Στρασβούργο, 29/07/2014

Σχετικά με: Έρευνα πρωτοβουλίας OI/11/2014/MMN σχετικά με τη διαφάνεια και τη συμμετοχή του κοινού στις διαπραγματεύσεις για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων («TTIP») — το Συμβούλιο της ΕΕ

Αξιότιμε κ. Corsepius,

Οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (TTIP) παρουσιάζουν σημαντικό δημόσιο ενδιαφέρον, δεδομένου του πιθανού αντικτύπου τους στη ζωή των πολιτών. Ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, αυτό που με ανησυχεί ιδιαίτερα είναι ο βαθμός στον οποίο το κοινό μπορεί να παρακολουθεί την πρόοδο αυτών των συνομιλιών και να συμβάλλει στη διαμόρφωση των αποτελεσμάτων τους.

Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνω ότι η βάση επί της οποίας ζητήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαπραγματευτεί εξ ονόματος της Ένωσης, δηλαδή οι διαπραγματευτικές οδηγίες της ΕΕ, δεν έχει δημοσιευθεί προορατικά από το Συμβούλιο. Εξ όσων γνωρίζω, το Συμβούλιο δεν αντέδρασε θετικά ούτε σε τυχόν αίτηση που έλαβε για πρόσβαση του κοινού στο εν λόγω έγγραφο δυνάμει του κανονισμού 1049/2001 ^[1].

Ενώ παραμένω έτοιμος να ασχοληθώ με κάθε καταγγελία που μπορεί να μου υποβληθεί σε περίπτωση απόρριψης μιας τέτοιας αίτησης, θεώρησα ότι θα ήταν χρήσιμο, τόσο για το Συμβούλιο όσο και για τους πολίτες, να ξεκινήσω διάλογο για το θέμα αυτό με το Συμβούλιο μέσω αυτεπάγγελτης έρευνας.

Κατά τη γνώμη μου, ένα υψηλό επίπεδο διαφάνειας των σκοπών και των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση των διαπραγματεύσεων για την TTIP. Ο λόγος εκφράζεται σαφώς στο ακόλουθο απόσπασμα απόφασης του Δικαστηρίου: «η έλλειψη ενημέρωσης και διαλόγου … είναι ικανή να δημιουργήσει αμφιβολίες στο μυαλό των πολιτών, όχι μόνο όσον αφορά τη νομιμότητα μιας μεμονωμένης πράξης, αλλά και όσον αφορά τη νομιμότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στο σύνολό της»^[2]. Αντιστρόφως, μια προορατική προσέγγιση της διαφάνειας θα μπορούσε να ενισχύσει τις προοπτικές επιτυχίας ενισχύοντας τη νομιμότητα της διαπραγματευτικής διαδικασίας στα μάτια των πολιτών.

Ο Διαμεσολαβητής, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, αναγνωρίζει ότι, στο πλαίσιο διεθνών διαπραγματεύσεων, ορισμένα έγγραφα πρέπει να παραμείνουν εμπιστευτικά [3]. Ενδεχομένως να μπορούν να προβληθούν πειστικά επιχειρήματα υπέρ της μη γνωστοποιήσεως εγγράφων σχετικών με τις διαπραγματεύσεις, όταν οι διαπραγματεύσεις αυτές βρίσκονται σε εξέλιξη. Ωστόσο, τα επιχειρήματα αυτά πρέπει να έχουν ειδικό χαρακτήρα, να αφορούν το περιεχόμενο ενός εγγράφου και το διαπραγματευτικό πλαίσιο, με ιδιαίτερη έμφαση στον χρόνο δημοσιοποίησης.

Όπως σίγουρα γνωρίζετε, οι οδηγίες διαπραγμάτευσης φαίνεται, στην πραγματικότητα, να είναι εύκολα προσβάσιμες στο Διαδίκτυο. Ενώ η νομολογία προβλέπει ότι η άνευ αδείας γνωστοποίηση δεν θα πρέπει να καθορίζει το ζήτημα της πρόσβασης του κοινού βάσει του κανονισμού 1049/2001, θα ήταν αδικαιολόγητα τυπολατρικό να αγνοηθεί η διαθεσιμότητα του εγγράφου για τους σκοπούς της παρούσας αυτεπάγγελτης έρευνας.

Το έγγραφο των 17 σελίδων περιέχει ενότητες σχετικά με τη φύση και το πεδίο εφαρμογής της TTIP, προοίμιο και γενικές αρχές, στόχους, διατάξεις σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά, ρυθμιστικά ζητήματα και μη δασμολογικούς φραγμούς, καθώς και κανόνες, το θεσμικό πλαίσιο και τελικές διατάξεις. Το έγγραφο δεν υπεισέρχεται σε πολλές λεπτομέρειες για κανένα από αυτά τα θέματα και ορισμένα εξετάζονται σε πολύ υψηλό επίπεδο γενικότητας ^[4]. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είναι αμέσως προφανές με ποιον τρόπο η γνωστοποίησή της θα έθιγε την προστασία οποιουδήποτε από τα δημόσια ή ιδιωτικά συμφέροντα που προβλέπονται στο άρθρο 4 του κανονισμού 1049/2001.

Ειδικότερα όσον αφορά την εξαίρεση του κανονισμού 1049/2001 που βασίζεται στην προστασία του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις, από προκαταρκτική ανάλυση προκύπτει ότι η δημοσιοποίηση του εγγράφου δεν θα έβλαπτε πλέον i) την αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των διαπραγματευτών· ii) θα παρεμπόδιζε την ανάπτυξη ελεύθερων και αποτελεσματικών συζητήσεων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων· και/ή iii) θα αποκάλυπτε στρατηγικά στοιχεία των διαπραγματεύσεων είτε στο άλλο διαπραγματευόμενο μέρος είτε σε τρίτους.[5] Το γεγονός ότι έχει παρέλθει ένας χρόνος από την έγκριση του εγγράφου πρέπει να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι η ΕΕ έχει, σε αυτό το στάδιο, κοινοποιήσει στις "ΠΑ, και μάλιστα σε άλλες τρίτες χώρες, αυτό που πιστεύει ότι θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο της TTIP. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό με ποιον τρόπο η δημοσιοποίηση των διαπραγματευτικών οδηγιών θα υπονόμευε την προστασία του συμφέροντος αυτού. Προσθέτω, συναφώς, ότι το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η σημασία, για τους πολίτες της Ένωσης, του ζητήματος το οποίο αφορούν τα ζητηθέντα έγγραφα διαδραματίζει ρόλο όσον αφορά τον καθορισμό του κατά πόσον η δημοσιοποίηση των εν λόγω εγγράφων θα προκαλούσε πράγματι ζημία. ^[6]

Αντιλαμβάνομαι ότι το Συμβούλιο μπορεί να φοβάται ότι η δημοσίευση αυτού του εγγράφου θα δημιουργήσει προηγούμενο για μελλοντικές διαπραγματεύσεις ή για παρόμοια έγγραφα στο πλαίσιο αυτών των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων. Κατά τη γνώμη μου, τέτοιοι φόβοι θα ήταν άστοχοι, διότι κάθε περίπτωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση τα δικά της χαρακτηριστικά. Εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι μία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4 του κανονισμού 1049/2001 εφαρμόζεται σε συγκεκριμένο έγγραφο, με βάση το συγκεκριμένο περιεχόμενό του, η πρόσβαση μπορεί να απορριφθεί εγκύρως.

Ελπίζω ότι το Συμβούλιο θα θεωρήσει χρήσιμους αυτούς τους προβληματισμούς εάν λάβει αίτηση για πρόσβαση του κοινού στις διαπραγματευτικές οδηγίες. Ωστόσο, για λόγους διαφάνειας, χρηστής διοίκησης, αποτελεσματικής χρήσης των πόρων και, τελικά, ενθάρρυνσης της εμπιστοσύνης του κοινού, καλώ επίσης το Συμβούλιο να εξετάσει το ενδεχόμενο προορατικής δημοσίευσης του εν λόγω εγγράφου. Με τον τρόπο αυτό, θα συμβάλει στην προώθηση της εμπιστοσύνης του κοινού, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διασφάλιση της τελικής επιτυχίας των διαπραγματεύσεων.

Θα σας παρακαλούσα να διατυπώσετε τη γνώμη του Συμβουλίου επί του θέματος το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2014. Σημειωτέον ότι η παρούσα γνωμοδότηση θα δημοσιευθεί στον ιστότοπό μου.

Εάν οι υπηρεσίες σας χρειαστούν περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την παρούσα αυτεπάγγελτη έρευνα, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με τον κ. Martín Martinez Navarro (τηλ. +33 3 88 17 24 01), τον νομικό σύμβουλο που είναι αρμόδιος για την υπόθεση αυτή.

Τέλος, σήμερα απηύθυνα επίσης μια αυτεπάγγελτη έρευνα στην Επιτροπή σε σχέση με την TTIP. Επισυνάπτεται αντίγραφο της επιστολής μου προς την Επιτροπή, προς ενημέρωση του Συμβουλίου.

Με εκτίμηση,

η Έμιλι Ο' Ράιλι

γγ: κ. José Manuel Barroso, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Συνημμένο: Αντίγραφο της επιστολής του Διαμεσολαβητή προς την Επιτροπή στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας OI/10/2014/MMN