Strasburg, dnia 14 marca 2016 r.

Dotyczy: Niedawna inicjatywa na rzecz zwiększenia przejrzystości Eurogrupy

Szanowny Panie Przewodniczący!

Pragnę serdecznie pogratulować Państwu niedawnej inicjatywy na rzecz większej przejrzystości prac Eurogrupy. Biorąc pod uwagę znaczenie jego prac, słusznie podkreślono przejrzystość jako kwestię o pierwszorzędnym znaczeniu dla dalszej legitymacji i zaufania publicznego.

Z dużym zainteresowaniem odnotowałem proaktywne środki na rzecz przejrzystości, które przedłożył Pan na posiedzeniu Eurogrupy w dniu 11 lutego 2016 r., a mianowicie opublikowanie (i) kompletnego projektu porządku obrad Eurogrupy z uwagami, (ii) pisma podsumowującego Eurogrupę (odzwierciedlającego Pana zrozumienie tego, co zostało omówione na posiedzeniu) oraz (iii) dokumentów dotyczących poszczególnych krajów programu przed podjęciem decyzji, a także not przedstawionych Eurogrupie po posiedzeniach [1].

Przyjmując wówczas z zadowoleniem Pańską inicjatywę [2], wspomniałem, że sprawa ta została mi przedstawiona w czerwcu 2015 r., kiedy to otrzymałem skargę dotyczącą braku przejrzystości posiedzeń Eurogrupy, w szczególności w odniesieniu do negocjacji w sprawie programu wsparcia finansowego dla Grecji [3]. W międzyczasie monitorowałem sposób rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów Eurogrupy, w szczególności przez Radę.

W związku z tym najbardziej zachęcono mnie, bym dowiedział się, że podczas posiedzenia Eurogrupy w dniu 11 lutego 2016 r. osiągnięto porozumienie w sprawie pkt (i) i (ii) wyżej wymienionych wniosków. W odniesieniu do pkt (iii) na posiedzeniu Eurogrupy w dniu 7 marca 2016 r. postanowiono, że „dokumenty z posiedzeń Eurogrupy będą publikowane, chyba że sprzeciwią się temu instytucje, które je sporządziły. Dokumenty, które nie zostały sfinalizowane lub które zawierają informacje wrażliwe z punktu widzenia rynku, nie będą podawane do wiadomości publicznej”.

Odkąd rozpocząłem pracę jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, wszcząłem szereg strategicznych dochodzeń i inicjatyw mających na celu promowanie proaktywnej przejrzystości w instytucjach, urzędach, organach i agencjach UE. Proaktywna przejrzystość pomaga zapewnić, aby obywatele uzyskali dostęp do odpowiednich dokumentów w najwcześniejszym możliwym terminie i bez konieczności zwracania się o nie, podczas gdy dany organ jest postrzegany jako jak najbardziej przejrzysty w odniesieniu do posiadanych dokumentów oraz tego, co można, a czego nie można proaktywnie ujawnić.

W odniesieniu do dokumentów, które nie będą publikowane proaktywnie, takich jak dokumenty wymienione powyżej, obywatele mogą nadal korzystać ze swojego podstawowego prawa do publicznego dostępu do dokumentów, zgodnie z art. 42 Karty praw podstawowych, i zwracać się o dostęp do nich. Biorąc pod uwagę gospodarcze, finansowe i społeczne skutki decyzji podejmowanych przez organ, któremu Pan przewodniczy, uważam, że szczególnie ważne jest wyjaśnienie sposobu rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów związanych z pracami Eurogrupy. Wydaje mi się, że należy wziąć pod uwagę trzy powiązane aspekty.

Po pierwsze, zgodnie z notą informacyjną z 2015 r. sporządzoną przez Służbę Prawną Rady [4] wnioski o publiczny dostęp do dokumentów będących w posiadaniu Sekretariatu Generalnego Rady (SGR) w związku z wykonywaniem zadań polegających na wspieraniu organów lub podmiotów innych niż Rada (w tym Eurogrupy) wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów [5] i w związku z tym mają być rozpatrywane przez SGR zgodnie z materialnymi i proceduralnymi ramami prawnymi określonymi w tym rozporządzeniu.

Służba Prawna Rady zauważa ponadto, że po wejściu w życie art. 15 ust. 3 tiret trzecie TFUE [6] wnioskodawcy mogą podjąć decyzję o skierowaniu swoich wniosków o publiczny dostęp bezpośrednio do organów wspieranych administracyjnie przez SGR. W przypadku Eurogrupy w nocie wskazano przewodniczącego jako osobę, do której można kierować wnioski. Służba Prawna dodaje, że „w związku z tym zainteresowane organy są zobowiązane do przyjęcia przepisów w celu wykonania swoich zobowiązań traktatowych w dziedzinie przejrzystości. Przepisy te powinny odzwierciedlać przepisy określone w rozporządzeniu 1049/2001 w oczekiwaniu na zmianę tego rozporządzenia. Powinny one również obejmować ustalenia proceduralne dotyczące rozpatrywania wniosków o udzielenie dostępu. Zaleca się, aby ustalenia te obejmowały przekazanie SGR uprawnień do rozpatrywania wniosków o dostęp i ewentualnych sporów”.

Pomocne byłoby ustalenie, jakie środki podjęto w celu podjęcia działań następczych w związku z niniejszą notą, oraz uzyskanie kopii wszelkich istotnych dokumentów (np. decyzji o przekazaniu uprawnień). Od czasu jego ustanowienia Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadził, jak Pan zapewne wie, szereg dochodzeń w sprawie kwestii związanych z publicznym dostępem do dokumentów w celu ustalenia, czy dany organ przyjął przepisy w tej sprawie, a jeśli tak, to czy przepisy te są łatwo dostępne publicznie [7]. Na podstawie odpowiedzi na niniejsze pismo określę kolejne kroki mojego Biura w tym zakresie.

Po drugie, szereg organów i służb przygotowuje posiedzenia Eurogrupy [8]. Moi urzędnicy nie byli w stanie znaleźć ogłoszeń i wstępnych porządków obrad posiedzeń odpowiednich organów w rejestrze publicznym Rady, mimo że jest to możliwe w przypadku innych organów przygotowawczych Rady (np. Komitetu Budżetowego, Grupy Roboczej ds. Współpracy w Sprawach Karnych). Biorąc pod uwagę proaktywne środki na rzecz przejrzystości, za którymi Pan osobiście opowiadał się, uważam, że właściwe byłoby rozważenie podobnych środków w odniesieniu do odpowiednich organów przygotowawczych. W świetle Pańskiej zapowiedzi z 11 lutego, że grupa robocza Eurogrupy będzie odpowiedzialna za monitorowanie Pańskiej inicjatywy na rzecz przejrzystości, warto wiedzieć, czy byłby Pan skłonny skierować to pytanie w celu podjęcia podobnych działań następczych.

Po trzecie, w nocie Służby Prawnej stwierdza się również, że dokumenty będące w posiadaniu SGR w związku z wykonywaniem zadań polegających na wspieraniu organów lub podmiotów innych niż Rada nie są co do zasady publikowane w publicznym rejestrze dokumentów Rady. Oznacza to, że obecnie nie jest możliwe uzyskanie przeglądu dokumentacji Eurogrupy, o którą mogą wnioskować obywatele [9]. Aby ułatwić obywatelom korzystanie z podstawowego prawa do publicznego dostępu, najbardziej przydatne byłoby również zajęcie się tą kwestią.

Byłbym wdzięczny za przesłanie odpowiedzi do dnia 30 czerwca 2016 r. Jeżeli w związku z niniejszym pismem wymagane są dalsze informacje, można skontaktować się z Działem ds. Dochodzeń Strategicznych Rzecznika Praw Obywatelskich (panna Rosita Agnew, tel.: 00 32 2 284 25 42).

Jeszcze raz gratuluję Panu inicjatywy na rzecz większej przejrzystości.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly

cc: Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Hans-Joachim SCHULZ

Przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker

Sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej Tranholm‐Mikkelsen

[1] Pragnę zauważyć, że 17 grudnia 2015 r. skierował Pan do wszystkich członków Eurogrupy pismo zawierające te propozycje.

[2] Komunikat prasowy nr 3/2016 „Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje proaktywne propozycje Eurogrupy dotyczące przejrzystości”,

11 lutego 2016 r., http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/release.faces/en/63843/html.bookmark

[3] Podległe mi służby ostatecznie nie wszczęły żadnego dochodzenia, ponieważ skarżący nie dał Radzie i Komisji wystarczająco dużo czasu na ustosunkowanie się do zgłoszonych przez niego obaw.

[4] Dokument nr12258/15 dotyczący „rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do niektórych kategorii dokumentów będących w posiadaniu Sekretariatu Generalnego Rady”, http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12258-2015-INIT/en/pdf

[5] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43.

[6] Art. 15 ust. 3 tiret trzecie TFUE stanowi, że „każda instytucja, organ lub jednostka organizacyjna zapewnia przejrzystość swoich prac i opracowuje w swoim regulaminie wewnętrznym szczegółowe przepisy dotyczące dostępu do swoich dokumentów (...)”.

[7] Zob. np. dochodzenie z własnej inicjatywy 616/PUBAC/F/IJH i OI/1/99/IJH.

[8] Na przykład Komitet Ekonomiczno-Finansowy, Komitet Polityki Gospodarczej i Sekretariat Generalny Rady. Eurogrupa jest ponadto wspierana przez sekretariat grupy roboczej Eurogrupy w ramach DG ECFIN Komisji. Grupa Robocza Eurogrupy składa się z organu przygotowawczego Rady (mianowicie Komitetu Ekonomiczno-Finansowego), w którym reprezentowane są państwa członkowskie strefy euro, Komisja i EBC.

[9] Jeżeli dokument nie może zostać upubliczniony w sposób proaktywny, odniesienie do dokumentu oraz, w miarę możliwości, jego tytuł powinny zostać podane do wiadomości publicznej.