Kontekst dochodzenia z własnej inicjatywy

1. Niniejsze dochodzenie dotyczy funkcjonowania europejskiej inicjatywy obywatelskiej (EIO) oraz roli i odpowiedzialności Komisji Europejskiej w tym zakresie. Europejska inicjatywa obywatelska umożliwia grupie co najmniej miliona obywateli UE z siedmiu państw członkowskich wezwanie Komisji do zaproponowania nowych przepisów UE. Obowiązująca od 1 kwietnia 2012 r., kiedy to zaczęło obowiązywać rozporządzenie w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej [1] określające jej zasady i procedury, cieszy się dużym zainteresowaniem – do tej pory dwie europejskie inicjatywy obywatelskie zostały przedłożone Komisji, która udzieliła na nie odpowiedzi po zebraniu ponad miliona podpisów.

2. Po otrzymaniu szeregu skarg od obywateli, którzy próbowali wszcząć europejską inicjatywę obywatelską, Rzecznik wszczął dochodzenie z własnej inicjatywy [2] w celu zachęcenia i wsparcia wysiłków na rzecz usprawnienia procedury. Dwa cele dochodzenia to zapewnienie, aby obecne rozporządzenie w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej funkcjonowało jak najlepiej, oraz zapewnienie prawodawcy wkładu do rozważenia w ramach przeglądu przeprowadzanego w tym roku [3].

W przedmiocie dochodzenia

3. Rzecznik wszczął to dochodzenie, zapraszając organizatorów europejskich inicjatyw obywatelskich, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne zainteresowane osoby do przedstawienia uwag na temat skuteczności europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz do przedstawienia pomysłów dotyczących ewentualnych przyszłych zmian w rozporządzeniu w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Po zebraniu i przeanalizowaniu 18 uwag w ramach ukierunkowanych konsultacji Rzecznik przedstawiła Komisji swoją analizę i zwróciła się do niej o ustosunkowanie się do stwierdzonych przez nią problemów. Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał opinię Komisji w październiku 2014 r. Od tego czasu Rzecznik Praw Obywatelskich monitorował debatę na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej za pomocą wydarzeń i badań. W swojej decyzji bierze pod uwagę przekazane jej informacje i inne istotne publicznie dostępne materiały.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

4. W uwagach wniesionych w ramach ukierunkowanych konsultacji Rzecznika Praw Obywatelskich poruszono następujące kwestie, które Rzecznik podzielił na kategorie: a) kontakty z obywatelami; oraz b) kwestie praktyczne, techniczne i prawne. Rzecznik przedstawiła Komisji swoją analizę w tym zakresie i zwróciła się do niej o udzielenie odpowiedzi. Pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii jest dostępne na stronie internetowej Rzecznika [4].

5. W swojej opinii [5] Komisja wyjaśniła, że prowadzi stały dialog z organizatorami inicjatyw europejskiej inicjatywy obywatelskiej i przyjęła do wiadomości wszystkie ich uwagi i obawy od początku wdrażania rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Tam, gdzie w obecnych ramach prawnych można by wprowadzić ulepszenia, Komisja podjęła już działania i będzie je kontynuować, tam gdzie to możliwe, aby europejska inicjatywa obywatelska była jak najbardziej przyjazna dla obywateli. Komisja wskazała w tym względzie, że niektóre kwestie poruszone w uwagach otrzymanych przez Rzecznika zostały przejęte przez ulepszenia wprowadzone przez Komisję.

6. Komisja wyjaśniła ponadto, że niektórych uwag lub sugestii Rzecznika nie można wdrożyć w obecnych ramach prawnych. Zostaną one jednak uwzględnione w rozważaniach, które odbędą się w kontekście przeglądu rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w 2015 r.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

Życie demokratyczne Unii

7. Europejska inicjatywa obywatelska jest przewidziana w części Traktatu o Unii Europejskiej określającej zasady demokracji. Europejska inicjatywa obywatelska, określana jako instrument demokracji uczestniczącej, stanowi szczególny środek, za pomocą którego obywatele mogą uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii i za pomocą którego Komisja może zapewnić, aby jej decyzje dotyczące wniosków ustawodawczych były podejmowane jak najbliżej obywateli.

8. Sekcja Traktatu o zasadach demokratycznych zawiera również stwierdzenie, że funkcjonowanie Unii opiera się na demokracji przedstawicielskiej oraz że obywatele są bezpośrednio reprezentowani na szczeblu Unii w Parlamencie Europejskim.

9. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich błędem byłoby nakreślenie zbyt wyraźnego kontrastu między demokracją uczestniczącą, której efektem jest m.in. europejska inicjatywa obywatelska, a demokracją przedstawicielską na szczeblu UE. Są to wzajemnie wzmacniające się koncepcje w życiu demokratycznym Unii. Mówiąc konkretniej: zarówno Parlament Europejski, jak i Komisja mają do odegrania kluczową rolę w osiągnięciu sukcesu europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Rzecznik Praw Obywatelskich wystosuje zatem pismo do przewodniczącego Parlamentu, aby zwrócić jego uwagę na jej ustalenia w tej sprawie i zachęcić Parlament do wzięcia odpowiedzialności w odpowiednich obszarach.

A. Współpraca z obywatelami

10. Rzecznik przedstawił już Komisji szereg sugestii [6] w celu zapewnienia pełnej współpracy z obywatelami, którzy planują europejską inicjatywę obywatelską, złożyli ją lub z powodzeniem ją zorganizowali. Rzecznik Praw Obywatelskich odniesie się do tych trzech etapów poniżej jako do etapu przygotowawczego, etapu dopuszczalności i etapu badania.

11. Jeśli chodzi o etap przygotowawczy, nadrzędną troską Rzecznika Praw Obywatelskich jest uniknięcie odrzucenia EIO z powodu braku informacji ze strony organizatora m.in. na temat prawa UE. Z tego powodu Rzecznik wezwał Komisję do współpracy z organizatorami EIO i zaoferowania im pomocy w wyjaśnieniu i określeniu celu ich EIO.

12. W swojej odpowiedzi Komisja wyjaśniła, że ustanowiła punkt kontaktowy udzielający informacji i pomocy, z siedzibą w centrum kontaktowym Europe Direct, za pośrednictwem którego udziela odpowiedzi na pytania potencjalnych organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Komisja wyjaśniła ponadto, dlaczego nie może formalnie interweniować w celu ukształtowania europejskiej inicjatywy obywatelskiej, biorąc pod uwagę jej późniejszą rolę w podejmowaniu decyzji o działaniach następczych, które należy podjąć.

13. Rzecznik zgadza się, że nie byłoby właściwe, aby Komisja zajmowała się opracowywaniem lub zmianą europejskiej inicjatywy obywatelskiej, której odpowiedzialność musi pozostać w rękach organizatorów. Jednocześnie podkreśla znaczenie współpracy z obywatelami, którzy wykazują zainteresowanie kształtowaniem przyszłości Unii. Rzecznik zachęca zatem Komisję do zapewnienia jak największej liczby wskazówek pracownikom centrum kontaktowego Europe Direct, tak aby mogli oni dokonać rozsądnego osądu, zachowując delikatną równowagę między udzielaniem przydatnych porad a postrzeganiem ich jako kierujących konkretną europejską inicjatywą obywatelską.

14. W odniesieniu do etapu dopuszczalności Rzecznik wezwał Komisję do przedstawienia wystarczającego i spójnego uzasadnienia decyzji o odmowie rejestracji europejskiej inicjatywy obywatelskiej, tak aby obywatele mogli zrozumieć i przeanalizować jej stanowisko oraz ewentualnie skorzystać z prawa do zakwestionowania jej.

15. Komisja odpowiedziała, że w decyzji odmownej przedstawiono powody odmowy i wskazano możliwe środki odwoławcze. Przyjęto przejrzystą politykę umożliwiającą publikowanie takich odpowiedzi na jej stronie internetowej. Mogą one zatem zostać przeanalizowane przez opinię publiczną i pomóc potencjalnym organizatorom lepiej zrozumieć prawne kryteria dopuszczalności.

16. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja stara się być jak najbardziej przejrzysta, jeśli chodzi o wyjaśnianie powodów odrzucenia EIO. Nie zmienia to jednak faktu, że nadal zgłaszane są obawy dotyczące niewystarczającego lub niejasnego uzasadnienia lub braku spójności rozumowania Komisji na tym etapie postępowania [7]. Udostępniając swoje uzasadnienie do publicznej kontroli, Komisja zezwoliła na zgłaszanie tych obaw, co stanowi godny pochwały pierwszy krok. Rzecznik ma nadzieję, że Komisja wyciągnie odpowiednie wnioski ze spójnych sprawozdań w tym zakresie oraz że dołoży starań, aby przedstawić uzasadnienie, które będzie solidniejsze, spójniejsze i bardziej zrozumiałe dla obywateli. Solidne, spójne i zrozumiałe rozumowanie posłuży jako cenne wskazówki dla obywateli, umożliwiając im lepsze zrozumienie charakteru narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej, a także pomagając przyszłym organizatorom europejskiej inicjatywy obywatelskiej w formułowaniu proponowanych inicjatyw. Rzecznik Praw Obywatelskich będzie nadal dostępny, aby służyć pomocą zarówno obywatelom, jak i Komisji w rozpatrywaniu indywidualnych skarg dotyczących rzekomo niewystarczającego lub niejasnego uzasadnienia oraz, w stosownych przypadkach, udzielając zaleceń i wskazówek na podstawie zasad dobrej administracji [8].

17. W odniesieniu do etapu badania Komisja zobowiązała się do „poważnego rozważenia” każdej europejskiej inicjatywy obywatelskiej. W swoim piśmie do Komisji Rzecznik zauważyła, że poważne rozważania oznaczają, że przed podjęciem decyzji o tym, czy i w jaki sposób podjąć działania następcze w związku z udaną europejską inicjatywą obywatelską, Komisja powinna: (i) określić i zastosować kryteria i procedury przeprowadzania dalszych badań, takich jak konsultacje z ekspertami i osobami trzecimi; oraz (ii) przeprowadzić wstępne konsultacje z Radą i Parlamentem w celu ustalenia, czy istnieje polityczne poparcie dla europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

18. Komisja odpowiedziała, że chociaż podziela pogląd, że eksperci lub zainteresowane strony inne niż organizatorzy powinni mieć możliwość przedstawienia swoich opinii podczas procesu analizy, obecne ramy prawne są zbyt krótkie, aby umożliwić jej przeprowadzenie konsultacji publicznych, badań lub ocen skutków przed udzieleniem odpowiedzi. Podobnie nie byłoby wystarczająco dużo czasu na formalne konsultacje z Radą i Parlamentem.

19. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że jej celem przedstawienia tych sugestii Komisji, w związku z jej zobowiązaniem do poważnego rozważenia EIO na etapie badania, było zapewnienie obywatelom poczucia, że nie tylko zostali wysłuchani w ramach procedury EIO, ale, co ważniejsze, że zostali wysłuchani. W przeciwnym razie obywatele mogą stracić zainteresowanie europejską inicjatywą obywatelską jako sposobem angażowania się w kształtowanie polityki. W konsekwencji zaufanie obywateli do legitymacji demokratycznej instytucji UE może ulec osłabieniu.

20. W tym kontekście Rzecznik pragnie podkreślić, że jeśli chodzi o merytoryczne wyniki procesu europejskiej inicjatywy obywatelskiej, przedstawienie przez Komisję wniosku ustawodawczego nie powinno być jedynym miernikiem sukcesu. Chociaż organizatorzy europejskiej inicjatywy obywatelskiej na pierwszy rzut oka dążą do osiągnięcia tego celu, Rzecznik jest zdania, że sam proces ma ogromne znaczenie.

21. Sam proces oferuje organizatorom platformę, z której mogą wywołać publiczną debatę na swój temat, umożliwiając w ten sposób należyte i autentyczne wysłuchanie organizatorów. W toczących się dyskusjach na temat narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej wiceprzewodniczący Komisji Frans Timmermans uznał, że europejska inicjatywa obywatelska służy jako platforma polityczna. Istotą publicznej debaty politycznej jest, zdaniem Rzecznika, to, że różne poglądy mogą i powinny być wyrażane oraz że powody różnych poglądów są podawane, kwestionowane i bronione w przejrzysty sposób. Jak stwierdzono również w toczących się dyskusjach na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej, obywatele mogą oczekiwać i domagać się od UE polityki i prawodawstwa, których UE i jej instytucje mogły nie mieć zamiaru rozważyć. Stanowi to jednak istotę tego nowego instrumentu demokracji uczestniczącej: umożliwia obywatelom kształtowanie Unii. Jeżeli publiczna debata polityczna zostanie odpowiednio ułatwiona w kontekście narzędzia europejskiej inicjatywy obywatelskiej, debata ta może nadać pożądany skutek temu nowemu demokratycznemu prawu obywateli. W związku z tym Rzecznik zwraca się do Komisji, aby po pierwsze wyraźniej przedstawiła obywatelom swoją wiedzę na temat wartości debaty publicznej wytworzonej w ramach procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz sposobu, w jaki debata ta, sama w sobie i niezależnie od indywidualnego wyniku, nadaje procesowi europejskiej inicjatywy obywatelskiej wartość i legitymację. Po drugie, Komisja powinna dołożyć wszelkich starań, aby w trakcie całej procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej debata publiczna wynikająca z zarejestrowanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej była jak najbardziej inkluzywna i przejrzysta. To m.in. w odniesieniu do tego punktu odniesienia należy oceniać działania Komisji w związku z europejską inicjatywą obywatelską.

22. Wysłuchanie publiczne zorganizowane przez Parlament Europejski ma w tym względzie szczególne znaczenie. Wysłuchanie publiczne stanowi wyjątkową okazję dla organizatorów europejskich inicjatyw obywatelskich do spotkania się z Komisją w obecności (najlepiej) dwóch organów władzy ustawodawczej – Parlamentu i Rady – oraz zainteresowanych stron (za inicjatywą i przeciw niej), aby przedstawić swoje argumenty. Jest to demokracja w działaniu i należy ją postrzegać jako spełniającą najwyższe standardy w zakresie zaangażowania politycznego, udziału społeczeństwa i przejrzystości. Komisja powinna zatem zbadać wraz z Parlamentem, który jest odpowiedzialny za organizację wysłuchania publicznego, w jaki sposób zapewnić obecność na wysłuchaniu publicznym dwóch organów władzy ustawodawczej, Parlamentu i Rady, a także zainteresowanych stron (za inicjatywą i przeciw niej). [9]

23. Jeśli chodzi o merytoryczny wynik, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił już uwagę Komisji na potrzebę szczegółowego i przejrzystego wyjaśnienia opinii publicznej swoich wyborów politycznych (w odniesieniu do sposobu, w jaki reaguje na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała co najmniej milion podpisów). Jasność co do powodów swoich wyborów sprzyja konstruktywnej i otwartej debacie, wzmacniając tym samym europejską sferę publiczną i demokrację na szczeblu UE oraz wzmacniając znaczenie samej debaty, jak wskazano powyżej.

24. Chociaż Komisja wyjaśnia, że utworzyła stronę przedstawiającą wszystkie działania podjęte w następstwie pomyślnie przedłożonych EIO, nie potwierdza, że odpowiednio wyjaśni względy polityczne leżące u podstaw jej wyborów. Rzecznik ponawia zatem swoją sugestię, że w formalnej odpowiedzi na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała milion podpisów, Komisja powinna szczegółowo i przejrzyście wyjaśnić społeczeństwu swoje wybory polityczne. W przeciwnym razie stanowisko Komisji w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej, która uzyskała milion podpisów, może być postrzegane jako arbitralne, a nie poparte odpowiednimi względami prawnymi i politycznymi.

B. Kwestie praktyczne, techniczne i prawne

Przewidywane postępy w ramach obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej

25. Rzecznik Praw Obywatelskich uznaje, jeśli chodzi o to, co można nazwać "aspektami proceduralnymi", ogromne wysiłki Komisji, w obecnych granicach prawnych, na rzecz wdrożenia rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w sposób przyjazny dla obywateli. Sprawozdawczyni zgadza się, że w rzeczywistości w wielu obszarach wykroczyła ona poza swoje formalne i prawne zobowiązania wynikające z rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

26. Komisja pozytywnie odniosła się już do niektórych sugestii zawartych w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich z lipca 2014 r., w szczególności w odniesieniu do (i) dążenia do uniknięcia dodatkowych lub zbędnych przeszkód dla organizatorów; (ii) podnoszenia świadomości na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej, w tym wśród organów krajowych; oraz (iii) informowania o działaniach podjętych w celu rozwiązania problemów zgłaszanych przez społeczeństwo.

27. W swojej opinii Komisja wyjaśniła również szereg kwestii poruszonych przez organizatorów w ich uwagach skierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich. W szczególności (i) organizatorzy nie muszą kontaktować się z organami krajowymi odpowiedzialnymi za weryfikację deklaracji poparcia przed rozpoczęciem zbierania podpisów; (ii) nie muszą też zwracać się do nich o wcześniejsze zatwierdzenie formularzy do wypełnienia przez sygnatariuszy; (iii) organizatorzy mają pewien margines swobody w zakresie dostosowywania formularzy (na przykład organizatorzy mogą dodać logo); (iv) oprogramowanie systemu zbierania deklaracji online (OCS) umożliwia testowanie przed zarejestrowaniem EIO w Komisji; (v) oprogramowanie zapobiega składaniu duplikatów deklaracji poparcia, wyświetlając wyraźny komunikat o błędzie; (vi) oprogramowanie umożliwia łącza do stron internetowych kampanii. Niezależnie od powyższego Rzecznik zdaje sobie sprawę, że formularze deklaracji poparcia i oprogramowanie OCS są nadal obszarami budzącymi duże obawy organizatorów EIO.

28. Niemniej jednak w ramach obecnego systemu można zapewnić szereg dalszych ulepszeń. W szczególności Komisja potwierdziła, że przeanalizuje sugestie zgłoszone w ramach konsultacji z Rzecznikiem Praw Obywatelskich w kontekście przyszłej wersji oprogramowania OCS. Rzecznik zachęca Komisję do podjęcia odpowiednich działań następczych w związku z tym zobowiązaniem do przeanalizowania tych sugestii. Ulepszając oprogramowanie OCS, Komisja powinna mieć na uwadze potrzeby osób z niepełnosprawnościami, które chcą składać deklaracje poparcia dla EIO online [10].

29. Niezwykle ważne jest również, aby obywatele mogli śledzić europejskie inicjatywy obywatelskie i aby instrument ten był postrzegany jako narzędzie dla obywateli. W tym duchu Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił Komisji zapewnienie pełnej przejrzystości finansowania oraz sprawdzenie, czy informacje przekazane przez organizatorów są prawidłowe.

30. Komisja przedstawiła wymogi w tym zakresie i stwierdziła, że nie ma powodów, by sądzić, że organizatorzy nie dostarczają i nie aktualizują wymaganych informacji na temat swoich sponsorów i źródeł finansowania. Do tej pory nikt nie sygnalizował żadnych przypadków niedokładnych lub wprowadzających w błąd informacji tego rodzaju.

31. W kontekście dochodzenia z własnej inicjatywy w sprawie składu i przejrzystości grup ekspertów Komisji [11] Rzecznik zbadała istniejący obecnie system kontroli jakości w odniesieniu do informacji w rejestrze służącym przejrzystości [12] wraz z niedawno zmienionym systemem ostrzeżeń i skarg w celu wykrywania nieprawidłowych informacji w rejestrze [13]. Rzecznik Praw Obywatelskich zachęca Komisję do korzystania z przykładu kontroli jakości rejestru służącego przejrzystości oraz systemu ostrzeżeń i skarg w celu zapewnienia, aby informacje o finansowaniu i sponsorowaniu przekazywane przez organizatorów EIO odzwierciedlały rzeczywistość oraz aby zwracano jej uwagę na wszelkie kwestie.

32. Rzecznik Praw Obywatelskich będzie nadal dostępny, aby pomagać zarówno obywatelom, jak i Komisji w rozpatrywaniu indywidualnych skarg dotyczących aspektów proceduralnych i praktycznych, w przypadku których zasady dobrej administracji mogą dodatkowo ukierunkowywać Komisję w stosowaniu obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Przegląd rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej

33. Niezależnie od dołożenia wszelkich starań Komisja może działać wyłącznie w granicach prawnych rozporządzenia w jego obecnym brzmieniu. Godne ubolewania jest to, że niektóre przepisy rozporządzenia wyraźnie naraziły obywateli na przeszkody administracyjne i biurokratyczne, z których każdy ma, zgodnie z Traktatem, prawo do uczestnictwa w życiu demokratycznym Unii.

34. W szczególności nie jest uzasadnione, aby niektórzy obywatele UE, którzy skorzystali z prawa do swobodnego przemieszczania się w Unii, nie mogli podpisać EIO w jakimkolwiek innym państwie członkowskim, w którym akurat się znajdują. Komisja zwraca uwagę, że wynika to z wymogów nałożonych przez niektóre państwa członkowskie i zachęca te państwa członkowskie do zmiany wymogów wynikających z obecnego rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Rzecznik jest jednak zdania, że aby kwestia ta została w pełni rozwiązana, należy ją uwzględnić w zmienionym rozporządzeniu. Biorąc pod uwagę stawkę (tj. fakt, że obywatel stara się po prostu dodać swoje nazwisko do listy potencjalnie miliona osób zwracających się do Komisji o podjęcie działań), wymogi administracyjne nie powinny być nieproporcjonalne. Rzecznik wzywa zatem Komisję – aby ułatwić obywatelom UE, którzy chcą podpisać europejską inicjatywę obywatelską, niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim obecnie przebywają – do ponownego zaproponowania prawodawcy prostszych i jednolitych wymogów dla wszystkich państw członkowskich w odniesieniu do danych osobowych, które należy podać przy podpisywaniu deklaracji poparcia.

35. Komisja zobowiązała się ponadto do dopilnowania, aby inne uwagi zgłoszone podczas dochodzenia Rzecznika zostały uwzględnione w procesie przeglądu, którego jest w trakcie realizacji. Odniosła się w szczególności do kwestii terminów prawnych (w szczególności do faktu, że 12-miesięczny okres zbierania deklaracji rozpoczyna się w dniu rejestracji, a nie w dniu certyfikacji systemu zbierania deklaracji online przez organizatorów), wymogów w zakresie ochrony danych i statusu komitetu obywatelskiego.

36. Z drugiej strony, choć w pełni przyznaje, że tłumaczenia i finansowanie wiążą się ze szczególnymi wyzwaniami dla organizatorów, Komisja milczy, jeśli chodzi o sposób, w jaki proponuje stawić czoła tym wyzwaniom. Rzecznik ma nadzieję, że Komisja przedstawi pomysły dotyczące tych dwóch ważnych aspektów i w razie potrzeby zaproponuje odpowiednie przepisy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Wnioski

Zamykając to dochodzenie, Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje dotychczasową odpowiedź Komisji i przedstawia następujące wytyczne dotyczące dalszych usprawnień. Rzecznik sugeruje, aby Komisja:

1. Zapewnia jak najwięcej wskazówek pracownikom centrum kontaktowego Europe Direct, tak aby mogli oni dokonać rozsądnego osądu, zachowując delikatną równowagę między udzielaniem przydatnych porad a postrzeganiem ich jako kierujących konkretną europejską inicjatywą obywatelską.

2. Stara się przedstawić bardziej solidne, spójne i zrozumiałe dla obywateli uzasadnienie odrzucenia europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

3. Wyraźniej przedstawia obywatelom swoje zrozumienie wartości debaty publicznej wytworzonej w ramach procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz tego, w jaki sposób debata ta, sama w sobie i niezależnie od indywidualnego wyniku, nadaje procesowi europejskiej inicjatywy obywatelskiej wartość i legitymację.

4. Czy dokłada wszelkich starań, aby w trakcie całej procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej debata publiczna wynikająca z zarejestrowanej europejskiej inicjatywy obywatelskiej była jak najbardziej inkluzywna i przejrzysta?

5. wraz z Parlamentem, który jest odpowiedzialny za organizację wysłuchań publicznych, zastanawia się, w jaki sposób zapewnić obecność na wysłuchaniu publicznym dwóch organów władzy ustawodawczej, Parlamentu i Rady, a także zainteresowanych stron (za inicjatywą i przeciw niej).

6. W swojej formalnej odpowiedzi na europejską inicjatywę obywatelską, która uzyskała milion podpisów, szczegółowo i przejrzyście wyjaśnia społeczeństwu swoje wybory polityczne.

7. Wywiązuje się należycie ze swojego zobowiązania do przeanalizowania sugestii zawartych w uwagach do konsultacji Rzecznika Praw Obywatelskich mających na celu ulepszenie oprogramowania systemu zbierania deklaracji on-line (OCS).

8. Ulepszając oprogramowanie OCS, należy pamiętać o potrzebach osób z niepełnosprawnościami, które chcą składać deklaracje poparcia dla EIO online.

9. Opiera się na przykładzie kontroli jakości rejestru służącego przejrzystości oraz jego systemu ostrzeżeń i skarg, aby zapewnić, że informacje o finansowaniu i sponsorowaniu przekazywane przez organizatorów EIO odzwierciedlają rzeczywistość i że wszelkie kwestie są mu zgłaszane.

10. Aby ułatwić obywatelom UE, którzy chcą podpisać europejską inicjatywę obywatelską, i niezależnie od tego, w którym państwie członkowskim obecnie przebywają, ponownie proponuje ustawodawcy prostsze i jednolite wymogi dla wszystkich państw członkowskich w odniesieniu do danych osobowych, które należy podać przy podpisywaniu deklaracji poparcia.

11. C przedstawia pomysły dotyczące dwóch ważnych aspektów tłumaczenia i finansowania EIO oraz, w razie potrzeby, proponuje odpowiednie przepisy w zmienionym rozporządzeniu w sprawie EIO.

Komisja zostanie poinformowana o tej decyzji. Komisja powinna wskazać, w jaki sposób i kiedy wdroży każdy zaproponowany środek. Byłoby pomocne, gdyby Komisja mogła podjąć działania następcze do dnia 31 maja 2015 r.

Rzecznik zamierza również zwrócić się pisemnie do przewodniczącego Parlamentu, aby zwrócić jego uwagę na istotne aspekty jej decyzji, w szczególności wytyczne 4, 5, 6, 10 i 11 powyżej.

 

Emily O'Reilly

Strasburg, dnia 4 marca 2015 r.

 

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 211/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie inicjatywy obywatelskiej, Dz.U. 2011, L 65, s. 1.

[2] Rzecznik Praw Obywatelskich wszczyna dochodzenie z własnej inicjatywy, jeżeli uzna to za uzasadnione. Oprócz dochodzenia w sprawie ewentualnego niewłaściwego administrowania, dochodzenia te mają być pomocne dla danej instytucji i promować dobrą praktykę administracyjną.

[3] Komisja przedstawi sprawozdanie ze stosowania rozporządzenia do dnia 1 kwietnia 2015 r.

[4] Pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii można znaleźć na stronie: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/54609/html.bookmark

[5] Opinia Komisji znajduje się na stronie: http://www.ombudsman.europa.eu/cases/correspondence.faces/en/59067/html.bookmark

[6] Zob. pismo do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/54609/html.bookmark

[7] Bardziej szczegółowe informacje na temat zgłoszonych obaw można znaleźć na przykład w badaniu zleconym przez komisje AFCO i PETI Parlamentu Europejskiego, dostępnym pod adresem http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/509982/IPOL_STU(2014)509982_EN.pdf, w publikacji Biura Analiz Parlamentu Europejskiego, dostępnej pod adresem http://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS_IDAN_536343_Implementation_of_the_European_Citizens_Initiative.pdf, a także w badaniu przeprowadzonym przez ECAS w ramach Centrum Wsparcia EIO, dostępnym pod adresem http://www.ecas.org/wp-content/uploads/2014/12/ECI-report_ECAS-2014_1.pdf

[8] Zob. np. art. 10 i 18 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego.

[9] Przewidziano to w art. 211 Regulaminu Parlamentu Europejskiego. Określono w nim, że (i) Komisja jest odpowiednio zaangażowana w organizację wysłuchania publicznego w Parlamencie; (ii) w stosownych przypadkach wysłuchanie publiczne organizuje się również wspólnie z innymi instytucjami i organami Unii, które zechcą w nim uczestniczyć; (iii) do udziału mogą zostać zaproszone inne zainteresowane strony.  

[10] Zob. np. art. 29 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, której UE jest stroną.

[11] Zob. w szczególności pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Komisji z wnioskiem o wydanie opinii: http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/58861/html.bookmark

[12] Zob. pkt 24 Porozumienia między Parlamentem Europejskim a Komisją Europejską w sprawie rejestru służącego przejrzystości dla organizacji i osób samozatrudnionych zaangażowanych w kształtowanie i wdrażanie polityki UE, Dz.U. L 277/11 z 19 września 2014 r.

[13] Zob. załącznik IV do Porozumienia między Parlamentem Europejskim a Komisją Europejską w sprawie rejestru służącego przejrzystości.