Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący jest spółką akcyjną prawa niemieckiego. Na początku lat 90. wynalazł inhalator do leczenia astmy. W 1997 r. właściwy niemiecki organ regionalny zakazał jej sprzedaży w Niemczech. Następnie niemieckie Federalne Ministerstwo Zdrowia, działając w ramach procedury klauzuli ochronnej przewidzianej w art. 8 dyrektywy 93/42/EWG (zwanej dalej "dyrektywą")[1], oficjalnie powiadomiło Komisję o tym zakazie. Zdaniem skarżącego Komisja nie wszczęła procedury klauzuli ochronnej, mimo że byłaby do tego zobowiązana na mocy art. 8 dyrektywy.

2. W dniu 19 marca 2008 r. skarżący przesłał do Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) pismo zatytułowane „Skarga nadzorcza”(„Dienstaufsichtsbeschwerde”). W piśmie tym podniosła ona zasadniczo, że były komisarz i dwóch pracowników Komisji świadomie naruszyli dyrektywę po powiadomieniu o zakazie wprowadzania do obrotu w Niemczech. Skarżący potępił to, co uważał za korupcję i niewłaściwe zarządzanie ze strony Komisji.

3. W dniu 1 kwietnia 2008 r. skarżący złożył petycję (petycja 473/2008) do Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego („Komisja Petycji”). W petycji tej zasadniczo stwierdził, że powiadomił Komisję o powyższych okolicznościach, ale że Komisja nie zareagowała w odpowiedni sposób. Według skarżącego z pisma wysłanego przez ówczesnego komisarza do posła do Parlamentu Europejskiego wynika, że Komisja przyznała się do naruszenia art. 8 dyrektywy. Komisja musiałaby wysłuchać producenta inhalatora w celu szybkiego wyjaśnienia sprawy. Natomiast postępowanie w sprawie klauzuli ochronnej wszczęte w 1997 r. nigdy nie zostało zakończone, a producent inhalatora nigdy nie został wysłuchany. Skarżący wskazał również, że w 2005 r. właściwy organ niemiecki przedłużył zakaz wprowadzania do obrotu, tym razem bez powiadomienia Komisji. Zdaniem skarżącego wystąpiły poważne niedociągnięcia w unijnym systemie ochrony prawnej, biorąc pod uwagę fakt, że skarżący został faktycznie pozbawiony środka odwoławczego. Skarżący stwierdził, że jego wynikająca z tego ruina ekonomiczna została świadomie zaakceptowana.

4. W dniu 4 lutego 2009 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich (skarga nr 309/2009(NM)BEH) i stwierdził, że przedmiot jego skargi można wywieść z petycji złożonej do Komisji Petycji, której kopię załączył do skargi. Skarżący stwierdził również, że Komisja próbowała go wprowadzić w błąd, okłamała go i starała się uniknąć odpowiedzialności. Jej zdaniem Komisja świadomie zgodziła się zatem na zniszczenie jej istnienia gospodarczego. Odnosząc się do swojego pisma do OLAF-u z dnia 19 marca 2008 r., skarżący stwierdził, że OLAF z niezrozumiałych powodów przekazał sprawę IDOC [2]. Ten ostatni odmówił skarżącemu dostępu do informacji o wyniku dochodzenia. Skarżący uznał, że odmowa ta miała na celu ochronę przemysłu farmaceutycznego. Art. 228 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej upoważnia Rzecznika Praw Obywatelskich do „prowadzenia dochodzeń, które uważa za uzasadnione”. Pismem z dnia 11 marca 2009 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował skarżącego, że nie ma podstaw do wszczęcia dochodzenia w sprawie jego skargi, biorąc pod uwagę, że Komisja Petycji zajmuje się skargami podniesionymi w skardze. Jeżeli chodzi o uwagi skarżącego dotyczące OLAF-u i IDOC, Rzecznik stwierdził, że nie jest jasne, czy skarżący chciał również złożyć skargę na te organy.

5. W dniu 15 lutego 2010 r. skarżący ponownie zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich i złożył niniejszą skargę.

6. W dniu 4 maja 2010 r. skarżący złożył kolejną skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich (skarga 1199/2010/BEH), w której skarżył się na sposób rozpatrywania skargi przez OLAF. Skarżący twierdził, że przekazując wspomnianą skargę do IDOC, OLAF nie rozpatrzył jej we właściwy sposób. Ponadto skarżący twierdził, że OLAF powinien zbadać wspomnianą skargę. W dniu 29 czerwca 2010 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie skargi 1199/2010/BEH.

Przedmiot dochodzenia

7. W swojej obecnej skardze skarżący przedstawił następujące zarzuty i argumenty:

Komisja nie rozpatrzyła prawidłowo swojej skargi, którą OLAF przekazał IDOC.

Skarżący powinien (i) zostać poinformowany o aktualnym stanie dochodzenia IDOC oraz (ii) uzyskać dostęp do całości wyników tego dochodzenia.

8. W odniesieniu do drugiego aspektu zarzutu skarżącego Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że dotyczy on wniosku o dostęp do dokumentów regulowanego rozporządzeniem 1049/2001 [3]. Art. 2 ust. 4 statutu wymaga, aby skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich były poprzedzone odpowiednimi uprzednimi działaniami administracyjnymi. W sprawach dotyczących wniosków o udzielenie dostępu do dokumentów na podstawie rozporządzenia 1049/2001 wymóg określony w art. 2 ust. 4 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich należy interpretować w ten sposób, że zanim skarżący będą mogli złożyć do Rzecznika Praw Obywatelskich skargę dotyczącą odmowy udzielenia dostępu, muszą złożyć wstępny i ponowny wniosek o udzielenie dostępu do danej instytucji, zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001. Biorąc pod uwagę, że skarżący najwyraźniej nie złożył jeszcze wniosku o dostęp do Komisji, Rzecznik uznał zatem drugi aspekt skargi skarżącego za niedopuszczalny. Poradził skarżącemu, aby złożył odpowiedni wniosek o dostęp do Komisji.

W przedmiocie dochodzenia

9. Skarga została przekazana przewodniczącemu Komisji do zaopiniowania. Opinia Komisji została przekazana skarżącemu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag. Skarżący przedstawił uwagi w dniach 3 i 11 sierpnia 2010 r.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwagi wstępne

10. W swoich uwagach skarżący zakwestionował zasadność dochodzeń prowadzonych przez IDOC i OLAF przeciwko pracownikom Komisji, biorąc pod uwagę fakt, że oba organy stanowią część służb Komisji. Zdaniem skarżącego jedynym sposobem, w jaki organy te mogłyby wykonywać swoje funkcje w sposób niezależny i bezstronny, byłoby nadzorowanie ich działalności przez Parlament, a nie przez Komisję. Skarżący zwrócił się do Rzecznika o przedłożenie Parlamentowi sprawozdania specjalnego (zob. pkt 17 poniżej) i wskazał, że może to być dla niego okazja do zainicjowania debaty na temat tego, czy zarówno IDOC, jak i OLAF powinny w przyszłości działać pod nadzorem Parlamentu. Rzecznik nie uważa, aby oświadczenia skarżącego miały być nowym roszczeniem. W każdym razie warto jednak zauważyć, że mandat Rzecznika ogranicza się do badania przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE. Oświadczenia skarżącego, nawet jeśli są rozumiane jako nowe twierdzenie, wydają się jednak opowiadać za zmianą obecnych ram prawnych przez prawodawcę Unii. Takie twierdzenie nie wydaje się zatem dotyczyć przypadku niewłaściwego administrowania, który mógłby zostać poddany przeglądowi przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

A. Zarzut niewłaściwego rozpatrzenia reklamacji

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

11. Na poparcie swojego zarzutu skarżący stwierdził, że istnieje podejrzenie, iż IDOC nigdy nie przeprowadził poważnego dochodzenia w sprawie jego skargi oraz że urzędnicy Komisji wywarli wpływ na IDOC w celu ochrony innych pracowników Komisji. Skarżący zaprotestował przeciwko tym postrzeganym okolicznościom, które uznał za niedopuszczalne, oraz przeciwko potencjalnemu zagrożeniu dla demokracji. Zdaniem skarżącego nieujawnienie wyników dochodzenia IDOC stanowiło utrudnianie działania wymiaru sprawiedliwości. W zakresie, w jakim urzędnicy Komisji naruszyli prawo UE i okłamali Parlament, prowadziłoby to do powstania odpowiedzialności „Wspólnoty Państw Członkowskich UE”.

12. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że po złożeniu przez skarżącego skargi do OLAF-u OLAF zakończył wstępną ocenę w dniu 23 kwietnia 2008 r. OLAF uznał, że akta przedłożone przez skarżącego nie zawierały żadnych istotnych informacji na poparcie jego zarzutów dotyczących korupcji. Następnie OLAF przesłał akta do IDOC w celu oceny, czy doszło do niewłaściwego zarządzania. Skarżący przekazał IDOC dalsze informacje w dniu 30 września 2008 r. Komisja stwierdziła, że IDOC przeprowadził ocenę i w świetle informacji przedłożonych zarówno przez skarżącego, jak i OLAF stwierdził, że nie można stwierdzić żadnych uchybień ze strony pracowników Komisji.

13. Komisja podniosła, że sprawa dotyczyła dwóch głównych aspektów, a mianowicie, po pierwsze, notyfikacji klauzuli ochronnej z 1997 r. oraz, po drugie, zakazu z 2005 r. (zob. pkt 3 powyżej). W odniesieniu do pierwszego aspektu przedstawione informacje wskazywały, że Komisja nie kontynuowała procedury notyfikacji klauzuli ochronnej z 1997 r., ponieważ uznała, że stała się ona nieaktualna. Wynikało to z faktu, że inhalator został wycofany z rynku [4]. Dopiero po rozpowszechnieniu zaktualizowanego modelu inhalatora Komisja musiała zająć stanowisko w sprawie zakazu wprowadzonego przez władze niemieckie. Komisja wskazała, że skarżący był wielokrotnie informowany o tych rozważaniach. W odniesieniu do drugiego aspektu Komisja uznała, że w świetle obowiązujących ram prawnych władze niemieckie słusznie zakazały wprowadzania produktu do obrotu i zastosowały prawidłową procedurę. Skarżący był wielokrotnie informowany w ten sposób.

14. Komisja stwierdziła, że w związku z powyższym ocena IDOC została prawidłowo zakończona bez żadnych działań następczych.

15. W swoich uwagach skarżący odniósł się do niemieckiego tłumaczenia opinii Komisji i stwierdził, że odniesienie Komisji do zakazu wprowadzania do obrotu inhalatora, przyjętego w 1997 r., stanowi całkowicie nową argumentację, która wprowadza w błąd. Skarżący stwierdził ponadto, że Komisja starała się uzasadnić, w sposób oszczerczy, fakt, że procedura klauzuli ochronnej nie została zakończona. Zdaniem skarżącego było to impertynenckie, absurdalne i absurdalne, biorąc pod uwagę, że przedstawił on dowody, które dowiodły, że procedura klauzuli ochronnej nie stała się nieaktualna. Skarżący wskazał również, że opinia Komisji Prawnej Parlamentu z dnia 1 czerwca 2010 r. dotycząca jego petycji zawiera zupełnie inną ocenę. Skarżący załączył kopię tej opinii do skargi. W tym kontekście skarżący zakwestionował celowość prowadzenia przez Rzecznika dalszych dochodzeń w tej sprawie, biorąc pod uwagę, że Komisja działała na podstawie nieprawdziwych i wprowadzających w błąd faktów w celu ukrycia oczywistych przypadków niewłaściwego administrowania. Skarżący uznał, że opinia Komisji jest dowodem na to twierdzenie. Skarżący twierdził ponadto, że nie wydaje się, aby dochodzenie IDOC było prowadzone w sposób niezależny i bezstronny, i podejrzewał, że inne służby Komisji lub członkowie Komisji wpłynęli na jego pracę. W tym kontekście skarżący odniósł się do dwóch wzajemnie sprzecznych oświadczeń złożonych przez dyrektora generalnego Komisji, które sugerowały wyraźny przypadek nadużycia stanowiska przez tę osobę.

16. Skarżący stwierdził, że chciałby poznać powody, dla których w sprawozdaniu IDOC nie wspomniano o jednym dokumencie obciążającym Komisję. Zdaniem skarżącego ponownie wyraźnie potwierdziło to istnienie przypadku korupcji.

17. Skarżący uznał, że wiarygodna i poważna ocena powodów, dla których Komisja przez wiele lat nie przestrzegała prawa UE, może zostać przeprowadzona wyłącznie przez parlamentarną komisję śledczą. Zwrócił się do Rzecznika o przesłanie Parlamentowi sprawozdania specjalnego w celu podania go do wiadomości publicznej oraz o potępienie wskazanych przez niego przypadków niewłaściwego administrowania, tak aby Parlament mógł podjąć działania w celu zaradzenia tym przypadkom. Zwrócił się również do Rzecznika o wezwanie Parlamentu w sprawozdaniu specjalnym do powołania parlamentarnej komisji śledczej.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

18. Ugruntowaną praktyką Rzecznika Praw Obywatelskich jest uznawanie, że nie ma podstaw do badania skargi, jeżeli skarżący skierował petycję do Parlamentu w tej samej sprawie i jeżeli Komisja Petycji zajmowała się nią lub zajmuje się nią [5]. Rzecznik Praw Obywatelskich stosuje to samo rozumowanie w przypadkach, w których zarzut lub roszczenie dotyczy przedmiotu petycji [6].

19. Rzecznik wszczął obecne dochodzenie przy założeniu, że złożona do niego skarga ma inny przedmiot niż petycja skarżącego do Komisji Petycji. Petycja 473/2008, którą Komisja Petycji uznała za dopuszczalną i którą obecnie rozpatruje, dotyczy zasadniczo rzekomego niezawarcia przez Komisję procedury klauzuli ochronnej. W skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący twierdził jednak, że IDOC nie rozpatrzył prawidłowo jego skargi, w której powiadomił Komisję o domniemanym uchybieniu niektórych pracowników Komisji w związku z procedurą klauzuli ochronnej.

20. W toku dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich stało się jednak jasne, że przedmiot niniejszego zarzutu, choć nie jest identyczny z przedmiotem petycji 473/2008, jest z nim ściśle związany. W związku z tym, aby ocenić, czy dochodzenie IDOC w sprawie domniemanego niewłaściwego zarządzania przez niektórych pracowników Komisji spełnia wymogi odpowiedniego dochodzenia, Rzecznik Praw Obywatelskich musiałby również ocenić postępowanie Komisji w odniesieniu do procedury klauzuli ochronnej. To właśnie ta kwestia jest obecnie rozpatrywana przez Komisję Petycji. Po przeanalizowaniu w toku dochodzenia zarówno uwag skarżącego, jak i Komisji, Rzecznik jest zdania, że przedmiot omawianego tu zarzutu skarżącego oraz jego petycja do Parlamentu wydają się nierozerwalnie ze sobą związane. Prawdą jest, że w tych okolicznościach Rzecznik Praw Obywatelskich mógł podjąć decyzję o ograniczeniu swojego dochodzenia wyłącznie do aspektów proceduralnych dochodzenia IDOC, a tym samym jedynie o ustaleniu, czy IDOC właściwie skorzystał z przysługujących mu uprawnień w celu zbadania skargi skarżącego. Przyjęcie takiego podejścia nie wymagałoby od Rzecznika dokonania przez IDOC oceny merytorycznej sprawy. Skarżący wielokrotnie twierdził jednak, że poniósł szkodę w wyniku domniemanego naruszenia dyrektywy przez Komisję. Z jego uwag wynika zatem, że skarżący jest zainteresowany merytoryczną oceną swojej sprawy. W tych okolicznościach skupienie się wyłącznie na proceduralnych aspektach dochodzenia IDOC nie służyłoby użytecznemu celowi.

21. Rzecznik zauważa ponadto, że w swoich uwagach skarżący zwrócił się do niego o przesłanie Parlamentowi sprawozdania specjalnego, ale jednocześnie wyraził pogląd, że dalsze dochodzenia Rzecznika nie przydadzą się w żadnym pożytecznym celu. Art. 3 ust. 7 jego statutu upoważnia Rzecznika Praw Obywatelskich do przesłania Parlamentowi sprawozdania specjalnego po przedłożeniu odnośnego projektu zalecenia danej instytucji. W związku z tym, nawet jeśli Rzecznik stwierdzi przypadek niewłaściwego administrowania w danej sprawie, nie mógł on podjąć decyzji o przesłaniu Parlamentowi sprawozdania specjalnego przed sporządzeniem odpowiedniego projektu zalecenia dla danej instytucji. Aby ocenić, czy doszło do niewłaściwego administrowania i czy należy skierować projekt zalecenia do instytucji, skarżący musiałby z kolei kontynuować dochodzenie, którego użyteczność w niniejszej sprawie poddał w wątpliwość skarżący. Z uwag skarżącego wyraźnie wynika, że pragnie on, aby Parlament zajął się jego sprawą. Biorąc jednak pod uwagę, że Komisja Petycji ocenia obecnie sprawę skarżącego, wynika z tego, że w rzeczywistości Parlament zajmuje się już tą sprawą.

22. W związku z powyższym Rzecznik uważa, że w chwili obecnej nie ma podstaw do dalszych dochodzeń. Pragnie jednak podkreślić, że ustalenie to nie uniemożliwia skarżącemu złożenia nowej skargi dotyczącej dochodzenia IDOC po tym, jak Komisja Petycji zakończy ocenę postępowania Komisji i zamknie petycję.

B. Wniosek o poinformowanie o wynikach dochodzenia IDOC

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

23. W dniu 30 września 2008 r. skarżący zwrócił się do IDOC o poinformowanie go o aktualnym stanie dochodzenia. W odpowiedzi z dnia 13 października 2008 r. IDOC wskazał, że wyniki dochodzenia wewnętrznego nie mogą zostać ujawnione osobom trzecim poza Komisją. W związku z tym Komisja nie przekaże skarżącemu żadnych dalszych informacji w tej sprawie. W skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący wskazał, że instytucje UE powinny działać zgodnie z zasadą przejrzystości. Stwierdziła również, że wyniki dochodzenia IDOC mają dla niej kluczowe znaczenie. Wynikało to z faktu, że Komisja wszczęła postępowanie sądowe przeciwko różnym organom krajowym, a także przeciwko Komisji, po poniesieniu szkody w wyniku domniemanych naruszeń prawa UE. Skarżący wyraził również nadzieję, że na podstawie ustaleń IDOC Parlament wniesie skargę przeciwko Komisji. Ponadto wskazała ona, że zamierza pozwać Komisję do Trybunału Sprawiedliwości o odszkodowanie.

24. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że powodem, dla którego IDOC odmówiło poinformowania skarżącego o swoim dochodzeniu wewnętrznym, było to, że na tym etapie jego ocena nie została zakończona. Ocena sprawy przez IDOC została zakończona w dniu 13 lutego 2009 r. Komisja wskazała, że poinformowała o tym skarżącego w opinii przedstawionej w toku dochodzenia prowadzonego przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Wskazała również, że w dniu 15 marca 2010 r. skarżący złożył wniosek o dostęp do całości wyników oceny IDOC i że rozpatrzy ten wniosek oddzielnie.

25. W swoich uwagach skarżący nie skomentował konkretnie swojego twierdzenia. Wskazała jednak, że posiada kopię wyników oceny IDOC i skomentowała ich treść.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

26. Rzecznik zauważa, że w korespondencji ze skarżącym Komisja uznała, że wyniki dochodzenia wewnętrznego nie mogą zostać ujawnione. Natomiast w toku dochodzenia podniosła ona, że powodem odmowy poinformowania skarżącego było to, że w momencie złożenia wniosku skarżący nie zakończył jeszcze swojej oceny. Chociaż na pierwszy rzut oka te dwa powody są niespójne, Rzecznik zauważa, że Komisja przekazała skarżącemu informacje na temat wyniku dochodzenia IDOC w trakcie obecnego dochodzenia. Chociaż aspekt ten nie jest objęty jego dochodzeniem, Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa ponadto, że wydaje się, iż Komisja przyznała skarżącemu dostęp do wyników oceny IDOC, biorąc pod uwagę, że w swoich uwagach skarżący wyjaśnił, że jest w posiadaniu odpowiedniego dokumentu, i odniósł się do niego co do istoty. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa zatem, że po jego interwencji Komisja rozpatrzyła wniosek skarżącego.

C. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Nie ma podstaw do dalszych dochodzeń ze strony Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zarzutu skarżącego.

W następstwie interwencji Rzecznika Komisja rozpatrzyła wniosek skarżącego.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 17 grudnia 2010 r.

[1] Dyrektywa Rady 93/42/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. dotycząca wyrobów medycznych (Dz.U. L 169, s. 1). Artykuł 8 dyrektywy stanowi zasadniczo, że po powiadomieniu w ramach tej procedury Komisja rozpoczyna konsultacje z zainteresowanymi stronami tak szybko, jak to możliwe. Następnie informuje zgłaszające państwo członkowskie i niektóre inne zainteresowane strony, czy podjęte środki, takie jak na przykład zakaz wprowadzania wyrobu do obrotu przez państwo członkowskie, są uzasadnione.

[2] IDOC to Biuro Śledcze i Dyscyplinarne Komisji.

[3] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.U. L 145, s. 43).

[4] Odpowiedni fragment opinii Komisji został przetłumaczony na język niemiecki w następujący sposób: „Im Hinblick auf die Schutzklauselmeldung wurde darauf hingewiesen, dass die Kommissionsdienststellen dieses Verfahren nicht weiterverfolgt hätten, da es infolge des Vertriebsverbots für den Inhaler gegenstandslos geworden sei.”

[5] Zob. np. decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 646/97/IJH; skarga 880/2005/TN, pkt 1.2; skarga 830/2005/JMA, pkt 1.4–1.6; skarga 431/2008/ELB, pkt 13–14; oraz skarga 2036/2008/(CD)BEH, pkt 5.

[6] Zob. decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 880/2005/TN, pkt 1.4.