Ιστορικό

1. Τον Απρίλιο του 2021 οι New York Times ανέφεραν [1] ότι ο πρόεδρος της Επιτροπής και ο διευθύνων σύμβουλος φαρμακευτικής εταιρείας είχαν ανταλλάξει γραπτά μηνύματα και κλήσεις σχετικά με την προμήθεια εμβολίων κατά της νόσου COVID-19.

2. Οι δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ αποτελούν έναν ιδιαίτερα ρυθμιζόμενο τομέα δραστηριότητας της ΕΕ, ο οποίος συχνά περιλαμβάνει μεγάλα ποσά δημόσιου χρήματος [2]. Σε γενικές γραμμές, υπάρχει υψηλό επίπεδο διαφάνειας στον τομέα αυτό.

3. Τον Μάιο του 2021, ο καταγγέλλων, δημοσιογράφος, ζήτησε από την Επιτροπή πρόσβαση του κοινού [3] στα γραπτά μηνύματα και σε άλλα έγγραφα που σχετίζονται με τις ανταλλαγές απόψεων σχετικά με τη σύμβαση που αναφέρεται στο εν λόγω άρθρο.

4. Η Επιτροπή προσδιόρισε τρία έγγραφα ως εμπίπτοντα στο πεδίο εφαρμογής του αιτήματος του καταγγέλλοντος, στα οποία παρείχε ευρεία πρόσβαση. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν εντόπισε γραπτά μηνύματα.

5. Ο καταγγέλλων ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει την απόφασή της (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση»), αμφισβητώντας ότι δεν είχαν εντοπιστεί γραπτά μηνύματα.

6. Τον Ιούλιο του 2021 η Επιτροπή απάντησε στον καταγγέλλοντα, επαναλαμβάνοντας ότι δεν διαθέτει πρόσθετα έγγραφα.

7. Δυσαρεστημένος, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή, ο οποίος κίνησε έρευνα σχετικά με την ανησυχία του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή δεν είχε εντοπίσει και αποκαλύψει τα γραπτά μηνύματα στα οποία ζητούσε πρόσβαση.

8. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η ερευνητική ομάδα της Διαμεσολαβήτριας συναντήθηκε με εκπροσώπους της Επιτροπής για να λάβει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την υπόθεση. Στον καταγγέλλοντα κοινοποιήθηκε έκθεση σχετικά με τη συνάντηση αυτή [4], ο οποίος στη συνέχεια υπέβαλε τις παρατηρήσεις του. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε επίσης έγγραφα στα οποία περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε το αίτημα πρόσβασης του κοινού.

9. Από την έρευνα προέκυψε ότι, κατά την εξέταση της αίτησης πρόσβασης του κοινού, η Επιτροπή δεν προέβη σε πλήρη αναζήτηση των γραπτών μηνυμάτων που ζητήθηκαν, αλλά περιόρισε την αναζήτησή της στα καταχωρισμένα γραπτά μηνύματα. Από την έρευνα προέκυψε επίσης ότι η πολιτική της Επιτροπής είναι, de facto, να μην καταχωρίζει γραπτά μηνύματα. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε το αίτημα ήταν προδήλως ανεπαρκής. Η Επιτροπή δεν επαλήθευσε αν είχε πράγματι τα γραπτά μηνύματα. Παρά την είδηση ότι υπάρχουν τέτοια μηνύματα, η Επιτροπή περιόρισε την αναζήτησή της στα καταχωρισμένα μηνύματα, τα οποία πρέπει να γνώριζε, δεδομένης της πολιτικής της για την καταχώριση, ότι θα είχαν ως αποτέλεσμα την απουσία γραπτών μηνυμάτων.

10. Στο πλαίσιο αυτό, ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι υπήρξε κακοδιοίκηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε το αίτημα και απηύθυνε σύσταση στην Επιτροπή να αποκαταστήσει την εν λόγω περίπτωση κακοδιοίκησης [5].

Η σύσταση του Διαμεσολαβητή

11. Ο Διαμεσολαβητής απηύθυνε στην Επιτροπή την ακόλουθη σύσταση [6]:

Η Επιτροπή θα πρέπει να ζητήσει από το ιδιαίτερο γραφείο του Προέδρου να αναζητήσει εκ νέου σχετικά γραπτά μηνύματα, καθιστώντας σαφές ότι η αναζήτηση δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε καταχωρισμένα έγγραφα ή έγγραφα που πληρούν τα κριτήρια καταχώρισής τους.

Εάν τα αναφερόμενα γραπτά μηνύματα υπάρχουν και εντοπίζονται, η Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον μπορεί να τους χορηγηθεί πρόσβαση του κοινού σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001.

12. Σε απάντηση, η Επιτροπή δεν ενημέρωσε τη Διαμεσολαβήτρια αν είχε πραγματοποιήσει την έρευνα που είχε συστήσει. Η Επιτροπή δέχθηκε ότι τα γραπτά μηνύματα είναι έγγραφα κατά την έννοια του κανονισμού 1049/2001. Ωστόσο, η Επιτροπή δήλωσε ότι, κατά την εξέταση της αίτησης, ακολούθησε την καθιερωμένη πρακτική της, η οποία είναι ότι αναζητά μόνο καταχωρισμένα έγγραφα (δηλαδή έγγραφα που πληρούν τα κριτήρια καταχώρισής της).

13. Στις παρατηρήσεις του σχετικά με την απάντηση της Επιτροπής, ο καταγγέλλων επισήμανε ότι εξακολουθούσε να μην είναι σαφές κατά πόσον υπήρχαν (ακόμη) τα εν λόγω γραπτά μηνύματα.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή μετά τη σύσταση

14. Η Επιτροπή θα πρέπει να διεκπεραιώνει τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα σύμφωνα με τον νόμο, δηλαδή τον κανονισμό 1049/2001, και τις αρχές της χρηστής διοίκησης. Η Επιτροπή πρέπει να προσπαθήσει να ανταποκρίνεται, να είναι επικείμενη και φιλική προς τον πολίτη.

15. Η υπόθεση αυτή δεν αφορά το γενικό ζήτημα του κατά πόσον τα γραπτά μηνύματα θα πρέπει να καταχωρίζονται ή όχι. Το ζήτημα της καταχώρισης γραπτών και άμεσων μηνυμάτων από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αποτελεί αντικείμενο της στρατηγικής πρωτοβουλίας της Διαμεσολαβήτριας, SI/4/2021 [7]. Η Διαμεσολαβήτρια ενθαρρύνεται από το γεγονός ότι, στην απάντησή της στην εν λόγω έρευνα, η Επιτροπή δήλωσε την πρόθεσή της να εκδώσει περαιτέρω καθοδήγηση σχετικά με τα σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας, όπως τα γραπτά και τα στιγμιαία μηνύματα. Η Διαμεσολαβήτρια ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα βασιστεί στις κατευθυντήριες γραμμές ορθής πρακτικής που προκύπτουν από τη στρατηγική πρωτοβουλία της.

16. Το ζήτημα στην παρούσα υπόθεση είναι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε την αίτηση πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα.

17. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα γραπτά μηνύματα (το περιεχόμενο των οποίων σχετίζεται με τις πολιτικές, τις δραστηριότητες και τις αποφάσεις που εμπίπτουν στη σφαίρα ευθύνης του θεσμικού οργάνου) θεωρούνται έγγραφα της ΕΕ βάσει του κανονισμού 1049/2001. Η Διαμεσολαβήτρια εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει πλέον αναγνωρίσει το γεγονός αυτό στην απάντησή της στη σύστασή της [8].

18. Παρά την αναγνώριση αυτή, η Επιτροπή εξαιρεί, στην πράξη, τα γραπτά μηνύματα από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1049/2001.

19. Όπως επισήμανε η Διαμεσολαβήτρια στη σύστασή της, το κατά πόσον τα γραπτά μηνύματα καταχωρίζονται στο σύστημα διαχείρισης εγγράφων του οικείου θεσμικού οργάνου δεν έχει νομική σημασία για τους σκοπούς του ορισμού του «εγγράφου» βάσει του κανονισμού 1049/2001.

20. Στην περίπτωση αυτή, όπως προκύπτει από έγκριτη εφημερίδα, ο Πρόεδρος της Επιτροπής είχε ανταλλάξει γραπτά μηνύματα σχετικά με την προμήθεια εμβολίων κατά της νόσου COVID-19, «ζήτημα που αφορά τις πολιτικές, τις δραστηριότητες και τις αποφάσεις που εμπίπτουν στη σφαίρα ευθύνης του θεσμικού οργάνου»[9]. Αυτά τα γραπτά μηνύματα πρέπει να έχουν κρατηθεί από την Επιτροπή για κάποιο χρονικό διάστημα [10].  

21. Παρά το γεγονός αυτό, ένα έτος μετά και μετά από σύσταση της Διαμεσολαβήτριας, η Επιτροπή εξακολουθεί να μην έχει προβάλει λόγους που θα την εμπόδιζαν να προβεί σε πλήρη αναζήτηση των γραπτών μηνυμάτων.

22. Στο πλαίσιο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια επιβεβαιώνει τη διαπίστωσή της περί κακοδιοίκησης.  

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα:

Η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε αναζητήσει τα ζητούμενα έγγραφα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν είχαν καταχωριστεί. Η παράλειψη της Επιτροπής να το πράξει συνιστά κακοδιοίκηση.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

η Έμιλι Ο' Ράιλι

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στρασβούργο, 12/7/2022

[1] Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.nytimes.com/2021/04/28/world/europe/european-union-pfizer-von-der-leyen-coronavirus-vaccine.html. Για παράδειγμα, το άρθρο έλεγε:

«Επί ένα μήνα, η κ. von der Leyen αντάλλασσε μηνύματα και τηλεφωνήματα με (...) τον διευθύνοντα σύμβουλο (...). Και καθώς μιλούσαν, δύο πράγματα έγιναν σαφή: «[η εταιρεία]» μπορεί να έχει περισσότερες δόσεις που θα μπορούσε να προσφέρει στο μπλοκ — πολύ περισσότερες. Και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ήταν ενθουσιασμένη να τα έχει. Αυτή η προσωπική διπλωματία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε μια συμφωνία, η οποία θα οριστικοποιηθεί αυτή την εβδομάδα, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δεσμεύσει 1,8 δισεκατομμύρια δόσεις (...).»

[2] https://ted.europa.eu/TED/search/canReport.do

[3] Σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

Η αίτηση πρόσβασης υποβλήθηκε μέσω του AskTheEU.org και είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.asktheeu.org/en/request/exchange_μεταξύ_president_von_d.

[4] Η έκθεση της συνεδρίασης είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/150175.

[5] Η παρούσα έρευνα δεν αφορούσε την πολιτική της Επιτροπής ως προς το ποια έγγραφα, συμπεριλαμβανομένων των γραπτών μηνυμάτων, θα πρέπει να καταχωριστούν ή όχι. Η έρευνα αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε μια αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα που μπορεί εύκολα να επαληθεύσει αν κατέχει ή όχι.

[6] Το πλήρες κείμενο της σύστασης διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/151678.

[7] https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/59322.

[8] Προηγουμένως, η Επιτροπή είχε δηλώσει διαφορετικά σε απάντηση κοινοβουλευτικής ερώτησης https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-9-2021-005139-ASW_EN.html.

[9] Βλ. άρθρο 3 στοιχείο α) του κανονισμού 1049/2001.

[10] Βλ. άρθρο 2 παράγραφος 3 του κανονισμού 1049/2001.