Sprawa dotyczyła decyzji Komisji Europejskiej o uznaniu niektórych kosztów za niekwalifikowalne, zgłoszonych przez organizację pozarządową, która uczestniczyła w finansowanym przez UE projekcie mającym na celu zwalczanie rasizmu wobec Romów. Skarżący twierdził, że Komisja nie zbadała właściwie dowodów przed ustaleniem, że koszty były niekwalifikowalne.

Rzecznik zbadał tę kwestię i stwierdził, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Podczas konferencji europejskiej sieci rzeczników praw obywatelskich, która odbyła się w dniach 19–20 czerwca 2017 r., niektórzy rzecznicy, którzy uczestniczyli w pracach grupy roboczej ds. migracji, wyrazili zaniepokojenie praktycznym stosowaniem szczególnego odstępstwa zawartego w art. 12 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy w sprawie łączenia rodzin („dyrektywa”)[1].

W szczególności państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o niestosowaniu odstępstwa od wymogów[2] ustanowionych dla wykonywania prawa do łączenia rodzin[3], jeżeli wniosek o łączenie rodziny został złożony po upływie okresu trzech miesięcy[4] od nadania statusu uchodźcy.

W następstwie dyskusji grupy roboczej służby belgijskiego Federalnego Rzecznika Praw Obywatelskich wyjaśniły w wiadomości e-mail z dnia 18 października 2017 r., że prawo belgijskie wykracza poza minimalny okres trzech miesięcy przewidziany w dyrektywie[5] i stosuje 12-miesięczny termin na zastosowanie odstępstwa.

Belgijski federalny rzecznik praw obywatelskich zauważył jednak na podstawie otrzymanych skarg, że członkowie rodziny uchodźców w Belgii mogą napotkać praktyczne trudności uniemożliwiające im złożenie wniosku w terminie 12 miesięcy od przyznania statusu uchodźcy osobie rozdzielonej. Trudności te zostały początkowo rozwiązane w 2015 r.^[6]. W rezultacie członkowie rodziny uchodźców mogą złożyć wniosek bezpośrednio, jeśli przedstawią dowód tożsamości, wypełnią formularz wniosku wizowego i ostatecznie wniosą opłaty wizowe (ich plik można wypełnić później).

Jednak według belgijskiego federalnego rzecznika praw obywatelskich urzędy konsularne i urzędy konsularne nadal napotykały pewne trudności, na przykład:

(1) Urzędy konsularne nie zawsze wymieniają odpowiednie informacje na swojej stronie internetowej lub w dokumentach uzupełniających dotyczących uchodźców.

(2) nie zawsze aktywnie informują członków rodziny uchodźców, którzy kontaktują się z urzędami konsularnymi, o możliwości bezpośredniego złożenia wniosku.

(3) Osoby ubiegające się o wizę czasami doświadczają dużych opóźnień w umawianiu się na spotkanie z ambasadą (ze względu na brak zdolności administracyjnych, co skutkuje poważnymi ograniczeniami organizacyjnymi).

(4) Egzekwowanie korzystnych zasad zależy od wiedzy ambasady na temat tych zasad i ograniczeń organizacyjnych.

(5) Zadośćuczynienie sytuacji, w których upływ terminu jest spowodowany działaniami (lub bezczynnością) ambasady, jest trudne, ponieważ Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Urząd Imigracyjny mają sprzeczne stanowiska w tej sprawie.

Aby rozwiązać te problemy, belgijski federalny rzecznik praw obywatelskich chciał zwrócić się do Komisji z pytaniem o możliwą korzystniejszą interpretację dyrektywy.

Zapytanie

W pytaniu skierowanym do Komisji przez Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócono się do instytucji z pytaniem, czy może ona potwierdzić, że jej (korzystna) interpretacja trzymiesięcznego terminu (przewidzianego w art. 12 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 2003/86/WE) przedstawiona w komunikacie Komisjiz 2014 r. [7] zawierającym wytyczne dla państw członkowskich dotyczące stosowania dyrektywy[8] pozostaje aktualna, biorąc pod uwagę nasilenie się kryzysu uchodźczego od 2014 r. oraz stosunkowo niewielki odsetek osób ubiegających się o azyl, którym jak się wydaje, państwa członkowskie przyznały dotychczas status uchodźcy.

Odpowiedź Komisji

W dniu 20 grudnia 2017 r. Komisja odpowiedziała na zapytanie.

Komisja potwierdziła, że oświadczenie zawarte w komunikacie z 2014 r. w sprawie wytycznych dotyczących stosowania dyrektywy nadal ma zastosowanie. Komisja obszernie przytoczyła sekcję 6.1.3 komunikatu.

Komisja dodała, że w swoim „Europejskim programie w zakresie migracji” z maja 2015 r.[9] podkreśliła, że w odpowiedzi na ludzkie tragedie związane z kryzysem migracyjnym państwa członkowskie powinny korzystać z innych legalnych możliwości dostępnych dla osób potrzebujących ochrony, równolegle z przesiedleniami. Obejmują one „prywatne/pozarządowesponsorowanie i zezwolenia humanitarne oraz klauzule dotyczące łączenia rodzin”. Komisja stwierdziła, że z powyższego oświadczenia wynika, iż stanowisko Komisji w kwestii łączenia rodzin uchodźców nie uległo zmianie w wyniku pogłębienia się kryzysu uchodźczego.

Ponadto Komisja odniosła się do sprawozdania z niedawnego badania ESM (Europejskiej Sieci Migracyjnej), które zawiera przegląd sytuacji w różnych państwach członkowskich w odniesieniu do ram czasowych, w których należy składać wnioski o ułatwienie łączenia rodzin uchodźców[10]. 

Odpowiedź Komisji została przesłana do belgijskiego federalnego rzecznika praw obywatelskich w dniu 9 stycznia 2018 r.

Informacje zwrotne

Belgijski federalny rzecznik praw obywatelskich nie przedstawił żadnych uwag do odpowiedzi Komisji.

Procedura zamknięcia

Biorąc pod uwagę treść odpowiedzi (tj. potwierdzenie przez Komisję oświadczenia złożonego w komunikacie z 2014 r.) oraz fakt, że belgijski federalny rzecznik praw obywatelskich nie przedstawił żadnych uwag, stwierdzono, że kwestia podniesiona w zapytaniu została odpowiednio rozwiązana.

[1] Dyrektywa Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin, Dz.U. L 251 z 3.10.2003, s. 12.

[2] Wymogi te są następujące: (i) odpowiednie zakwaterowanie dla rodziny, (ii) ubezpieczenie zdrowotne oraz (iii) wystarczające stabilne i regularne środki.

[3] Odpowiednia część art. 12 ust. 1 akapit pierwszy ma następujące brzmienie: „Wdrodze odstępstwa od art. 7 państwa członkowskie nie wymagają od uchodźcy lub członka(-ów) rodziny przedstawienia, w odniesieniu do wniosków dotyczących tych członków rodziny, o których mowa w art. 4 ust. 1, dowodu, że uchodźca spełnia wymogi określone w art. 7”.

[4] Odpowiednia część art. 12 ust. 1 akapit trzeci ma następujące brzmienie: „Państwaczłonkowskie mogą wymagać od uchodźcy spełnienia warunków, o których mowa w art. 7 ust. 1, jeżeli wniosek o łączenie rodziny nie zostanie złożony w terminie trzech miesięcy od nadania statusu uchodźcy”(podkreślenie dodane).

[5] Art. 10 ust. 2 tiret piąte ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. o wjeździe, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców (Belgia).

[6] Belgijski Rzecznik Praw Obywatelskich wymienił następujące praktyczne niespójności, którymi zajęto się w 2015 r. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i Urzędzie Imigracyjnym: (1) Belgijskie ambasady wymagają od wnioskodawców legalizacji wszystkich swoich dokumentów przed złożeniem wniosku o łączenie rodziny, co jest czasochłonne. (2) Belgijski Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że członkowie rodziny mieli poważne trudności z uzyskaniem wszystkich dodatkowych dokumentów wymaganych przez ambasadę w celu zarejestrowania wniosku.

[7] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wytycznych dotyczących stosowania dyrektywy 2003/86/WE w sprawie prawa do łączenia rodzin, COM(2014) 210 final.

[8] COM(2014) 210, pkt 6.1.3: „Wart. 12 ust. 1 akapit trzeci zezwala się państwom członkowskim na wymaganie od uchodźcy spełnienia warunków określonych w art. 7 ust. 1, jeżeli wniosek o łączenie rodziny nie zostanie złożony w terminie trzech miesięcy od nadania statusu uchodźcy. Uchodźcy często napotykają w tym okresie praktyczne trudności, które mogą stanowić praktyczną przeszkodę w łączeniu rodzin. W związku z tym Komisja uważa, że większość państw członkowskich nie stosuje tego ograniczenia za najwłaściwsze rozwiązanie.

Jeżeli jednak państwa członkowskie zdecydują się na stosowanie tego przepisu, Komisja uważa, że powinny one uwzględnić obiektywne przeszkody praktyczne, z którymi boryka się wnioskodawca, jako jeden z czynników przy ocenie indywidualnego wniosku. Ponadto, o ile państwa członkowskie, zgodnie z art. 11 i art. 5 ust. 1, mają swobodę decydowania, czy wniosek powinien zostać złożony przez członka rodziny rozdzielonej, czy przez członka rodziny, o tyle szczególna sytuacja uchodźców i członków ich rodzin może uczynić to szczególnie trudnym lub niemożliwym.

W związku z tym Komisja uważa, że państwa członkowskie, zwłaszcza przy stosowaniu terminu, powinny umożliwić członkowi rodziny rozdzielonej złożenie wniosku na terytorium państwa członkowskiego w celu zagwarantowania skuteczności prawa do łączenia rodzin. Ponadto jeżeli wnioskodawca napotyka obiektywne przeszkody praktyczne utrudniające dotrzymanie trzymiesięcznego terminu, Komisja uważa, że państwa członkowskie powinny umożliwić mu złożenie częściowego wniosku, który należy wypełnić, gdy tylko dokumenty staną się dostępne lub śledzenie zostanie pomyślnie zakończone. Komisja wzywa również państwa członkowskie do terminowego i zrozumiałego przekazywania uchodźcom jasnych informacji na temat łączenia rodzin (na przykład w przypadku nadania im statusu uchodźcy).”

[9] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski program w zakresie migracji (COM(2015) 240).

[10] Sprawozdanie dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/00_family_reunification_sr_final.pdf

Sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez Komisję skargi dotyczącej wykluczenia skarżącego z sieci ekspertów ze względu na jego rzekomo niewłaściwe zachowanie. Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i stwierdził, że ogólna odpowiedź Komisji na zarzuty wysunięte przeciwko skarżącemu była niewystarczająca. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja nie przeprowadziła dogłębnej, obiektywnej i neutralnej oceny faktów. Następnie Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił propozycję rozwiązania, którą Komisja odrzuciła. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich postanowił zamknąć sprawę, stwierdzając niewłaściwe administrowanie ze strony Komisji.

Skarga ta została złożona przez niemiecką firmę działającą w dziedzinie inżynierii przyrodniczej oraz nauk kulturowych i medycyny. Dotyczyła ona unijnego projektu dotyczącego zrozumienia mechanizmów kontroli cyklu komórkowego i znalezienia możliwych rozwiązań dla chorób związanych z cyklem komórkowym. Po przeprowadzeniu audytu projektu Komisja postanowiła nie uznawać niektórych wydatków za kwalifikowalne. Skarżący sprzeciwił się tej decyzji i twierdził, że sposób, w jaki Komisja i jej audytorzy przeprowadzili audyt, jest nieprawidłowy, nieuczciwy i nie jest zgodny z dobrą praktyką administracyjną. Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał te kwestie i nie stwierdził niewłaściwego administrowania w postępowaniu Komisji.

Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki ENISA przeniosła zadania i wprowadziła zmiany w środowisku pracy skarżącego, pracownika ENISA. Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i przedstawił propozycję polubownego rozwiązania, której ENISA nie zaakceptowała. Następnie Rzecznik przedstawiła projekty zaleceń, w których zwróciła się do ENISA o: 1) uznać, że: a) nie skonsultowała się ze skarżącym przed przyjęciem decyzji o przeniesieniu, b) nie uzasadniła swoich działań, c) nie przekazała należycie swoich decyzji o przeniesieniu, d) nie odpowiedziała na odpowiednie wnioski skarżącego oraz e) należycie uwzględniła dobro skarżącego; 2) przeprosić skarżącego; 3) zapłata ex gratia w wysokości 1000 EUR na rzecz skarżącego; oraz 4) formalne zobowiązanie Rzecznika Praw Obywatelskich, że nie będzie dopuszczał się takich przypadków niewłaściwego administrowania w przyszłości. ENISA zaakceptowała projekt zaleceń Rzecznika i podjęła kroki w celu ich wdrożenia. W związku z tym Rzecznik zamknęła sprawę.