúcháin an Ombudsman le hionadaithe an Choimisiúin chun an tsaincheist a ardaíodh leis an ngearán seo a phlé. Chomh maith leis sin, fuair an tOmbudsman barúlacha an ghearánaigh maidir le tuarascáil an chruinnithe.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

12. D’áitigh an gearánach, ar thaobh amháin, go gceanglaítear le hAirteagal 53(1) agus le hIarscríbhinn XI a ghabhann leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga ar sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireach faisnéis a tharraingt suas, a choinneáil cothrom le dáta agus a sholáthar don Oifig um Intleacht Shaorga agus do na húdaráis inniúla náisiúnta, arna iarraidh sin dóibh, maidir le tomhaltas fuinnimh aitheanta nó measta a samhlacha a úsáidtear i gcórais intleachta saorga ilchuspóireacha, lena n-áirítear an tomhaltas fuinnimh le linn a bhforbartha, is é sin, oiliúint agus tástáil. Ar an taobh eile, is cosúil go ndíolmhaítear soláthraithe ón bhfaisnéis sin a sholáthar leis an gCód ‘mura féidir meastachán a dhéanamh ar an méid fuinnimh a úsáidtear le haghaidh oiliúna mar gheall ar easpa faisnéise criticiúla ó sholáthraí ríomhaireachta nó crua-earraí’. I gcás den sórt sin, ní fhéadfaidh soláthraithe ach an cineál faisnéise atá in easnamh orthu a mhíniú. Sa chomhthéacs sin, d’áitigh an gearánach go bhfuil neamhréireacht idir an Gníomh um an Intleacht Shaorga agus an Cód.

13. Dúirt an gearánach freisin go bhfuil ról uathúil ag an nGníomh um an Intleacht Shaorga maidir leis na rioscaí comhshaoil a bhaineann leis an intleacht shaorga a mhaolú. De réir an ghearánaigh, tugtar le fios sna réamh-mheastacháin go bhféadfadh tomhaltas leictreachais a bhaineann leis an intleacht shaorga a bheith níos mó ná dúbailt faoi 2030, rud a d’fhéadfadh a bheith comhdhéanta de 3 % d’úsáid fuinnimh iomlán an Aontais, agus d’fhéadfadh an figiúr sin a bheith níos mó ná 20 % in Éirinn. Ina theannta sin, bhí imní ar an ngearánach gur ídigh lárionaid sonraí aonair an oiread leictreachais agus 100 000 teaghlach in aghaidh na bliana cheana féin.

14. Ina fhreagra ar an ngearánach, d’áitigh an Coimisiún, mura bhfuil faisnéis chriticiúil ag soláthraithe ó sholáthraí ríomhaireachta nó crua-earraí is gá chun measúnú a dhéanamh ar thomhaltas fuinnimh na samhla le linn na hoiliúna, go ndéanfaidh an Oifig um Intleacht Shaorga meastachán ar an tomhaltas fuinnimh mar sin féin.

15. Le linn an chruinnithe le foireann fiosrúcháin an Ombudsman, chuir ionadaithe an Choimisiúin in iúl go n-aithnítear in Iarscríbhinn XI a ghabhann leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga go bhféadfadh sé nach eol na sonraí beachta maidir le tomhaltas fuinnimh agus, de rogha air sin, gur féidir iad a mheas bunaithe ar na hacmhainní ríomhaireachtúla a úsáidtear. Mar sin féin, d’fhéadfadh cásanna a bheith ann nach féidir le soláthraithe samhla meastachán a dhéanamh toisc nach bhfuil sonraí criticiúla acu ó sholáthraithe acmhainní ríomhaireachtúla a óstálann a mbonneagar oiliúna. Dá bhrí sin, de réir an Chóid, is féidir le soláthraithe samhlacha ‘N/B’ [Níl sé ar fáil] a léiriú agus an fhaisnéis chriticiúil atá in easnamh orthu a léiriú go soiléir. Déanfaidh an Oifig um Intleacht Shaorga measúnú ansin ar cé acu atá nó nach bhfuil an léiriú a thugtar ar fhaisnéis chriticiúil atá in easnamh réasúnta. Sna cásanna sin, déanfaidh an Oifig um Intleacht Shaorga a measúnú féin ar an tomhaltas fuinnimh bunaithe ar an bhfaisnéis a sholáthraítear agus ar fhaisnéis eile atá ar fáil di, chomh maith le torthaí an staidéir leanúnaigh ón gCoimisiún maidir le IS atá tíosach ar fhuinneamh agus íseal-astaíochtaí [13].

16. Ina theannta sin, shoiléirigh ionadaithe an Choimisiúin, nuair a mheasann an Coimisiún go bhfuil cód cleachtais leordhóthanach, go bhfuil ionchas dlisteanach ag soláthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha go measfaidh an Coimisiún gur leor cloí le cód cleachtais formhuinithe chun comhlíonadh a n-oibleagáidí faoi seach faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga a léiriú.

17. Mar fhreagairt ar mhíniú an Choimisiúin a cuireadh i láthair le linn an chruinnithe le foireann fiosrúcháin an Ombudsman, d’áitigh an gearánach nach bhfuil an cur chuige a mhol an Coimisiún riachtanach ná inghlactha faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga. De réir an ghearánaigh, tá níos mó faisnéise ag an soláthraí ná mar atá ag an gCoimisiún maidir le hoiliúint a mhúnla, mar sin níl aon chúis ann gur cheart go mbeadh sé indéanta don Choimisiún an meastachán a dhéanamh ach ní don soláthraí. Chomh maith leis sin, d’áitigh an gearánach, má tá faisnéis ag an gCoimisiún a d’fhéadfadh a bheith cabhrach chun na meastacháin ar thomhaltas fuinnimh a dhéanamh, gur cheart dó an fhaisnéis sin a fhoilsiú, agus ar an gcaoi sin í a chomhroinnt le soláthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha a bhíonn ag streachailt lena meastacháin a dhéanamh. Ina theannta sin, chuir an gearánach in iúl go bhfuil cur chuige an Choimisiúin neamhdhleathach toisc nach bhfuil aon bhunús dlí sa Ghníomh um an Intleacht Shaorga don Choimisiún chun meastachán a dhéanamh ar thomhaltas fuinnimh. I gcás an ghearánaigh, ba cheart don Choimisiún tús a chur le nuashonrú tapa ar an gCód.

Measúnú an Ombudsman

18. Tugann an tOmbudsman dá haire gur mheas an Coimisiún gur uirlis leordhóthanach é an Cód do sholáthraithe chun comhlíonadh an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a léiriú, lena n-áirítear i ndáil leis an doiciméadacht atá cothrom le dáta a choinneáil ar bun maidir le tomhaltas fuinnimh an Ghnímh um an Intleacht Shaorga. Tuigeann an tOmbudsman, dá bhrí sin, nach n-imeoidh an Coimisiún, i bprionsabal, ó réitigh a fhorordaítear leis an gCód agus cásanna aonair á measúnú aige. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh ról lárnach a bheith ag an gCód seo maidir lena shínitheoirí a threorú chun an Gníomh um an Intleacht Shaorga a chomhlíonadh, ag céim luath a chur chun feidhme ar a laghad, nuair nach bhfuil caighdeáin chomhchuibhithe ná sonraíochtaí an Choimisiúin ar fáil go fóill.

19. Tugann an tOmbudsman dá haire imní an ghearánaigh gur cosúil go ndíolmhaítear leis an gCód na soláthraithe, i gcásanna nach bhfuil ‘faisnéis chriticiúil’ acu, óna ndualgas meastachán a dhéanamh ar thomhaltas fuinnimh a samhlacha le linn oiliúna agus tástála seachas ceangal a chur orthu bearta breise a dhéanamh chun an fhaisnéis sin a fháil.

20. Sna cásanna sin, is cosúil go n-áitíonn an Coimisiún go gcomhlíonfaidh soláthraithe a ndualgas faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga trí mhíniú a thabhairt ar an bhfaisnéis atá in easnamh orthu. Bunaithe ar an méid sin agus ar fhaisnéis eile atá ar fáil dó, de réir an Choimisiúin, beidh a Oifig um Intleacht Shaorga in ann meastachán a dhéanamh ar an tomhaltas fuinnimh ábhartha ar bhealach atá iontaofa go leor, agus ar an gcaoi sin bunchuspóir an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a chomhlíonadh. Glacann an Coimisiún leis an réiteach sin toisc go bhfuil imní air, i gcásanna áirithe, go bhféadfadh sé a bheith dodhéanta go teicniúil do sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha faisnéis theicniúil a fháil faoi na hacmhainní ríomhaireachtúla a úsáidtear dá samhlacha.

21. Mar sin féin, tugann an tOmbudsman dá haire freisin imní an ghearánaigh go bhféadfadh an Oifig um Intleacht Shaorga freagracht a ghlacadh a chuireann an Gníomh um an Intleacht Shaorga ar sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha.

22. Go ginearálta, tugann an tOmbudsman faoi deara go bhfuil an próiseas chun an Gníomh um an Intleacht Shaorga a chur chun feidhme thar a bheith casta, ós rud é go mbaineann sé le measúnú ar dheiseanna, dúshláin agus réitigh teicneolaíochta atá go hiomlán nua, agus go dtugtar céimeanna trialach agus feabhsuithe leanúnacha le tuiscint leis. Aithníonn an tOmbudsman saineolas agus discréid an Choimisiúin maidir lena chinneadh conas is fearr dul ar aghaidh chun cuspóirí an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a bhaint amach, go háirithe i bhfianaise éabhlóid mhear theicneolaíoch na hintleachta saorga ilchuspóirí.

23. Tugann an tOmbudsman dá haire freisin go bhfuil sé beartaithe go mbeidh an Cód ina ionstraim shealadach lena gcothófar comhlíonadh an Ghnímh um an Intleacht Shaorga. Dá bhrí sin, d’fhéadfaí na réitigh atá beartaithe aige a fheabhsú a thuilleadh. Go háirithe, faoin nGníomh um an Intleacht Shaorga, ní mór don Choimisiún faireachán agus meastóireacht rialta a dhéanamh ar bhaint amach chuspóirí na gcód cleachtais.[14] Thairis sin, tá sé d’oibleagáid ar Oifig an Choimisiúin um an Intleacht Shaorga athbhreithniú agus oiriúnú na gcód cleachtais a spreagadh agus a éascú, go háirithe i bhfianaise caighdeáin atá ag teacht chun cinn.[15] In aon chás, ba cheart caighdeáin chomhchuibhithe a chur in ionad na gcód cleachtais ar deireadh nó, má theipeann ar ghlacadh na gcód sin, ba cheart sonraíochtaí coiteanna an Choimisiúin féin a chur in ionad na gcód cleachtais. [16]

24. Ina theannta sin, tugann an tOmbudsman faoi deara, faoi Airteagal 40(2) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga, go bhfuil sé de cheangal ar an gCoimisiún táirgí insoláthartha a iarraidh maidir le próisis tuairiscithe agus doiciméadachta chun feabhas a chur ar fheidhmíocht acmhainní na gcóras intleachta saorga, amhail tomhaltas fuinnimh agus acmhainní eile an chórais intleachta saorga ardriosca le linn a shaolré a laghdú, agus maidir le forbairt atá tíosach ar fhuinneamh a dhéanamh ar an intleacht shaorga ilchuspóireach. Tuigeann an tOmbudsman go bhféadfadh na táirgí insoláthartha sin tuilleadh feabhais a chur ar rianú agus cuidiú le tomhaltas fuinnimh IS a laghdú i gcomhthéacs phróiseas de réir a chéile chur chun feidhme an Ghnímh um an Intleacht Shaorga.

25. Sa chomhthéacs sin, measann an tOmbudsman go bhfuil seasamh an Choimisiúin réasúnta agus, ag an gcéim seo, nach bhfuil údar le tuilleadh fiosrúchán ar an gcás seo.

26. Ag an am céanna, tá muinín ag an Ombudsman, i gcomhthéacs an phróisis de réir a chéile agus dhúshlánaigh chun an Gníomh um an Intleacht Shaorga a chur chun feidhme, go ndéanfaidh an Coimisiún a dhícheall feabhas a chur ar réitigh theicniúla chun é a chur ar a gcumas do sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha ceanglais an Ghnímh seo a chomhlíonadh, lena n-áirítear i ndáil le tomhaltas fuinnimh intleachta saorga ilchuspóireach a dhoiciméadú.

Conclúid

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis an gcinneadh seo a leanas [17]:

Níl údar le haon fhiosrúchán breise i bhfianaise ghealltanas an Choimisiúin cuspóirí an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a chomhlíonadh maidir le tomhaltas fuinnimh na hintleachta saorga ilchuspóirí a rianú fiú i gcásanna nach bhfuil faisnéis chriticiúil ag a soláthraithe faoi na hacmhainní ríomhaireachtúla a úsáidtear. Tá muinín ag an Ombudsman go ndéanfaidh an Coimisiún a dhícheall feabhas a chur ar réitigh theicniúla chun é a chur ar a gcumas do sholáthraithe intleachta saorga ilchuspóireacha ceanglais an Ghnímh um an Intleacht Shaorga a chomhlíonadh i bpróiseas a chur chun feidhme de réir a chéile.

Cuirfear an gearánach agus an Coimisiún ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 06/10/2026

[1] Rialachán 2024/1689 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Meitheamh 2024 lena leagtar síos rialacha comhchuibhithe maidir leis an intleacht shaorga (...) (an ‘Gníomh um an Intleacht Shaorga’), IO L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX% 3A32024R1689.

[2] Airteagal 53(1)(a) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[3] Iarscríbhinn XI, Roinn 1, pointe 2(e) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[4] Ibid., an abairt dheireanach.

[5] De réir Airteagal 3(47) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga, ‘ciallaíonn ‘an Oifig um Intleacht Shaorga’ feidhm an Choimisiúin rannchuidiú le cur chun feidhme na gcóras intleachta saorga agus na samhlacha intleachta saorga ilchuspóireacha, agus le faireachán agus maoirseacht a dhéanamh orthu, dá bhforáiltear i gCinneadh ón gCoimisiún an 24 Eanáir 2024 (...)’. Féach https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ai-office.

[6] Airteagal 56 den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[7] Aithris 117 den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[8] Ibid.

[9] Airteagal 41(1) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[10] Airteagal 56(6) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[11] https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/contents-code-gpai

[12] Ibid. Féach ‘Foirm Dhoiciméadachta Shamhail’ atá i gceangal leis an ‘gCaibidil Trédhearcachta’.

[13] https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/consultations/targeted-consultation-measuring-energy-consumption-and-emissions-ai-models-and-systems

[14] Airteagal 56(6) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[15] Airteagal 56(8) den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[16] Airteagail 41 agus 56 den Ghníomh um an Intleacht Shaorga, chomh maith le hAithris 117 den Ghníomh um an Intleacht Shaorga.

[17] Déileáladh leis an ngearán seo faoi láimhseáil cásanna tarmligthe, i gcomhréir leis an gCinneadh ón Ombudsman Eorpach lena nglactar Forálacha Cur Chun Feidhme