κα Ursula von der Leyen Πρόεδρε Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 

Στρασβούργο, 3/2/2021

Θέμα: Στρατηγική έρευνα ^[1] OI/2/2021/MMO σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί τα κονδύλια της ΕΕ που χρησιμοποιούνται για την προώθηση του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων στην ανεξάρτητη διαβίωση

Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,

Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της απομάκρυνσης από την ιδρυματική φροντίδα είναι να δοθεί η δυνατότητα στα άτομα που βρίσκονται σε τέτοιες εγκαταστάσεις να ζήσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια και να συμμετάσχουν στην κοινότητα. Ωστόσο, η κρίση COVID-19 έδωσε πρόσθετη ώθηση στην πιεστική ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων. Πρόσφατες αναφορές ότι ο αριθμός των ατόμων που ζουν σε ιδρύματα δεν έχει μειωθεί κατά την τελευταία δεκαετία στα 27 κράτη μέλη προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τα ιδρύματα στέγασης για άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους επλήγησαν ιδιαίτερα. Αποδείχθηκε πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να προστατευθεί η υγεία και η ζωή των ανθρώπων σε αυτά τα ιδρύματα. Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι αρμόδιες αρχές δεν έλαβαν επαρκή μέτρα για την προστασία των ατόμων που ζουν σε τέτοιες εγκαταστάσεις. Σε πολλά κράτη μέλη, αντί να δοθεί προτεραιότητα σε έκτακτα μέτρα για την επανένταξη των ατόμων στην κοινότητα, πολλά ιδρύματα κλειδώθηκαν, με καταστροφικές συνέπειες.^[2] Το παράρτημα ΙΙ της παρούσας επιστολής διερευνά λεπτομερέστερα τα ζητήματα αυτά.

Έχω εξετάσει στο παρελθόν το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) στο πλαίσιο του δικαιώματος στην ανεξάρτητη διαβίωση και στον τερματισμό της ιδρυματικής φροντίδας (αποϊδρυματοποίηση). Το δικαίωμα αυτό προβλέπεται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ) ^[3], στην οποία η ΕΕ είναι συμβαλλόμενο μέρος ^[4]. Ωστόσο, το ζήτημα της αποϊδρυματοποίησης δεν αφορά μόνο τα άτομα με αναπηρία, αλλά και τους ηλικιωμένους, καθώς και άλλες ευάλωτες ομάδες σε ιδρύματα, όπως αναγνωρίζει η ίδια η Επιτροπή ^[5]. Στις αποφάσεις μου σε δύο υποθέσεις που αφορούσαν έργα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ σχετικά με ιδρύματα στέγασης στην Ουγγαρία και την Πορτογαλία, τόνισα ότι τα ΕΔΕΤ πρέπει να χρησιμοποιούνται για την προάσπιση των δικαιωμάτων των πλέον ευάλωτων στην κοινωνία μας. Το παράρτημα III της παρούσας επιστολής παρέχει περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το θέμα αυτό και τις προηγούμενες έρευνες του Διαμεσολαβητή. Στο πλαίσιο αυτό, θα ήθελα να ευχαριστήσω την Επιτροπή για την ενθαρρυντική συνέχεια που έδωσε στις προτάσεις μου για βελτίωση στην υπόθεση 1233/2019/MMO, τις οποίες έλαβε πρόσφατα το Γραφείο μου και οι οποίες ελήφθησαν υπόψη κατωτέρω.

Αποφάσισα τώρα να διερευνήσω περαιτέρω τον ρόλο της Επιτροπής στη διασφάλιση ότι οι κυβερνήσεις των κρατών μελών δαπανούν τα ΕΔΕΤ με σκοπό την προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων.

Δεδομένου ότι η διαχείριση των ΕΔΕΤ αποτελεί κοινή ευθύνη της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ^[6], θα ζητήσω από τους ομολόγους μου σε εθνικό επίπεδο μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών (ENO) να παράσχουν τη συμβολή τους. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να βασίζεται σε καταγγελίες που έχουν λάβει σχετικά με τις συνθήκες στις εγκαταστάσεις ιδρυματικής φροντίδας.

Πιστεύω ότι η παρούσα έρευνα θα συμβάλει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ευάλωτων ομάδων και, ως εκ τούτου, στην εφαρμογή των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ ^[7] και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

Θα σας παρακαλούσα να μου διαβιβάσετε την απάντησή σας στα ζητήματα που παρατίθενται στο παράρτημα 1 έως τις 30 Απριλίου 2021 και, εάν δεν διατυπώσετε αντίρρηση, να προτείνετε τη δημοσίευσή της. Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω εκ των προτέρων για την απάντηση της Επιτροπής.

Υπεύθυνος για την εν λόγω έρευνα είναι η Μαρία Μουστακαλή.

Με εκτίμηση,

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

 

 

Συνημμένα:

- Παράρτημα I

- Παράρτημα II

- Παράρτημα III

 

Παράρτημα I

Ερωτήσεις EO στο OI/2/2021/MMO

Θα ήταν χρήσιμο η Επιτροπή να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα ζητήματα όσον αφορά την επικείμενη περίοδο χρηματοδότησης (2021-27):

θ) Θα μπορούσε η Επιτροπή να αναπτύξει περαιτέρω την απάντησή της στις προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας για βελτίωση στις υποθέσεις 417/2018/JN και 1233/2019/MMO σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να παρακολουθεί τη χρήση των ΕΔΕΤ όσον αφορά το θέμα αυτό και ποια μέτρα προβλέπονται σε περίπτωση που τα ΕΔΕΤ χρησιμοποιηθούν κατά παράβαση των απαιτήσεων της ΣΗΕΔΑΑ;

Προτίθεται η Επιτροπή, ειδικότερα, να ενισχύσει τη λειτουργία της όσον αφορά την παρακολούθηση;  Προβλέπει η Επιτροπή αλλαγές ή βελτιώσεις στις πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές προς τους αρμόδιους υπαλλήλους της και τις εθνικές αρχές για την αντιμετώπιση έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ;

ii) Προτίθεται η Επιτροπή να εφαρμόσει ειδικές απαιτήσεις για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων που προωθούν την αποϊδρυματοποίηση;

iii) Προβλέπει η Επιτροπή πρόσθετα μέτρα ή χρηματοδότηση με σκοπό την ενεργό προώθηση της αποϊδρυματοποίησης με βάση τα σοβαρά ζητήματα που εντοπίστηκαν ανωτέρω στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της νόσου COVID-19;

iv) Θα μπορούσε η Επιτροπή να ενημερώσει την Υπηρεσία μου σχετικά με την κατάσταση των καταγγελιών επί παραβάσει όσον αφορά τις εγκαταστάσεις ιδρυματικής φροντίδας στην Αυστρία και την Πολωνία ^[8], οι οποίες, κατά την άποψή μας, συγχρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ;

v) Θα μπορούσε η Επιτροπή να εξηγήσει σε ποιες περιπτώσεις, αν όχι καθόλου, θα εξέταζε το ενδεχόμενο να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά κράτους μέλους σχετικά με τη χρήση των ΕΔΕΤ εάν, κατά την άποψή της, δεν υπάρχει γενική και απόλυτη απαγόρευση για τη χρήση των ΕΔΕΤ για τη στήριξη ιδρυμάτων διαμονής μακράς διάρκειας;

vi) Τον Μάιο του 2020, ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για το δικαίωμα επαρκούς στέγασης απηύθυναν επιστολή στην Επιτροπή. Στην επιστολή τους εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τη συστηματική χρήση των κονδυλίων της ΕΕ για την προώθηση της ιδρυματοποίησης με βάση την αναπηρία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Απάντησε η Επιτροπή; Εάν ναι, θα μπορούσε η Επιτροπή να κοινοποιήσει την απάντησή της στον Διαμεσολαβητή;

Παράρτημα II

Αποϊδρυματοποίηση και επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19

1. Τον Μάιο του 2020, ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για το δικαίωμα επαρκούς στέγασης απηύθυναν επιστολή στον Πρόεδρο της Επιτροπής εκφράζοντας ανησυχίες σχετικά με τη συμμόρφωση ορισμένων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων με το άρθρο 19 της ΣΗΕΔΑΑ. Ειδικότερα, ανέφεραν τα εξής:

«Συνεχίζοντας να παρέχει χρηματοδοτική στήριξη σε έργα που προωθούν και εδραιώνουν τη θεσμοθέτηση των ατόμων με αναπηρία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκρίνει, νομιμοποιεί και συμβάλλει ενεργά στη συνέχιση του ιατρικού μοντέλου της αναπηρίας, υπονομεύοντας έτσι την πρόοδο που έχει επιτευχθεί με την έγκριση της ΣΗΕΔΑΑ, και ενθαρρύνει τα κράτη να διατηρήσουν παρωχημένα, αναποτελεσματικά και μεροληπτικά πλαίσια που παραβιάζουν τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.»^[9]

2. Η Επιτροπή έλαβε επίσης πρόσφατα ^[10] δύο καταγγελίες επί παραβάσει σχετικά με την κατασκευή εγκαταστάσεων ιδρυματικής φροντίδας, οι οποίες υποτίθεται ότι συγχρηματοδοτήθηκαν από τα ΕΔΕΤ. Μια καταγγελία που υποβλήθηκε τον Ιούλιο αφορούσε οκτώ νεοσυσταθέντα ιδρύματα για άτομα με αναπηρία στην Αυστρία ^[11]· καταγγελία που υποβλήθηκε τον Αύγουστο αφορούσε την κατασκευή θεσμικών εγκαταστάσεων στην Πολωνία ^[12].

3. Σχετικά με αυτό, πρόσφατη έκθεση της ευρωπαϊκής ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας ^[13] παρουσίασε την πρόοδο (ή μάλλον την έλλειψή της) στον τομέα της αποϊδρυματοποίησης στα 27 κράτη μέλη κατά την τελευταία δεκαετία. Ένα από τα βασικά ευρήματα είναι ότι ο αριθμός των ατόμων που ζουν σε ιδρύματα δεν έχει μειωθεί κατά την περίοδο αυτή.

4. Ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 ήταν ιδιαίτερα έντονος στις εγκαταστάσεις ιδρυματικής φροντίδας για ηλικιωμένους. Υπενθυμίζεται ότι η προστασία των ηλικιωμένων αποτελεί αυτοτελή υποχρέωση βάσει του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ: οι διακρίσεις λόγω ηλικίας απαγορεύονται βάσει του άρθρου 21 του Χάρτη, ενώ το άρθρο 25 καθορίζει τα δικαιώματα των ηλικιωμένων.

5. Μεγάλος αριθμός ηλικιωμένων είναι άτομα με αναπηρία λόγω καταστάσεων όπως μειωμένη σωματική δύναμη, γνωστικές και αισθητηριακές διαταραχές. Για τον σκοπό αυτό, ο Ειδικός Εισηγητής των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία υπογράμμισε τις ειδικές ανάγκες αυτής της ιδιαίτερα ευάλωτης ομάδας στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και τόνισε την ανάγκη να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε «προσβάσιμες, κατάλληλες και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες υποστήριξης σε επίπεδο κοινότητας».^[14]

6. Υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι ηλικιωμένοι υπέστησαν αρνητικές διακρίσεις, όσον αφορά την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, με τη θέσπιση συστημάτων αυθαίρετης διαλογής, σε ορισμένες περιπτώσεις πρόωρα. Σε διάφορα κράτη μέλη, οι ηλικιωμένοι που προσβλήθηκαν από τη νόσο COVID-19 σε ιδρυματικές εγκαταστάσεις δεν μεταφέρθηκαν ποτέ σε νοσοκομείο, με το ανεπαρκώς εξοπλισμένο και εξοπλισμένο προσωπικό στις εν λόγω εγκαταστάσεις να αναγκάζεται να παρέχει υγειονομική περίθαλψη πρώτης γραμμής. Η Διεθνής Αμνηστία τεκμηρίωσε αυτή τη διάκριση σε βάρος των ηλικιωμένων σε ιδρύματα στο Βέλγιο, η οποία είχε καταστροφικές συνέπειες.^[15] Οι δυσκολίες ελέγχου των παθογόνων σε ιδρύματα φροντίδας ηλικιωμένων δείχνουν ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη μετάβασης σε ένα διαφορετικό μοντέλο φροντίδας για αυτή την ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα.

7. Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της μετάβασης από την ιδρυματική φροντίδα είναι να δοθεί η δυνατότητα σε αυτά τα άτομα να ζήσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια και να συμμετάσχουν στην κοινότητα. Ωστόσο, η πανδημία COVID-19 έφερε στο προσκήνιο ορισμένα από τα άλλα σημαντικά ζητήματα που αφορούν την ιδρυματική φροντίδα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τα ιδρύματα κατοικίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπέστησαν σημαντικές επιδημικές εξάρσεις ^[16], με συχνά καταστροφικές συνέπειες. Υπάρχουν αναδυόμενα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι αρμόδιες αρχές έλαβαν ανεπαρκή μέτρα για την προστασία των ατόμων που ζουν σε τέτοιες εγκαταστάσεις, με πιθανούς δεκάδες χιλιάδες θανάτους λόγω της νόσου COVID-19 σε εγκαταστάσεις ιδρυματικής φροντίδας στην ΕΕ. Σε πολλά κράτη μέλη, αντί να δοθεί προτεραιότητα σε έκτακτα μέτρα για την επανένταξη των ατόμων στην κοινότητα, πολλά ιδρύματα αποκλείστηκαν ^[17].

Παράρτημα III

Ιστορικό βάσει των υποθέσεων 417/2018/JN και 1233/2020/MMO

8. Η Διαμεσολαβήτρια ολοκλήρωσε πρόσφατα δύο έρευνες σχετικά με τη χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΔΕΤ) για έργα που αφορούν ιδρύματα στέγασης για άτομα με αναπηρία ^[18].

9. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να διαφυλάσσει τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας από απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, της απαγόρευσης της αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας και των διακρίσεων, μεταξύ άλλων για λόγους αναπηρίας ^[19]. Το άρθρο 26 του Χάρτη ορίζει συγκεκριμένα ότι: «Η Ένωση αναγνωρίζει και σέβεται το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να επωφελούνται από μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους, της κοινωνικής και επαγγελματικής τους ένταξης και της συμμετοχής τους στον κοινοτικό βίο».

10. Επιπλέον, η ΕΕ ενέκρινε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ), οι διατάξεις της οποίας αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της ΕΕ. Το άρθρο 19 της ΣΗΕΔΑΑ ορίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης «αναγνωρίζουν το ισότιμο δικαίωμα όλων των ατόμων με αναπηρία να ζουν στην κοινότητα, με ίσες επιλογές με τους άλλους, και λαμβάνουν αποτελεσματικά και κατάλληλα μέτρα για να διευκολύνουν την πλήρη άσκηση του δικαιώματος αυτού από τα άτομα με αναπηρία και την πλήρη ένταξη και συμμετοχή τους στην κοινότητα». Τέλος, η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία δήλωσε ότι η συνεχής επένδυση στην ιδρυματική φροντίδα εμποδίζει την πλήρη πραγμάτωση του δικαιώματος να ζουν ανεξάρτητα και να περιλαμβάνονται στην κοινότητα.

11. Σύμφωνα με τον κανονισμό της ΕΕ για τον καθορισμό των κανόνων που διέπουν τον κανονισμό για τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (κανονισμός περί κοινών διατάξεων)^[22], «[σ]το πλαίσιο των προσπαθειών της για την αύξηση της οικονομικής, εδαφικής και κοινωνικής συνοχής, η Ένωση θα πρέπει, σε όλα τα στάδια εφαρμογής των ΕΔΕΤ, να αποσκοπεί στην εξάλειψη των ανισοτήτων και στην προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών και στην ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, καθώς και στην καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), στο άρθρο 10 της ΣΛΕΕ και στο άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία, καθώς και στο άρθρο 5 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το οποίο ορίζει ότι κανείς δεν υποχρεούται να εκτελεί καταναγκαστική ή υποχρεωτική εργασία»(η υπογράμμιση δική μου).^[23]

12. Στο πλαίσιο της έρευνας στην υπόθεση 1233/2019/MMO, η Επιτροπή δήλωσε ότι ο κανονισμός περί κοινών διατάξεων περιέχει ειδικές διατάξεις ^[24] σχετικά με την ένταξη και την απαγόρευση των διακρίσεων κατά των ατόμων με αναπηρία. Η Επιτροπή συνέχισε ότι τα ΕΔΕΤ προωθούν ενεργά το δικαίωμα στην ανεξάρτητη διαβίωση μέσω επενδύσεων στη διαδικασία μετάβασης από την ιδρυματική/οικιακή φροντίδα σε υπηρεσίες φροντίδας σε επίπεδο οικογένειας και κοινότητας. Επιπλέον, ο κανονισμός για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (κανονισμός ΕΚΤ)^[25] προβλέπει ρητά δράσεις που διευκολύνουν τη μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας, ιδίως για όσους αντιμετωπίζουν πολλαπλές διακρίσεις (άρθρο 8).

13. Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε επίσης θετικά στις προτάσεις της Διαμεσολαβήτριας για βελτίωση και στις δύο υποθέσεις 417/2018/JN και 1233/2019/MMO. Ειδικότερα, η Επιτροπή παρουσίασε τις αλλαγές που πρότεινε στον κανονισμό περί κοινών διατάξεων (και στους κανονισμούς των επιμέρους χρηματοδοτικών προγραμμάτων)^[26] για την προσεχή περίοδο χρηματοδότησης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα εθνικά προγράμματα που συγχρηματοδοτούνται από τα ΕΔΕΤ συμμορφώνονται με τη ΣΗΕΔΑΑ. Η Επιτροπή δήλωσε ότι η έμφαση δίνεται στη στήριξη της μετάβασης σε υπηρεσίες σε επίπεδο κοινότητας και ότι, στην καθοδήγησή της προς τα κράτη μέλη, τόνισε ότι, ανεξάρτητα από το μέγεθος, η κατασκευή και η ανακαίνιση κατοικιών μακράς διάρκειας δεν αποτελεί προτεραιότητα στο πλαίσιο των ΕΔΕΤ.

14. Για την προσεχή περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή έχει θεσπίσει «ευνοϊκούς όρους» για να διασφαλίσει ότι πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για τον σκοπό αυτό. Ειδικότερα, η Επιτροπή πρότεινε:

Οριζόντιος αναγκαίος πρόσφορος όρος για την υλοποίηση και την εφαρμογή της ΣΗΕΔΑΑ. Για να αξιολογηθεί η εκπλήρωση αυτής της οριζόντιας προϋπόθεσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιολογήσουν κατά πόσον διαθέτουν εθνικό πλαίσιο για την εφαρμογή της ΣΗΕΔΑΑ, συμπεριλαμβανομένων στόχων με μετρήσιμους στόχους, μηχανισμών συλλογής δεδομένων και παρακολούθησης. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να αξιολογήσουν κατά πόσον υπάρχουν ρυθμίσεις που διασφαλίζουν ότι οι πολιτικές, η νομοθεσία και τα πρότυπά τους σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και των ηλικιωμένων αντικατοπτρίζονται δεόντως στην προετοιμασία και την υλοποίηση των προγραμμάτων που λαμβάνουν ΕΔΕΤ. Εάν δεν πληρούται ο εν λόγω αναγκαίος πρόσφορος όρος, η πρόταση δεν είναι επιλέξιμη για χρηματοδότηση.

- Θεματικοί αναγκαίοι πρόσφοροι όροι που συνδέονται με συγκεκριμένα είδη στήριξης που προωθούν την αποϊδρυματοποίηση και τις υπηρεσίες σε επίπεδο κοινότητας. Αυτό περιλαμβάνει: i) στήριξη για την ένταξη των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, η οποία υπόκειται στον αναγκαίο πρόσφορο όρο ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν εθνικό στρατηγικό πλαίσιο πολιτικής για την κοινωνική ένταξη και τη μείωση της φτώχειας, το οποίο περιλαμβάνει μέτρα για την προώθηση της μετάβασης από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας· και ii) στήριξη της ισότιμης πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, η οποία υπόκειται στον αναγκαίο πρόσφορο όρο ενός εθνικού ή περιφερειακού στρατηγικού πλαισίου πολιτικής για την υγεία, το οποίο περιλαμβάνει μέτρα για την προώθηση υπηρεσιών σε επίπεδο κοινότητας.

15. Οι επιτροπές παρακολούθησης θα παρακολουθούν στενά και θα συζητούν με την Επιτροπή την εκπλήρωση των αναγκαίων πρόσφορων όρων και την εφαρμογή τους καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού. Εάν δεν πληρούται πλέον ένας αναγκαίος πρόσφορος όρος, οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα κινήσουν διαδικασία αντιπαράθεσης, η οποία μπορεί να έχει δημοσιονομικές συνέπειες, ανέφερε η Επιτροπή.

16. Η Επιτροπή δήλωσε ότι διοργανώνει κατάρτιση τόσο για το δικό της προσωπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση στον τομέα αυτό.

17. Η Επιτροπή επανέλαβε, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει νομική βάση για τον αποκλεισμό της κατανομής των κονδυλίων της ΕΕ σε ιδρύματα διαμονής μακράς διάρκειας και ότι αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών, και όχι της Επιτροπής, να επιλέγουν και να υλοποιούν τις επιμέρους πράξεις που υποστηρίζονται από τα ΕΔΕΤ.

 

[1] Η Διαμεσολαβήτρια διενεργεί στρατηγικές έρευνες με δική της πρωτοβουλία, εφόσον το κρίνει σκόπιμο. Εκτός από τη διερεύνηση κάθε πιθανής κακοδιοίκησης, οι έρευνες αυτές έχουν ως στόχο να βοηθήσουν το συγκεκριμένο θεσμικό όργανο και να προωθήσουν την ορθή διοικητική πρακτική.

[2] Υπάρχουν διάφορες πηγές αποδεικτικών στοιχείων που το αποδεικνύουν, για παράδειγμα, η έκθεση παρακολούθησης των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία λόγω της νόσου COVID-19 https://covid-drm.org/assets/documents/Disability-Rights-During-the-Pandemic-report-web.pdf και η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας σχετικά με τον αντίκτυπο της νόσου COVID-19 στους οίκους ευγηρίας στο Βέλγιο https://www.amnesty.be/IMG/pdf/20201116_rapport_belgique_mr_mrs.pdf.

[3] Η ΣΗΕΔΑΑ είναι μια νομικά δεσμευτική σύμβαση στην οποία η ΕΕ είναι συμβαλλόμενο μέρος από το 2011. Το άρθρο 19 της ΣΗΕΔΑΑ ορίζει το δικαίωμα ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία: https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html,

[4] https://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=1138

[5] https://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/themes/social-inclusion/desinstit/

[6] Σύμφωνα με τον κανονισμό 1303/2013. 

[7] Ιδίως στα άρθρα 21, 25 και 26.

[8] CHAP(2020) 02159 και CHAP(2020) 01883 αντίστοιχα.

[9] https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=25267

[10] Εκτός από την καταγγελία επί παραβάσει κατά της Ρουμανίας, η οποία υποβλήθηκε πριν από ένα έτος [CHAP(2019) 3555] και στην οποία η Επιτροπή έχει ήδη αποστείλει επιστολή στον καταγγέλλοντα πριν από την περάτωση της υπόθεσης.

[11] CHAP(2020) 01883

[12] CHAP(2020) 02159

[13] https://deinstitutionalisation.com/2020/05/29/one-step-forward-two-steps-back/

[14] https://www.ohchr.org/EN/Issues/Disability/SRDisabilities/Pages/SupportingTheAutonomyOlderPersons.aspx (στα Αγγλικά).

[15] https://www.amnesty.be/IMG/pdf/20201116_rapport_belgique_mr_mrs-3.

[16] Όπως αναφέρεται επίσης στην επιστολή των ειδικών εισηγητών των Ηνωμένων Εθνών προς την Επιτροπή τον Μάιο του 2020.

[17] Βλ., για παράδειγμα, την έκθεση παρακολούθησης των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία λόγω της νόσου COVID-19, μέρος 3, https://covid-drm.org/assets/documents/Disability-Rights-During-the-Pandemic-report-web.pdf. 

[18] Υπόθεση 417/2018/JN https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/52034 και υπόθεση 1233/2020/MMO https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/55112.

[19] Άρθρα 20 και 21 του Χάρτη.

[20] Γενικό σχόλιο αριθ. 5, 27 Οκτωβρίου 2017, παράγραφοι 15 και 15 στοιχείο ε).

[21] Επιπλέον, κατά την άποψη της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών, τα κονδύλια της ΕΕ δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση των υφιστάμενων θεσμών και υπάρχει ανάγκη «να ενισχυθεί η παρακολούθηση της χρήσης των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων, ώστε να διασφαλιστεί ότι χρησιμοποιούνται αυστηρά για την ανάπτυξη υπηρεσιών υποστήριξης για άτομα με αναπηρία στις τοπικές κοινότητες και όχι για την ανάπλαση ή την επέκταση των θεσμών». Η επιτροπή συνέστησε επίσης «η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναστείλει, να αποσύρει και να ανακτήσει πληρωμές σε περίπτωση παραβίασης της υποχρέωσης σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων»[Συμπερασματικές παρατηρήσεις σχετικά με την αρχική έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παράγραφος 51].

[22] Αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32013R1303.

[23] Βλ. επίσης άρθρο 7 του κανονισμού περί κοινών διατάξεων.

[24] Η εκ των προτέρων αιρεσιμότητα 9.1 απαιτεί την ύπαρξη και την εφαρμογή εθνικού στρατηγικού πλαισίου πολιτικής για τη μείωση της φτώχειας με στόχο την ενεργό ένταξη των ατόμων που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας υπό το πρίσμα των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση που καλύπτουν τα μέτρα για τη μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας. Η γενική εκ των προτέρων αιρεσιμότητα αριθ. 3 απαιτεί την ύπαρξη διοικητικής ικανότητας για την υλοποίηση και την εφαρμογή της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (ΣΗΕΔΑΑ) στον τομέα των ΕΔΕΤ σύμφωνα με την απόφαση 2010/48/ΕΚ του Συμβουλίου.

[25] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1304/2013 για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX%3A32013R1304.

[26] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον καθορισμό κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, και δημοσιονομικών κανόνων για τα εν λόγω Ταμεία και για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας και το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και τις Θεωρήσεις [COM(2018) 375]: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2018%3A375%3AFIN.