Szanowna Pani Przewodnicząca!

Szanowne Panie Posłanki i Szanowni Posłowie do Parlamentu Europejskiego!

Drodzy rzecznicy praw obywatelskich i szanowni goście!

Dziękujemy za udział w obchodach trzydziestolecia Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Obywatelskich – ENO – oraz za przedstawienie sprawozdania, które opowiada historię tej niezwykłej podróży.

Specjalne powitanie dla wszystkich, którzy podróżowali do Strasburga z całej Europy. Wasza obecność przypomina nam, czym naprawdę jest ta sieć: nie tylko strukturą na papierze, ale społecznością ludzi zjednoczonych wspólnym zaangażowaniem w służbę publiczną i prawa obywateli.

Chciałbym również podziękować Parlamentowi Europejskiemu za niezłomne wsparcie mojego biura i ENO, w tym za pośrednictwem Komisji Petycji, która sama jest cennym członkiem naszej sieci.

Przewodnicząca Metsola, dziękujemy za przybycie do nas w Strasburgu, gdzie mieści się zarówno Parlament Europejski, jak i Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich. To dobrze, że obchodzimy tę rocznicę tutaj, w miejscu, w którym głos obywateli musi być słyszalny – gdzie demokracja jest czymś więcej niż zasadą, ale konkretną rzeczywistością. W każdej debacie, w każdym głosowaniu, w każdej inicjatywie takiej jak ta, która nas dzisiaj gromadzi.

Pozwolę sobie powiedzieć, że moje zaangażowanie w ENO jest również osobiste. Zanim zostałam Europejską Rzecznik Praw Obywatelskich, przez 5 lat pełniłam funkcję zastępcy rzecznika praw obywatelskich Portugalii.

Te lata nauczyły mnie, jak cenne jest zwrócenie się do kolegów z całej Europy: kolegów, którzy mogą zaoferować świeżą perspektywę, podzielić się swoimi doświadczeniami i pomóc w znalezieniu rozwiązania. Widziałem również, jak wiele zawdzięczamy tym, którzy przez lata służyli naszym instytucjom, zwłaszcza byłym rzecznikom praw obywatelskich, których uznano w przedmiotowym sprawozdaniu.

W ten sposób sieć staje się czymś więcej niż forum wymiany. Staje się źródłem siły w naszej codziennej pracy.

I właśnie ten duch współpracy nadaje dzisiejszemu rocznicowemu sprawozdaniu jego prawdziwe znaczenie: opowiada nie tylko historię trzydziestu lat sieci, ale także historię ludzi, wspólnych doświadczeń i zbiorowego zaangażowania, które ją podtrzymały.

Należy przyznać, że inicjatywa ta pochodzi od Marty Hirsch, która od bardzo dawna jest częścią zespołu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i tak wiele przekazała naszej sieci.

Marta zrozumiała, że trzydzieści lat współpracy wymagało czegoś więcej niż tylko świętowania. Zaapelowali o zapis tego, czego się nauczyliśmy, co osiągnęliśmy i co możemy dalej wspólnie budować.

Marta, dziękuję za tę inicjatywę i za twoje trwałe zaangażowanie w ENO.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono narzędzia stosowane przez ENO. Pokazuje, co jest możliwe, gdy wspieramy się nawzajem; gdy współpracujemy między instytucjami i ponad granicami; i kiedy solidaryzujemy się, dbając o to, by nikt nie stał sam, gdy mówi prawdę władzy.

Nasze mandaty są różne i przez trzy dekady wiele z nich ewoluowało. Ale jedna rzecz nigdy się nie zmieniła. Jak ujął to Jacob Söderman, pierwszy Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich i założyciel naszej sieci, ENO utworzono, aby „urzeczywistnić prawa obywateli wynikające z prawa UE na wszystkich szczeblach w Unii i jej państwach członkowskich”.

Ten cel założycielski znajduje się na stronach niniejszego sprawozdania. Pokazuje, w jaki sposób prawo UE, w tym Karta praw podstawowych, umożliwiło rzecznikom praw obywatelskich w całej Europie urzeczywistnienie praw i wprowadzenie wymiernych zmian w życiu ludzi.

Moje biuro będzie nadal wzmacniać tę sieć i współpracę, tak aby każdy rzecznik praw obywatelskich mógł w razie potrzeby korzystać z europejskiej wiedzy fachowej i wsparcia.

Ponieważ prawdziwa wartość tej sieci polega na jej wpływie na życie ludzi.

Pomyśl o studentze przeprowadzającym się do innego kraju, który potrzebuje ubezpieczenia zdrowotnego. lub niebędący obywatelem UE członek rodziny obywatela UE, który nie ma pewności co do przysługującego mu prawa pobytu.

Są to prawdziwe pytania, które koleżanki i koledzy zadali w moim biurze w ramach procedury zapytań. Współpracując z administracją UE, pomagamy kolegom znaleźć odpowiedzi, których potrzebują.

A czasami współpraca idzie jeszcze dalej: wspólnie prowadzimy dochodzenia.

W tym roku wszczęliśmy dwa nowe wspólne dochodzenia. Jeden z nich dotyczy unijnego systemu ostrzegania o bezpieczeństwie żywności, który chroni konsumentów w całej Europie. Drugi, kierowany przez słoweńskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, analizuje, w jaki sposób administracje wdrażają unijne prawo o klimacie i chronią nasze prawo do zdrowego środowiska.

Różne kwestie, różne wyzwania, ale ten sam cel: sprawić, by prawa i ochrona funkcjonowały w praktyce.

Sprawozdanie dotyczy również przyszłości.

Obejmuje on nowy kodeks dobrych praktyk w zakresie wykorzystania technologii, w tym sztucznej inteligencji, przez instytucje rzecznika praw obywatelskich.

Technologia powinna pomóc nam stać się bardziej dostępnymi, lepiej reagującymi i lepiej zdolnymi do służenia. Ale te postępy nigdy nie mogą odbywać się kosztem przejrzystości, prywatności lub równego traktowania.

Nasz cel musi pozostać jasny: ułatwić ludziom dotarcie do nas, a nie trudniej nas zrozumieć.

Jestem szczególnie wdzięczny czeskim, estońskim i fińskim urzędom rzecznika praw obywatelskich za kierowanie opracowywaniem tego kodeksu oraz wszystkim, którzy przyczynili się do jego rozwoju.

Szanowna Pani Przewodnicząca!

Szanowne Panie Posłanki i Szanowni Posłowie do Parlamentu Europejskiego!

Szanowne Koleżanki i Szanowni Kol

Żyjemy w czasach, gdy nasze największe wyzwania nie kończą się na granicach państwowych.

Pandemia. Zmieniający się klimat. Transformacja cyfrowa. Ruch ludzi. Rozprzestrzenianie się dezinformacji.

Wyzwania te znajdują również odzwierciedlenie w naszej codziennej pracy. Prawa obywateli w coraz większym stopniu zależą od interakcji między krajowymi i europejskimi przepisami i administracjami. Razem tworzą one wspólną przestrzeń europejską – taką, która oferuje ogromne możliwości, ale może być również trudna w nawigacji.

I tu leży paradoks. System może być złożony, ale problemy, które przynoszą nam ludzie, są często bardzo proste.

List, który pozostał bez odpowiedzi. Świadczenie, którego odmówiono. Decyzja, której nikt nie poświęcił czasu na wyjaśnienie.

Naszym obowiązkiem jest wypełnienie tej luki: uczynienie systemu zrozumiałym, dostępnym i sprawiedliwym. Ludzie nie mogą w pełni korzystać ze swoich praw ani uczestniczyć w projekcie europejskim, jeśli nie mogą zrozumieć, jak działa system, lub jeśli czują się wykluczeni lub dyskryminowani.

Nasza europejska tożsamość nie jest podtrzymywana wyłącznie przez instytucje i przepisy. Zależy to również od tego, czy ludzie będą mogli uczestniczyć, być wysłuchani i czuć, że ta wspólna przestrzeń należy do nich.

Dlatego ważna jest współpraca między instytucjami rzecznika praw obywatelskich. Dzieląc się naszą wiedzą, doświadczeniem i perspektywami, możemy pomóc ludziom skuteczniej poruszać się po systemie, gdziekolwiek pojawią się ich problemy.

W ten sposób wzmacniamy nie tylko nasze instytucje, ale także zaufanie, które łączy naszą wspólną przestrzeń europejską.

I tu właśnie ENO robi różnicę: przekształcając nasze wspólne zaangażowanie w praktyczną współpracę.

Dla nas współpraca nie jest formalnością. To odpowiedzialność. Oznacza to wiedzieć, do kogo zadzwonić, gdy pojawi się trudne pytanie. Oznacza to wspólne badanie, gdy problem wykracza poza jeden kraj. A to oznacza pomaganie ludziom w odnalezieniu drogi do kogoś, kto potrafi słuchać i działać.

W obliczu nieufności i niestabilności rzecznicy praw obywatelskich mogą być orędownikami nadziei.

To nie jest naiwna nadzieja. Nadzieja oparta na doświadczeniu: aby skarga została wysłuchana; że błąd można naprawić; że organ publiczny może powiedzieć: „Pomyliliśmy się i naprawimy to”.

Jesteśmy pomostami między ludźmi a instytucjami publicznymi.

Dzięki skargom widzimy, gdzie połączenie między nimi uległo osłabieniu – i gdzie należy je przywrócić.

Oferujemy ludziom niezależne miejsce do skręcania. I proponujemy instytucjom coś istotnego: uczciwą relację z tego, co poszło nie tak, i możliwość jej naprawienia.

Nasza niezależność pozwala nam stawiać wyzwania. Naszym celem jest zawsze poprawa.

Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do opracowania niniejszego sprawozdania. Uhonorowano w nim waszą pracę, pracę tych, którzy byli przed nami, oraz miliony Europejczyków, którzy zaufali swoim rzecznikom praw obywatelskich.

Dla każdego kolegi w tej sali i dla zespołów, które nie mogły tu być: praca, którą wykonujesz – często po cichu, z dala od nagłówków gazet – zmienia życie.

Jako koordynator ENO z dumą przedstawiam to sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu.

Dziś świętujemy ponad trzydzieści lat istnienia sieci. Ponawiamy zobowiązanie: słuchać, bronić praw obywateli i pomagać instytucjom publicznym w osiąganiu lepszych wyników.

Przenieśmy to zobowiązanie na następne trzydzieści lat.

Szczęśliwa rocznica, ENO!

A teraz mam wielką przyjemność udzielić głosu przewodniczącej Parlamentu Europejskiego Robertie Metsoli.