Strasburg, 14 marca 2016 r.

Dotyczy: Niedawna inicjatywa na rzecz zwiększenia przejrzystości Eurogrupy

Szanowny Panie Przewodniczący!

Pragnę serdecznie pogratulować Pani niedawnej inicjatywy na rzecz większej przejrzystości prac Eurogrupy. Biorąc pod uwagę znaczenie jej prac, słusznie podkreślono przejrzystość jako kwestię o pierwszorzędnym znaczeniu dla dalszej legitymacji i zaufania publicznego.

Z dużym zainteresowaniem odnotowałem proaktywne środki na rzecz przejrzystości przedstawione przez Pana na posiedzeniu Eurogrupy w dniu 11 lutego 2016 r., a mianowicie opublikowanie (i) pełnego projektu porządku obrad Eurogrupy z uwagami, (ii) pisma podsumowującego Eurogrupy (które odzwierciedla Pana zrozumienie tego, co zostało omówione na posiedzeniu) oraz (iii) dokumentów dotyczących krajów objętych programem przed podjęciem decyzji, a także notatek przedstawionych Eurogrupie po posiedzeniach [1].

Przyjmując z zadowoleniem Pani inicjatywę [2], wspomniałem, że sprawa ta została mi zgłoszona w czerwcu 2015 r., kiedy to otrzymałem skargę dotyczącą braku przejrzystości posiedzeń Eurogrupy, w szczególności w odniesieniu do negocjacji w sprawie programu wsparcia finansowego dla Grecji [3]. W międzyczasie monitorowałem sposób rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów Eurogrupy, w szczególności przez Radę.

Zachęcono mnie zatem, bym dowiedział się, że podczas posiedzenia Eurogrupy w dniu 11 lutego 2016 r. osiągnięto porozumienie w sprawie pkt (i) i (ii) wyżej wymienionych wniosków. W odniesieniu do pkt (iii) na posiedzeniu Eurogrupy w dniu 7 marca 2016 r. postanowiono, że „dokumenty na posiedzenie Eurogrupy zostaną opublikowane, chyba że instytucje, które je sporządziły, wyrażą sprzeciw. Dokumenty, które nie zostały sfinalizowane lub które zawierają informacje wrażliwe z punktu widzenia rynku, nie będą podawane do wiadomości publicznej”.

Odkąd rozpocząłem pracę jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, zainicjowałem szereg strategicznych dochodzeń i inicjatyw mających na celu promowanie proaktywnej przejrzystości w instytucjach, urzędach, organach i agencjach UE. Proaktywna przejrzystość pomaga zapewnić, aby obywatele uzyskali dostęp do odpowiednich dokumentów w jak najkrótszym czasie i bez konieczności zwracania się o nie, podczas gdy dany organ jest postrzegany jako jak najbardziej przejrzysty w odniesieniu do przechowywanych przez niego dokumentów oraz tego, co może i nie może być proaktywnie ujawniane.

W odniesieniu do dokumentów, które nie będą publikowane proaktywnie, takich jak wspomniane powyżej, obywatele mogą nadal korzystać ze swojego podstawowego prawa do publicznego dostępu do dokumentów, zgodnie z art. 42 Karty praw podstawowych, i ubiegać się o dostęp do nich. Biorąc pod uwagę gospodarcze, finansowe i społeczne skutki decyzji podejmowanych przez organ, któremu Pan przewodniczy, uważam, że szczególnie ważne jest wyjaśnienie sposobu rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do dokumentów związanych z pracami Eurogrupy. Wydaje mi się, że należy wziąć pod uwagę trzy powiązane aspekty.

Po pierwsze, zgodnie z notą informacyjną z 2015 r. sporządzoną przez Służbę Prawną Rady [4] wnioski o publiczny dostęp do dokumentów będących w posiadaniu Sekretariatu Generalnego Rady (SGR) w związku z wykonywaniem zadań polegających na wspieraniu organów lub podmiotów innych niż Rada (w tym Eurogrupy) wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów [5] i w związku z tym mają być rozpatrywane przez SGR zgodnie z określonymi w nim materialnymi i proceduralnymi ramami prawnymi.

Służba Prawna Rady odnotowuje ponadto, że po wejściu w życie art. 15 ust. 3 tiret trzecie TFUE [6] wnioskodawcy mogą podjąć decyzję o skierowaniu swoich wniosków o publiczny dostęp bezpośrednio do organów wspieranych administracyjnie przez SGR. W przypadku Eurogrupy w komunikacie wskazano przewodniczącego jako osobę, do której można kierować wnioski. Służba Prawna dodaje, że „w związku z tym zainteresowane organy są zobowiązane do przyjęcia przepisów w celu wykonania swoich zobowiązań traktatowych w dziedzinie przejrzystości. Zasady te powinny odzwierciedlać zasady określone w rozporządzeniu 1049/2001 w oczekiwaniu na zmianę tego rozporządzenia. Powinny one również obejmować ustalenia proceduralne dotyczące rozpatrywania wniosków o dostęp. Wskazane jest, aby uzgodnienia te obejmowały przekazanie SGR uprawnień do rozpatrywania wniosków o dostęp i ewentualnych sporów”.

Pomocne byłoby zapoznanie się ze środkami podjętymi w celu podjęcia działań następczych w związku z niniejszą notą oraz uzyskanie kopii wszelkich istotnych dokumentów (np. decyzji o przekazaniu uprawnień). Od momentu powołania Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przeprowadził, jak Panu zapewne wiadomo, szereg dochodzeń w sprawie kwestii związanych z publicznym dostępem do dokumentów w celu ustalenia, czy dany organ przyjął przepisy w tej sprawie, a jeśli tak, to czy przepisy te są łatwo dostępne dla społeczeństwa [7]. Na podstawie odpowiedzi na niniejszy list ustalę kolejne kroki mojego Biura w tym zakresie.

Po drugie, szereg organów i służb przygotowuje posiedzenia Eurogrupy [8]. Moi urzędnicy nie byli w stanie znaleźć ogłoszeń i wstępnych porządków obrad posiedzeń odpowiednich organów w rejestrze publicznym Rady, mimo że jest to możliwe w przypadku innych organów przygotowawczych Rady (np. Komitetu Budżetowego, Grupy Roboczej ds. Współpracy w Sprawach Karnych). Biorąc pod uwagę proaktywne środki na rzecz przejrzystości, których osobiście Pan bronił, uważam, że właściwe byłoby rozważenie podobnych środków dla odpowiednich organów przygotowawczych. W świetle Pańskiego ogłoszenia z 11 lutego, że grupa robocza Eurogrupy będzie odpowiedzialna za działania następcze w związku z Pańską inicjatywą na rzecz przejrzystości, warto wiedzieć, czy byłby Pan skłonny skierować to pytanie do podobnych działań następczych.

Po trzecie, w nocie Służby Prawnej stwierdzono również, że dokumenty będące w posiadaniu SGR w związku z wykonywaniem zadań polegających na wspieraniu organów lub podmiotów innych niż Rada nie są co do zasady publikowane w publicznym rejestrze dokumentów Rady ´s. Oznacza to, że obecnie nie jest możliwe uzyskanie przeglądu dokumentacji Eurogrupy, o którą obywatele mogą się zwrócić [9]. Aby ułatwić obywatelom korzystanie z podstawowego prawa do publicznego dostępu, najbardziej przydatne byłoby również zajęcie się tą kwestią.

Uprzejmie proszę o odpowiedź do dnia 30 czerwca 2016 r. Jeżeli w związku z niniejszym pismem wymagane są dalsze informacje, można skontaktować się z Działem ds. Dochodzeń Strategicznych Rzecznika Praw Obywatelskich (Pani Rosita Agnew, tel.: 00 32 2 284 25 42).

Jeszcze raz gratuluję Pani inicjatywy na rzecz większej przejrzystości.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly

cc: Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Hans-Joachim Schulz

Przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker

sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej Tranholm‐Mikkelsen

[1] Pragnę zauważyć, że w dniu 17 grudnia 2015 r. skierował Pan pismo z tymi propozycjami do wszystkich członków Eurogrupy.

[2] Komunikat prasowy nr 3/2016 „Rzecznik Praw Obywatelskich z zadowoleniem przyjmuje proaktywne propozycje Eurogrupy dotyczące przejrzystości”,

11 lutego 2016 r., http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/release.faces/en/63843/html.bookmark

[3] Podległe mi służby nie wszczęły ostatecznie żadnego dochodzenia, ponieważ skarżący nie dał Radzie i Komisji odpowiedniego czasu na ustosunkowanie się do zgłoszonych przez niego obaw.

[4] Dokument nr 12258/15 w sprawie rozpatrywania wniosków o publiczny dostęp do niektórych kategorii dokumentów będących w posiadaniu Sekretariatu Generalnego Rady, http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12258-2015-INIT/en/pdf

[5] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43.

[6] Art. 15 ust. 3 tiret trzecie TFUE stanowi, że „każda instytucja, organ lub jednostka organizacyjna zapewnia przejrzystość swoich prac i opracowuje w swoim regulaminie wewnętrznym szczegółowe przepisy dotyczące dostępu do swoich dokumentów (...)”.

[7] Zob. np. dochodzenie z własnej inicjatywy 616/PUBAC/F/IJH i OI/1/99/IJH.

[8] Na przykład Komitet Ekonomiczno-Finansowy, Komitet Polityki Gospodarczej i Sekretariat Generalny Rady. Eurogrupę wspiera ponadto sekretariat grupy roboczej Eurogrupy w DG ECFIN Komisji. Grupa robocza Eurogrupy jest organem przygotowawczym Rady (tj. Komitetem Ekonomiczno-Finansowym), w którym reprezentowane są państwa członkowskie strefy euro, Komisja i EBC.

[9] Jeżeli dokument nie może zostać upubliczniony w sposób proaktywny, odniesienie do dokumentu oraz, w miarę możliwości, jego tytuł powinny zostać podane do wiadomości publicznej.