Kontekst dochodzenia z własnej inicjatywy

1. Niniejsze dochodzenie dotyczy funkcjonowania europejskiej inicjatywy obywatelskiej (EIO) oraz roli i odpowiedzialności Komisji Europejskiej w tym zakresie. Dzięki europejskiej inicjatywie obywatelskiej grupa co najmniej miliona obywateli UE z siedmiu państw członkowskich może wezwać Komisję do zaproponowania nowych przepisów UE. Działająca od dnia 1 kwietnia 2012 r., kiedy to zaczęło obowiązywać rozporządzenie w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej [1] określające jej zasady i procedury, europejska inicjatywa obywatelska cieszy się dużym zainteresowaniem – dwie inicjatywy obywatelskie zostały dotychczas przedłożone Komisji i uzyskały od niej odpowiedź po zebraniu ponad miliona podpisów.

2. Po otrzymaniu szeregu skarg od obywateli, którzy próbowali rozpocząć europejską inicjatywę obywatelską, Rzecznik wszczął dochodzenie z własnej inicjatywy [2] w celu zachęcenia i wsparcia wysiłków na rzecz usprawnienia procedury. Dwa cele dochodzenia to zapewnienie jak najlepszego funkcjonowania obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz zapewnienie prawodawcy wkładu do rozważenia w ramach przeglądu przeprowadzanego w tym roku [3].

Dochodzenie

3. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął to dochodzenie, zapraszając organizatorów EIO, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne zainteresowane osoby do wniesienia wkładu w funkcjonowanie EIO oraz do przedstawienia swoich pomysłów na temat ewentualnych przyszłych zmian w rozporządzeniu w sprawie EIO. Po zebraniu i przeanalizowaniu 18 odpowiedzi udzielonych w ramach ukierunkowanych konsultacji Rzecznik Praw Obywatelskich przekazała Komisji swoją analizę i zwróciła się do niej o ustosunkowanie się do zidentyfikowanych przez nią problemów. Rzecznik otrzymał opinię Komisji w październiku 2014 r. Od tego czasu Rzecznik monitoruje debatę na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej za pomocą wydarzeń i badań. W swojej decyzji bierze pod uwagę przekazane jej informacje i inne istotne publicznie dostępne materiały.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

4. W odpowiedziach na ukierunkowane konsultacje Rzecznika Praw Obywatelskich poruszono kwestie, które Rzecznik sklasyfikował w następujący sposób: a) nawiązywanie kontaktów z obywatelami; oraz b) kwestie praktyczne, techniczne i prawne. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawiła Komisji swoją analizę w tym zakresie i zwróciła się do niej o udzielenie odpowiedzi. Pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii jest dostępne na stronie internetowej Rzecznika [4].

5. W swojej opinii [5] Komisja wyjaśniła, że prowadzi stały dialog z organizatorami inicjatyw w ramach europejskiej inicjatywy obywatelskiej i przyjęła do wiadomości wszystkie ich uwagi i obawy od początku wdrażania rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Tam, gdzie możliwe jest wprowadzenie ulepszeń w obecnych ramach prawnych, Komisja podjęła już środki i będzie je kontynuować, tam gdzie to możliwe, aby europejska inicjatywa obywatelska była jak najbardziej przyjazna dla obywateli. Komisja wskazała w tym względzie, że niektóre kwestie poruszone w uwagach otrzymanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich zostały wyprzedzone przez ulepszenia wprowadzone przez Komisję.

6. Komisja wyjaśniła ponadto, że niektóre uwagi lub sugestie Rzecznika Praw Obywatelskich nie mogą zostać wdrożone w obecnych ramach prawnych. Zostaną one jednak uwzględnione w rozważaniach, które odbędą się w kontekście przeglądu rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w 2015 r.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

Życie demokratyczne Unii

7. Europejska inicjatywa obywatelska jest przewidziana w sekcji Traktatu o Unii Europejskiej określającej zasady demokracji. Europejska inicjatywa obywatelska, opisana jako instrument demokracji uczestniczącej, stanowi szczególny środek, za pomocą którego obywatele mogą uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii i za pomocą którego Komisja może zapewnić, aby jej decyzje dotyczące wniosków ustawodawczych były podejmowane jak najbliżej obywateli.

8. Sekcja Traktatu o zasadach demokratycznych zawiera również stwierdzenie, że podstawą funkcjonowania Unii jest demokracja przedstawicielska oraz że obywatele są bezpośrednio reprezentowani na poziomie Unii w Parlamencie Europejskim.

9. Zdaniem Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich błędem byłoby nakreślenie zbyt ostrego kontrastu między demokracją uczestniczącą, której efektem jest m.in. europejska inicjatywa obywatelska, a demokracją przedstawicielską na szczeblu UE. Są to wzajemnie wzmacniające się koncepcje w życiu demokratycznym Unii. Konkretniej rzecz ujmując: Parlament Europejski, a także Komisja, mają do odegrania kluczową rolę w sukcesie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci się zatem pisemnie do przewodniczącego Parlamentu, aby zwrócić jego uwagę na swoje ustalenia w tej sprawie i zachęcić Parlament do wzięcia odpowiedzialności w odpowiednich dziedzinach.

A. Współpraca z obywatelami

10. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił już Komisji szereg sugestii [6] w celu zapewnienia pełnej współpracy z obywatelami, którzy planują, złożyli lub pomyślnie zorganizowali europejską inicjatywę obywatelską. Rzecznik Praw Obywatelskich odniesie się do tych trzech etapów poniżej jako do etapu przygotowawczego, etapu dopuszczalności i etapu badania.

11. Jeśli chodzi o etap przygotowawczy, nadrzędną troską Rzecznika jest uniknięcie odrzucenia europejskiej inicjatywy obywatelskiej z powodu braku informacji po stronie organizatora na temat m.in. prawa UE. Z tego powodu Rzecznik Praw Obywatelskich wezwał Komisję do współpracy z organizatorami europejskiej inicjatywy obywatelskiej i zaoferowania im pomocy, aby umożliwić im wyjaśnienie i określenie celu ich europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

12. W swojej odpowiedzi Komisja wyjaśniła, że ustanowiła punkt kontaktowy udzielający informacji i pomocy w centrum kontaktowym Europe Direct, za pośrednictwem którego odpowiada na pytania potencjalnych organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Komisja wyjaśniła ponadto, dlaczego nie może formalnie interweniować w celu ukształtowania europejskiej inicjatywy obywatelskiej, biorąc pod uwagę jej późniejszą rolę w podejmowaniu decyzji, jakie działania następcze należy podjąć.

13. Rzecznik zgadza się, że nie byłoby właściwe, aby Komisja zajmowała się opracowywaniem lub zmianą europejskiej inicjatywy obywatelskiej, której własność musi pozostać w gestii organizatorów. Jednocześnie podkreśla znaczenie współpracy z obywatelami, którzy wykazują zainteresowanie kształtowaniem przyszłości Unii. Rzecznik zachęca zatem Komisję do udzielenia jak największej ilości wskazówek pracownikom punktu kontaktowego Europe Direct, tak aby mogli oni dokonać rozsądnego osądu w celu znalezienia delikatnej równowagi między udzielaniem pomocnych porad a postrzeganiem ich jako kierujących konkretną europejską inicjatywą obywatelską.

14. W odniesieniu do etapu dopuszczalności Rzecznik Praw Obywatelskich wezwał Komisję do przedstawienia wystarczającego i spójnego uzasadnienia swojej decyzji o odmowie rejestracji europejskiej inicjatywy obywatelskiej, tak aby obywatele mogli zrozumieć i zbadać jej stanowisko oraz ewentualnie skorzystać z przysługującego im prawa do zakwestionowania jej.

15. Komisja odpowiedziała, że decyzja odmowna określa powody odmowy i wskazuje możliwe środki odwoławcze. Przyjęto przejrzystą politykę, która umożliwia publikację takich odpowiedzi na swojej stronie internetowej. Mogą one zatem zostać poddane kontroli publicznej i pomóc potencjalnym organizatorom lepiej zrozumieć prawne kryteria dopuszczalności.

16. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja stara się zachować jak największą przejrzystość, wyjaśniając powody odrzucenia EIO. Pozostaje jednak faktem, że nadal pojawiają się zastrzeżenia dotyczące niewystarczającego lub niejasnego uzasadnienia lub braku spójności uzasadnienia Komisji na tym etapie postępowania [7]. Udostępniając swoje uzasadnienie do kontroli publicznej, Komisja umożliwiła zgłoszenie tych zastrzeżeń, co jest godnym pochwały pierwszym krokiem. Rzecznik ufa, że Komisja wyciągnie odpowiednie wnioski ze spójnych sprawozdań w tym zakresie oraz że będzie dążyć do przedstawienia bardziej rzetelnego, spójnego i zrozumiałego dla obywateli uzasadnienia. Solidne, spójne i zrozumiałe rozumowanie posłuży jako cenne wskazówki dla obywateli, umożliwiając im lepsze zrozumienie charakteru narzędzia EIO, a także pomagając przyszłym organizatorom EIO w formułowaniu proponowanych inicjatyw. Rzecznik Praw Obywatelskich będzie nadal mógł służyć pomocą zarówno obywatelom, jak i Komisji w rozpatrywaniu indywidualnych skarg dotyczących rzekomo niewystarczającego lub niejasnego uzasadnienia oraz poprzez przedstawianie, w stosownych przypadkach, zaleceń i wytycznych na podstawie zasad dobrej administracji [8].

17. W odniesieniu do etapu badania Komisja zobowiązała się do „poważnego rozważenia” każdej europejskiej inicjatywy obywatelskiej. W swoim piśmie do Komisji Rzecznik Praw Obywatelskich zauważyła, że poważna uwaga oznacza, że przed podjęciem decyzji o tym, czy i w jaki sposób podjąć działania następcze w związku z udaną europejską inicjatywą obywatelską, Komisja powinna: określa i stosuje kryteria i procedury przeprowadzania dalszych badań, takich jak konsultacje z ekspertami i osobami trzecimi; oraz (ii) przeprowadzenie wstępnych konsultacji z Radą i Parlamentem w celu ustalenia, czy europejska inicjatywa obywatelska cieszy się poparciem politycznym.

18. Komisja odpowiedziała, że chociaż podziela pogląd, że eksperci lub zainteresowane strony inne niż organizatorzy powinni mieć możliwość przedstawienia swoich opinii podczas procesu badania, obecne ramy prawne są zbyt krótkie, aby umożliwić jej przeprowadzenie konsultacji publicznych, badań lub ocen skutków przed udzieleniem odpowiedzi. Nie byłoby również wystarczająco dużo czasu na formalne konsultacje z Radą i Parlamentem.

19. Rzecznik zauważa, że jej powodem przedstawienia Komisji tych sugestii, w związku z jej zobowiązaniem do poważnego rozważenia EIO na etapie badania, było zapewnienie, aby obywatele czuli się nie tylko wysłuchani w ramach procedury dotyczącej EIO, ale, co ważniejsze, aby zostali wysłuchani. W przeciwnym razie obywatele mogą stracić zainteresowanie europejską inicjatywą obywatelską jako sposobem angażowania się w kształtowanie polityki. W rezultacie zaufanie obywateli do legitymacji demokratycznej instytucji UE może ulec osłabieniu.

20. W tym kontekście Rzecznik pragnie podkreślić, że jeśli chodzi o merytoryczne wyniki procesu europejskiej inicjatywy obywatelskiej, przedstawienie przez Komisję wniosku ustawodawczego nie powinno być jedynym miernikiem sukcesu. Chociaż organizatorzy europejskiej inicjatywy obywatelskiej starają się osiągnąć ten cel, Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że sam proces ma duże znaczenie.

21. Sam proces oferuje organizatorom platformę, za pomocą której mogą oni zainicjować publiczną debatę na ich temat, umożliwiając w ten sposób organizatorom właściwe i autentyczne wysłuchanie. Wiceprzewodniczący Komisji Frans Timmermans uznał, w toczących się dyskusjach na temat narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej, ważny cel, jakim jest to, by europejska inicjatywa obywatelska służyła jako platforma polityczna. Istotą publicznej debaty politycznej jest zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich to, że różne poglądy mogą i powinny być wyrażane oraz że przyczyny różnych poglądów są przedstawiane, kwestionowane i bronione w przejrzysty sposób. Jak stwierdzono również w toczących się dyskusjach na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej, obywatele mogą oczekiwać i domagać się od UE polityki i prawodawstwa, których UE i jej instytucje mogły nie mieć zamiaru rozważyć. Stanowi to jednak istotę tego nowego instrumentu demokracji uczestniczącej: umożliwia obywatelom kształtowanie Unii. Jeżeli publiczna debata polityczna zostanie odpowiednio ułatwiona w kontekście narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej, debata ta może przynieść pożądany skutek temu nowemu demokratycznemu prawu obywateli. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się do Komisji, aby po pierwsze wyraźniej wyraziła dla obywateli swoją wiedzę na temat wartości debaty publicznej wywołanej procedurą europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz na temat tego, w jaki sposób debata ta, sama w sobie i niezależnie od indywidualnego wyniku, nadaje procesowi europejskiej inicjatywy obywatelskiej wartość i legitymację. Po drugie, Komisja powinna dołożyć wszelkich starań, aby w trakcie całej procedury dotyczącej europejskiej inicjatywy obywatelskiej debata publiczna wynikająca z zarejestrowanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej była jak najbardziej inkluzywna i przejrzysta. Ocenianie działań Komisji w odniesieniu do europejskiej inicjatywy obywatelskiej jest m.in. sprzeczne z tym kryterium.

22. Szczególne znaczenie w tym względzie ma wysłuchanie publiczne zorganizowane przez Parlament Europejski. Wysłuchanie publiczne stanowi wyjątkową okazję dla organizatorów EIO do spotkania się z Komisją w obecności (najlepiej) dwóch organów ustawodawczych – Parlamentu i Rady – a także zainteresowanych stron (za i przeciw inicjatywie) w celu przedstawienia swoich argumentów. Jest to demokracja w działaniu i należy ją postrzegać jako spełniającą najwyższe standardy pod względem zaangażowania politycznego, udziału społeczeństwa i przejrzystości. Komisja powinna zatem zbadać wraz z Parlamentem, który jest odpowiedzialny za organizację wysłuchania publicznego, w jaki sposób zapewnić obecność obu organów władzy ustawodawczej, Parlamentu i Rady, a także zainteresowanych stron (za i przeciw inicjatywie) na wysłuchaniu publicznym. [9]

23. Jeśli chodzi o konkretne wyniki, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił już uwagę Komisji na potrzebę szczegółowego i przejrzystego wyjaśnienia opinii publicznej swoich wyborów politycznych (pod względem sposobu, w jaki reaguje ona na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała co najmniej milion podpisów). Jasność co do powodów swoich wyborów sprzyja konstruktywnej i otwartej debacie, wzmacniając tym samym europejską sferę publiczną i demokrację na szczeblu UE oraz wzmacniając znaczenie samej debaty, jak przedstawiono powyżej.

24. Chociaż Komisja wyjaśnia, że utworzyła stronę przedstawiającą wszystkie działania podjęte w następstwie pomyślnie przedłożonych EIO, nie potwierdza, że odpowiednio wyjaśni względy polityczne leżące u podstaw jej wyborów. Rzecznik powtarza zatem swoją sugestię, że w swojej formalnej odpowiedzi na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała milion podpisów, Komisja powinna szczegółowo i przejrzyście wyjaśnić społeczeństwu swoje wybory polityczne. W przeciwnym razie stanowisko Komisji w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej, która uzyskała milion podpisów, może być postrzegane jako arbitralne, a nie poparte odpowiednimi względami prawnymi i politycznymi.

B. Kwestie praktyczne, techniczne i prawne

Przewidywane postępy w ramach obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej

25. Rzecznik uznaje, pod względem tego, co można nazwać "aspektami proceduralnymi", ogromne wysiłki Komisji, w ramach obecnych ograniczeń prawnych, na rzecz wdrożenia rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w sposób przyjazny dla obywateli. Zgadza się ona, że w rzeczywistości w wielu obszarach wykroczyła poza swoje formalne i prawne zobowiązania wynikające z rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

26. Komisja pozytywnie odniosła się już do niektórych sugestii zawartych w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich z lipca 2014 r., zwłaszcza w odniesieniu do (i) dążenia do uniknięcia dodatkowych lub niepotrzebnych przeszkód dla organizatorów; (ii) podnoszenie świadomości na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej, w tym z organami krajowymi; oraz (iii) informowanie o działaniach podjętych w celu rozwiązania problemów zgłaszanych przez społeczeństwo.

27. W swojej opinii Komisja wyjaśniła również szereg kwestii poruszonych przez organizatorów w ich uwagach skierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich. W szczególności (i) organizatorzy nie muszą kontaktować się z organami krajowymi odpowiedzialnymi za weryfikację deklaracji poparcia przed rozpoczęciem zbierania podpisów; (ii) nie muszą też zwracać się do nich o wcześniejsze zatwierdzenie formularzy, które mają być wypełnione przez sygnatariuszy; (iii) organizatorzy mają pewien margines swobody w zakresie dostosowywania formularzy (np. organizatorzy mogą dodać logo); (iv) oprogramowanie systemu zbierania deklaracji on-line (OCS) umożliwia testowanie przed zarejestrowaniem europejskiej inicjatywy obywatelskiej w Komisji; (v) oprogramowanie zapobiega składaniu duplikatów deklaracji poparcia, wyświetlając jasny komunikat o błędzie; (vi) oprogramowanie umożliwia łącza do stron internetowych kampanii. Niezależnie od powyższego Rzecznik ma świadomość, że formularze deklaracji poparcia i oprogramowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego nadal budzą duże obawy organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

28. Niemniej jednak w ramach obecnego systemu można zapewnić szereg dalszych usprawnień. W szczególności Komisja potwierdziła, że przeanalizuje sugestie przedstawione w ramach konsultacji z Rzecznikiem Praw Obywatelskich w kontekście przyszłej wersji oprogramowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Rzecznik zachęca Komisję do należytego podjęcia działań następczych w związku z tym zobowiązaniem w celu przeanalizowania tych sugestii. Ulepszając oprogramowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, Komisja powinna mieć na uwadze potrzeby osób z niepełnosprawnościami, które chcą składać deklaracje poparcia dla europejskich inicjatyw obywatelskich online [10].

29. Niezwykle ważne jest również, aby obywatele mogli śledzić europejskie inicjatywy obywatelskie oraz aby instrument ten był postrzegany jako narzędzie dla obywateli. W tym duchu Rzecznik zalecił Komisji zapewnienie pełnej przejrzystości finansowania i sprawdzenie, czy informacje przekazane przez organizatorów są prawidłowe.

30. Komisja nakreśliła wymogi w tym zakresie i stwierdziła, że nie ma powodu, by sądzić, że organizatorzy nie przekazują i nie aktualizują wymaganych informacji na temat swoich sponsorów i źródeł finansowania. Do tej pory nikt nie zasygnalizował żadnych przypadków niedokładnych lub wprowadzających w błąd informacji tego rodzaju.

31. W kontekście dochodzenia z własnej inicjatywy w sprawie składu i przejrzystości grup ekspertów Komisji [11] Rzecznik zbadała istniejący obecnie system kontroli jakości w odniesieniu do informacji zawartych w rejestrze służącym przejrzystości [12] wraz z niedawno zmienionym systemem ostrzeżeń i skarg w celu wykrywania nieprawidłowych informacji w rejestrze [13]. Rzecznik zachęca Komisję do korzystania z przykładu kontroli jakości rejestru służącego przejrzystości oraz systemu ostrzeżeń i skarg, aby zapewnić, że informacje o finansowaniu i sponsorowaniu przekazywane przez organizatorów EIO odzwierciedlają rzeczywistość oraz że wszelkie kwestie są zgłaszane Rzecznikowi.

32. Również w tym przypadku Rzecznik Praw Obywatelskich pozostanie dostępny, aby służyć pomocą zarówno obywatelom, jak i Komisji w rozpatrywaniu indywidualnych skarg dotyczących aspektów proceduralnych i praktycznych, w przypadku których zasady dobrej administracji mogą dodatkowo ukierunkować Komisję w stosowaniu obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Zmiana rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej

33. Niezależnie od dołożenia wszelkich starań Komisja może działać wyłącznie w granicach prawnych określonych w rozporządzeniu w jego obecnym brzmieniu. Godne ubolewania jest to, że niektóre przepisy rozporządzenia wyraźnie nałożyły przeszkody administracyjne i biurokratyczne na obywateli, z których każdy ma, zgodnie z Traktatem, prawo do uczestnictwa w życiu demokratycznym Unii.

34. W szczególności nie jest uzasadnione, aby niektórzy obywatele UE, którzy skorzystali z prawa do swobodnego przemieszczania się w obrębie Unii, nie mogli podpisać europejskiej inicjatywy obywatelskiej w jakimkolwiek innym państwie członkowskim. Komisja zwraca uwagę, że wynika to z wymogów nałożonych przez niektóre państwa członkowskie i że zachęca te państwa członkowskie do zmiany wymogów wynikających z obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Rzecznik jest jednak zdania, że aby kwestia ta mogła zostać w pełni rozwiązana, należy ją uwzględnić w zmienionym rozporządzeniu. Biorąc pod uwagę, o co chodzi (mianowicie, że obywatel stara się po prostu dodać swoje nazwisko do listy potencjalnie miliona osób zwracających się do Komisji o podjęcie działań), wymogi administracyjne nie powinny być nieproporcjonalne. Rzecznik wzywa zatem Komisję – w celu ułatwienia obywatelom UE pragnącym podpisać europejską inicjatywę obywatelską i niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim obecnie mieszkają – do ponownego zaproponowania prawodawcy prostszych i jednolitych wymogów dla wszystkich państw członkowskich w zakresie danych osobowych, które należy podać przy podpisywaniu deklaracji poparcia.

35. Komisja zobowiązała się ponadto do zapewnienia, aby inne uwagi zgłoszone podczas dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich zostały uwzględnione w procesie przeglądu, który jest w trakcie przeprowadzania. Odniosła się w szczególności do kwestii terminów prawnych (w szczególności faktu, że 12-miesięczny okres zbierania deklaracji rozpoczyna się w dniu rejestracji, a nie w dniu certyfikacji systemu zbierania deklaracji online organizatorów), wymogów ochrony danych oraz statusu komitetu obywatelskiego.

36. Z drugiej strony, uznając w pełni, że tłumaczenia pisemne i finansowanie wiążą się ze szczególnymi wyzwaniami dla organizatorów, Komisja milczy na temat tego, w jaki sposób proponuje stawić czoła tym wyzwaniom. Rzecznik ufa, że Komisja przedstawi pomysły dotyczące tych dwóch ważnych aspektów i w razie potrzeby zaproponuje odpowiednie przepisy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Wnioski

Zamykając to dochodzenie, Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje dotychczasową odpowiedź Komisji i przedstawia następujące wytyczne dotyczące dalszych usprawnień. Rzecznik proponuje, aby Komisja:

1. Zapewnia jak najwięcej wskazówek pracownikom punktu kontaktowego Europe Direct, tak aby mogli oni dokonać rozsądnego osądu i znaleźć delikatną równowagę między udzielaniem pomocnych porad a postrzeganiem ich jako kierujących konkretną europejską inicjatywą obywatelską.

2. Dąży do przedstawienia uzasadnienia odrzucenia EIO, które byłoby bardziej solidne, spójne i zrozumiałe dla obywateli.

3. Bardziej zrozumiałe dla obywateli jest zrozumienie wartości debaty publicznej wywołanej procedurą europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz tego, w jaki sposób debata ta, sama w sobie i niezależnie od indywidualnego wyniku, nadaje procesowi europejskiej inicjatywy obywatelskiej wartość i legitymację.

4. Czy wszystko, co leży w jej mocy, to dopilnowanie, aby w trakcie całej procedury dotyczącej europejskiej inicjatywy obywatelskiej debata publiczna wynikająca z zarejestrowanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej była jak najbardziej inkluzywna i przejrzysta?

5. Zastanawia się wraz z Parlamentem, który jest odpowiedzialny za organizację wysłuchań publicznych, w jaki sposób zapewnić obecność obu organów władzy ustawodawczej, Parlamentu i Rady, a także zainteresowanych stron (za i przeciw inicjatywie) na wysłuchaniu publicznym.

6. W swojej formalnej odpowiedzi na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała milion podpisów, szczegółowo i przejrzyście wyjaśnia społeczeństwu swoje wybory polityczne.

7. Należycie wypełnia swoje zobowiązanie do przeanalizowania sugestii przedstawionych w odpowiedziach na konsultacje Rzecznika Praw Obywatelskich mające na celu udoskonalenie oprogramowania systemu zbierania deklaracji on-line (OCS).

8. Przy ulepszaniu oprogramowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego należy pamiętać o potrzebach osób z niepełnosprawnościami, które chcą składać deklaracje poparcia dla europejskich inicjatyw obywatelskich w internecie.

9. Opiera się na przykładzie kontroli jakości rejestru służącego przejrzystości oraz jego systemu ostrzeżeń i skarg, aby zapewnić, że informacje o finansowaniu i sponsorowaniu przekazywane przez organizatorów EIO odzwierciedlają rzeczywistość oraz że wszelkie kwestie są mu zgłaszane.

10. Aby ułatwić obywatelom Unii pragnącym podpisać europejską inicjatywę obywatelską, niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim obecnie mieszkają, ponownie proponuje prawodawcy prostsze i jednolite wymogi dla wszystkich państw członkowskich w zakresie danych osobowych, które należy podać przy podpisywaniu deklaracji poparcia.

11. C opowiada się za pomysłami dotyczącymi dwóch ważnych aspektów tłumaczenia i finansowania EIO oraz, w razie potrzeby, proponuje odpowiednie przepisy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie EIO.

Komisja zostanie poinformowana o tej decyzji. Komisja powinna wskazać, w jaki sposób i kiedy wdroży każdy z zaproponowanych środków. Pomocne byłoby podjęcie przez Komisję działań następczych do dnia 31 maja 2015 r.

Rzecznik zamierza również skierować pismo do przewodniczącego Parlamentu, aby zwrócić jego uwagę na istotne aspekty jej decyzji, w szczególności na wytyczne 4, 5, 6, 10 i 11 powyżej.

 

Emily O'Reilly

Strasburg, dnia 4 marca 2015 r.

 

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 211/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie inicjatywy obywatelskiej, Dz.U. L 65, s. 1.

[2] Rzecznik Praw Obywatelskich wszczyna dochodzenia z własnej inicjatywy, jeżeli uzna to za uzasadnione. Oprócz badania wszelkich możliwych przypadków niewłaściwego administrowania, dochodzenia te mają być pomocne dla danej instytucji i promować dobre praktyki administracyjne.

[3] Komisja przedstawi sprawozdanie ze stosowania rozporządzenia do dnia 1 kwietnia 2015 r.

[4] Pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii można znaleźć pod adresem: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/54609/html.bookmark

[5] Opinia Komisji jest dostępna pod adresem: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/correspondence.faces/en/59067/html.bookmark

[6] Zob. pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/54609/html.bookmark

[7] Bardziej szczegółowe informacje na temat zgłoszonych obaw można znaleźć na przykład w badaniu zleconym przez komisje AFCO i PETI Parlamentu Europejskiego, dostępnym pod adresem http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/509982/IPOL_STU(2014)509982_EN.pdf, w publikacji Biura Analiz Parlamentu Europejskiego, dostępnej pod adresem http://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS_IDAN_536343_Implementation_of_the_European_Citizens_Initiative.pdf, a także w badaniu przeprowadzonym przez ECAS w ramach Centrum Wsparcia Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej, dostępnym pod adresem http://www.ecas.org/wp-content/uploads/2014/12/ECI-report_ECAS-2014_1.pdf.

[8] Zob. np. art. 10 i 18 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego.

[9] Przewidziano to w art. 211 Regulaminu Parlamentu Europejskiego. Stanowi on, że (i) Komisja jest odpowiednio zaangażowana w organizację wysłuchania publicznego w Parlamencie; (ii) w stosownych przypadkach wysłuchanie publiczne jest organizowane również wspólnie z innymi instytucjami i organami Unii, które mogą chcieć w nim uczestniczyć; (iii) inne zainteresowane strony mogą zostać zaproszone do udziału.  

[10] Zob. np. art. 29 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, której UE jest stroną.

[11] Zob. w szczególności pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/58861/html.bookmark

[12] Zob. pkt 24 Porozumienia między Parlamentem Europejskim a Komisją Europejską w sprawie rejestru służącego przejrzystości dotyczącego organizacji i osób samozatrudnionych zaangażowanych w kształtowanie i wdrażanie polityki UE, Dz.U. L 277/11 z 19 września 2014 r.

[13] Zob. załącznik IV do Porozumienia między Parlamentem Europejskim a Komisją Europejską w sprawie rejestru służącego przejrzystości.