Sprawa dotyczyła odmowy udzielenia przez Radę Unii Europejskiej pełnego dostępu do opinii prawnych odnoszących się do wniosków ustawodawczych dotyczących rozporządzeń w sprawie ustanowienia Prokuratury Europejskiej oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (EUROJUST).

W trakcie dochodzenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Rada zgodziła się na ujawnienie dwóch z czterech dokumentów, lecz ponownie odmówiła pełnego ujawnienia dwóch pozostałych, mimo że przyznała do nich dostęp częściowy.

Rzecznik zgadza się, że odmowa ujawnienia opinii prawnych była w pełni uzasadniona na podstawie ochrony porady prawnej i postępowania sądowego. W związku z tym Rzecznik zamyka sprawę, nie stwierdzając niewłaściwego administrowania, lecz zwraca się do Rady o ponowne rozpatrzenie odmowy z uwagi na upływ czasu.

To strategiczne dochodzenie dotyczy przejrzystości ważnej nieformalnej części procesu legislacyjnego UE, a mianowicie przejrzystości „rozmów trójstronnych”.

Dwa organy ustawodawcze UE, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, uchwalają przepisy na wniosek Komisji Europejskiej. Podczas tego procesu obaj współprawodawcy, wspierani przez Komisję, często negocjują w ramach tzw. rozmów trójstronnych, które są nieformalnymi spotkaniami przedstawicieli trzech zaangażowanych instytucji. Podczas rozmów trójstronnych Parlament i Rada próbują uzgodnić wspólny tekst, oparty na ich początkowych stanowiskach, który jest następnie poddawany pod głosowanie zgodnie z formalną procedurą ustawodawczą. Rozmowy trójstronne okazały się bardzo skuteczne w osiąganiu takich porozumień, a większość przepisów jest obecnie przyjmowana w ten sposób.

Unia Europejska jest demokracją przedstawicielską, w której obywatele mają prawo pociągać swoich przedstawicieli do odpowiedzialności za decyzje polityczne podejmowane w ich imieniu. Obywatele mają również prawo uczestniczyć w procesie demokratycznym UE. Przejrzystość rozmów trójstronnych jest kluczowym elementem zapewnienia skuteczności tych praw i legitymizacji przepisów przyjętych przez UE. Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że zdolność obywateli UE do zapoznania się z rozważaniami leżącymi u podstaw działań legislacyjnych jest warunkiem wstępnym skutecznego korzystania przez nich z praw demokratycznych.

Chociaż proces legislacyjny UE jest ogólnie dość przejrzysty, w tym w porównaniu z wieloma państwami członkowskimi, ta część procesu wzbudziła obawy co do równowagi między skutecznością procesu rozmów trójstronnych a jego przejrzystością.

W tym kontekście Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie strategiczne. Przeanalizowała, które informacje i dokumenty powinny być aktywnie udostępniane opinii publicznej i w jakim momencie, tak aby obywatele mogli korzystać z przysługujących im praw.

Przejrzystość rozmów trójstronnych jest zasadniczym elementem legitymacji stanowienia prawa UE. Obywatele muszą być w stanie kontrolować wyniki swoich przedstawicieli w tej kluczowej części procesu legislacyjnego. Obywatele potrzebują również informacji na tematy omawiane podczas rozmów trójstronnych, aby móc skutecznie uczestniczyć w procesie legislacyjnym.

Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje dotychczasowe postępy w zakresie poprawy przejrzystości rozmów trójstronnych; proponuje jednak, aby trzy instytucje podały do wiadomości publicznej następujące dokumenty i informacje: Daty rozmów trójstronnych, wstępne stanowiska trzech instytucji, ogólne porządki obrad rozmów trójstronnych, dokumenty czterokolumnowe, ostateczne teksty kompromisowe, noty z rozmów trójstronnych, które zostały podane do wiadomości publicznej, wykazy zaangażowanych decydentów politycznych oraz, w miarę możliwości, wykaz innych dokumentów przedłożonych podczas negocjacji. Wszystkie te elementy należy udostępnić w łatwej w użyciu i zrozumiałej wspólnej bazie danych. Chociaż niektóre dokumenty mogłyby zostać udostępnione w trakcie negocjacji trójstronnych, instytucje mogą uznać za konieczne w interesie publicznym zapewnienie proaktywnego publicznego dostępu do niektórych rodzajów dokumentów dopiero po zakończeniu negocjacji.

Sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) skargi dotyczącej warunków w ośrodku egzaminacyjnym w ramach konkursu na stanowiska urzędników służby cywilnej UE. Skarżący otrzymał komputer obok drzwi wejściowych i twierdził, że zakłócenia spowodowane przez osoby wchodzące do pokoju i wychodzące z niego negatywnie wpłynęły na jego wydajność. Jej próby rozpatrzenia jej obaw przez pracowników ośrodka egzaminacyjnego zakończyły się niepowodzeniem, a następnie złożyła skargę do EPSO. Niezadowolona ze sposobu, w jaki EPSO rozpatrzyło jej skargę, zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i zwrócił się do EPSO o dokładniejsze zbadanie skargi. Zespół dochodzeniowy Rzecznika spotkał się również z przedstawicielami EPSO i wykonawcą odpowiedzialnym za zarządzanie testami oraz odwiedził ośrodek egzaminacyjny w siedzibie EPSO. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że ogólnie dalsze dochodzenia w tej sprawie nie są uzasadnione; przedstawiła jednak EPSO szereg sugestii dotyczących usprawnień.

Sprawa dotyczyła oceny okresu próbnego pracownika zatrudnionego na czas określony w Europejskim Urzędzie Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO). Skarżąca, która została zwolniona pod koniec okresu próbnego, argumentowała, że w jej ocenie wystąpiło szereg uchybień proceduralnych. Ponadto EASO nie odpowiedział na jej zażalenia złożone na podstawie regulaminu pracowniczego UE.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i zwrócił się do EASO o udzielenie odpowiedzi na skargi. Stwierdziła, że EASO podjął niezbędne kroki w celu zapewnienia bezstronnej oceny okresu próbnego skarżącego i przestrzegał prawa skarżącego do bycia wysłuchanym przed podjęciem ostatecznej decyzji w sprawie jego dalszego zatrudnienia. Rzecznik zamknął zatem sprawę.

Sprawa dotyczyła nieudzielenia przez Komisję odpowiedzi na przesłania skarżącego dotyczące jego trudności ze złożeniem wniosku o dotację. Ze względu na problemy techniczne skarżący nie mógł złożyć wniosku za pośrednictwem systemu PRIAMOS Komisji. Zamiast tego przedłożyła swoją propozycję pocztą elektroniczną, która pozostała bez odpowiedzi.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i zwrócił się do Komisji o udzielenie odpowiedzi. W swojej odpowiedzi Komisja przeprosiła za brak wcześniejszej odpowiedzi. Stwierdziła, że nie może przyjąć wniosku składającego skargę pocztą elektroniczną, ponieważ system funkcjonował prawidłowo, a Komisja nie była w stanie zidentyfikować żadnych prób wysłania przez składającego skargę wniosku za pośrednictwem PRIAMOS przed upływem terminu.

Europejska inicjatywa obywatelska (EIO), dostępna od kwietnia 2012 r., umożliwia grupie co najmniej miliona obywateli UE zwrócenie się do Komisji Europejskiej o zaproponowanie nowego prawodawstwa UE. Po otrzymaniu szeregu skarg Rzecznik Praw Obywatelskich postanowił zbadać prawidłowe funkcjonowanie procedury europejskiej inicjatywy obywatelskiej oraz rolę i odpowiedzialność Komisji w tym zakresie. Rzecznik zwróciła się do organizatorów EIO, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych osób o przedstawienie informacji na temat skuteczności EIO. Na podstawie tych odpowiedzi Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Komisji szereg sugestii mających na celu zwiększenie skuteczności procesu europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Po otrzymaniu odpowiedzi Komisji Rzecznik kończy obecnie swoje dochodzenie jedenastoma wytycznymi dotyczącymi dalszych usprawnień. Zauważając, że Komisja zrobiła wiele, aby wprowadzić w życie prawo do europejskiej inicjatywy obywatelskiej w sposób przyjazny dla obywateli, Rzecznik uważa, że można zrobić więcej. Ponieważ niektóre z tych sugestii są istotne dla Parlamentu Europejskiego, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci się również pisemnie do przewodniczącego Parlamentu. W ten sposób wierzy, że jej sugestie, przedstawione zarówno podczas dochodzenia, jak i w niniejszej decyzji, okażą się przydatne, ponieważ instytucje te wraz z Radą UE postanowiły dokonać przeglądu rozporządzenia w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej jeszcze w tym roku.

Sprawa dotyczyła logo identyfikacji wizualnej Komisji, używanego w brukselskiej sali konferencyjnej od 2012 r. Zdaniem skarżącego wyłączne używanie języka angielskiego i francuskiego w tym logo identyfikacji wizualnej stanowi dyskryminację ze względu na język.

Obecny system językowy UE obejmuje prawo każdego obywatela do porozumiewania się z instytucjami UE w jego własnym języku oraz odpowiadające mu prawo do otrzymania odpowiedzi w tym języku. Zasady regulujące ten system językowy mają również zastosowanie do innych form komunikacji, takich jak komunikacja za pośrednictwem publikacji i stron internetowych. Każde zróżnicowanie w używaniu języków w takich okolicznościach powinno być obiektywnie uzasadnione. Jeśli chodzi o istnienie obiektywnego uzasadnienia w niniejszej sprawie, Rzecznik zgadza się, że z technicznego punktu widzenia nie jest możliwe przedstawienie terminu „Komisja Europejska” w 24 językach na ekranie telewizyjnym, ani poniżej, ani obok mówcy, ani za nim.

Jeśli chodzi o to, czy Komisja mogła wybrać więcej niż dwa języki, Rzecznik uważa, że rozsądne było, aby Komisja wybrała tylko dwa języki. Wybór liczby języków, których należy używać, sprowadza się do oceny, czy więcej niż dwa języki zagracałyby obraz wizualny w niedopuszczalny sposób. Okoliczność, że inne kombinacje języków również mogą być rozsądnymi wyborami, nie oznacza, że wybór języka angielskiego i francuskiego nie był rozsądny.

Rzecznik uważa, że polityka wybrana przez Komisję była obiektywnie uzasadniona. W związku z tym stwierdziła, że wprowadzenie przez Komisję nowego logo identyfikacji wizualnej w sali konferencyjnej w Brukseli nie stanowi niewłaściwego administrowania.

Skarga dotyczy ponownego powołania przewodniczącego komitetu ad hoc Komisji ds. etyki. Komitet ten składa się z trzech osób, które obecnie nie są zatrudnione przez Komisję. Jego rolą jest doradzanie Komisji w kwestiach etycznych pojawiających się podczas wdrażania kodeksu postępowania komisarzy Komisji. W szczególności Komitet doradza w kwestiach etycznych, gdy były komisarz pragnie podjąć zatrudnienie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że przewodniczący znajduje się w konflikcie interesów, ponieważ pracował również jako prawnik reprezentujący interesy klientów z sektora prywatnego przed Komisją. Stwierdziła, że ponowne mianowanie przewodniczącego przez Komisję stworzyło sytuację, w której przewodniczący będzie de facto orzekał w sprawie przyszłych perspektyw zatrudnienia komisarzy, którzy na podstawie swoich obecnych stanowisk mieli ogromny wpływ na sprawy o ogromnym znaczeniu dla prywatnych klientów przewodniczącego.

W związku z tym Rzecznik uznał, że prywatne interesy przewodniczącego mogą mieć negatywny wpływ na sposób, w jaki pełni on funkcję przewodniczącego Komitetu.

Rzecznik nie musiał przedstawiać Komisji żadnych zaleceń, ponieważ Komisja zastąpiła przewodniczącego przed zakończeniem dochodzenia prowadzonego przez Rzecznika.

Sprawa dotyczyła finansowania projektu partnerskiego w ramach programu „Europa dla Obywateli”.

Została ona przedłożona Rzecznikowi Praw Obywatelskich przez irlandzką organizację non-profit, która od 25 lat prowadzi projekty partnerskie z partnerem francuskim. Organizacja nie dotrzymała terminu składania wniosków o finansowanie w 2015 r. ze względu na zmiany wprowadzone przez EACEA w terminie składania wniosków o finansowanie w ramach Programu. Podniosła ona, że dokonując tych zmian, EACEA działała niewłaściwie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zbadał tę kwestię i przedstawił EACEA propozycję rozwiązania wraz z dodatkowymi sugestiami dotyczącymi usprawnień w zarządzaniu programem. W rezultacie EACEA przedstawiła skarżącemu dodatkowe wyjaśnienia z powodów leżących u podstaw zmian terminów i zgodziła się, że projekt twinningowy może zostać zrealizowany w 2016 r.

W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdza, że EACEA podjęła odpowiednie działania w celu rozstrzygnięcia sprawy w sposób zadowalający skarżącego.

Sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez Komisję Europejską skargi dotyczącej irlandzkiego prawa regulującego prawo do pracy w charakterze architekta. Prawo wymagało, aby osoby, które nie uzyskały formalnych kwalifikacji jako architekci, ale które chciały używać tytułu "architekta" w Irlandii, pracowały co najmniej 10 lat jako architekci w Irlandii. Skarżący uznał, że wymóg ten dyskryminuje osoby, które uzyskały równoważne doświadczenie poza Irlandią. Kiedy Komisja zamknęła skargę w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, stwierdzając, że prawo irlandzkie nie jest dyskryminujące, skarżący skontaktował się z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

Rzecznik Praw Obywatelskich wezwał Komisję do uznania, że prawo irlandzkie jest dyskryminujące i że jedynym powodem, dla którego nie podjęła ona dalszych działań w tej sprawie, jest to, że uważa, iż byłoby to nieproporcjonalne.

Komisja nie przyjęła projektu zalecenia Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik zamknął zatem sprawę z uwagą krytyczną.