Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA) αντιμετώπισε καταγγελίες για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του στο ελληνικό νησί της Σάμου. Οι καταγγέλλοντες εξέφρασαν την ανησυχία τους για το γεγονός ότι ο τρόπος με τον οποίο οι χειριστές υποθέσεων που τοποθετήθηκαν στις ομάδες υποστήριξης του EUAA για το άσυλο διεξήγαγαν συνεντεύξεις με ευάλωτους αιτούντες άσυλο ήταν αντίθετος προς το δίκαιο της ΕΕ και ότι ο EUAA δεν είχε αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό. Επιπλέον, οι καταγγέλλοντες ανησυχούσαν για τον τρόπο με τον οποίο ο EUAA χειρίστηκε τις αναφορές επαναπροωθήσεων των αιτούντων άσυλο.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι, κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας, ο EUAA δεν είχε διασφαλίσει ότι οι χειριστές υποθέσεων που απεστάλησαν στις ομάδες υποστήριξης για το άσυλο ήταν έτοιμοι να διεξαγάγουν δεόντως συνεντεύξεις με ευάλωτους αιτούντες άσυλο, μεταξύ άλλων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι δείκτες τρωτότητας όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της συνέντευξης για το άσυλο. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε επίσης ότι ο EUAA δεν είχε παράσχει στους ευάλωτους αιτούντες άσυλο κατάλληλη διαδικασία για την αναφορά σφαλμάτων που έγιναν κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων και την εξέταση των εν λόγω εκθέσεων από τον EUAA. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι αυτό συνιστούσε κακοδιοίκηση και διατύπωσε τέσσερις συστάσεις προς τον EUAA για την αντιμετώπιση των ελλείψεων.

Η Διαμεσολαβήτρια απέστειλε επίσης τις συστάσεις αυτές στους ομολόγους της από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαμεσολαβητών (ENO), ζητώντας τις απόψεις τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των χειριστών υποθέσεων του EUAA και των εθνικών υπαλλήλων στον τομέα του ασύλου.

Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια εντόπισε σημαντικές ελλείψεις σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο ο EUAA αντιμετώπισε την αποκάλυψη από τους αιτούντες άσυλο εμπειριών επαναπροωθήσεων κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων. Καθώς ο EUAA άρχισε να εφαρμόζει μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, δεν διαπίστωσε κακοδιοίκηση, αλλά αντ’ αυτού διατύπωσε δύο προτάσεις βελτίωσης.

Η καταγγελία αφορούσε την άρνηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) να χορηγήσει γονική άδεια σε μέλος του προσωπικού που απασχολείται με σύμβαση προσωρινής απόσπασης (ΕΣΚΤ/ΔΟ) η οποία χρησιμοποιείται για ανταλλαγές με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες και έχει μέγιστη διάρκεια τριών ετών. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι ο αποκλεισμός του προσωπικού που απασχολείται με τέτοιες συμβάσεις από τη γονική άδεια παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχείρισης και το δικαίωμα γονικής άδειας σύμφωνα με το άρθρο 33 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ΕΚΤ υποστήριξε ότι οι κανόνες της δικαιολογούνται από τον ειδικό και προσωρινό χαρακτήρα των συμβάσεων ΕΣΚΤ/ΔΟ, την ανάγκη διασφάλισης της λειτουργικής συνέχειας και το γεγονός ότι το προσωπικό διατηρεί την πρόσβαση σε γονική άδεια στο πλαίσιο των εθνικών συστημάτων απασχόλησής του. Υποστήριξε ότι το άρθρο 33, παράγραφος 2, του Χάρτη δεν παρέχει ανεπιφύλακτο δικαίωμα γονικής άδειας και ότι διατηρεί διακριτική ευχέρεια για τον καθορισμό των εφαρμοστέων προϋποθέσεων.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η ΕΚΤ δεν απέδειξε ότι η άρνηση του θεμελιώδους δικαιώματος γονικής άδειας για το προσωπικό του ΕΣΚΤ/ΔΟ ήταν δικαιολογημένη και αναλογική ή ότι δεν μπορούσαν να ληφθούν λιγότερο περιοριστικά μέτρα. Ο Συνήγορος του Πολίτη έκρινε επίσης ότι η δυνατότητα λήψης γονικής άδειας αργότερα βάσει του εθνικού δικαίου δεν αποτελούσε επαρκές υποκατάστατο για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος όταν είχε μεγαλύτερη σημασία για τη φροντίδα μικρού παιδιού.

Η Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό συνιστούσε κακοδιοίκηση και συνέστησε στην ΕΚΤ να επανεξετάσει τους κανόνες της σχετικά με τη βραχυπρόθεσμη απασχόληση προκειμένου να διασφαλίσει αναλογική πρόσβαση σε γονική άδεια, ιδίως για τις συμβάσεις ΕΣΚΤ/ΔΟ που ανανεώνονται πέραν της αρχικής περιόδου.

Η υπόθεση αφορούσε τη μη παροχή ουσιαστικής απάντησης από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) σε διοικητική καταγγελία σχετικά με ισχυρισμούς για παρενόχληση και παρατυπίες που διατυπώθηκαν από υπάλληλο του μόνιμου σώματος κατηγορίας 2.

Ο καταγγέλλων υπέβαλε τη διοικητική καταγγελία στον Frontex τον Μάρτιο του 2023. Ο Frontex απάντησε ότι, σε αντίθεση με προηγούμενες πληροφορίες που είχε παράσχει στον καταγγέλλοντα, ο τελευταίος δεν είχε το δικαίωμα να υποβάλει τέτοια καταγγελία. Κατά συνέπεια, δεν θα ελάμβανε ουσιαστική απάντηση. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της έρευνας της Διαμεσολαβήτριας, ο Frontex δήλωσε ότι θα παράσχει γενική ουσιαστική απάντηση στον καταγγέλλοντα έως τον Νοέμβριο του 2024. Ο Frontex υπέβαλε την εν λόγω απάντηση στον καταγγέλλοντα μόλις τον Δεκέμβριο του 2025. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι οι ασυνεπείς πληροφορίες που παρασχέθηκαν στον καταγγέλλοντα και η κατάφωρη καθυστέρηση απάντησης στην καταγγελία συνιστούν κακοδιοίκηση. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια δεν έκρινε αναγκαίο να διατυπώσει σύσταση, δεδομένου ότι ο Frontex έχει πλέον δώσει ουσιαστική απάντηση στον καταγγέλλοντα.

Επιπλέον, η έρευνα της Διαμεσολαβήτριας αποκάλυψε την απουσία αποτελεσματικού μηχανισμού υποβολής καταγγελιών και επανόρθωσης για τους υπαλλήλους της κατηγορίας 2, όπως σε περιπτώσεις παρενόχλησης στον Frontex. Η Διαμεσολαβήτρια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για συστημικό ζήτημα που συνιστά επίσης κακοδιοίκηση.

Η Διαμεσολαβήτρια συνέστησε στο διοικητικό συμβούλιο του Frontex να θεσπίσει αποτελεσματικό μηχανισμό υποβολής καταγγελιών και προσφυγών κατά την επικείμενη αναθεώρηση του νομικού πλαισίου για τους υπαλλήλους της κατηγορίας 2.

Η υπόθεση αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο των κονδυλίων της ΕΕ που χορηγούνται στην Ελλάδα για τη διαχείριση των συνόρων. Οι καταγγέλλοντες, διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις, εξέφρασαν ανησυχίες ότι η Επιτροπή δεν παρακολούθησε και δεν αξιολόγησε αποτελεσματικά τις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δραστηριότητες διαχείρισης των συνόρων, σε ένα πλαίσιο επίμονων ισχυρισμών για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις ελληνικές αρχές.

Η έρευνα εντόπισε τομείς τους οποίους θα πρέπει να εξετάσει η Επιτροπή για να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθεί και διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα στον τομέα αυτό. Ωστόσο, δεδομένου ότι η Επιτροπή αναμένει επί του παρόντος τελική έκθεση από τις ελληνικές αρχές σε μία από τις μεμονωμένες περιπτώσεις εικαζόμενων παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων που θίγονται στην παρούσα έρευνα, και θα αξιολογήσει επίσης τώρα τις δαπάνες της Ελλάδας στο πλαίσιο του σχετικού προγράμματος, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την υπόθεση, διαπιστώνοντας ότι δεν ήταν δικαιολογημένες περαιτέρω έρευνες. Ωστόσο, διατύπωσε ορισμένες προτάσεις προς την Επιτροπή για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας.

Ειδικότερα, η Διαμεσολαβήτρια παρότρυνε την Επιτροπή να θεσπίσει κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα καθ’ όλη τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος, ιδίως όσον αφορά τον σχετικό «αναγκαίο πρόσφορο όρο» για την πρόσβαση σε κονδύλια. Στο πλαίσιο αυτών των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή θα πρέπει να θεσπίσει κριτήρια για τον προσδιορισμό των περιστάσεων υπό τις οποίες θα παρακρατεί ή θα αναστέλλει κονδύλια της ΕΕ λόγω μη συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τον σχετικό όρο χρηματοδότησης, και να δημοσιεύσει τα εν λόγω κριτήρια. Κατά την αξιολόγηση αξιόπιστων καταγγελιών σχετικά με παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του συνολικού ελληνικού προγράμματος, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η Ελλάδα εξακολουθεί να πληροί την προϋπόθεση των θεμελιωδών δικαιωμάτων που σχετίζεται με τα εν λόγω κονδύλια. Η Διαμεσολαβήτρια διατύπωσε επίσης προτάσεις σχετικά με τη διαφάνεια της διαδικασίας παρακολούθησης και μέτρα για την ενίσχυση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

 

Στην εν λόγω αυτεπάγγελτη έρευνα αξιολογήθηκε ο τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να εγγυηθεί τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο του μνημονίου συνεννόησης (ΜΣ) ΕΕ-Τυνησίας. Έχουν εκφραστεί ανησυχίες σχετικά με τη φύση του μνημονίου συνεννόησης εν γένει και σχετικά με τη στήριξη πρωτοβουλιών για τον έλεγχο των συνόρων ειδικότερα, ιδίως υπό το πρίσμα των εξαιρετικά ανησυχητικών εκθέσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι τυνησιακές αρχές αντιμετωπίζουν τους μετανάστες.

Η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για την απουσία προηγούμενης εκτίμησης επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα (HRIA), ιδίως όσον αφορά τον πυλώνα «Μετανάστευση και κινητικότητα» του μνημονίου συνεννόησης και τα έργα που πρόκειται να υπαχθούν στον εν λόγω πυλώνα. Δεδομένου ότι αυτός ο πυλώνας του μνημονίου συνεννόησης έχει σαφώς σχεδιαστεί για τον περιορισμό και την αποθάρρυνση της παράτυπης μετανάστευσης προς την ΕΕ μέσω του καλύτερου ελέγχου της μετανάστευσης από τις τυνησιακές αρχές, η υλοποίηση έργων που θέτουν αυτόν τον στόχο σε εφαρμογή έχει προφανώς μια διάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την Επιτροπή να απαντήσει σε σειρά ερωτήσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να παρακολουθεί τον αντίκτυπο των δράσεων στο πλαίσιο του μνημονίου συνεννόησης στα ανθρώπινα δικαιώματα και τα μέτρα που έχει προβλέψει και προγραμματίσει, μεταξύ άλλων όσον αφορά την πιθανή αναστολή της χρηματοδότησης της ΕΕ, σε περίπτωση εντοπισμού παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι, παρά τους επανειλημμένους ισχυρισμούς της Επιτροπής ότι δεν υπήρχε ανάγκη προηγούμενης HRIA, είχε στην πραγματικότητα ολοκληρώσει μια διαδικασία διαχείρισης κινδύνου για την Τυνησία πριν από την υπογραφή του μνημονίου συνεννόησης.

Η διαδικασία αυτή, την οποία διεξάγει η Επιτροπή με όλες τις χώρες-εταίρους της ΕΕ που ενδέχεται να λάβουν δημοσιονομική στήριξη από την ΕΕ, έλαβε υπόψη κριτήρια παρόμοια με εκείνα που χρησιμοποιούνται στο πρότυπο της προηγούμενης HRIA. Οι εκθέσεις αυτές αξιολογούν, μεταξύ άλλων, την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την ασφάλεια και τις συγκρούσεις στην οικεία χώρα εταίρο. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν είχε ανταλλάξει προορατικά τις πληροφορίες αυτές, μεταξύ άλλων στην απάντησή της στη στρατηγική πρωτοβουλία της Διαμεσολαβήτριας για το θέμα αυτό.

Η Διαμεσολαβήτρια υπέβαλε προτάσεις σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης αυτού του ζητήματος. Επίσης, - δεδομένης της έκτασης των κινδύνων που εντοπίστηκαν - πρότεινε στην Επιτροπή να επεξεργαστεί συγκεκριμένα κριτήρια για την πιθανή αναστολή των συμβάσεων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και σχετίζονται με τη διαχείριση της μετανάστευσης, όταν βρίσκει αποδεικτικά στοιχεία για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά την υλοποίηση των έργων. Στο πλαίσιο αυτό, η Διαμεσολαβήτρια πρότεινε στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τους εταίρους υλοποίησης να δημιουργήσουν μηχανισμούς υποβολής καταγγελιών για άτομα που καταγγέλλουν εικαζόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους κατά την υλοποίηση έργων/προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ στην Τυνησία. Με δεδομένες τις πρόσφατες αναφορές για σημαντικά προβλήματα επιτόπου, αυτό έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.